Chủ nghĩa dân túy

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới điều hướng Bước tới tìm kiếm
Với tài hùng biện "99%" (người dân) chống lại "1%" (giới thượng lưu), phong trào Chiếm lĩnh quốc tế là một ví dụ về phong trào xã hội dân túy.
Theo định nghĩa của Biểu đồ Nolan, chủ nghĩa dân túy (và toàn trị) nằm ở phía dưới bên trái.
Một phim hoạt hình từ năm 1896, trong đó William Jennings Bryan, một người ủng hộ trung thành của chủ nghĩa dân túy, đã nuốt chửng biểu tượng của Đảng Dân chủ Hoa Kỳ.

Chủ nghĩa dân túy (tiếng Đức: Populismus, tiếng Anh: populism, từ tiếng Latinh: populusngười dân) được ngành khoa học xã hội liên kết đến một vài hiện tượng. Một mặt nó dùng để chỉ một phong cách chính trị cụ thể, một hình thức hùng biện chính trị hay chiến lược để đạt được quyền lực; mặt khác trong các nghiên cứu, nó được phân loại như là một phần của các hệ tư tưởng khác nhau.[1] Trong cuộc tranh luận chính trị, thuật ngữ chủ nghĩa dân túy hay được đại diện của các hướng khác nhau dùng để chỉ trích lẫn nhau, khi họ nghĩ rằng các tuyên bố của các hướng đối ngược được ưa chuộng, nhưng không tưởng, cho đó là mị dân.

Chủ nghĩa dân túy thường được đánh dấu bằng sự từ chối giới tinh hoa quyền lực và một số tổ chức, chống trí thức, một sự xuất hiện dường như phi chính trị, cho là chỉ dựa trên sự suy nghĩ lành mạnh và "tiếng nói của người dân", phân cực, cá nhân hóa, đạo đức hóa và lập luận cho là của đa số (Argumentum ad populum) hoặc tấn công cá nhân (argumentum ad hominem).

Chủ nghĩa dân túy hay nhấn mạnh sự tương phản giữa "nhân dân" với tầng lớp "tinh hoa" và trong các tuyên bố cho là mình đứng về phía "dân thường". Chủ nghĩa dân túy, tuy nhiên, không có hệ thống giá trị cụ thể, cấu thành cốt lõi tư tưởng của mình để phân biệt nó với các hệ tư tưởng khác. Do đó, nó có thể có quan điểm chính trị và mục tiêu rất khác nhau. Thường thì nó là một thiết bị phong cách của các đảng phái và chính trị gia đối lập, hoặc thậm chí của các phong trào xã hội.[2] Nói chung, các thuật ngữ thường xuyên được thảo luận là "chủ nghĩa dân túy cánh tả" và "chủ nghĩa dân túy cánh hữu", cho biết nhiều vấn đề có thể chồng chéo và không thể phân loại đơn giản.

Một trong những nguyên nhân của xu hướng dân túy là có khoảng cách lớn giữa lợi ích của một cộng đồng và lời hứa của các nhà cai trị hoặc những người có quyền lực trong xã hội.

Thuật ngữ[sửa | sửa mã nguồn]

Thông tục[sửa | sửa mã nguồn]

Duden giải thích thuật ngữ này là chính sách của kẻ cơ hội tìm cách giành được lòng tin của quần chúng. Trong ngôn ngữ hàng ngày, đây là một thuật ngữ được dùng để chỉ trích đảng phái nào đó hoặc một vài chính trị gia nào đó. Đặc biệt là ở châu Âu thuật ngữ này được sử dụng để chỉ trích các đối thủ chính trị thao tác và lợi dụng người dân cho mục đích riêng của họ. Họ bị buộc tội muốn giành phiếu của cử tri với những lời hứa trống rỗng, hoặc không thực tế, và bị cho là chỉ vì quyền lực, thiếu trách nhiệm đối với tương lai chính trị của đất nước, thiếu tính bền vững cho các mục tiêu chính trị và thiếu các giải pháp cho những vấn đề hiện tại.

Những chính trị gia bị cho là theo chủ nghĩa dân túy, ngược lại nhấn mạnh họ gần gũi dân chúng trái hẳn với giới có quyền lực, và chỉ trích đối thủ của họ, là không nhận thấy được vấn đề, hành động không dân chủ và chỉ chú trọng đến lợi ích của giới "tinh hoa".

Xã hội học[sửa | sửa mã nguồn]

Trong các ngành khoa học xã hội, có ba phương pháp cơ bản để hiểu về chủ nghĩa chính trị dân túy: hiểu nó với tư cách là một ý thức hệ ("mỏng"); hiểu nó với tư cách là một chiến lược;và hiểu nó với tư cách là một phong cách; hoặc hiểu nó với tư cách là tổng hợp cả ba yếu tố trên.[3]

Bách khoa toàn thư của Dân chủ (Encyclopedia of Democracy) Khái niệm chủ nghĩa dân túy được định nghĩa như sau: "Một phong trào chính trị nhấn mạnh lợi ích, đặc điểm văn hóa và tình cảm tự phát của những người dân bình thường, trái ngược với những người thuộc tầng lớp đặc quyền. Để hợp pháp hóa chính mình, các phong trào dân túy thường nói chuyện trực tiếp về ý muốn số đông - thông qua các cuộc họp đại chúng, trưng cầu dân ý hoặc các hình thức dân chủ trực tiếp - Mà không cần quan tâm nhiều đến việc phân chia quyền hạn, quyền lợi của thiểu số. " [4]

Định nghĩa của Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên

Chủ nghĩa dân túy là thứ "lợi dụng một tình trạng phẫn nộ -có thể là chính đáng- và sự thiếu hiểu biết của một bộ phận dân chúng để đưa ra những giải pháp mỵ dân có vẻ rất giản dị và thực tiễn nhưng trong trung hạn vừa sai vừa nguy hiểm."

Chủ nghĩa dân túy cánh tả[sửa | sửa mã nguồn]

Chủ nghĩa cộng sản

Một thí dụ là phong trào cộng sản, lực lượng dân túy lớn nhất trong lịch sử nhân loại. Nó đã lợi dụng sự phẫn nộ của tầng lớp công nhân sau cuộc cách mạng kỹ nghệ để đưa ra "giải pháp" đấu tranh giai cấp, xóa bỏ quyền tư hữu và tiêu diệt giai cấp tư sản.

Chủ nghĩa dân túy ở Nga[sửa | sửa mã nguồn]

Đây là trào lưu tư tưởng xã hội theo Chủ nghĩa xã hội không tưởng mang tính nông dân của tầng lớp thanh niên trí thức Nga, xuất hiện ở Nga cuối thế kỉ 19. Những người sáng lập là Ghecxen (A. I. Gercen), Checnưsepxki (N. G. Chernyshevskij). Trong những năm 1870, những nhà tư tưởng tiêu biểu nhất của CNDT là Bakunin (M. A. Bakunin), Laprôp (P. L. Lavrov), Mikhailôpxki (N. K. Mikhajlovskij).

Đặc trưng của chủ nghĩa dân túy này là tư tưởng dân chủ nông dân, mơ ước chủ nghĩa xã hội với hi vọng bỏ qua chủ nghĩa tư bản, cho rằng có thể tiến lên chủ nghĩa xã hội bằng hình thức công xã nông thôn, cho giai cấp nông dân (do trí thức lãnh đạo) là động lực chính của cách mạng. Những năm 70, 80 thế kỉ 19, chủ nghĩa dân túy có vai trò tích cực chống Nga hoàng. Nhưng về sau, Chủ nghĩa dân túy đã trở thành một trở ngại cho việc truyền bá chủ nghĩa Mác vào nước Nga.

Chủ nghĩa dân túy cánh hữu[sửa | sửa mã nguồn]

Chủ nghĩa dân túy cánh hữu hiện nay

Donald Trump không phải một hiện tượng của riêng nước Mỹ. Ông ta chỉ là một trường hợp đặc biệt, dù là trường hợp quan trọng và nghiêm trọng vượt trội, của một nguy cơ toàn cầu đang tái xuất hiện: chủ nghĩa dân túy (populism). Nó cũng thể hiện qua Dutarte tại Philippines, Stracher và đảng FPO tại Áo, Le Pen tại Pháp, Erdogan tại Thổ Nhĩ Kỳ, Maduro tại Venezuela, phong trào Brexit tại Anh, các mollah tại Iran v.v. Chủ nghĩa dân túy đang hồi sinh.

Trong trường hợp cụ thể của nước Mỹ, sự cáo chung đột ngột của phong trào cộng sản thế giới cùng một lúc với sự phát triển của công nghệ tin học và tự động và thương mại quốc tế đã mở ra cả một kỷ nguyên mới, làm thay đổi hẳn sinh hoạt xã hội nhưng tư tưởng chính trị đã thiếu hụt và không đề nghị được một hướng đi. Trong tình huống đó Bill Clinton xuất hiện và đề nghị giải pháp "Chỉ làm kinh tế" (Economy, stupid!) và thắng cử, nhưng Clinton chỉ đưa nước Mỹ tới gần khủng hoảng hơn vì chênh lệch giầu nghèo gia tăng nhanh chóng, ngày càng có đông người cảm thấy uất ức vì bị bỏ rơi và mất chỗ đứng ngay trên đất nước mình. Tình trạng này tiếp tục dưới George W. Bush và Obama.

Rồi Donald Trump xuất hiện cáo buộc giai cấp chính trị cũ và hứa hẹn phục hồi sự vĩ đại của nước Mỹ với "giải pháp" America first, chỉ biết có nước Mỹ, phục hồi kỹ nghệ than và kim loại, không cần đồng minh cũng không cần cảm tình của thế giới, từ bỏ những cam kết v.v.

Chủ nghĩa dân túy cánh hữu trong Thế chiến II

Hitler đã lợi dụng sự phẫn nộ chính đáng của người Đức sau Thế Chiến I: nước Đức tan nát vì thua trận, bị mất đất và phải bồi thường chiến tranh trong khi một số tài phiệt Do Thái hành xử một cách vô trách nhiệm, để đưa ra "giải pháp" tiêu diệt người Do Thái và tuyên chiến với các nước Châu Âu.

Hiện tại[sửa | sửa mã nguồn]

Hiện nay, chủ nghĩa dân túy thường được dùng để nói về những thủ đoạn chính trị mang tính chất mị dân nhằm lôi kéo tranh thủ của quần chúng nhân dân.

Các lực lượng dân túy có thể theo một chủ nghĩa dân tộc hẹp hòi, như trường hợp Quốc Xã Đức, Phát Xít Ý và phần lớn các đảng dân túy hiện nay, hay một ý thức hệ xuyên quốc gia như trường hợp phong trào cộng sản và các lực lượng khủng bố Hồi Giáo hiện nay nhưng kịch bản của chúng bao giờ cũng giống nhau: Do thiếu hụt về tư tưởng chính trị một số vấn đề xã hội không được nhận diện và giải quyết kịp thời để thích nghi với tình huống mới và tạo ra bất mãn và phẫn nộ trong xã hội. Một lực lượng chính trị xuất hiện lên án dữ dội chính quyền đương thời, rồi đề nghị một giải pháp mỵ dân và độc hại nhưng đáp ứng được sự phẫn nộ của quần chúng.

Đặc điểm chung của các lực lượng dân túy là chúng luôn luôn tạo ảo tưởng là có một giải pháp giản đơn cho những vấn đề phức tạp. Nếu thành công và cướp được chính quyền chúng có thể tạo ra những thảm kịch rất lớn, như trường hợp phong trào cộng sản quốc tế và Đảng Quốc Xã Đức.

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]

Liên kết[sửa | sửa mã nguồn]

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Frank Decker (2004): Der neue Rechtspopulismus, Opladen, Leske + Budrich, 2. Auflage, S. 33.
  2. ^ Karin Priester: Wesensmerkmale des Populismus. In: Aus Politik und Zeitgeschichte, 26. Januar 2012.
  3. ^ Stijn van Kessel: Populist Parties in Europe. Agents of Discontent? Palgrave Macmillan, Basingstoke (Hampshire)/New York 2015, S. 5–9.
  4. ^ Torcuato S. Di Tella (1995): Populism, in Seymour Martin Lipset, Hg., The Encyclopedia of Democracy (Washington, D.C.: Congressional Quarterly Books), S. 985. Originalzitat: “A political movement that emphasizes the interests, cultural traits, and spontaneous feelings of the common people, as opposed to those of a privileged elite. For legitimation, populist movements often appeal to the majority will directly – through mass gatherings, referendums, or other forms of popular democracy – without much concern for checks and balances or the rights of minorities.”