Hổ đấu với sư tử

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Sư tử và Hổ quyết đấu, họa phẩm của James Ward vào năm 1797

Cuộc quyết đấu giữa hổsư tử hay là sự so sánh hổ (cọp) và sư tử[1], ai mạnh hơn ai, kẻ nào mới thực sự là vua của muôn thú và là kẻ cất tiếng gầm sau cùng luôn là một đề tài, một chủ đề thảo luận phổ biến của giới thợ săn, những nhà động vật học, nghệ sĩ, nhà thơ, nhà văn hóa, những nhà thuần dưỡng động vật và những người quan tâm từ rất lâu trong truyền thống và lịch sử, sự so sánh này tiếp tục truyền cảm hứng cho trí tưởng tượng phong phú của con người trong ngày nay.[2][3][4]

Trong thâm tâm rất nhiều người vẫn nghĩ rằng sư tử mạnh hơn hổ[5] và theo quan niệm dân gian của nhiều nước, đặc biệt là phương Tây và châu Phi, sư tử là chúa tể của muôn loài (King of Beasts), nhưng trong thực tế, hổ mới là kẻ chiến thắng trong những cuộc chiến tay đôi[6], những dữ liệu và các ghi chép lịch sử ghi nhận rằng hổ thường có lợi thế trong cuộc chiến với sư tử và nhiều kết quả cho thấy hổ thường là kẻ chiến thắng trong các cuộc đọ sức tay đôi, tuy vậy, kết quả từng cuộc đối đầu hoàn toàn phụ thuộc vào bản thân mỗi cá thể [7] như đặc điểm lịch sử vòng đời, phong cách chiến đấu, cách thức tấn công, thể chất, sinh lý học và kinh nghiệm trận mạc nhưng nói chung thì hổ có lợi thế hơn so với sư tử [7].

Nhìn từ quan điểm sinh thái học thì sư tử mạnh hơn hổ vì sư tử thường sống theo bầy đàn và thường là một gia đình, hoặc mấy gia đình hợp lại. Còn hổ là kẻ săn mồi đơn độc. Hợp lại thành bầy đàn là biểu tượng của sức mạnh, một con hổ không thể đối chọi với cả đàn sư tử. Tuy vậy xét ở góc độ cá thể, các nhà động vật học dự đoán nếu đọ sức một đối một, hổ có thể mạnh và hung hãn hơn sư tử, bởi chúng mẫn cảm và dẻo dai hơn. Nếu một con hổ đực giao đấu với một con sư tử đực thì sư tử thường thất bại[8].

Tổng quan[sửa | sửa mã nguồn]

Bức tranh so sánh giữa hổ và sư tử

Trong tất cả thú dữ sống trên cạn thì sư tử và hổ luôn được coi là có sức mạnh vô địch [5]. Ở châu Phi, châu Âu, châu Mỹ, và nhiều nơi ở châu Á người ta tôn sư tử làm Chúa sơn lâm (King of the Jungle), Vua của dã thú. Trong khi đó, cũng có một số nơi ở châu Á, hổ được coi là Chúa sơn lâm. Trong tự nhiên, trên cơ bản thì phạm vi phân bố lãnh thổ sinh sống của sư tử và hổ khác nhau, hổ sống ở châu Á, còn sư tử phân bố chủ yếu ở châu Phi. Cả hai loài này đều sống trên lãnh thổ của mình, không có cơ hội để đọ sức. Trong vườn bách thú cũng không có việc nhốt chung những con sư tử đắt giá với hổ để xem chúng quyết đấu.

Tuy nhiên, trong tự nhiên có những vùng sinh thái có sự chồng lấn giữa phạm vi lãnh thổ sinh sống của sư tử và hổ (như Ấn Độ, Ba Tư....) thì sư tử và hổ đã có sự cạnh tranh sinh tồn trong tự nhiên,đặc biệt là tại Ấn Độ, có ý kiến lo lắng cho sư tử khi phân bố trên lãnh thổ có sự tồn tại của loài hổ[9]. Sư tử và hổ cũng có dịp được quyết đấu và đọ sức trong điều kiện bị giam cầm, nuôi nhốt trong các cuộc chiến được tổ chức một cách có chủ ý hoặc là kết quả của một sự cố ngẫu nhiên như xổng chuồng, đi lạc.... những cuộc đụng độ giữa 2 loài mèo lớn này và chúng nhanh chóng biến thành những cuộc chiến khủng khiếp, khiến người chứng kiến kinh sợ [7].

Sư tử và hổ cùng tồn tại ở miền Trung Ấn Độ cho đến cuối thế kỷ 19 và một số trận đọ sức giữa 2 loài đã được ghi nhận [10]. Một nghiên cứu của Đại học Minnesota, Mỹ đã chỉ ra rằng những con sư tử ở vùng này bị săn bắt nhiều hơn hổ do lãnh thổ nó phân bố tại vùng đồng bằng nên đã bị xua đuổi để lấy đất sinh sống cho người dân, do đó đến nay phân bố của loài sư tử châu Á chỉ còn tập trung tại rừng Gir, nơi không có con hổ sinh sống và khả năng xung đột giữa hai loài này cũng ít khi xảy ra[10]. Tuy nhiên nghiên cứu cũng để ngỏ khả năng xung đột giữa hai loài khi có sự hiện diện của sư tử và hổ và sẽ "kích hoạt các cuộc đụng độ thường xuyên"[10][11]. Một nghiên cứu khác cũng cho rằng cần phải bảo vệ loài sư tử vì những con hổ mạnh mẽ hơn và to lớn hơn so với những con sư tử sẽ là mối đe dọa tiềm tàng cho sự sống còn của con sư tử ở vùng này[12]. Có ý kiến cho rằng từ xưa ở Vân Nam, Trung Quốc cũng đã có sư tử. Nhưng ngày nay ở châu Á không còn sư tử hoang dã trên những vùng rộng lớn, như Trung Quốc và Đông Nam Á. Các nhà khoa học đoán định chính loài hổ đã lấn chiếm lãnh thổ của sư tử khỏi những vùng rừng núi rậm rạp tới vùng hoang mạc, thảo nguyên ở Bắc Ấn Độ, bán đảo Ả Rập và châu Phi [5].

Văn hóa Phương Tây[sửa | sửa mã nguồn]

Một họa phẩm mô tả cảnh sư tử và hổ (Friedrich Specht, 1883)

Trong văn hóa phương Tây thì Sư tử được mệnh danh là chúa sơn lâm, song hổ cũng đôi khi được khoác danh hiệu này vì sức mạnh và tài trí của chúng nhưng chỉ là sự thay thế cho sư tử.

Trong đời sống và văn hóa, cuộc chiến của hổ và sư tử được tái hiện trong tranh vẽ của Eugène Delacroix, George Stubbs, và James Ward vào thế kỷ thứ 18 và 19, cũng như qua tranh vẽ của những họa sĩ châu Âu sống vào khoảng thế kỷ XVIII và XIX. Các họa phẩm đó thường miêu tả sự chiến thắng của sư tử trong các trận đấu giành quyền lực, bởi vì sư tử có giá trị biểu tượng ở Anh, biểu tượng cho Hoàng gia Anh cũng như nhiều nước ở châu Âu[13]. Gần đây, nhà sinh vật học Craig Saffoe cho rằng sở dĩ sư tử thường được tạo điều kiện để chiến thắng trong những trận quyết chiến với hổ đơn giản là vì chúng có giá trị biểu tượng ở các nước châu Âu. Đồng thời người ta cố tình nâng tầm sức mạnh của sư tử lên, cũng là một cách gián tiếp nhắc nhở con người về tinh thần tập thể vì sư tử sống theo bầy đàn.[14].

Huy chương Seringapatam của công ty Đông Ấn Anh năm 1881

Huy chương Seringapatam cho thấy một con sư tử đánh bại một con hổ trong trận chiến. Bên cạnh đó một biểu ngữ bằng tiếng Ả Rập trên huy chương hiển thị dòng chữ "Asad ALLAH AL-Ghalib" (sư tử của Thượng đế là người chiến thắng)[15], huy chương này kỷ niệm chiến thắng của Anh trong trận chiến 1799 tại Seringapatam chống lại quân đội của Tipu Sultan, người cai trị Vương quốc Mysore tại miền nam Ấn Độ, và sử dụng con hổ là biểu tượng[15].

Trong Văn học Anh đã so sánh sức mạnh chiến đấu của hổ và sư tử, và các nhà thơ Edmund Spenser, Allan Ramsey, và Robert Southey hay mô tả chiến thắng của sư tử[16]. Các nghiên cứu phương Tây vào thế kỷ 18, các tác giả thường có thói quen so sánh hai loài động vật này, nói chung là họ ủng hộ cho sư tử[17]. Oliver Goldsmith xếp sư tử đầu tiên trong số các loài động vật có vú thuộc họ ăn thịt, tiếp theo là con hổ, theo quan điểm của ông "... dường như sư tử là hiện thân của sự can đảm, niềm kiêu hãnh và sức mạnh, sư tử biểu hiện vĩ đại, khoan hồng, oai vệ và lòng quảng đại, nhưng hổ thì lại hiện thân như một kẻ hay gây hấn, hung dữ và tính tình tàn bạo không cần thiết"[18]. Charles Knight, viết trong tác phẩm The English Cyclopaedia, nêu ra ý kiến của các nhà tự nhiên học Georges-Louis Leclerc, Comte de Buffon và Pennant Thomas cho rằng"... ý kiến chung của các tác giả đều nhận định ở sư tử có một can đảm, sự vĩ đại, oai vệ và hào phóng tương phản với sự tàn khốc vô cớ, sự tàn ác không cần thiết, và sự hèn nhát của hổ". Ông cũng cho rằng: con sư tử đã nhờ một phần lớn vào chiếc bờm để tạo sự cao quý và trang nghiêm của mình[17].

Quan điểm hiện đại[sửa | sửa mã nguồn]

Nghiêng về hổ[sửa | sửa mã nguồn]

Theo chuyên trang LifesLittleMysteries, loài hổ thường giành chiến thắng trong cuộc chiến tại đấu trường La Mã khi xưa và những cuộc chạm trán tình cờ trong các vườn thú ngày nay. Tuy nhiên, không phải lúc nào cũng vậy. Craig Saffoe thì cho rằng hổ và sư tử, mỗi loài đều có thế mạnh riêng và kết quả của cuộc chiến thường phụ thuộc bản thân mỗi cá thể, như kinh nghiệm trận mạc, cách tấn công hay thể chất của chúng[7]. Viện nghiên cứu Smithsonian có nhận định rằng trong một cuộc chiến tay đôi thì hổ có lợi thế và chiến thắng sư tử nhưng khi một con hổ đơn độc chạm trán với một đàn sư tử thì sư tử tất thắng[19].

Sau nhiều năm sinh sống và quan sát loài hổ châu Á, Craig Saffoe, một nhà sinh vật học và người phụ trách mèo lớn tại vườn thú Smithsonian ở Washington D.C đã rút ra kết luận rằng hổ mới là kẻ chiếm thế thượng phong trong những cuộc chiến giành ngôi Chúa sơn lâm. Trong cuộc chiến đấu này, sư tử thua cuộc do chính vì thói quen dựa dẫm vào tập thể đứng sau. Đối với hổ, theo Craig Saffoe do bản năng tự ý thức được mình phải đơn độc đứng ra bảo vệ cả đàn con, do đó hổ được tôi luyện kỹ năng chiến đấu đáng sợ hơn sư tử rất nhiều, cụ thể là loài hổ thường kết liễu con mồi bằng chỉ một nhát cắn, trong khi đó sư tử phải vờn rất lâu mới kết liễu con mồi và một con sư tử đầu đàn thường phải đứng ra lãnh trách nhiệm tung đòn kết liễu đối thủ, còn đồng đội của nó chỉ thi thoảng phụ họa rồi hưởng thành quả[14][20][21].

Nhiều chuyên gia, nhà thuần hóa thú, quản lý vườn thú và một số Viện nghiên cứu trên thế giới suy đoán rằng hổ sẽ thường giành chiến thắng trong cuộc chiến tay đôi, hổ có thể mạnh và hung hãn hơn sư tử, bởi chúng mẫn cảm và dẻo dai hơn. Nếu một con hổ đực giao đấu với một con sư tử đực thì sư tử thường thất bại [8]. Chủ sở hữu của khu dự trữ Londolozi ở Nam Phi là John Varty phát biểu rằng "Mọi người luôn hỏi tôi con nào mạnh hơn? Nếu một con hổ và một con sư tử có một cuộc chiến tay đôi thì con nào sẽ giành chiến thắng? Tôi đã từng nhìn thấy con hổ gặm nát sọ của một con báo trưởng thành dễ như bỡn..... Và nếu có một cuộc chiến, các con hổ sẽ giành chiến thắng, vào mọi lúc"[22].

Một tổ chức cứu hộ động vật nổi tiếng mang tên Big Cat Rescue của Tampa ở vùng Florida đã trả lời rằng: "Trong khi chúng tôi rất muốn mọi người tập trung nghĩ đến việc bảo vệ những động vật tuyệt vời của chúng ta thì nhiều người lại quan tâm đến việc ai sẽ giành chiến thắng nếu một cuộc chiến sư tử và hổ, sức mạnh của hai con mèo lớn nhất dường như luôn là câu hỏi trong tâm trí của mọi người. Kết quả của cuộc chiến sẽ phụ thuộc vào tuổi, giới, kích thước và sự hung hãn, tính gây hấn của các loài động vật trong trận chiến, nhưng nói chung con hổ có một lợi thế đáng kể"[23].

Quỹ Bảo tồn từ thiện hổ Trung Quốc với dự án dã thú hóa hổ ở Nam Phi đã nói thẳng thừng rằng "Những nghiên cứu gần đây chỉ ra rằng hổ thực sự mạnh hơn so với các con sư tử về mặt thể chất. Những con sư tử có cuộc sống bầy đàn vì vậy nó sẽ là sức mạnh của một nhóm trong khi đó những con hổ như một sinh vật đơn độc, do đó, một con hổ nói chung là thể chất tốt hơn một con sư tử. Hầu hết các chuyên gia sẽ ủng hộ rằng một con hổ Siberia hay hổ Bengal trên cơ một con sư tử châu Phi".[24] Một tài liệu của National Geographic Channel có tựa đề "Những con Sư tử châu Á cuối cùng" (The Last Lions of Asia) đã đề cập rằng một con hổ có một lợi thế trọng lượng trên 50 kg so với một con sư tử, và có thể giết chết một con sư tử trong cuộc chiến[25].

Một chuyên gia nghiên cứu về sư tử, Craig Packer, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Sư tử và đồng sáng lập của dự án Savannahs Forever Tanzania và một giáo sư tại Đại học Minnesota thuộc ngành sinh thái, tiến hóa, và hành vi đã đưa ra ý kiến của mình về kết quả của cuộc chiến như vậy. Ông nói rằng một bầy sư tử sẽ đuổi theo một con hổ đơn độc nếu chúng bắt gặp, nhưng trong trường hợp một con sư tử đơn độc phải đối đầu với một con hổ thì con hổ có một lợi thế hơn so với con sư tử đơn độc trong cuộc chiến tay đôi[26].

Tờ Bưu điện Washington của Mỹ số ra ngày 11 tháng 6 năm 1909 đã thống kê và trả lời các câu hỏi liên quan đến chủ đề hổ và sư tử ai mạnh hơn và giải đáp thắc mắc rằng: Câu hỏi hay được đăng ký là liệu các con sư tử hoặc cọp thì con thú đáng gờm hơn. Bằng chứng dường như là có lợi cho hổ hơn, một vài trường hợp thể hiện trên hồ sơ của những con hổ nuôi nhốt đã giết chết con sư tử, nhưng có vẻ như là không có trường hợp về một con sư tử giết chết một con hổ trưởng thành được biết đến[27].

John Smith Clarke một nhà thuần hóa sư tử người Anh cho biết ý kiến của ông trong một bài thuyết trình về cuộc chiến giữa một con hổ và một con sư tử đăng trên tờ Glasgow Zoological Society thì trong 100 cuộc chiến thì 100 con hổ sẽ luôn luôn đánh bại những sư tử vì chúng nhanh nhẹn hơn, và mạnh mẽ, nó không vụng về, được trang bị tốt và có nhiều cách chiến đấu đa dạng. Khi đánh nhau, con hổ rất thường xuyên dùng chiến thuật vòng ra phía sau lưng sư tử để tập kích và giay nghiến cho đến khi đánh bại con sư tử[28]

Theo báo Văn hoá đã từng có một cuộc thử nghiệm sức mạnh giữa hổ và sư tử. Theo đó, người ta đã tiến hành một cuộc thử nghiệm tổ chức cuộc đấu giữa hổ và sư tử. Hai con sư tử và hổ ở độ tuổi tương đương cùng cân nặng 250 kg được nhốt ở hai nơi khác nhau và cho nhịn đói suốt hai ngày. Sau đó chúng được thả vào một đấu trường có một chậu thịt bò tươi nên đã có một cuộc quyết đấu để giành miếng ăn. Ban đầu, nhờ cái đầu to, bờm xù và khí thế hung hãn, sư tử có phần áp đảo hổ. Nhưng càng về sau sức chịu đựng bền bỉ cùng với cặp chân sau mạnh mẽ của hổ đã phát huy tác dụng và dần dần giúp hổ giành lại ưu thế. Sư tử tỏ ra yếu thế dần. Hổ đã ngoạm được vào bờm sư tử rồi dùng hết sức lăng mạnh khiến sư tử văng xa và bị thương, hoàn toàn kiệt sức. Nó chỉ còn cách nằm yên và thủ thế. Hổ tuy thắng thế nhưng cũng đã vắt kiệt hết sức lực sau cú ra đòn quyết định. Qua cuộc đấu này có thể xác định nhà vô địch thế giới động vật trên cạn là hổ và hổ xứng danh là Chúa sơn lâm [5].

Nghiêng về sư tử[sửa | sửa mã nguồn]

Animal Face-Off, một chương trình truyền hình phát sóng trên Discovery Channel, xoay quanh các cuộc chiến giả thiết giữa các loài vật, với ý kiến các chuyên gia, công nghệ mô phỏng hình ảnh bằng máy tính (CGI) và mô hình được sử dụng để thu thập dữ liệu về các loài động vật, chẳng hạn như sức mạnh, lực cắn, vv. Trong một cuộc chiến giả thiết giữa một sư tử châu Á và một hổ Bengal, con sư tử đã chiến thắng.[29]

Clyde Beatty, huấn luyện viên động vật và người biểu diễn xiếc, và sở hữu một số hổ, sư tử, linh cẩu, và động vật hoang dã khác, tin rằng 9 trong số 10 lần, "một con sư tử phát triển đầy đủ sẽ hạ một con hổ trưởng thành". Ông cho biết kể từ khi ông lần đầu tiên bắt đầu huấn luyện các loài động vật, 25 con hổ đã bị giết trong các đấu trường xiếc, nhưng chưa có một trường hợp sư tử nào như thế.[30]

Nhà Tự nhiên học nổi tiếng và bảo tồn của Ấn Độ, Kailash Sankhala viết trong cuốn sách Tiger của ông rằng con hổ sẽ khó đến gần sư tử vì bờm dày của chúng, nhưng mà con hổ sẽ dễ bị sư tử làm tổn thương, ông cho rằng hổ không thể có tương đương sức mạnh như sư tử. Ông có đề cập đến việc một lần một hoàng tử Ấn Độ đã tổ chức một cuộc chiến giữa một con sư tử và một con hổ, và trong lần đó, con sư tử đã thắng và giết hổ.[31]

Tương quan[sửa | sửa mã nguồn]

Về kích thước[sửa | sửa mã nguồn]

So sánh chỉ số kích thước giữa sư tử và hổ.[32]

Cả hổ và sư tử đều có những phân loài với kích thước khác nhau, trong đó loài hổ có sự chênh lệch rõ rệt giữa kích tướng cơ thể giữa các nòi với nhau, ví dụ như Hổ Siberi và Hổ Sumatra chênh lệch kích thước rất lớn, loài hổ Bali đã tuyệt chủng có kích thước chỉ hơn con báo, các loài sư tử hiện còn tồn tại tuy có chênh lệch nhau về kích thước giữa các phân loài (sư tử Châu Phisư tử Châu Á) nhưng nhìn chung là không quá chênh lệch.

Nhưng xét chung, hổ là động vật có kích thước lớn nhất trong các loài mèo lớn thuộc họ Mèo và là loài thú lớn thứ ba trong bộ thú ăn thịt (chỉ sau Gấu trắng Bắc Cựcgấu nâu). Trong đó những con hổ thuộc giống hổ Amur hay hổ Siberia hay còn gọi là Hổ Mãn Châu, Hổ Đông Bắc là phân loài lớn nhất của Chi Báo với khối lượng trung bình cao nhất nặng 720 lbs (khoảng 360 kg)[33] trong khi đó sư tử châu Phi to lớn nhất thì khối lượng trung bình cao nhất nặng chỉ tới 550 lbs (khoảng 250 kg). Như vậy xét về mặt cân nặng thì khối lượng của một con hổ lớn nhất nặng hơn gấp rưỡi so với một con sư tử nặng nhất[34] do đó nếu chỉ xét đơn thuần về mặt kích thước, hổ Đông Bắc Á đã vượt xa sư tử thậm chí có con hổ đực to nhất nặng tới 500 kg, mình dài ngót 3m và sư tử lớn nhất châu Phi cũng không thể so về tầm vóc. Mặc dù vậy, so với hổ thi sư tử có lợi thế hơn về chiều cao. Sư tử là loài mèo có chiều cao lớn nhất trong số họ nhà mèo đang tồn tại (chiều cao tính đến vai), chiều cao của sư tử vượt hổ trung bình khoảng 14 cm (5.5 in).

Nếu không chọn phân loài hổ lớn nhất để so sánh mà chọn những phân loài có kích thước trung bình chung thì thông thường hai loài này có kích thước trung bình gần tương đương, theo đó một con sư tử đực Châu Phi trưởng thành và một con hổ Bengal đực trưởng thành thường nặng từ 180 đến 190 kg [7].

Vũ khí tự nhiên[sửa | sửa mã nguồn]

So với hổ thì sư tử đực có lợi thế về chiếc bờm, đây một trong những vũ khí lợi hại của sư tử đực, bờm là sự tiến hóa để phù hợp với những cuộc giao tranh, bờm cản lại những cú cắn và cào có thể rất nguy hiểm cho tính mạng đồng thời chiếc bờm phủ lên vóc dáng đô to của sư tử đực và thói quen ngẩng cao đầu khi di chuyển tạo nên uy thế và sự bệ vệ như một vị vua của muôn loài. Bờm của sư tử còn có tác dụng thu hút sự chú ý của những con cái trong mùa sinh sản, sư tử đực nào có chiếc bờm các lớn và sậm màu là cá thể đó mạnh khỏe và thu hút. Tuy nhiên trong khi chiến đấu thì bờm cũng làm chậm tốc độ tấn công của sư tử đực. Bờm của loài sư tử được xem như lớp áo giáp bảo vệ cổ của nó và cũng cho thấy sư tử đực sinh ra là để chiến đấu. Trong thực tế, một nghiên cứu được thực hiện bởi các nhà khoa học Craig PackerPeyton West đã tuyên bố rằng bờm sư tử đúng là phục vụ cho mục đích giao phối, sinh sản nòi giống. Những con sư tử có bờm đậm màu thường được các con sư tử cái ưa thích chọn làm bạn tình để giao phối trong khi những con sư tử có bờm lợt màu hơn thì không may mắn như vậy. Điều này có thể chứng minh rằng một bờm của con sư tử chưa hẳn có mục đích hỗ trợ trong cuộc chiến, và thậm chí có thể cản trở sư tử đực, làm tốc độ của nó chậm chạp hơn khi tấn công[35]. Ngoài chiếc bờm oai vệ, sư tử đực còn là động vật có tiếng gầm vang nhất trong các loại mèo lớn. Cấu trúc xương mũi và thanh quản cho phép sư tử gầm và rống với độ vang lớn, gây kinh hoàng cho các loài thú khác.

Hổ cũng có những thế mạnh khác trong chiến đấu, trong họ nhà mèo thì hổ là mãnh thú có bộ răng sắc nhọn đáng gờm, với cặp răng nanh dài lên đến 74.5 mm (2.93 in) thậm chí đạt đến 90 mm (3.5 in) điều này giúp hổ trở thành loài có răng nanh dài nhất trong số các loài mèo còn tồn tại ngày nay.[36] Hổ còn là động vật có chi trước với sức mạnh ghê gớm với bộ móng vuốt sắc nhọn, hổ có thể giết tươi con mồi của mình chỉ bằng một cú tát hay một cú cào vào chỗ hiểm, một cú tát của hổ đủ mạnh để làm vỡ sọ của một con gia súc [37] hay làm gãy lưng của một con gấu lười[38] hoặc đủ lấy mạng của một con sói lửa[39] Hổ còn được biết đến với sức mạnh khủng khiếp, một ghi nhận cho biết một con hổ sau khi đã giết chết một con bò tót trưởng thành nó đã kéo cái xác to lớn trên một khoảng cách lên đến 12 m (39 ft) trong khi 13 người đàn ông cùng một lúc cố gắng kéo cái xác tương tự sau này nhưng không di chuyển nổi [40]

Hổ còn có các kỷ năng bổ trợ khác trong chiến đấu, săn bắt như hổ là động vật có sức bật tốt, nó có thể nhảy cao 5 mét và nhảy xa 9 đến 10 mét (33 ft) điều này khiến cho chúng trở thành một trong những loài thú có vú nhảy cao nhất[41], hổ cũng là động vật có tốc độ ngay cả với khối lượng tuyệt đồ sộ, hổ có thể đạt tốc độ khoảng 49–65 km/mỗi giờ mặc dù nó chỉ có thể duy trì trong thời gian rất ngắn. Ngoài ra hổ bơi lội rất giỏi, và có khả năng giết chết con mồi ngay cả khi chúng đang bơi. Có khả năng leo trèo nhưng không được tốt, hổ không leo cây được, riêng cọp con đôi khi có thể leo cao được 8 – 10m.

Một nghiên cứu của các nhà khoa học thuộc Đại học Oxford đã cho biết rằng con hổ có bộ não lớn hơn nhiều, so với kích thước cơ thể, não chúng to hơn sư tử và những mèo lớn khác. Mặc dù so sánh cho thấy đầu lâu con sư tử lớn hơn tổng thể cơ thể nhưng khối lượng sọ của hổ là lớn nhất - ngay cả những nữ sọ loài hổ Bali có kích thước nhỏ thì chúng cũng có khối lượng sọ lớn như những chiếc sọ của con sư tử khổng lồ ở vùng nam châu Phi[42]. Loài hổ cũng đã được chứng minh là có lực cắn trung bình mạnh hơn lực cắn của những con sư tử[43], theo phân tích thì các lực cắn được xác định và điều chỉnh dựa trên khối lượng cơ thể tương quan (BFQ) cho kết quả là con hổ có chỉ số là 127 trong khi đó cho sư tử chỉ là 112[44].

Về tập tính[sửa | sửa mã nguồn]

Hổ là một thợ săn đơn độc trong khi sư tử là một động vật xã hội, sinh sống và săn mồi theo bầy đàn, trong mỗi bầy sử tử, một con sư tử đực sẽ là đầu đàn. Một nghiên cứu cho thấy, thường 2 - 3 con sư tử sẽ họp thành một nhóm liên minh để chiến đấu chống lại kẻ nào xâm phạm lãnh thổ, còn hổ lại tác chiến đơn độc [7]. So với sư tử thì hổ lanh lẹn và táo bạo hơn[45].

  • Đối với sư tử:
Một con sư tử đực với tiếng gầm vang động

Sư tử là loài động vật sống và săn mồi theo bầy đàn, sự phối hợp săn bắt của đàn sư tử tương đối nhuần nhuyễn và hiệu quả săn mồi tương đối cao. Trong những bầy đàn sư tử, việc săn mồi chủ yếu giao cho sư tử cái sư tử đực chỉ có nhiệm vụ là đầu đàn, tuần tra lãnh thổ, giao phối duy trì nòi giống nên sống khá phụ thuộc, tuy vậy sư tử đực là những cỗ máy chiến đấu tuyệt vời.

Trong suốt quá trình sinh tồn, sư tử đực thường xuyên có những cuộc tập trận thật sự một cách khốc liệt, đổ máu và chúng cũng luôn phải làm thế để chứng tỏ mình đủ sức đảm nhận vai trò của con đầu đàn [7]. Bản chất cạnh tranh của cơ cấu xã hội này làm cho sư tử đực thường xuyên phải đặt trong điều kiện luôn sẵn sàng chiến đấu, đặc biệt là những trận quyết chiến để giành và giữ vị trí đầu đàn hoặc giữ g con sư tử khác xâm nhập[46], đó thường là các cuộc giao tranh với các con sư tử đực lang thang không có bầy, những con này tìm cách chiếm những bầy sư tử mà chúng có thể bằng cách giết những con sư tử đực trong bầy và lũ con của chúng. Ngoài ra, ngay chính trong cùng một bầy, sư tử thường xuyên có sự cạnh tranh giữa những con sư tử đực làm đầu đàn. Những con sư tử đầu đàn bị thua trong các cuộc chiến và bị đuổi đi (thường là những con đực già cỗi), có nguy cơ chết đói.

Ngoài ra sư tử đực cũng đảm nhiệm vị trí đầu đàn phải thường xuyên chiến đấu để bảo vệ lãnh thổ, tranh giành mồi săn với các dã thú khác ở thảo nguyên châu Phi như linh cẩu, báo hoa mai, báo săn, cá sấu, chó hoang châu Phi v.v. do vậy sư tử đực có khả năng chiến đấu cao và giàu kinh nghiệm trận mạc do đã được đào luyện qua rất nhiều cuộc chiến đấu cùng loài để giành quyền làm chủ [7]. Nhìn chung trong những trận chiến này, sư tử đực đầu đàn luôn là những người thắng thế và là kẻ thống trị vì sự vượt trội mọi mặt ở góc độ cá thể và đàn sư tử ở góc độ bầy đàn. Trong cuộc chiến giữa các loại động vật ăn thịt trên thảo nguyên châu Phi, linh cẩu là động vật có thể gây được khó khăn cho sư tử vì tính tình tham lam, táo tợn, cặp răng nanh sắc nhọn và thói quen săn bầy đàn của mình có thể giết chết [47] hoặc chiến thắng sư tử trong trường hợp đàn linh cẩu vượt trội về số lượng hay sư tử bị lạc đàn, sư tử già yếu, bị thương nặng, v.v.. Ngoài ra thì các loài báo đốm, báo hoa mai không thể là đối thủ của sư tử vì đời sống đơn độc cũng như vì sức mạnh so sánh tuyệt đối nghiêng về sư tử, trong cuộc chiến tay đôi với sư tử thì loài báo kém hơn hẳn về mọi mặt, từ thể hình, sức mạnh đến khả năng chiến đấu và có thể bỏ mạng sau những cuộc chiến chớp nhoáng[48].

Mặc dù kinh nghiệm chiến đấu có thể là một lợi thế của sư tử, nhưng chính lối sống theo bầy cũng là điểm yếu lớn nhất của chúng khi so với hổ, sự khác biết này ảnh hưởng đến bản năng của hai loài [7]. Ngoài ra phương thức săn mồi của sư tử là rình và rượt đuổi trên môi trường đồng cỏ nên có sức dẻo dai, sư tử rất thích kiểu vờn bắt con mồi, bởi chúng biết rằng luôn có sự hỗ trợ phía sau của các con cùng bầy.

  • Về loài hổ
Bài chi tiết: Hổ vồ người
Một con hổ với răng nanh sắc nhọn

Hổ thì ngược lại với sư tử, nó săn mồi theo phương thức chủ yếu là rình và vồ nên đặc trưng bởi những miếng tấn công, đột kích bất ngờ[49]. Và thông thường hổ rất hung hăng, mỗi khi tấn công luôn nhắm vào cổ họng của đối thủ và phải đánh cho đến chết mới thôi. Đó là do suốt quá trình tiến hoá, hổ không bao giờ nhận được sự giúp đỡ của đồng loại trong quá trình đi săn, đây là một lợi thế không nhỏ của hổ khi đối đầu với sư tử [7] Đồng thời, hổ là loài mẫn cảm hơn, tập tính sinh hoạt của loài hổ cũng thay đổi theo thiên nhiên và vùng miền[14].

Khi săn mồi, hổ tiếp cận con mồi một cách rón rén, tận dụng những thân cây, bụi rậm, mỏm đá để ẩn mình và hiếm khi chúng rượt đuổi con mồi từ xa. Chúng di chuyển một cách cẩn trọng và nhẹ nhàng không gây ra tiếng động, ép sát thân xuống đất để con mồi khó phát hiện được. Khi áp sát con mồi thì hổ khống chế con mồi từ mọi góc độ, trong đó có hai phương pháp chính là tấn công từ đằng sau và cắn vào cổ để làm gãy cột sống hoặc cắn vào khí quản của con mồi, hoặc làm tổn thương tĩnh mạch, động mạch cảnh. Đối với những loài thú nhỏ, cân nặng chưa bằng một nửa trọng lượng cơ thể của con hổ, thì chúng giết con mồi bằng cách cắn vào gáy, chúng sẽ dùng răng nanh kẹp chặt đốt xương cổ, dùng sức mạnh của hàm bẻ gãy xương cổ, tách chúng ra khỏi tủy sống. Đối với những con mồi lớn hơn, chúng thường cắn vào cổ họng và ép chặt khí quản của con mồi làm nó ngẹt thở và chết nhanh hơn[41][50].

Mặc dù trong tự nhiên, hổ là loài động vật thuộc nhóm động vật ăn thịt đầu bảng, tuy vậy với môi trường rừng rậm với hệ sinh thái đa dạng, hổ cũng có những trận chiến đấu sống mái với các dã thú và con mồi cũng như những trận quyết đấu với những con hổ khác để sinh tồn, cạnh tranh lãnh thổ, giành quyền giao phối, bảo vệ con cái… những đối thủ của hổ đa dạng như voi, gấu, sói lửa, trâu rừng, bò tót và cá sấu[51][52] với kỹ năng chiến đấu và sức mạnh và sự lanh lẹn hung dữ của mình hổ đã làm các loài vật khác phải khiếp sợ những vũ khí của hổ như hàm răng nanh dài nhọn, bộ móng vuốt sắc nhọn, tiếng gầm sức mạnh của những cú tát, vồ, những cú cắn chí mạng vào chỗ hiểm cùng, đuôi hổ giữ vai trò quan trọng trong các động tác vồ, nhảy qua trái hoặc phải, xoay trở trước, sau, khả năng chiến đấu của hổ rất cao, đặc biệt là hổ trảo[53], đòn mạnh nhất của loài hổ là vả thật mạnh vào khu vực mặt và cổ của đối phương, với nanh vuốt cực sắc nhọn, chiêu đòn này thường khiến con mồi bất động ngay tại chỗ[54].

Cùng với sức bật tốt, sức bơi tốt đưa hổ trở thành lợi thế lớn, ngoài ra, trong khi chiến đấu hổ còn có một tuyệt chiêu mà giới võ học gọi là thế trâu vằng với việc con hổ khi chiến đầu thường nằm ngửa, chổng bốn chân lên trời để thế để giết con mồi, nếu con mồi hoặc con người sơ ý nhảy vào tấn công là sẽ bị tấn công bằng một đòn chí mạng [55] Thông thường hổ sẽ tấn công bất ngờ từ đằng sau, nếu con mồi bỏ chạy nó sẽ đuổi theo vồ, khi con mồi chống lại và đối mặt, nó sẽ gườm và thủ thế, lấy đà chụp mồi, nếu nó đập đuôi bên phải, sẽ phóng về bên trái, và ngược lại, vồ thẳng thì đuôi duỗi thẳng[56] khi phóng đến con mồi, hổ sẽ dùng cánh tay để thực hiện một cú tát, cú tát của hổ có thể hổ sẽ khiến cổ trâu, bò phải gãy, trẹo đi[57]. Riêng khi giao đấu với người, hổ luôn muốn đoạt vũ khí của người rồi mới dùng chân tát một cú chí mạng, hay vồ đến cắn xé, lúc muốn đoạt vũ khí, chúng sẽ giương vuốt và chồm lên[58], hổ thường tấn công theo kiểu lao lên không trung rồi phóng xuống chụp mồi, nên nó rất sợ có vật nhọn giương lên trời[59][60].

Ông Craig Saffoe, nhà sinh học đang công tác tại Bảo tàng ở vườn thú Smithsonian, Washington DC đã tổng kết:

Khi chiến đấu, hổ có vẻ sẽ tích cực hơn và tấn công vào cổ họng, giết chết đối phương. Ngược lại sư tử lại thường dạo quanh một chút, có lẽ nó đang muốn có các con sư tử khác nữa. Chính điều kiện tiến hóa của loài hổ đã đưa đến đặc điểm không bao giờ phụ thuộc vào sự giúp đỡ từ bất kỳ con nào khác và luôn chủ động giết chết đối phương một cách nhanh chóng

—Craig Saffoe [7]

Chiến đấu trong điều kiện nuôi nhốt[sửa | sửa mã nguồn]

Họa phẩm sư tử và hổ trong rạp xiếc

Trong ghi chép của lịch sử thì hổ và sư tử đã thường xuyên chiến đấu trong điều kiện nuôi nhốt và hổ thường đến chiến thắng[61], nó là đấu sĩ cuối cùng bước ra khỏi vòng đấu so với sư tử, thậm chí là thỉnh thoảng trong các cuộc chiến gần đây cũng tương tự [7].

Vào thời La Mã cổ đại, trong các rạp xiếc, những con dã thú thường được tổ chức đọ sức với nhau, những dã thú ăn thịt hoặc có sức mạnh như hổ, sư tử, gấu, báo, voi rừng, tê giác, lợn lòi.... được sắp xếp trong một cuộc đấu mua vui cho giới quý tộc cũng như giới bình dân để giải trí cũng như thỏa mãn mục sở thị. Những bức phù điêu, chạm trổ trong một thần điện tại Pompeii cho thấy một cuộc chiến giữa một con sư tử và hổ[62]. Cuộc quyết đấu giữa cặp đôi hổ và sư tử được coi là kinh điển nhất và tỷ lệ đặt cược thường ủng hộ cho những con hổ.[63][64] và trong những cuộc chiến như thế này, hổ thường giành phần thắng và là kẻ cuối cùng bước ra khỏi đấu trường [7][65][66]

Vào thời Trung cổ, một vài con sư tử tặng phẩm được gửi đến châu Âu: Đức, Anh, PhápÝ. Trong đó bộ sưu tập động vật đầu tiên là một thuộc về vua Henry I của Anh và được chuyển về tháp Luân Đôn. Đôi khi con sư tử trong tình thế buộc phải cấu xé với hổ thì dường như những con hổ luôn luôn dành phần hơn.[67]

Vào cuối thế kỷ 19, Vương triều Gaekwad Baroda ở vùng Tây Ấn Độ cũng thường xuyên sắp xếp một cuộc chiến giữa một con sư tử và hổ trước hàng ngàn người xem. Năm 1899, vương triều Gaekwad ủng hộ sư tử của họ và đã cá cược 37.000 rupee cho một con sư tử nếu nó chiến thắng nhưng kết quả nó lại bị hổ đánh cho tơi tả[3].

Thời cận đại, ghi nhận trường hợp vào năm 1857, một con hổ tại vườn thú Bromwich đã húc vỡ các lồng của một con sư tử và một cảnh hãi hùng đã xảy ra sau đó: Con sư tử đã cố gắng bảo vệ đầu của mình không bị thương bằng cái bờm dày nhưng con hổ đã tấn công vào phần bụng của con sư tử, cào lòi ruột con sư tử này và con sư tử đã chết trong vòng vài phút vì mất máu và kiệt sức[68]. Năm 1882, Tờ báo Chicago Tribune ở Mỹ có đưa tin về một con hổ đã giết một con sư tử[69]. Vào năm 1909, trong một vườn thú trên đảo Coney có ghi nhận sự kiện một con hổ đực đã giết chết một con sư tử đực[70].

Thời hiện đại, có một tường thuật về cảnh đánh nhau giữa hai loài này cũng được nêu ở vườn thú Bronx trong năm 1950, nơi một con sư tử con tên là Zambezi và một con hổ non tên là Ranee đã được đưa ra cho vờn nhau. Hai con vật bé bỏng vờn lấy nhau thường xuyên và chiến thắng luôn luôn thuộc về hổ, ông Alfred Martini, chủ vườn thú mô tả rằng hổ như một võ sĩ có kỹ năng chiến đấu tốt hơn giống như là một võ sĩ Quyền anh lanh lợi chống lại một đô vật nặng ký với những đòn đánh tinh tế (shrewder and trickier) [67].

Cuộc đụng độ gần đây nhất xảy ra vào tháng 3 năm 2011, tại vườn thú Ankara ở Thổ Nhĩ Kỳ, một con hổ Bengal đã giết chết một con sư tử sau khi tìm đường vượt qua hàng rào ngăn cách giữa các con vật. Con hổ đã giết sư tử chỉ bằng một nhát cào bằng móng sắc vào tĩnh mạch cảnh của con sư tử. Con sư tử chết nằm trong trong vũng máu vì bị con hổ hung dữ tấn công[71][72]. Theo Tờ Pravda của Nga cho hay, con hổ đã giết sư tử chỉ bằng một nhát cào bằng móng sắc vào tĩnh mạch cảnh đối phương dẫn lời các quan chức vườn thú nói lại, con hổ thò chân trước qua khe cửa ngăn cách và cào rất mạnh và nhanh vào cổ sư tử và sư tử gần như chết ngay lập tức. Thế nhưng, camera lại ghi được cảnh con hổ xé toang hàng rào và xé luôn sư tử thành từng mảnh nhỏ[73]. Theo thông tin khác thì con hổ khi phát hiện một lỗ hổng trong hàng rào ngăn cách với chuồng sư tử lập tức chui qua và chỉ bằng một phát cắn duy nhất vào cổ sử tử đã giết chết nó[74]

Tuy vậy cũng có sự kiện ghi nhận rằng ở một vườn động vật tại Trung Quốc có xảy ra chuyện một con hổ vào nhầm chuồng sư tử và bị sư tử cắn chết. Tuy nhiên câu chuyện này không đủ căn cứ chứng minh sư tử mạnh hơn hổ vì giữa hai con vật này có sự bất tương xứng về giới tính, độ tuổi, sức nặng và lợi thế chuồng nhà của sư tử [5].

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Thường tập trung vào sự so sánh giữa hổ đực và sư tử đực
  2. ^ José Ortega y Gasset (2007), Meditations on Hunting, ISBN 9781932098532 
  3. ^ a ă “Lion against tiger”, The Baltimore Sun, 26 tháng 1 năm 1899: 3 
  4. ^ Thomas, Isabel (2006), Lion vs. Tiger, Raintree, ISBN 9781410923981 
  5. ^ a ă â b c Hổ và Sư tử, ai hơn ai?
  6. ^ Hổ với sư tử, loài nào là chúa tể? (PetroTimes)
  7. ^ a ă â b c d đ e ê g h i k Phúc Nguyễn (17 tháng 7 năm 2012). “Khi hổ ‘chiến’ sư tử, ai thắng?”. Báo điện tử VietNamNet. Truy cập 28 tháng 3 năm 2013. 
  8. ^ a ă Sư tử và hổ, kẻ nào mạnh hơn?
  9. ^ http://www.flonnet.com/fl2210/stories/20050520000106500.htm
  10. ^ a ă â “Frequently asked questions”. University of Minnesota Lion Research Project. Truy cập ngày 28 tháng 6 năm 2011. 
  11. ^ “MP not fit for Asiatic lions, Gujarat tells PM”. Times of India. 19 tháng 6 năm 2006. Truy cập ngày 28 tháng 6 năm 2011. ‘At a two-hour meeting of National Board of Wildlife presided by Prime Minister Manmohan Singh here, Govind Patel said the "presence of tigers in the Kuno Palpur sanctuary would trigger frequent clashes between the two carnivores over territories-- tiger and lions--which can never co-exist in the same place."’ 
  12. ^ “Asiatic Lions moving to Kuno”. All Experts. Truy cập ngày 28 tháng 6 năm 2011. 
  13. ^ Frank McLynn (2006). 1759: The Year Britain Became Master of the World. Canongate Books. tr. 163. ISBN 9780802142283. “George Stubbs, the most famous and original animal painter of his time who was just reaching his peak in 1759, liked to display combats of lion versus tiger, though he did not commit the egregious mistake made in James Ward's animal pictures painted later in the century where the lion symbolizes Britain and the tiger India; in reality, as we know very clearly from the obscene animal fights staged by the Ancient Romans in the arena, the tiger would win every time.[1] 
  14. ^ a ă â Thạch Long (19 tháng 11 năm 2012). “Xu hướng những đội bóng 1 người: Sứ mệnh hổ đầu đàn”. Báo Bóng đá (trang Thông tin điện tử). Truy cập 28 tháng 3 năm 2013. 
  15. ^ a ă Maya Jasanoff (2007). Edge of Empire: Lives, Culture, and Conquest in the East, 1750–1850. Random House. ISBN 9780307425713. 
  16. ^ Charles Francis Richardson (1883). Good literature: a literary eclectic weekly, Volume 5. AbeBooks. tr. 114. 
  17. ^ a ă Charles Knight (1854). The English cyclopaedia: a new dictionary of Universal Knowledge. Bradbury and Evans. tr. 219. Truy cập ngày 30 tháng 6 năm 2011. 
  18. ^ Oliver Goldsmith; Georges Léopold C.F.D. Cuvier (baron de.) (1847). A history of the earth and animated nature, with an intr. view of the animal kingdom tr. from the Fr. of baron Cuvier, notes and a life of the author by W. Irving. tr. 367. Truy cập ngày 30 tháng 6 năm 2011. 
  19. ^ http://www.smithsonianmag.com/smart-news/tiger-vs-lionwho-would-win-83275452/
  20. ^ Natalie Wolchover, What Would Happen If a Lion Fought a Tiger?, Livescience, July 16, 2012
  21. ^ If a Tiger Fought a Lion, Which Animal Would Win?, The Huffington Post, 29/5/2013
  22. ^ “John Varty Interview”. Country Life. 9 tháng 2 năm 2012. Truy cập ngày 9 tháng 2 năm 2012. 
  23. ^ “Big Cat Rescue FAQ”. Big Cat Rescue. 9 tháng 2 năm 2012. Truy cập ngày 9 tháng 2 năm 2012. 
  24. ^ “Save China's Tigers Questions”. Save China's Tigers. 9 tháng 11 năm 2011. Truy cập ngày 9 tháng 11 năm 2011. 
  25. ^ “Lion vs Tiger: National Geographic favors the Tiger”. YouTube. 8 tháng 7 năm 2008. Truy cập ngày 4 tháng 2 năm 2012. 
  26. ^ Hình chụp thư trao đổi của Craig Packer (tiếng Anh)
  27. ^ Is Tiger Real King of Beasts?
  28. ^ “Lion versus the tiger”. The Glasgow Herald. 26 tháng 3 năm 1937. 
  29. ^ “Lion vs. Tiger”. ANIMAL PLANET. Truy cập ngày 17 tháng 11 năm 2014. 
  30. ^ Kailash, Sankhala (1978). Tiger: The Story Of The Indian Tiger. Collins. tr. 119. ISBN 0002161249. 
  31. ^ Charles Frederick Partington (1835), Felis, the cat tribe”, The British cyclopæedia of natural history, Orr & Smith 
  32. ^ National Geographic, http://animals.nationalgeographic.com/animals/mammals/siberian-tiger/  |tựa đề= trống hay bị thiếu (trợ giúp)
  33. ^ National Geographic, http://animals.nationalgeographic.com/animals/mammals/african-lion/  |tựa đề= trống hay bị thiếu (trợ giúp)
  34. ^ “Mane of the Lion”. Bigcatnews.blogspot.com. Truy cập ngày 4 tháng 2 năm 2012. 
  35. ^ Mazák, V. (1981) Panthera tigris. Mammalian Species 152: 1–8.
  36. ^ Perry, Richard (1965). The World of the Tiger. p. 260. ASIN: B0007DU2IU
  37. ^ Mills, Stephen (2004). Tiger. Richmond Hill., Ont.: Firefly Books. p. 168. ISBN 1-55297-949-0
  38. ^ Perry 1968, tr. 150
  39. ^ Novak, R. M. 1999. Walker's Mammals of the World. 6th edition. Johns Hopkins University Press, Baltimore. ISBN 0-8018-5789-9
  40. ^ a ă http://saigonzoo.net/dong-thuc-vat/detail/3/Indochinese-Tiger.htm
  41. ^ Yamaguchi, N.; Kitchener, A. C.; Gilissen, E.; MacDonald, D. W. (2009). “Brain size of the lion (Panthera leo) and the tiger (P. tigris): implications for intrageneric phylogeny, intraspecific differences and the effects of captivity”. Biological Journal of the Linnean Society 98 (1): 85–93. doi:10.1111/j.1095-8312.2009.01249.x. 
  42. ^ Christiansen, P.; Wroe, S. (2007). “Bite forces and evolutionary adaptations to feeding ecology in carnivores”. Ecology 98 (88): 347–385. 
  43. ^ Wroe, S.; McHenry2, C.; Thomason, J. (2004). “Bite club: comparative bite force in big biting mammals and the prediction of predatory behaviour in fossil taxa”. Proceedings of the Royal Society. 
  44. ^ http://vhttdlvinhphuc.vn/Channel.aspx?rc=tapchivh&c=xuan2010&a=1793
  45. ^ http://www.baodatviet.vn/khoa-hoc-cong-nghe/the-gioi-quanh-ta/201302/Gianh-lanh-tho-su-tu-cai-chien-con-duc-2342153/
  46. ^ Văn Dương (12 tháng 3 năm 2013). “Linh cẩu ’truy sát’ điên cuồng chim hồng hạc”. Báo Đất Việt. Truy cập 28 tháng 3 năm 2013. 
  47. ^ Sư tử làm thịt cặp báo đốm giữa rừng châu Phi
  48. ^ Kirk Bates (28 tháng 2 năm 2014), “When a Lion fights a Tiger”, The Milwaukee Journal 
  49. ^ Bản lĩnh săn mồi của Chúa Sơn Lâm
  50. ^ Cuộc chiến sinh tử giữa hổ vằn và cá sấu
  51. ^ Hổ liều mình xuống đầm nước cướp mồi của cá sấu
  52. ^ http://thethao.thanhnien.com.vn/pages/20100209/tan-man-ve-hinh-tuong-ho-trong-quyen-thuat.aspx
  53. ^ Hổ vằn ác chiến đẫm máu giành lãnh thổ - VTC News
  54. ^ http://www.nguoiduatin.vn/tran-da-ho-kinh-thien-dong-dia-cua-mon-phai-tan-khanh-ba-tra-a57409.html
  55. ^ http://www.thanhnien.com.vn/pages/20130407/theo-dau-nguoi-xua-ky-44-chua-dieu-quang-va-giai-thoai-danh-cop.aspx
  56. ^ http://vtc.vn/394-367043/phong-su-kham-pha/cop-khong-lo-va-moi-thu-phai-tra-voi-tho-san-u-minh-ha.htm
  57. ^ http://kienthuc.net.vn/thien/chiec-so-cop-huyen-bi-o-chua-dieu-quang-241685.html
  58. ^ http://hcm.24h.com.vn/tin-tuc-trong-ngay/mot-minh-truy-lung-cop-chua-thanh-tinh-c46a567181.html
  59. ^ http://dantri.com.vn/xa-hoi/vua-san-ho-va-cai-chet-tham-545380.htm
  60. ^ tigers
  61. ^ Anthony King (2002), The natural history of Pompeii, Cambridge University Press, ISBN 9780521800549 
  62. ^ Roland Auguet (1994), Cruelty and civilization: the Roman games, ISBN 9780415104531 
  63. ^ William Bridges (22 tháng 8 năm 1959), “Lion vs. tiger: who'd win?”, The Spokesman-Review 
  64. ^ Wild Animals in and out of the Zoo by William M. Mann, Director, National Zoological Park, Vol. 6 of the Smithsonian Scientific Series, 1930, p. 82
  65. ^ Nguyên văn:In the records of the Roman arena we found that the tiger was usually victorious in such a combat
  66. ^ a ă Wild Cats of the World by Mel and Fiona Sunquist (Bản giấy: http://i268.photobucket.com/albums/jj19/Tigersandme/7de2671154a6bfe58f2cd7ae9de7c422724.jpg
  67. ^ The Descent of Man, and Selection in Relation to Sex. Charles Darwin
  68. ^ A Tiger Kills A Lion
  69. ^ “Tiger whips Lion”. Boston News Access. 7 tháng 3 năm 2011. Truy cập ngày 14 tháng 3 năm 2011. 
  70. ^ “Tiger Kills Lion In Turkish Zoo”. BBC News. 7 tháng 3 năm 2011. Truy cập ngày 14 tháng 3 năm 2011. 
  71. ^ Tiger kills lion at Turkish zoo | SBS World News
  72. ^ VietNamNet - Chuyện kinh hoàng ở vườn thú | Chuyen kinh hoang o vuon thu
  73. ^ http://www.thanhnien.com.vn/pages/20110308/cop-giet-chet-su-tu-trong-so-thu.aspx