Lễ Phật Đản

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm

Phật Đản (chữ Nho 佛誕 -nghĩa là ngày sinh của đức Phật-; hay là Vesak, Pali; tiếng Phạn: Vaiśākha, Devanagari: वैशाख, Sinhala: වෙසක් පෝය -nghĩa là ngày lễ vào tháng vesākha theo lịch Ấn Độ giáo, tương ứng vào khoảng tháng 4, tháng 5 dương lịch) là ngày kỷ niệm Đức Phật sinh ra tại vườn Lâm-tì-ni, năm 624 TCN, diễn ra vào ngày 15 tháng 4 âm lịch hàng năm.

Theo truyền thống Phật giáo Đông Á, ngày này chỉ là ngày kỷ niệm ngày sinh của đức Phật Thích Ca; tuy nhiên, theo Phật giáo Nam truyềnPhật giáo Tây Tạng thì ngày này là ngày Tam hiệp (kỷ niệm Phật đản, Phật thành đạo và Phật nhập Niết-bàn).

Trước năm 1959 các nước Đông Á, thường tổ chức ngày lễ Phật đản vào ngày mồng 8 tháng 4 âm lịch[1]. Nhưng Đại hội Phật giáo thế giới lần đầu tiên, tại Colombo, Tích Lan, 25 tháng 5 đến 8 tháng 6 năm 1950, các phái đoàn đến từ 26 nước là thành viên đã thống nhất ngày Phật đản quốc tế là ngày rằm tháng Tư âm lịch[2].

Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]

Phật Đản là ngày lễ trọng đại được tổ chức hằng năm bởi cả hai truyền thống Nam tôngBắc tông. Ngày nay người ta thường biết đến Phật Đản qua tên gọi Vesak. Vesaktiếng Sinhala có thể được đọc trại ra từ Vaishākha trong tiếng Pali, là tên gọi của tháng Hai lịch pháp Ấn Độ giáo (tháng vesākha theo lịch Ấn Độ giáo, tương ứng vào khoảng tháng 4, tháng 5 dương lịch). Ở Ấn Độ, BangladeshNepal, Vesak còn được gọi là Visakah Puja (lễ hội Visakah), Buddha Purnima (?) hay Buddha Jayanti (?); Thái Lan gọi là Visakha Bucha; Indonesia gọi là Waisak; Tây Tạng gọi là Saga Daw; Lào gọi là Vixakha BouxaMyanma gọi là Ka-sone-la-pyae (nghĩa là Ngày rằm tháng Kasone, cũng là tháng thứ hai trong lịch Myanma).

Ngày 15 tháng 12 năm 1999, theo đề nghị của 34 quốc gia, để tôn vinh giá trị đạo đức, văn hóa, tư tưởng hòa bình, đoàn kết hữu nghị của Đức Phật, Đại Hội đồng Liên Hiệp quốc tại phiên hợp thứ 54, mục 174 của chương trình nghị sự đã chính thức công nhận Đại lễ Vesak là một lễ hội văn hóa, tôn giáo quốc tế của Liên Hiệp Quốc,[3] những hoạt động kỷ niệm sẽ được diễn ra hàng năm tại trụ sở và các trung tâm của Liên Hợp quốc trên thế giới từ năm 2000 trở đi, được tổ chức vào ngày trăng tròn của tháng 5 dương lịch. Thời gian tới, tương ứng với các ngày trong dương lịch:

  • 25 Tháng Năm 2013
  • 14 Tháng Năm 2014
  • 4 Tháng Năm 2015
  • 21 Tháng Năm 2016

Ý nghĩa và tầm quan trọng[sửa | sửa mã nguồn]

Phật Đản là ngày nghỉ lễ quốc gia tại nhiều quốc gia Châu Á như Thái Lan, Sri Lanka, Malaysia, Singapore, Indonesia, Hồng Kông, Miến Điện, Đài Loan, Campuchia,... Tại Việt Nam, ngày này không phải ngày nghỉ lễ được công nhận chính thức.

Vào ngày lễ, Phật tử thường vinh danh Tam bảo: Phật, Pháp, Tăng (qua các hình thức như dâng cúng, tặng hoa, đến nghe thuyết giảng), và thực hành ăn chay và giữ Ngũ giới, Tứ vô lượng tâm, thực hành bố thí và làm việc từ thiện, tặng quà, tiền cho những người yếu kém trong cộng đồng. Kỷ niệm Vesākha cũng có nghĩa là làm những nỗ lực đặc biệt để mang lại hạnh phúc, niềm vui cho những người bất hạnh như người già cao niên, người khuyết tật và người bệnh, chia sẻ niềm vui và hòa bình với mọi người.

Ở một số quốc gia, đặc biệt là Sri Lanka, hai ngày được dành cho việc cử hành Vesākha và tất cả các cửa hàng rượu, bia và lò giết mổ phải đóng cửa do nghị định của chính phủ. Chim, côn trùng và thú vật được phóng sinh như là một "hành động mang tính biểu tượng của sự giải thoát", của sự trả tự do cho những người bị giam cầm, bị bỏ tù, bị tra tấn trái với ý muốn của họ.[4][5]

Cử hành ngày lễ[sửa | sửa mã nguồn]

Tại Ấn Độ[sửa | sửa mã nguồn]

Lễ Phật Đản năm 2011 tại Jetavana, Ấn Độ
Người đi hành hương tại Indonesia, theo bánh xe Pháp luân, 2011

Tại Myanmar[sửa | sửa mã nguồn]

Tại Myanmar, ngày Vesak cũng gọi là ngày của Kason. Kason là tháng thứ 2 trong 12 tháng theo lịch Myanma. Đây là tháng nóng nhất trong năm. Nên trong khuôn khổ lễ hội Vesak, người dân nơi đây, với lòng thành kính, đặt những chậu nước tinh khiết trên đầu đội đến những tự viện tưới xuống cây Bồ-đề. Họ tưới cây Bồ-đề để cảm ơn giống cây này đã che chở đức Thế Tôn trong những ngày thiền định trước khi chứng đạo và ước nguyện năng lực giải thoát luôn trưởng dưỡng trong họ.

Tại Trung Hoa[sửa | sửa mã nguồn]

Tại Trung Quốc, Phật giáo đã có mặt gần 2000 năm. Phật giáo từng là tư tưởng chủ đạo cho chính quyền và người dân trong một số triều đại. Lễ Phật đản được tổ chức từ thời Tam Quốc, đã ảnh hưởng sâu rộng trong xã hội qua nhiều giai đoạn lịch sử. Nhưng ngày nay, Phật giáo không còn ảnh hưởng nhiều trong xã hội Trung Quốc. Người dân biết đến Phật giáo như là một tôn giáo lo ma chay, cúng kiếng, võ thuật… Lễ Phật đản chỉ có thể được tổ chức trong khuôn viên tự viện và ít được xã hội quan tâm. Tuy nhiên, Phật giáo Đài Loan, một phần tinh hoa của Phật giáo Trung Quốc, hiện đang ảnh hưởng sâu rộng trong đời sống thường nhật của người dân tại lãnh thổ Đài Loan.

Tại Thái Lan[sửa | sửa mã nguồn]

Thái Lan là quốc gia Phật giáo đã 5 lần tổ chức Đại lễ Vesak Liên Hiệp Quốc. Vesak Day cũng được gọi là Visaka Bochea Day tạiCampuchiaVixakha Bouxa Day tại Lào. Tại Lào, trong thời gian lễ hội Vesak, khí trời nóng bức và không mưa, người ta thường bắn pháo hoa với ước nguyện sẽ có mưa.

Tại Nhật Bản[sửa | sửa mã nguồn]

Tại Nhật Bản, Phật giáo truyền đến từ cuối thế kỷ thứ 6 và là tôn giáo chính trong giai đoạn trung và đầu cận đại. Ngày nay, vai trò của tôn giáo ít ảnh hưởng mạnh đến đời sống thường ngày ở Nhật Bản. Lễ Phật đản thường gắn liền với lễ hội hoa Anh đào, cũng chỉ giới hạn trong phạm vi tự viện và trong quần chúng Phật tử.

Tại Sri Lanka[sửa | sửa mã nguồn]

Ngày hội Vesak Sri Lanka

Tại Sri Lanka, Phật giáo là quốc giáo. Thời gian lễ hội Vesak, người dân được nghỉ lễ. Tính theo lịch pháp Sri Lanka, Đại lễ Vesak diễn ra trong hai đêm trăng tròn tháng Vesak, khoảng tháng 5 Dương lịch. Ngoài những buổi lễ tụng kinh và cầu nguyện mang tính tôn giáo, lễ hội Vesak còn có nhiều chương trình mang tính lễ hội dân gian. Trong những ngày lễ hội, tất cả quán bia rượu và lò giết mổ phải đóng cửa. Người dân nước này phóng sanh một số lượng lớn thú vật, chim, … Việc bố thí cũng được xem rất trọng, họ thường đến thăm và phát quà cho trẻ mồ côi và người già neo đơn. Người dân thường mặc áo trắng và đi đến đền thờ, tu viện và tham gia vào các nghi lễ truyền thống tại đó, nhiều người ở lại đền thờ cả ngày và thực hành Bát giới. Mặc dù Phật giáo Sri Lanka thuộc truyền thống Nam Tông nhưng trong thời gian này, món chay được bày bán rất nhiều nơi. Hầu hết tư gia Phật tử đều trang trí cờ Phật giáo, lồng đèn và đèn nến… Những nơi công cộng diễn ra nhiều chương trình lễ hội. Trong đó chương trình rước và diễu hành xá-lợi gây ấn tượng và tạo nên xúc cảm nhất đối với người tham dự. Xá-lợi Phật được tôn trí trên lưng những chú voi được trang điểm lộng lẫy với sắc màu mang phong cách Nam Á, theo sau là hàng ngàn Phật tử, diễu hành khắp những đường phố.[4]

Tại Hàn Quốc[sửa | sửa mã nguồn]

Tại Hàn Quốc, Ngày Phật đản là ngày lễ quốc gia. Lễ hội Phật đản diễn ra tại nhiều nơi công cộng, và trên những đường phố. Trưng bày và diễu hành lồng đèn là một trong những chương trình ấn tượng và gây nhiều xúc cảm nhất. Năm nay, lễ hội lồng đèn diễn ra từ 25/4 đến ngày chính thức Phật đản, ngày 2/5. Riêng tại thủ đô Seoul, ước tính có khoảng trên 100.000 lồng đèn với nhiều hình dáng và màu sắc đã được trưng bày và biểu diễn trên những đường phố, và dự đoán sẽ có khoảng 300.000 lượt người trong và ngoài nước tham dự lễ hội này.

Tại Việt Nam[sửa | sửa mã nguồn]

Lễ Phật đản được công nhận là một ngày nghỉ lễ chính thức tại miền Nam Việt Nam bắt đầu từ năm 1958 do chính phủ Đệ nhất Cộng hòa của chính thể Việt Nam Cộng hòa thông qua.[6] Khi Việt Nam thống nhất sau khi chấm dứt chiến tranh Việt Nam năm 1975, thì ngày này không còn là ngày lễ quốc gia.

Năm 2008, Đại lễ Phật Đản Liên Hợp Quốc được tổ chức ở Việt Nam, tại Trung tâm Hội nghị Quốc gia từ ngày 13 đến 17 tháng 5, tức ngày 9 đến 13 tháng 4 âm lịch[7].

Lễ Phật đản năm 2008 tại Sa Đéc

Đề tài của đại lễ Phật Đản VESAK 2008[8]: Tam Hợp trên cơ sở Tình Thương, Hòa Bình và Hòa Hợp

  1. Sự cống hiến của Phật giáo trong việc xây dựng một xã hội công bằng, dân chủ và văn minh
  2. Sự thay đổi khí hậu toàn cầu
  3. Những mâu thuẫn trong gia đình
  4. Chiến tranh và hàn gắn
  5. Những thay đổi của xã hội
  6. Giáo dục của Phật giáo
  7. Phật giáo nhập thế
  8. Phật giáo trong giai đoạn kỹ thuật số

Từ sau Đại lễ Phật Đản Vesak 2008, ngày lễ này ngày càng được Phật giáo Việt Nam tổ chức long trọng trên cả nước với nhiều hoạt động phong phú như diễu hành, rước xe hoa, văn nghệ mừng sự ra đời của Đức Phật và các hoạt động từ thiện khác.

Đại lễ Phật đản Liên hợp quốc - Vesak 2014 lần thứ 11 và Hội thảo Phật giáo quốc tế do Việt Nam đăng cai sẽ diễn ra tại chùa Bái Đính, tỉnh Ninh Bình, từ ngày 7 – 11/5/2014. Chủ đề chính của Đại lễ Vesak LHQ 2014 là “Phật giáo góp phần thực hiện thành tựu các mục tiêu phát triển thiên niên kỷ của Liên Hợp Quốc”.[9]

Theo đó, sẽ có 05 diễn đàn hội thảo khoa học của đại lễ Phật Đản thế giới 2014 bao gồm:

  1. Hồi ứng của Phật giáo về phát triển bền vững và thay đổi xã hội;
  2. Hồi ứng của Phật giáo đối với hâm nóng toàn cầu và bảo vệ môi trường;
  3. Đóng góp của Phật giáo về lối sống lành mạnh;
  4. Xây dựng hòa bình và sự bình phục hậu-mâu thuẫn;
  5. Giáo dục Phật giáo và chương trình cấp đại học.

Những năm gần đây, ngày Phật Đản được coi là một ngày lễ hội quan trọng, thu hút sự tham gia không chỉ của Phật tử mà còn là của người dân trên mọi miền của Việt Nam.

Lịch[sửa | sửa mã nguồn]

Tương ứng với dương lịch: [10]

Năm dương lịch Thái Lan Singapore Lào Miến Điện Sri Lanka
15 tháng 4 âm lịch
Campuchia Indonesia Nepal & Ấn Độ Trung Hoa
8 tháng 4 âm lịch
Mã Lai Á
2001 7 Tháng 5 2544PL 7 Tháng 5 6 Tháng 5 2545PL 7 Tháng 5 2545PL 7 Tháng 5 2545PL - 30 Tháng 5 7 Tháng 5
2002 26 Tháng 5 2545PL 27 Tháng 5 26 Tháng 5 2546PL 26 Tháng 5 2546PL 26 April 2546PL - 19 Tháng 5 26 Tháng 5
2003 15 Tháng 5 2546PL 15 Tháng 5 15 Tháng 5 2547PL 15 Tháng 5 2547PL 15 Tháng 5 2547PL - 8 Tháng 5 15 Tháng 5
2004 2 Tháng 6 2547PL 2 Tháng 6 3 Tháng 5 2548PL 4 Tháng 5 2548PL 3 Tháng 5 2548PL - 3 Tháng 5 26 Tháng 5 2 Tháng 6
2005 22 Tháng 5 2548PL 23 Tháng 5 22 Tháng 5 2549PL 23 Tháng 5 2549PL 22 Tháng 5 2549PL - 23 Tháng 5 15 Tháng 5 22 Tháng 5
2006 12 Tháng 5 2549PL 12 Tháng 5 11 Tháng 5 2550PL 12 Tháng 5 2550PL 12 Tháng 5 2550PL - 13 Tháng 5 5 Tháng 5 12 Tháng 5
2007 31 Tháng 5 2550PL 31 Tháng 5 31 Tháng 5 2550PL 30 April 2551PL 1 Tháng 5 2551PL 1 Tháng 5 2551PL 1 Tháng 6 2551PL 2 Tháng 5 24 Tháng 5 31 Tháng 5
2008 19 Tháng 5 2551PL 19 Tháng 5 18 Tháng 5 2551PL 19 Tháng 5 2552PL 19 Tháng 5 2552PL 19 Tháng 5 2552PL 20 Tháng 5 2552PL 20 Tháng 5 12 Tháng 5 19 Tháng 5
2009 8 Tháng 5 2552PL 9 Tháng 5 8 Tháng 5 2552PL 8 Tháng 5 2553PL 8 Tháng 5 2553PL 8 Tháng 5 2553PL 9 Tháng 5 2553PL 8 Tháng 5 2 Tháng 5 9 Tháng 5
2010 28 Tháng 5 2553PL 28 Tháng 5 28 Tháng 5 2553PL 27 April 2554PL 27 Tháng 5 2554PL 28 Tháng 4 2554PL 28 Tháng 5 2554PL 27 Tháng 5 21 Tháng 5 28 Tháng 5
2011 17 Tháng 5 2554PL 17 Tháng 5 17 Tháng 5 2554PL 17 Tháng 5 2555PL 17 Tháng 5 2555PL 17 Tháng 5 2555PL 17 Tháng 5 2555PL 17 Tháng 5 10 Tháng 5 17 Tháng 5
2012 4 Tháng 6 2555PL 5 Tháng 5 5 Tháng 5 2555PL 5 Tháng 5 2556PL 5 Tháng 5 2556PL 5 Tháng 5 2556PL 6 Tháng 5 2556PL 6 Tháng 5 28 April 5 Tháng 5
2013 24 Tháng 5 2556PL 24 Tháng 5 24 Tháng 5 2557PL 25 Tháng 5 17 Tháng 5 24 Tháng 5
2014 13 Tháng 5 2557PL 13 Tháng 5 6 Tháng 5 13 Tháng 5
2015 1 Tháng 6 2558PL 1 Tháng 6 25 Tháng 5 1 Tháng 6
2016 20 Tháng 5 2559PL 21 Tháng 5 14 Tháng 5 21 Tháng 5
2017 10 Tháng 5 2560PL 10 Tháng 5 3 Tháng 5 10 Tháng 5
PL = Phật lịch
Tại Srilanka, ngày Phật Đản được tổ chức đúng ngày 15 tháng 4 Âm lịch, tại Trung Hoa là ngày 8 tháng 4 âm lịch.

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Some countries have opted to celebrate on the first full moon (May 1) based on the resolution passed at Conference of the World Fellowship of Buddhists in 1950, whereas others have chosen to do so on the second full moon day (May 31), based on the traditional Chinese calendar. The decision to agree to celebrate Vesak as the Buddha’s birthday was formalized at the first Conference of the World Fellowship of Buddhists (W.F.B.) held in Sri Lanka in 1950, although festivals at this time in the Buddhist world are a centuries-old tradition. What is Veska
  2. ^ That this Conference of the World Fellowship of Buddhists, while recording its appreciation of the gracious act of His Majesty, the Maharaja of Nepal in making the full-moon day of Vesak a Public Holiday in Nepal, earnestly requests the Heads of Governments of all countries in which large or small number of Buddhists are to be found, to take steps to make the full-moon day in the month of May a Public Holiday in honour of the Buddha, who is universally acclaimed as one of the greatest benefactors of Humanity. Veska
  3. ^ RESOLUTION ADOPTED BY THE GENERAL ASSEMBLY: 54/115
  4. ^ a ă Vesak Festival in Sri Lanka.
  5. ^ The Significance of Vesak - Buddha Day
  6. ^ Niên biểu lịch sử Phật giáo Việt Nam
  7. ^ Tổng duyệt Đại lễ Phật đản VESAK 2008
  8. ^ Vesak 2008 - Đại lễ lớn nhất trong lịch sử Phật giáo Việt Nam
  9. ^ 10.000 người sẽ tham dự Đại lễ Vesak 2014 tại Việt Nam
  10. ^ “International VisakhaBuja Date Collection”. เมื่อนานาประเทศ ต่างหันหลังให้ (วันวิสาขบูชา) ไทย. Truy cập ngày 2 tháng 2 năm 2012. 

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]

Bảng các chữ viết tắt
bo.: Bod skad བོད་སྐད་, tiếng Tây Tạng | ja.: 日本語 tiếng Nhật | ko.: 한국어, tiếng Triều Tiên |
pi.: Pāli, tiếng Pali | sa.: Sanskrit संस्कृतम्, tiếng Phạn | zh.: 中文 chữ Hán