Công ước Quốc tế về các Quyền Dân sự và Chính trị

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Công ước Quốc tế về các Quyền Dân sự và Chính trị
International Covenant on Civil and Political Rights (ICCPR)
ICCPR-members.PNG
Các quốc gia tham gia ICCPR:

   đã ký và thông qua

   đã ký nhưng không thông qua

   không ký cũng không thông qua

Loại hiệp ước Nghị quyết của Đại Hội đồng Liên Hiệp Quốc
Ngày thảo 1954
Ngày ký
Địa điểm
16 tháng 12 năm 1966[1]
Trụ sở Liên Hiệp Quốc, New York
Có hiệu lực 23 tháng 03 năm 1976[1]
Bên ký kết 72[1]
Bên tham dự 166[1]
Nơi lưu giữ Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc
Các ngôn ngữ Tiếng Pháp, tiếng Anh, tiếng Nga, tiếng Trung, tiếng Tây Ban Nha.

'Công ước Quốc tế về các Quyền Dân sự và Chính trị' (tiếng Anh: International Covenant on Civil and Political Rights, viết tắt: ICCPR) là một công ước quốc tế do Đại Hội đồng Liên Hiệp Quốc thông qua ngày 16 tháng 12 năm 1966 và có hiệu lực từ ngày 23 tháng 03 năm 1976, nêu tổng quan các quyền dân sự và chính trị cơ bản của con người. Cụ thể, các bên tham gia ký kết sẽ phải tôn trọng các quyền dân sự và chính trị của từng cá nhân, bao gồm quyền sống, quyền tự do tôn giáo, tự do phát biểu, tự do hội họp, quyền bầu cử và quyền được xét xử bình đẳng và theo đúng trình tự pháp luật. Tính tới ngày 19 tháng 12 năm 2010, đã có 72 nước ký vào Công ước và 167 bên tham gia.[2] Trung Quốc, Cuba, Comoros, Nauru, và São Tomé và Príncipe đã ký nhưng chưa thông qua công ước.[1]

Công ước là một phần của hệ thống Luật Nhân quyền quốc tế, cùng với Công ước Quốc tế về các Quyền Kinh tế, Xã hội và Văn hóaTuyên ngôn Quốc tế Nhân quyền[3] được đặt dưới sự giám sát riêng của Ủy ban Nhân quyền, độc lập với Hội đồng Nhân quyền Liên Hiệp Quốc. Cơ quan này có trách nhiệm giám sát việc thực hiện và thẩm định các báo cáo nhân quyền của các nước. Mới đầu, các bên tham gia phải báo cáo định kỳ mỗi năm một lần, nhưng sau đó là bất kỳ khi nào Ủy ban giám sát yêu cầu (thông thường là bốn năm một lần). Ủy ban này họp trụ sở tại Geneva hoặc New York và thường có ba kỳ họp mỗi năm.

Nguồn gốc tên gọi[sửa | sửa mã nguồn]

Tên gọi Công ước Quốc tế về các Quyền Dân sự và Chính trị bắt nguồn từ quá trình soạn thảo trùng với Tuyên ngôn Quốc tế Nhân quyền. Một bản "Tuyên ngôn về các quyền cơ bản của con người" đã được đưa ra tại hội nghị thành lập Liên Hiệp Quốc năm 1945, tức Hội nghị San Francisco. Sau đó, Hội đồng Kinh tế và Xã hội Liên Hiệp Quốc được giao trách nhiệm soạn thảo và hoàn thiện nó.[3] Mới đầu trong quá trình soạn thảo, bản thảo được chia nhỏ thành một tuyên ngôn về các quyền con người tổng quát và một bộ quy tắc ràng buộc các bên tham gia ký. Cái đầu tiên sau này trở thành Tuyên ngôn Quốc tế Nhân quyền và được thông qua ngày 10 tháng 12 năm 1948.[3]

Bộ các quy tắc được tiếp tục soạn thảo, nhưng lại nảy sinh nhiều bất đồng giữa các thành viên Liên Hiệp Quốc về sự tương quan mức độ quan trọng của các quyền dân sự và chính trị đối với các quyền kinh tế, xã hội và văn hóa.[4], dẫn đến việc bộ quy tắc bị phân ra thành hai bộ nhỏ, "một cái chứa các quyền dân sự và chính trị, và cái kia chứa các quyền kinh tế, xã hội và văn hóa".[5] Hai bộ nhỏ này, gọi là hai công ước, tiếp tục được hoàn thiện tới mức bao quát và đầy đủ nhất có thể, và sau đó được đưa ra cho các thành viên ký cùng lúc.[5] Mỗi Công ước đều chứa một điều khoản quy định quyền tự quyết của mọi dân tộc.[6]

Như vậy, Bộ quy tắc thứ nhất trở thành Công ước Quốc tế về các Quyền Dân sự và Chính trị, trong khi cái thứ hai trở thành Công ước Quốc tế về các Quyền Kinh tế, Xã hội và Văn hóa. Cả hai bản thảo công ước được đưa ra thảo luận tại cuộc họp Đại Hội đồng Liên Hiệp Quốc năm 1954, và được chấp thuận vào năm 1966.[7]

Tóm tắt nội dung[sửa | sửa mã nguồn]

Công ước Quốc tế về các Quyền Dân sự và Chính trị gồm 6 phần, 53 điều có hiệu lực ngày 23 tháng 03 năm 1976.[1] Lời mở đầu khẳng định chân lý bất di bất dịch rằng việc công nhận những phẩm giá vốn có và quyền bình đẳng của mọi thành viên trong cộng đồng nhân loại là nền tảng cho tự do, công lý và hòa bình trên thế giới. Do đó, về các quyền dân sự và chính trị, Công ước quy định:[1]

Phần I (Điều 1) công nhận quyền tự quyết của mọi dân tộc, bao gồm quyền được "tự do định đoạt thể chế chính trị và theo đuổi đường hướng phát triển kinh tế, xã hội và văn hoá" trong điều kiện thực tế của mình.[8] Công nhận rằng quyền sinh kế của một dân tộc không bao giờ bị tước bỏ. Để đạt được mục tiêu này, các dân tộc có quyền tự do sử dụng các nguồn lợi thiên nhiên của mình, miễn là không vi phạm những nghĩa vụ phát sinh từ sự hợp tác quốc tế về kinh tế, đặt căn bản trên quyền lợi hỗ tương và luật pháp quốc tế.[9] Các quốc gia hội viên ký kết Công Ước này, kể cả những quốc gia có trách nhiệm bảo hộ hay giám hộ các lãnh thổ khác, phải tôn trọng và xúc tiến việc thực thi quyền dân tộc tự quyết chiếu theo các điều khoản của Hiến chương Liên Hiệp Quốc.[10]

Phần II (Điều 2 - 5) yêu cầu các bên thực hiện các bước cần thiết để hiện thực hóa các quyền được công nhận trong Công ước, đồng thời trừng phạt và sửa chữa bất kỳ vi phạm nào trong quá khứ và hiện tại.[11] Nó yêu cầu các bên cam kết tôn trọng và bảo đảm thực thi những quyền được thừa nhận trong Công Ước cho "tất cả mọi người sống trong lãnh thổ và thuộc thẩm quyền quốc gia, không phân biệt chủng tộc, màu da, nam nữ, ngôn ngữ, tôn giáo, chính kiến hay quan niệm, nguồn gốc quốc gia hay xã hội, tài sản, dòng dõi hay bất cứ thân trạng nào khác."[12] và nhấn mạnh nam nữ được hưởng các quyền về dân sự và chính trị nêu trong Công ước một cách bình đẳng.[13] Những quyền này "chỉ có thể bị giới hạn trong trường hợp khẩn cấp đe dọa đến sự tồn vong của một quốc gia,"[14], và ngay cả trong trường hợp đó cũng không tha thứ bất kỳ hành vi nào xâm phạm các quyền được sống, quyền không bị tra tấn và bị bắt làm nô lệ, quyền miễn trừ hồi tố, quyền được giữ nguyên chính kiến, quyền tự do tư tưởng - lương tâmtôn giáo.[15]

Phần III (Điều 6 - 27) liệt kê các quyền được Công ước bảo hộ, bao gồm các quyền sau:

Nhiều trong số các quyền trên yêu cầu một số điều cụ thể mà các quốc gia hội viên phải thực hiện.

Phần IV (Điều 28 - 45) quy định các nguyên tắc thành lập và hoạt động của Ủy ban Nhân quyền cùng các công việc giám sát và báo cáo. Đồng thời, nó cũng yêu cầu các quốc gia thừa nhận năng lực của Ủy ban trong giải quyết mâu thuẫn giữa các nước liên quan đến việc thực thi Công ước. (Điều 41 và 42).

Phần V (Điều 46 - 47) giải thích rằng Công ước sẽ không bị diễn giải theo cách can thiệp vào hoạt động của Liên Hiệp Quốc hoặc "quyền của mọi dân tộc được thụ hưởng và sử dụng một cách tự do và đầy đủ các nguồn tài nguyên của họ."[17]

Phần 6 (Điều 48 - 53) quy định cách thức phê chuẩn, thời gian có hiệu lực và cách sửa đổi bổ sung sau này.

Các Nghị định thư bổ sung[sửa | sửa mã nguồn]

Có hai bản Nghị định thư bổ sung tùy chọn áp dụng cho Công ước. Nghị định thư bổ sung I thiết lập cơ chế cho phép các cá nhân trình báo lên Ủy ban Nhân quyền về các hành vi vi phạm Công ước.[18][19] Điều này dẫn đến sự ra đời của một bộ quy tắc phức tạp diễn giải Công ước và hướng dẫn cách thực thi.[20] Tính tới tháng 12 năm 2010, có 35 quốc gia đã ký và 113 nước tham gia Nghị định thư bổ sung I.[21]

Bản Nghị định thư bổ sung II yêu cầu hủy bỏ hình phạt tử hình; tuy nhiên, các nước được phép sử dụng nó trong trường hợp 'tội ác đặc biệt nghiêm trọng'[22] Tính tới tháng 12 năm 2010, Nghị định thư thứ II đã có 73 quốc gia tham gia và 35 nước đã ký.[23]

Các quốc gia không tham gia Công ước[sửa | sửa mã nguồn]

Phần lớn các nước trên thế giới là thành viên của Công ước. Tính tới tháng 12 năm 2010, 27 nước dưới đây chưa ký vào Công ước, hoặc đã ký nhưng chưa thông qua.[24]

Đã ký nhưng không thông qua[sửa | sửa mã nguồn]

  1. Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa (05 tháng 10, 1998). Ngoại trừ Khu Đặc chính Hồng Kông chịu ràng buộc bởi Công ước.[25][Chu_thich 1]
  2. Comoros (25 tháng 11, 2008)
  3. Cuba (28 tháng 02, 2008)
  4. Nauru (12 tháng 11, 2001)
  5. São Tomé và Príncipe (31 tháng 10, 1995)

Không ký cũng không thông qua[sửa | sửa mã nguồn]

Antigua và Barbuda Bhutan Brunei Saint Kitts và Nevis Quần đảo Solomon Thành Vatican
Myanma Fiji Kiribati Saint Lucia Tonga
Malaysia Quần đảo Marshall Micronesia Ả Rập Saudi Tuvalu

Đã ký nhưng không tham gia[sửa | sửa mã nguồn]

  1. Đài Loan (tức Trung Hoa Dân Quốc)[Chu_thich 2]

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Xem thêm Nhân quyền tại Hồng Kông.
  2. ^ Trung Hoa Dân Quốc mất ghế thành viên LHQ năm 1971 vào tay Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa theo Nghị quyết 2758 của Đại Hội đồng Liên Hiệp Quốc. Trung Hoa Dân Quốc ký Công ước năm 1967; Đài Loan ký lại vào năm 2009.
  1. ^ Lỗi chú thích: Thẻ <ref> sai; không có nội dung trong thẻ ref có tên cong_uoc
  2. ^ “Danh sách các quốc gia tham gia Công ước quốc tế về các Quyền Dân sự và Chính trị” (bằng tiếng Anh). Liên Hiệp Quốc. Truy cập 19 tháng 12, 2010. 
  3. ^ a b c “Fact Sheet No.2 (Rev.1), Bộ Luật Nhân quyền quốc tế”. Ủy ban Nhân quyền Liên Hiệp Quốc. June năm 1996. Bản gốc lưu trữ ngày 13 tháng 3 năm 2008. Truy cập ngày 2 tháng 6 năm 2008. 
  4. ^ Sieghart, Paul (1983). Luật Nhân quyền quốc tế (bằng tiếng Anh). Nhà xuất bản Đại học Oxford. tr. 25. 
  5. ^ a b Nghị quyết số 543 của Đại Hội đồng Liên Hiệp Quốc, ngày 05 tháng 02, năm 1952.
  6. ^ Nghị quyết số 545 của Đại Hội đồng Liên Hiệp Quốc, ngày 05 tháng 02, năm 1952.
  7. ^ Nghị quyết số 2200 của Đại Hội đồng Liên Hiệp Quốc, ngày 16 tháng 12, năm 1966.
  8. ^ Công ước, Điều 1.1.
  9. ^ Công ước, Điều 1.2.
  10. ^ Công ước, Điều 1.3.
  11. ^ Công ước, Điều 2.2 và 2.3.
  12. ^ Công ước, Điều 2.1.
  13. ^ Công ước, Điều 3.
  14. ^ Công ước, Điều 4.1.
  15. ^ Công ước, Điều 4.2.
  16. ^ Công ước, Điều 19.1
  17. ^ Công ước, Điều 47.
  18. ^ Nghị định thư bổ sung I: Điều 1.
  19. ^ “Liên Hiệp Quốc: Nghị định thư bổ sung I của Công ước Quốc tế về các Quyền Dân sự và Chính trị” (bằng tiếng Anh). Liên Hiệp Quốc. Truy cập 20 tháng 12, 2010. 
  20. ^ “Liên Hiệp Quốc: Nghị định thư bổ sung I của Công ước Quốc tế về các Quyền Dân sự và Chính trị” (bằng tiếng Anh). Liên Hiệp Quốc. Truy cập 20 tháng 12, 2010. 
  21. ^ “Liên Hiệp Quốc: Nghị định thư bổ sung I của Công ước Quốc tế về các Quyền Dân sự và Chính trị” (bằng tiếng Anh). Liên Hiệp Quốc. Truy cập 20 tháng 12, 2010. 
  22. ^ Nghị định thư bổ sung II, Điều 2.1
  23. ^ “Nghị định thư bổ sung II, Công ước Quốc tế về các Quyền Dân sự và Chính trị” (bằng tiếng Anh). Liên Hiệp Quốc. Truy cập 20 tháng 12, 2010. 
  24. ^ Tình trạng của Công ước Quốc tế về các Dân sự và Quyền Chính trị, Danh sách các Công ước Liên Hiệp Quốc, 09 tháng 03, 2009.
  25. ^ “Công ước Quốc tế về các Quyền Dân sự và Chính trị” (bằng tiếng Anh). Liên Hiệp Quốc. Truy cập 20 tháng 12, 2010.