Theodore Roosevelt

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới điều hướng Bước tới tìm kiếm
Theodore Roosevelt
President Roosevelt - Pach Bros.tif
Tổng thống thứ 26 của Hoa Kỳ
Nhiệm kỳ
14 tháng 9 năm 1901 – 4 tháng 3 năm 1909
&0000000000000007.0000007 năm, &0000000000000171.000000171 ngày
Phó Tổng thốngKhông có (1901-1905)
Charles W. Fairbanks (1905-1909)
Tiền nhiệmWilliam McKinley
Kế nhiệmWilliam Howard Taft
Phó Tổng thống thứ 25 của Hoa Kỳ
Nhiệm kỳ
4 tháng 3 năm 1901 – 14 tháng 9 năm 1901
&-1-1-1-1-1-1-1-1-1-1-1-1-1-1-1-1.0000000 năm, &0000000000000194.000000194 ngày
Tổng thốngWilliam McKinley
Tiền nhiệmGarret Hobart
Kế nhiệmCharles W. Fairbanks
Thống đốc bang New York thứ 33
Nhiệm kỳ
1 tháng 1 năm 1899 – 31 tháng 12 năm 1900
&0000000000000001.0000001 năm, &0000000000000364.000000364 ngày
Phó Thống đốcTimothy L. Woodruff
Tiền nhiệmFrank S. Black
Kế nhiệmBenjamin Barker Odell Jr.
Phụ tá Bộ trưởng Hải quân
Nhiệm kỳ
19 tháng 4 năm 1897 – 10 tháng 5 năm 1898
&0000000000000001.0000001 năm, &0000000000000021.00000021 ngày
Tổng thốngWilliam McKinley
Tiền nhiệmWilliam McAdoo
Kế nhiệmCharles Herbert Allen
Lãnh tụ Thiểu số tại Hội đồng Bang New York
Nhiệm kỳ
1 tháng 1 năm 1883 – 31 tháng 12 năm 1883
&-1-1-1-1-1-1-1-1-1-1-1-1-1-1-1-1.0000000 năm, &0000000000000364.000000364 ngày
Tiền nhiệmThomas G. Alvord
Kế nhiệmFrank Rice
Nghị sĩ Hội đồng Bang New York
từ quận 21 Manhattan
Nhiệm kỳ
1 tháng 1 năm 1882 – 31 tháng 12 năm 1884
&0000000000000002.0000002 năm, &0000000000000365.000000365 ngày
Tiền nhiệmWilliam J. Trimble
Kế nhiệmHenry A. Barnum
Thông tin cá nhân
Sinh
Theodore Roosevelt Jr.

27 tháng 10 năm 1858
Thành phố New York, New York, Hoa Kỳ
Mất6 tháng 1 năm 1919 (60 tuổi)
Oyster Bay, New York, Hoa Kỳ
Đảng chính trịĐảng Cộng hòa (1880-1911)
Đảng Tiến bộ (1912-1916)
Đảng Cộng hòa (1916-1919)
Phối ngẫuAlice Hathaway Lee
(1880-1884)
Edith Kermit Carow
(1886-1919)
Quan hệXem Gia tộc Roosevelt
Con cáiAlice Roosevelt Longworth
Theodore Roosevelt Jr.
Kermit Roosevelt
Ethel Roosevelt Derby
Archibald Roosevelt
Quentin Roosevelt
Cha mẹTheodore Roosevelt Sr.
Martha Bulloch Roosevelt
Alma materĐại học Harvard
Trường Luật Columbia
Nghề nghiệpTác giả, Người bảo vệ môi trường
Nhà thám hiểm, Sử gia, Nhà nghiên cứu vạn vật học
Chính trị gia, Sĩ quan quân đội
Tặng thưởngNobel Prize.png Giải Nobel Hoà bình (1906)
Medal of Honor ribbon.svg Huân chương Danh dự
Chữ ký
Phục vụ trong quân đội
Thuộc Hoa Kỳ
Phục vụLục quân Hoa Kỳ
Lực lượng Vệ binh Quốc gia New York
Năm tại ngũ1882–1886, 1898
Cấp bậcUS-O6 insignia.svg Đại tá
Chỉ huyKỵ binh Tình nguyện Hoa Kỳ thứ nhất
Tham chiếnChiến tranh Tây Ban Nha-Mỹ
Trận Las Guasimas
Trận San Juan Hill

Theodore Roosevelt, Jr. (27 tháng 10 năm 18586 tháng 1 năm 1919), còn được gọi là T.R. hay Teddy, là một chính khách, chính trị gia, nhà bảo tồn học, người theo chủ nghĩa tự nhiên, nhà văn, và là Tổng thống thứ 26 của Hoa Kỳ tại nhiệm từ năm 1901 đến 1909. Ông từng là Phó Tổng thống thứ 25 của Hoa Kỳ tại nhiệm từ tháng 3 đến tháng 9 năm 1901 và là Thống đốc bang New York từ năm 1899 đến năm 1900. Roosevelt là lãnh đạo của Đảng Cộng hòa và là nhân vật chủ lực giúp ban hành các chính sách chống độc quyền trong Thời kỳ Tiến bộ đầu thế kỷ 20. Gương mặt của ông được tạc tượng trên núi Rushmore cùng với 3 vị Tổng thống tiền nhiệm khác là George Washington, Thomas Jefferson, và Abraham Lincoln. Các nhà sử học và khoa học chính trị thường xếp ông ở vị trí top 5 trên bảng xếp hạng các vị Tổng thống trong lịch sử.

Lúc còn nhỏ, Roosevelt là một đứa trẻ ốm yếu khi mắc phải bệnh hen suyễn khiến cơ thể bị suy nhược. Thế nhưng, nhờ tích cực rèn luyện thể lực và có một lối sống lành mạnh và, ông đã vượt qua những rào cản sức khỏe và thoát khỏi căn bệnh hen suyễn ở độ tuổi thanh thiếu niên. Roosevelt nổi tiếng nhất bởi tính lạc quan và giàu nghị lực của mình. Ở Roosevelt, mọi người thấy được một hình mẫu chàng cao bồi nam tính mạnh mẽ với nhiều mối quan tâm và thành tựu đặc sắc mang tầm quốc tế. Từ nhỏ, ông được giáo dục tại gia và bắt đầu ủng hộ chủ nghĩa tự nhiên trước khi ghi danh vào Đại học Havard. Cuốn sách xuất bảng năm 1882 của ông mang tên The Naval War of 1812 đã giúp ông xây dựng danh tiếng với vai trò là một sinh viên ngành sử học và người viết sách.

Trước khi trở thành một chính trị gia, Roosevelt là nhà lãnh đạo của một nhánh ủng hộ các chính sách cải cách trong Đảng Cộng hòa ở Quốc hội bang New York. Khi cả vợ và mẹ của ông lần lượt qua đời, vì quá đau buồn, ông đã đến một trang trại ở Dakota để sinh sống. Ông từng là Thứ trưởng Hải quân Hoa Kỳ dưới thời Tổng thống William McKinley. Tuy nhiên, một thời gian ngăn sau khi nhận vị trí này, ông đã xin từ chức để lãnh đạo nhóm Rough Riders (biệt danh của một nhóm kỵ binh tình nguyện Hoa Kỳ) trong thời gian Chiến tranh Tây Ban Nha-Hoa Kỳ, và sau cuộc chiến, ông trở thành vị anh hùng. Năm 1898, ông được bầu làm Thống đốc bang New York. Sau khi Phó Tổng thống Garret Hobart qua đời năm 1899, các nhà lãnh đạo Đảng Cộng hòa ở New York đã thuyết phục McKinley chọn Roosevelt làm người đồng ứng cử với ông trong cuộc bầu cử Tổng thống năm 1900. Roosevelt đã tích cực vận động người dân bỏ phiếu cho mình, và cuối cùng, cặp đôi McKinley-Roosevelt đã có một chiến thắng thuyết phục khi tập trung xoay quanh các vấn đề như hòa bình, thịnh vượng, và bảo tồn tài nguyên thiên nhiên.

Roosevelt nhận chức Phó Tổng thống vào tháng 3 năm 1901 và trở thành Tổng thống ở tuổi 42 sau khi Tổng thống đương nhiệm William McKinley bị ám sát. Sau sự kiện năm đó, ông là vị Tổng thống trẻ tuổi nhất trong lịch sử Hoa Kỳ.[1] Roosevelt là lãnh đạo của phong trào tiến bộ, và điều này được thể hiện qua việc ông đã bảo vệ các chính sách đối nội có biệt danh "Square Deal" nhằm hứa hẹn mang lại sự công bằng cho người dân có mức thu nhập trung bình, phá vỡ độc quyền trong kinh doanh thương mại, đồng thời, chỉnh đốn ngành công nghiệp đường sắt và việc cung cấp thuốc men và thực phẩm sạch. Ông ưu tiên ban hành các chính sách nhằm bảo tồn thiên nhiên thông qua việc thành lập thêm nhiều vườn, rừng, và tượng đài quốc gia với mong muốn bảo tồn các tài nguyên thiên nhiên của đất nước. Về vấn đề đối ngoại, Roosevelt tập trung hợp tác phát triển ở vùng Trung Mỹ nơi ông bắt đầu kế hoạch xây dựng kênh đào Panama. Ông mở rộng và phát triển lực lượng Hải quân và đã cho Hạm đội Great White công du vòng quanh thế giới để phô diễn sức mạnh hải quân Hoa Kỳ. Ông là người đã thực hiện đàm phán và giúp dẫn đến kết thúc cuộc chiến tranh Nga-Nhật (1904 - 1905). Thành công to lớn này đã giúp cho ông nhận Giải Nobel Hoà bình năm 1906.[2] Trong các nhiệm kỳ của mình, Roosevelt không quá tập trung ban hành các chính sách liên quan đến vấn đề thu thuế hay tiền tệ. Năm 1904, sau khi giành chiến thắng trong cuộc bầu cử Tổng thống, ông mới được nhận một nhiệm kỳ hoàn chỉnh. Ở nhiệm kỳ mới, Roosevelt tiếp tục ban hành các chính sách tiến bộ, và phần lớn các đạo luật này đều được Quốc hội thông qua. Ông chính thức phát biểu ủng hộ người bạn thân của mình là William Howard Taft trong cuộc bầu cử Tổng thống năm 1908.

Không lâu sau khi cuộc bầu cử 1908 kết thúc, Roosevelt bắt đầu thất vọng với Taft do các chính sách bảo thủ của vị tân Tổng thống. Do đó, Roosevelt cố gắng giành được đề cử của Đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử Tổng thống năm 1912 để thay đổi các chính sách của vị lãnh đạo đương nhiệm. Tuy nhiên, Roosevelt đã thất bại, và ông đã từ bỏ Đảng Cộng hòa để thành lập Đảng Tiến bộ nhằm kêu gọi các cải cách tiến bộ tầm cỡ vĩ mô. Ông tự mình đứng ra tranh cử trong cuộc bầu cử 1912 với tư cách ứng viên từ Đảng Tiến bộ. Tuy nhiên, do có quá nhiều đối thủ với cách chính sách tương đồng đã gây ra hiện tượng chia phiếu bầu (tiếng Anh: split vote - người dân bầu cho ứng viên khác biệt nhất với những người còn lại) và giúp ứng viên Đảng Dân chủ Woodrow Wilson giành thắng lợi. Sau khi thất bại, Roosevelt bắt đầu một cuộc khám phá khoa học ở lưu vực sông Amazon nơi ông suýt mất mạng do mắc phải bệnh nhiệt đới. Trong thời gian Chiến tranh thế giới thứ nhất, ông đã chỉ trích Tổng thống Wilson vì giữ nước Mỹ nằm ngoài trận chiến trực tiếp với Đức, và đề nghị dẫn một đoàn quân tình nguyện đi tham chiến ở Pháp. Tuy nhiên, đề nghị đó của Roosevelt đã bị từ chối. Ông từng suy nghĩ về việc sẽ lại đứng ra tranh cử trong cuộc bầu cử năm 1920, nhưng sức khỏe ông ngày càng suy yếu cho đến khi ông qua đời năm 1919.

Giải Nobel Hòa Bình[sửa | sửa mã nguồn]

Roosevelt là người Mỹ đầu tiên nhận được giải thưởng này. Tuy nhiên, giải Nobel Hòa bình ông nhận vẫn còn gây tranh cãi trong lịch sử vì ông có một vai trò lớn trong cuộc đàn áp đẫm máu các cuộc nổi dậy chống lại cuộc xâm lược của Mỹ tại Philippines.

Đã là một chính trị gia đối lập, ông ủng hỗ các nỗ lực của Tomáš Garrigue Masaryk để tạo ra một Tiệp Khắc độc lập. Vào tháng 8 năm 1918, khi ông phân phối tiền thưởng Nobel hòa bình, ông đã gửi một tổng số tượng trưng của $1.000 đến Nga cho Legionnaires Tiệp Khắc và tại một buổi lễ ở New York, ông nói, "Anh hùng Tiệp Khắc phải hình thành một cộng đồng độc lập."[3]

Các câu nói nổi tiếng[sửa | sửa mã nguồn]

Về chính trị:

  • Không có sự ngẫu nhiên nào trên trường chính trị.
  • Khi quyết định, điều tốt nhất ta có thể làm là điều hợp lý nhất, các quyết định sau điều hợp lý nhất đều sai, và điều tệ nhất là chẳng làm gì cả

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ John F. Kennedy là vị Tổng thống được bầu cử trẻ tuổi nhất. Roosevelt không được bầu cử làm Tổng thống cho đến năm 1904, khi ông đã 46 tuổi.
  2. ^ Frederick W. Marks III, Velvet on Iron: The Diplomacy of Theodore Roosevelt (1979); Greg Russell, "Theodore Roosevelt's Diplomacy and the Quest for Great Power Equilibrium in Asia," Presidential Studies Quarterly 2008 38(3): 433-455
  3. ^ (cs) PRECLÍK, Vratislav. Masaryk a legie (Masaryk and legions), váz. kniha, 219 pages., first issue Paris Karviná, Žižkova 2379 (734 01 Karviná CZ) ve spolupráci s Masarykovým demokratickým hnutím (in association of Masaryk Democratic Movement, Prague), 2019, (ISBN 978-80-87173-47-3), pp. 102, 177

Nguồn sơ cấp[sửa | sửa mã nguồn]

Nguồn thứ cấp[sửa | sửa mã nguồn]

  • Blum, John Morton. (1954). The Republican Roosevelt. Cambridge: Harvard University Press. Series of essays that examine how TR did politics OCLC 310975
  • Brands, Henry William. (1997). T.R.: The Last Romantic. New York: Basic Books. Reprinted 2001, full biography OCLC 36954615
  • Brinkley, Douglas. (2009). The Wilderness Warrior: Theodore Roosevelt and the Crusade for America. New York: HarperCollins. 10-ISBN 0-06-056528-4; 13-ISBN 978-0-06-056528-2;
  • Chace, James. 1912: Wilson, Roosevelt, Taft, and Debs - The Election That Changed the Country. (2004). 323 pp.
  • Cooper, John Milton The Warrior and the Priest: Woodrow Wilson and Theodore Roosevelt. (1983) a dual scholarly biography
  • Dalton, Kathleen. Theodore Roosevelt: A Strenuous Life. (2002), full scholarly biography
  • Fehn, Bruce. "Theodore Roosevelt and American Masculinity." Magazine of History (2005) 19(2): 52–59. Issn: 0882-228x Fulltext online at Ebsco. Provides a lesson plan on TR as the historical figure who most exemplifies the quality of masculinity.
  • Gluck, Sherwin. "T.R.'s Summer White House, Oyster Bay." (1999) Chronicles the events of TR's presidency during the summers of his two terms.
  • Goldman, Eric F. Rendezvous with Destiny: A History of Modern American Reform. (1952) Bancroft Prize, 1953, ISBN 1-56663-369-9
  • Gould, Lewis L. The Presidency of Theodore Roosevelt. (1991), standard history of his domestic and foreign policy as president
  • Harbaugh, William Henry. The Life and Times of Theodore Roosevelt. (1963), full scholarly biography
  • Keller, Morton, ed., Theodore Roosevelt: A Profile (1967) excerpts from TR and from historians.
  • Kohn, Edward. "Crossing the Rubicon: Theodore Roosevelt, Henry Cabot Lodge, and the 1884 Republican National Convention." Journal of the Gilded Age and Progressive Era 2006 5(1): 18–45. Issn: 1537-7814 Fulltext: in History Cooperative
  • Millard, Candice. River of Doubt: Theodore Roosevelt's Darkest Journey. (2005)
  • McCullough, David. Mornings on Horseback, The Story of an Extraordinary Family. a Vanished Way of Life, and the Unique Child Who Became Theodore Roosevelt. (2001) popular biography to 1884
  • Mellander, Gustavo A. (1971). The United States in Panamanian Politics: The Intriguing Formative Years. Daville,Ill.:Interstate Publishers. OCLC 138568.
  • Mellander, Gustavo A.; Nelly Maldonado Mellander (1999). Charles Edward Magoon: The Panama Years. Río Piedras, Puerto Rico: Editorial Plaza Mayor. ISBN 1-56328-155-4. OCLC 42970390.
  • Morris, Edmund The Rise of Theodore Roosevelt, to 1901 (1979); vol 2: Theodore Rex 1901–1909. (2001); Pulitzer prize for Volume 1. Biography.
  • Mowry, George. The Era of Theodore Roosevelt and the Birth of Modern America, 1900–1912. (1954) general survey of era; online
  • Mowry, George E. Theodore Roosevelt and the Progressive Movement. (2001) focus on 1912
  • O'Toole, Patricia. When Trumpets Call: Theodore Roosevelt after the White House. (2005). 494 pp.
  • Pearson, Edmund. Theodore Roosevelt. 1920.
  • Powell, Jim. Bully Boy: The Truth About Theodore Roosevelt's Legacy (Crown Forum, 2006). Examines TR policies from conservative/libertarian perspective. ISBN 0-307-23722-2
  • Pringle, Henry F. Theodore Roosevelt (1932; 2nd ed. 1956), full scholarly biography
  • Putnam, Carleton Theodore Roosevelt: A Biography, Volume I: The Formative Years (1958), only volume published, to age 28.
  • Renehan, Edward J. The Lion's Pride: Theodore Roosevelt and His Family in Peace and War. (Oxford University Press, 1998), examines TR and his family during the World War I period
  • Strock, James M. Theodore Roosevelt on Leadership. Random House, 2003.
  • Watts, Sarah. Rough Rider in the White House: Theodore Roosevelt and the Politics of Desire. 2003. 289 pp.

Chính sách ngoại giao[sửa | sửa mã nguồn]

  • Beale Howard K. Theodore Roosevelt and the Rise of America to World Power. (1956). standard history of his foreign policy
  • Holmes, James R. Theodore Roosevelt and World Order: Police Power in International Relations. 2006. 328 pp.
  • Marks III, Frederick W. Velvet on Iron: The Diplomacy of Theodore Roosevelt (1979)
  • David McCullough. The Path between the Seas: The Creation of the Panama Canal, 1870–1914 (1977).
  • Ricard, Serge. "The Roosevelt Corollary." Presidential Studies Quarterly 2006 36(1): 17–26. Issn: 0360-4918 Fulltext: in Swetswise and Ingenta
  • Tilchin, William N. and Neu, Charles E., ed. Artists of Power: Theodore Roosevelt, Woodrow Wilson, and Their Enduring Impact on U.S. Foreign Policy. Praeger, 2006. 196 pp.
  • Tilchin, William N. Theodore Roosevelt and the British Empire: A Study in Presidential Statecraft (1997)