Ngữ hệ Enisei

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
(đổi hướng từ Hệ ngôn ngữ Enisei)
Jump to navigation Jump to search
Enisei
Phân bố
địa lý
Vùng trung lưu sông Enisei, Siberia
Phân loại ngôn ngữ học
  • Enisei
Ngôn ngữ con:
  • Bắc (Ket–Yugh)
  • Nam (Arin–Kott)
Glottolog: yeni1252[1]
{{{mapalt}}}
Phân bố của ngữ hệ Enisei vào thế kỷ XVII (vùng gạch chéo) và cuối thế kỷ XX (đỏ).

Ngữ hệ Enisei (còn được gọi là Enisei-Ostyak)[chú_thích 1] là một ngữ hệ hiện diện tại khu vực sông Enisei thuộc Siberia.

Phân loại[sửa | sửa mã nguồn]

  • Tiền Enisei
    • Bắc Enisei (chia tách vào khoảng năm 700)
      • Ket (200 người nói)
      • Yugh (tuyệt chủng khoảng năm 1990)
    • Nam Eisei †
      • Kott–Assan (chia tách vào khoảng năm 1200)
        • Kott (tuyệt chủng giữa thập niên 1800)
        • Assan (tuyệt chủng khoảng năm 1800)
      • Arin–Pumpokol (chia tách vào khoảng năm 550)
        • Arin (tuyệt chủng khoảng năm 1800)
        • Pumpokol (tuyệt chủng khoảng năm 1750)

Chỉ có hai ngôn ngữ trong hệ này tồn tại đến thế kỷ XX, đó là tiếng Ket (còn gọi là Imbat Ket), nay có chừng 200 người nói, và tiếng Yugh (còn gọi là Sym Ket), nay đã tuyệt chủng. Những thành viên khác được biết đến của hệ này, Arin, Assan, Pumpokol, và Kott, đều đã biến mất trước tiếng Yugh ít nhất một thế kỷ. Những nhóm khác – Buklin, Baikot, Yarin, Yastin, Ashkyshtym, and Koibalkyshtym – được xác định là những ngôn ngữ Enisei, nhưng ngoài một vài tên riêng, ta không biết gì về chúng.

Có đề xuất về việc kết nối hệ Enisei với hệ Na-Dené, một trong những ngữ hệ chính của thổ dân Bắc Mỹ.[2]

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ "Ostyak" là một thuật ngữ có tính địa lý hơn là ngôn ngữ học. Ngoài nhóm Enisei nó còn gồm tiếng Khantytiếng Selkup của ngữ hệ Ural.

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Nordhoff, Sebastian; Hammarström, Harald; Forkel, Robert và đồng nghiệp biên tập (2013). “Yeniseian”. Glottolog. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology. 
  2. ^ “Pause Is Seen in a Continent’s Peopling”. New York Times. 13 tháng 3 năm 2014.