Liêu trai chí dị

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Buớc tưới chuyển hướng Bước tới tìm kiếm
Bìa quyển Liêu trai chí dị, nguyên bản tiếng Trung

Liêu Trai chí dị (chữ Hán: 聊齋志異), với ý nghĩa là những chuyện quái dị chép ở căn nhà tạm, là tập truyện ngắn gồm 431 thiên, ra đời vào đầu đời nhà Thanh (cuối thế kỷ 17) của nhà văn Trung Quốc Bồ Tùng Linh. Bộ truyện này được coi là một kì thư và được đánh giá là đỉnh cao của tiểu thuyết văn ngôn thời cổ đại. Dựa trên cơ sở tập Liêu Trai chí dị - Hội hiệu hội chú hội bình do Trung Hoa thư cục Thượng Hải biên tập và ấn hành năm 1962 gồm 12 quyển, 496 bài và 8 đoạn phụ lục, các dịch giả như Nguyễn Huệ Chi, Cao Xuân Huy, Phạm Tú Châu, Đỗ Ngọc Toại, Nguyễn Đức Lân, Trần Thị Băng Thanh v.v. đã dịch nhiều truyện sang tiếng Việt và lưu truyền rộng rãi tại Việt Nam.

Đề tài[sửa | sửa mã nguồn]

Đề tài chủ yếu của Liêu Trai chí dị do tác giả sưu tầm trong dân gian, hoặc rút từ truyện chí quái đời Lục triều, các truyện truyền kỳ đời nhà Đường rồi gia công sáng tạo thêm. Hầu hết các truyện nói về thần tiên ma quái, hồ ly, lang sói, hổ, báo, khỉ, vượn, voi, rắn độc trùng cho tới cây cỏ hoa lá, khói mây gạch đá v.v. nhưng không chỉ vậy, xuyên suốt các tác phẩm là những câu chuyện về người và việc trong cuộc sống hiện thực. Tất cả những đề tài trên được tác giả xử lý khéo léo, ít nhiều ngầm ý chỉ trích nền chính trị tàn bạo của triều đình Mãn Thanh đương thời, phê phán thói hư tật xấu của bọn nho sỹ, thể hiện những tư tưởng dân chủ trong vấn đề hôn nhân và tình yêu.

Có thể chia tập truyện thành 3 cụm đề tài chính:

  1. Đả kích chế độ chính trị tàn bạo, vạch mặt bọn tham quan, cường hào ác bá.
  2. Phơi bày những tệ lậu của chế độ khoa cử, đả kích việc dùng văn bát cổ để chọn nhân tài.
  3. Nguyện vọng đập tan những trói buộc của chế độ hôn nhân phong kiến, giành lấy quyền tự do yêu đương của nam nữ thanh niên.

Một số truyện tiêu biểu[sửa | sửa mã nguồn]

  1. Nhiếp Tiểu Thiện 聶小倩 (hay thường được biết với tên Thiến nữ u hồn 倩女幽魂 ), kể về Ninh Thái Thần (người đất Chiết - tỉnh Triết Giang) có viêc đến Kim Hoa, vào tá túc trong một ngôi chùa, tình cờ quen được Yến Xích Hà, người đất Tấn, Thiểm Tây. Lại kể chuyện Nhiếp Tiểu Thiện là một cô gái đã mất năm 15 tuổi, được chôn cạnh chùa nhưng bị yêu tinh khống chế bắt phải quyến rũ để giết người. Tiểu Thiện vốn định đến quyến rũ Ninh Thái Thần nhưng Thái Thần là người đoan chính không bị dụ dỗ, Tiểu Thiện sinh cảm mến, nói hết mọi chuyện, lại dặn Thái Thần chỉ cần ở bên Xích Hà thì sẽ được bình yên. Xích Hà vốn là kiếm sĩ có tráp đựng bảo kiếm diệt yêu, đêm ấy xuất kiếm đánh thương yêu tinh. Ninh Thái Thần xong việc quay về nhà, lúc tạ từ được Xích Hà tặng cho bao da đựng kiếm, có thể tránh tà ma. Thái Thần dời mộ Tiểu Thiện về chôn gần nhà, giới thiệu cô với cha mẹ, Tiểu Thiện đỡ đần việc nhà, hiếu thảo với phụ mẫu Thái Thần nên hai người từ nghi hoặc cảnh giác chuyển sang quý mến. Thái Thần biết Tiểu Thiện là ma nên không dám treo chiếc bao da lên sợ tổn hại cô. Chợt một hôm, Tiểu Thiện có dự cảm yêu tinh đến trả thù, bảo Thái Thần đem bao da ra treo, phần cô thì do hấp thụ sinh khí đã không sợ bao da nữa. Đêm ấy nhờ chiếc bao da mà diệt được yêu tinh. Sau này Thái Thần đậu tiến sĩ, lấy thêm vợ, đẻ con, gia đình đều được yên ổn hạnh phúc.
  2. Họa bì 画皮 , kể về Vương sinh người Thái Nguyên (Sơn Tây) ngẫu nhiên đi đường gặp một cô gái sinh đẹp nói mình đang lâm nạn, Vương đưa về nhà cho trú ngụ rồi cùng chung chạ. Một hôm gặp một đạo sĩ, thấy Vương có tà khí bèn cảnh tỉnh nhưng Vương xem thường không nghe. Về đến nhà lén rình cô gái thì phát hiện đó là con quỷ khoác tấm da người, Vương sợ hãi tìm đạo sĩ giúp. Đạo sĩ cho sinh một chiếc phất trần dặn đem treo ở nhà. Con quỷ ban đầu còn sợ nhưng sau liều xông vào móc tim Vương rồi trốn. Em trai Vương đến tìm đạo sĩ nhờ đó thu phục được con quỷ. Vợ Vương là Trần thị cầu xin đạo sĩ bày cách cứu chồng, đạo sĩ còn từ chối nhưng Trần thị thiết tha nài nỉ đạo sĩ mới bày cách dặn đi tìm một người điên ở chợ, lại dặn dù có bị đánh đập hay làm nhục vẫn phải nhẫn nhục cầu xin người ấy. Trần thị tìm được người điện dù bị cào cấu đánh đập cũng vẫn nhẫn nhục, người điên lại bắt Trần thị phải nuốt cục đờm của mình rồi đi mất. Không được việc gì lại phải chịu nhục nuốt đờm người khác, Trần thị tủi hổ về khóc bên xác chồng, bỗng thấy cổ vướng liền nôn ra một quả tim rơi vào ngực chồng, nhờ đó Vương sinh sống lại.
  3. Họa bích 画壁(Bức họa trên tường), kể về Mạnh Long Đàm cùng một viên Hiếu liêm họ Chu lên kinh đô, tình cờ vào chơi một ngôi chùa có vị sư già. Chu tình cờ đi lọt được vào bức vẽ trên tường, rồi quen biết tằng tịu với một cô gái trong đó. Mạnh phát hiện không thấy Chu đâu liền hỏi sư già. Vị sư liền gọi Chu từ bức vẽ đi ra. Chu ra tới nơi hốt hoảng hỏi sư già nguyên cớ, sư đáp “Ảo giác từ lòng người sinh ra, lão tăng làm sao giải thích được?”, Chu và Mạnh bất giác kinh hãi, bái biệt mà về.
  4. Tiểu Thuý
  5. Thư sinh họ Diệp
  6. Đạo sĩ núi Lao
  7. Thụy Vân
  8. Vương Thành
  9. Anh Ninh
  10. Không đề
  11. Hồng Ngọc
  12. Bành Hải Thu
  13. Xảo Nương
  14. Ngũ Thu Nguyệt
  15. Cừu Đại Nương
  16. Tiểu Thu
  17. Thanh Phượng
  18. Phòng Văn Thục
  19. Công Tôn Hạ
  20. Thạch Thanh Hư
  21. Thanh Mai
  22. Cô gái áo xanh 绿衣女 kể về Vu Cảnh, người Ích Đô, đến ở nhờ chùa Lễ Tuyền để học, một hôm đang đêm thấy có cô gái mặc áo xanh đến làm quên. Vu hỏi han thân thế gốc tích nhưng cô gái nói lảng không đáp, hai người trò truyện cảm mến rồi ân ái, sau đó đêm nào cũng tới tâm tình. Một hôm cô gái bất an có dự cảm chẳng lành, lúc cô gái đi nhờ Vu tiến ra cửa đến khi vừa khuất bóng thì có tiếng kêu cứu, chạy ra thì thấy có con nhện đang bắt một con ong xanh. Vu cứu lấy con ong mang vào phòng, một lát con ong hồi tỉnh, lê đến nghiên mực viết chữ "tạ" rồi bay đi mất, từ ấy không quay lại nữa.[1]
  23. Đảo tiên
  24. Gái thần
  25. Thôi Mãnh
  26. Liên Hương
  27. Trương Hồng Tiệm
  28. Cô gái nghĩa hiệp
  29. Đại Nam
  30. Thư sinh họ Đổng
  31. Vợ thi hộ chồng
  32. Tinh cúc nghề hoa (Hoàng Anh)
  33. Bạch Thu Luyện
  34. Cát cân
  35. Mũi dao Kinh Kha (Điền Thất Lang)
  36. Người vợ ma (Quỷ thê)

Bản dịch tại Việt Nam[sửa | sửa mã nguồn]

Các truyện trong bộ Liêu Trai chí dị đã được dịch và in sớm nhất tại Việt Nam từ năm 1901 trên báo Nông cổ mín đàm[2]. Năm 2005, Nhà xuất bản Văn hóa Sài Gòn đã xuất bản bộ Liêu trai chí dị đầy đủ do Cao Tự Thanh dịch và chú giải, bao gồm 432 truyện phần chính văn và 68 truyện phần Liêu trai chí dị thập di, tổng cộng 500 truyện[2]. Đây là bản dịch tiếng Việt đầy đủ nhất so với các bộ từ trước đến nay đã xuất bản tại Việt Nam[2].

  • Bồ Tùng Linh, Liêu Trai chí dị, 5 tập (Nguyễn Huệ Chi nghiên cứu, tuyển chọn và hiệu đính), Nhà xuất bản Văn Nghệ Thành phố Hồ Chí Minh, 1999.
  • Bồ Tùng Linh, Liêu Trai chí dị, 2 tập (Cao Tự Thanh dịch và chú giải), Nhà xuất bản Văn hóa Sài Gòn, 2005.

Chuyển thể thành phim[sửa | sửa mã nguồn]

Phim điện ảnh[sửa | sửa mã nguồn]

Năm Tên phim Hãng sản xuất Quốc gia Thông tin thêm
1987 Thiến nữ u hồn Hong Kong Legends  Hồng Kông
1990 Thiện nữ u hồn II Hong Kong Legends  Hồng Kông
2008 Họa bì Cờ Trung Quốc Trung Quốc
2011 Thiến nữ u hồn Golden Sun Films (Hồng Kông)

Công ty phát hành phim Hoa Hạ (Trung Quốc)

 Hồng KôngCờ Trung Quốc Trung Quốc
Họa bích Beijing Enlight Pictures

Top Gun Productions

Đài truyền hình An Huy

Cờ Trung Quốc Trung Quốc
2012 Họa bì 2 Công ty Điện ảnh Ninh Hạ

Công ty TNHH Văn hóa Truyền thông Quốc tế Đỉnh Long Đạt (Bắc Kinh)

Hoa Nghị huynh đệ

Công ty TNHH Điện ảnh Kỳ Lân

Cờ Trung Quốc Trung Quốc

Phim truyền hình[sửa | sửa mã nguồn]

Năm Tên phim Hãng sản xuất Quốc gia Chủ nhiệm sản xuất Số tập Thông tin thêm
1996 Liêu Trai TVB  Hồng Kông Hai phần
2005 Liêu Trai I Thượng Hải Đường Nhân Cờ Trung Quốc Trung Quốc 36 (6 câu chuyện)
2007 Liêu Trai kỳ nữ Thượng Hải Đường Nhân Cờ Trung Quốc Trung Quốc 40 (4 chuyện)
2010 Liêu Trai III Thượng Hải Đường Nhân Cờ Trung Quốc Trung Quốc 36 (6 câu chuyện) [3]
2011 Họa bì 1
  • China International Television Corporation
  • Shenzhen Broadcasting Film and Television Corporation
  • China Broadcasting Film and Television Programme Trading Centre
  • First Media Shareholding
  • Guangzhou Fenglian Film Culture Broadcasting
Cờ Trung Quốc Trung Quốc 36
2013 Họa bì: Yêu không hối tiếc CCTV Cờ Trung Quốc Trung Quốc 42
2015 Liêu Trai IV Cờ Trung Quốc Trung Quốc 36 (8 câu chuyện) [4]

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]