Ngọc Hoàng Thượng đế

Ngọc Hoàng Thượng đế (chữ Hán: 玉皇上帝), cũng gọi Ngọc Hoàng Đại Đế (玉皇大帝), gọi tắt là Ngọc Hoàng (玉皇) hay Ngọc Đế (玉帝) là những danh hiệu nói đến vị vua tối cao của bầu trời, là chủ của vạn vật trong quan niệm tín ngưỡng của Đạo giáo tại Trung Quốc và tại Việt Nam, Triều Tiên.

Theo lịch sử

Theo một số tích truyện dân gian dã sử bối cảnh Phong Thần, tiền thân của Ngọc Hoàng tên là Hạo Thiên là Hạo Thiên Đồng Tử một đứa trẻ hầu hạ bên cạnh Hồng Quân Lão Tổ tại cung Tử Tiêu, sau khi các đại đệ tử tranh chấp, Hồng Quân Lão Tổ đã chỉ định Hạo Thiên lên làm chủ tể thiên đình tức Ngọc Hoàng Đại Đế. Do đó, nếu xét theo mối duyên chỉ dạy này thì Hồng Quân Lão Tổ mới là sư phụ hoặc người nâng đỡ của Ngọc Hoàng, Ngọc Hoàng thực chất là bậc "sư đệ" vai dưới của Thái Thượng Lão Quân.

Cai trị trời đất

Ngọc Hoàng Thượng Đế là vị Thần tối cao của Thiên đình, đứng đầu chư thần, tiên, thánh và cai quản toàn bộ vũ trụ trong quan niệm dân gian và Đạo giáo.

Vai trò và quyền năng

Ngọc Hoàng Thượng Đế Chủ tể Tam giới: Cai quản trời, đất, biển cả và cõi âm phủ.

Phán xét công minh: Quyết định chuyện họa phúc, ban ơn và giáng phạt đối với muôn loài và các thần linh.Biểu tượng tối cao: Trong tín ngưỡng dân gian Việt Nam và Đạo Mẫu, Ngài còn được tôn xưng là Vua Cha Thiên Phủ, đấng sinh ra vạn vật và gìn giữ trật tự càn khôn.

Nguồn gốc và Tu luyện, ngày sinh

Theo truyền thuyết: Ngài từng trải qua hàng vạn kiếp tu luyện gian khổ, tích lũy đức hạnh mới chứng đắc ngôi vị chí tôn, có pháp thuật siêu việt .

Ngày vía Ngọc Hoàng: Lễ hội chính kỷ niệm ngày sinh của Ngài diễn ra vào mùng 9 tháng Giêng âm lịch hằng năm.

Việt Nam

Trong dân gian

Trong Tín ngưỡng dân gian Việt Nam, Ngọc Hoàng được gọi là Vua cha Ngọc Hoàng, là cha của nhiều nhân vật huyền thoại như: thánh Tam Giang, Quảng Cung Công chúa, Liễu Hạnh Công chúa, Cô Chín Thượng Thiên. Ngọc Hoàng được cho là ở và làm việc tại một cung điện trên trời gọi là Thiên Phủ, nơi có rất nhiều tiên nữ hầu hạ, và các thiên tướng, thiên binh canh gác.

Truyện dân gian Việt Nam kể con cóc lên cầu Ngọc Hoàng làm mưa. Ngọc Hoàng nhận lời rằng mỗi khi cóc gọi làm mưa xuống trần gian. Câu chuyện nổi tiếng khác là "Ngọc Hoàng và người học trò nghèo" thì lại ca ngợi quyền năng và sự công bằng của Ngọc Hoàng.

Nhà bác học Nguyễn Văn Huyên đã nhận xét: "Ông trời đối với người dân quê Việt Nam là nguồn gốc mọi sự sống và mọi lẽ công bằng. Đấy không phải là một vị thần trừu tượng và không thể hiểu. Người ta xem ông như một con người, vua của các vua. Ông có một triều đình, ông điều khiển tất cả cuộc sống trên trời và dưới đất. Ông trừng phạt kẻ xấu và ban thưởng người tốt".

Đạo Mẫu Tứ Phủ

Trong dòng tín ngưỡng Tứ Phủ của Đạo Mẫu Việt Nam, Ngọc Hoàng Thượng Đế được tôn xưng là Vua Cha của cõi Thiên Phủ. Danh hiệu của ngài trong dòng tín ngưỡng này là Ngọc Hoàng Huyền Khung Cao Thượng Đế (玉皇玄穹高上帝).

Di tích thờ Ngọc Hoàng

Ở Việt Nam có các di tích sau đây thờ Ngọc Hoàng Thượng đế (chỉ thống kê nơi thờ chính, không tính việc phối thờ Ngọc Hoàng trong rất nhiều đền, chùa và điện thờ Mẫu Tam Phủ):

• Đền Đậu An tại thôn An Xá, xã An Viên, huyện Tiên Lữ, tỉnh Hưng Yên là nơi thờ Ngọc Hoàng Thượng đế cùng các thiên thần.
• Điện Bồ Hong trên đỉnh núi Cấm thuộc xã An Hảo, huyện Tri Tôn, tỉnh An Giang.
• Chùa Vân An ở thị trấn huyện Bảo Lạc, Cao Bằng thờ Ngọc Hoàng Thượng đế và Quan thế âm Bồ Tát với lễ hội Lồng Tồng hằng năm được tổ chức vào ngày mùng 9 tháng Giêng, ngày sinh của Ngọc Hoàng Thượng đế.
• Đàn Kính Thiên Tràng An trong Quần thể di sản thế giới Tràng An là nơi thờ Ngọc Hoàng thượng đế với lễ tế thiên diễn ra dịp Lễ hội Hoa Lư tháng 3 âm lịch hàng năm.

Liên kết ngoài

• Tư liệu liên quan tới Ngọc Hoàng Thượng đế tại Wikimedia Commons