Người Campuchia gốc Việt

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Người Campuchia gốc Việt
Vietnamese-floating-village-siem reap floating village1.jpg
Một làng nổi người Việt tại Siem Reap, Campuchia
Tổng số dân
khoảng 600.000 (5% dân số) [1]
Khu vực có số dân đáng kể
Ngôn ngữ
Tiếng Việt, Khmer, khác
Tôn giáo
Phật giáo Đại thừa, Cao Đài, Thiên chúa giáo
Dân tộc thiểu số có liên quan
người Việt

Người Campuchia gốc Việt (tiếng Khmer: Yuon) là nhóm người sinh sống tại Campuchia nhưng về mặt huyết thống, xuất phát từ Việt Nam.

Cộng đồng người Campuchia gốc Việt là dân tộc thiểu số lớn nhất tại Campuchia. Mặc dù có những tranh chấp sâu đậm giữa hai dân tộc KhmerViệt trải dài qua mấy thế kỷ nhưng trên đất nước Campuchia hai nhóm vẫn chung sống cận kề nhau.

Thái độ của dân bản xứ đối với người gốc Việt[sửa | sửa mã nguồn]

So với hai cộng đồng thiểu số người gốc Hoa hay gốc Thái ở Campuchia thì dân Khmer nói chung không có thiện cảm với người thiểu số gốc Việt. Nhiều sự kiện lịch sử đã góp phần tạo nên mối nghi kỵ nếu không nói là hiềm thù dai dẳng giữa hai dân tộc Khmer-Việt. Trong khi người Việt coi cuộc Nam tiến là mở mang bờ cõi đất nước thì người Khmer coi đó là sự mất mát sâu đậm cho dân tộc họ mang đến hậu quả tai hại là xứ Thủy Chân Lạp bao gồm đồng bằng sông Cửu Long bị người Việt chiếm đoạt. Trái lại, đối với Thái Lan tuy có thời cũng chiếm đóng và đô hộ Campuchia nhưng lãnh thổ và biên cương Campuchia tương đối được giữ nguyên vẹn. Ngoài ra về mặt văn hóatôn giáo thì cũng có nhiều dị biệt giữa người Khmer và người Việt tạo thêm nhiều ngăn cách. Tựu trung thì trong khi Việt Nam chịu ảnh hưởng văn hóa và học thuật Trung Hoa, còn Campuchia và Thái Lan tiếp thu văn hóa Ấn Độ cùng Phật giáo Nam tông làm nền tảng xã hội.

Phân bố[sửa | sửa mã nguồn]

Người Campuchia gốc Việt tập trung ở những đô thị như Phnôm Pênh song một số đáng kể sống dọc theo sông Mê Kông, sông Bassac và vùng Biển Hồ mưu sinh bằng nghề chài lưới. Dưới thời Pháp thuộc, phần lớn phu phen trong các đồn điền cao su của Pháp là người Việt được mộ sang làm lao công. Người Việt cũng là thành phần công chức cấp dưới trong chính quyền thuộc địa Đông Pháp cùng những tư chức trong các hãng xưởng.[2]

Theo ước tính của học giả người Mỹ Donald J. Steinberg thì vào thời điểm năm 1950 có 291,596 người Việt (chiếm hơn 7% tổng dân số Campuchia) sinh sống trên đất Campuchia. Họ tập trung ở Phnôm Pênh và các tỉnh miền đông như Prey Veng, Kandal, Kampong Cham[2].

Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]

Trước thế kỷ 19[sửa | sửa mã nguồn]

Thư tịch cổ ghi rằng người Việt và người Khmer đã có tiếp xúc từ thế kỷ 13. Sau khi Champa bị Đại Việt thôn tính thì dân Việt tiến vào đến đồng bằng sông Cửu Long thuộc Thủy Chân Lạp. Từ khoảng giữa thế kỷ 17 và giữa thế kỷ 18 khi Chân Lạp suy yếu vì nội chiến và xâm lược của Xiêm, các chúa Nguyễn đã dùng nhiều cách như hôn nhân chính trị, áp lực ngoại giao cùng thế mạnh quân sự, để dần sáp nhập vùng đồng bằng sông Cửu Long, biến đây thành Nam Bộ. Cùng lúc đó, đội quân của chúa Nguyễn cũng đụng độ với quân Xiêm để tranh giành ảnh hưởng lên đất Chân Lạp.

Thời nhà Nguyễn[sửa | sửa mã nguồn]

Sang thế kỷ 19, nhà Nguyễn dưới triều vua Thánh Tổ đã sáp nhập toàn lãnh thổ Campuchia vào Đại Nam. Từ vương tôn đến sĩ thứ Campuchia phải cải trang theo người Việt, theo phong tục người Việt. Trước sự việc đó ,không những nền độc lập chính trị của Campuchia bị đe dọa mà cả sự tồn vong của dân tộc Campuchia lâm nguy nên người Campichia nổi lên chống lại, lại thêm triều đình Xiêm hậu thuẫn nên nhà Nguyễn phải rút lui khỏi Campuchia sau mấy năm chinh chiến, bỏ phép trực trị mà chấp nhận lệ triều cống như cũ.

Thời Pháp thuộc[sửa | sửa mã nguồn]

Đến giữ thế kỷ 19 thì Pháp xâm lăng rồi chiếm đất Nam Kỳ. Người Pháp sau đó thuyết phục Miên vương chấp nhận chế độ bảo hộ của Pháp trên đất nước Campuchia. Dù vậy, ảnh hưởng của người Việt ở Campuchia thay vì thuyên giảm dưới sự can thiệp của Pháp, lại càng tăng khi chính quyền bảo hộ thường tuyển mộ dùng người Việt, một số theo đạo Thiên Chúa, làm nhân sự cho guồng máy cai trị. Người Pháp cũng đưa công nhân người Việt sang làm phu đồn điền cao su ở Campuchia.

Năm 1874 khi người Pháp mở cuộc điều tra dân số tại campuchia thì có 4.452 người Việt trên tổng số 746.424 dân cư. Đến năm 1911 thì có 79.050 và năm 1921 thì tăng lên là 140.225 người gốc Việt. Riêng tại thủ đo Nam Vang thì có 18.990 người gốc Việt, chiếm 61% dân số thủ đô.[3]

Sang năm 1936 chính phủ bảo hộ ghi nhận có 191.000 người Việt sinh sống trên đất Campuchia..[4]

Thời kỳ độc lập[sửa | sửa mã nguồn]

Dưới thời vua Sihanouk, dân gốc Việt bị liệt là ngoại kiều. Tuy nhiên, những người Campuchia theo chủ nghĩa dân tộc cực đoan xem người Việt thiểu số là công cụ cho mục đích thôn tính Campuchia của Việt Nam. Người Việt thiểu số đã vài lần bị chính quyền khủng bố dưới chế độ của Lon Nol (1970-1975) và Pol Pot (1975-1979). Ngay sau cuộc đảo chính chống lại Sihanouk của Lon Nol, nhiều cuộc tàn sát chống lại người Việt thiểu số diễn ra ở Phnôm Pênh đã gây ra cái chết của hàng nghìn người và hơn 100.000 người đã trốn chạy về Việt Nam. Lon Nol còn ra lệnh thiết lập một số trại tập trung cho người dân gốc Việt, giam giữ hơn 30.000 người. Một số bị giết hại, hàng trăm xác thả trôi sông xuôi dòng Bassac về Việt Nam. Sau vì áp lực quốc tế, Lon Nol chấp nhận để Hải quân Việt Nam Cộng hòa đưa tàu lên đón số người bị giam giữ hồi hương.[5]

Sau năm 1975 Campuchia và Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam mặc dù chung ý thức hệ đã khai chiến, huy động toàn bộ quân đội.

Văn hóa[sửa | sửa mã nguồn]

Hai ngôn ngữ ViệtKhmer đều thuộc ngữ tộc Môn-Khmer. Dù vậy dân gốc Việt không hội nhập hài hòa như người Chăm hay người Hoa, phần vì khác biệt văn hóa giữa 2 dân tộc. Ngày nay, vì tỉ lệ thất nghiệp cao ở Việt Nam mà nhiều người Việt sang Campuchia tìm kiếm việc làm, trong khi nhiều người khác tìm kiếm một cuộc sống tốt đẹp hơn, chỉ một số ít có điều mình muốn. Sau 10 năm Việt Nam đóng quân trên đất Campuchia, nhiều người Campuchia có thái độ nghi ngờ và căm ghét người Việt. Hôn nhân giữa người Việt và người Khmer cũng ít diễn ra so với giữa người Khmer và người Hoa. Mặc dù sống rải rác khắp Campuchia, Youn cũng tập trung đông đúc tại các trung tâm đô thị; số khác tham gia làm nông nghiệp hoặc nghề chài lưới truyền thống, họ sống trong những làng nổi. Người Việt Nam ăn China New Year vào khoảng tháng một, đây cũng là một trong những ngày lễ quan trọng nhất ở Campuchia. Họ cũng đem sang đây đạo Cao Đài, một tôn giáo lớn ở Việt Nam.

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  • Hoàng Dung. Cuộc chiến Việt-Hoa-Miên 1979-1989. Falls Church, VA: Tiếng Quê Hương, 2013.
  1. ^ CIA – The World Factbook, Cambodia, retrieved 11 December 2012
  2. ^ a b Federal Research Division. Russell R. Ross, ed. "The Vietnamese". Cambodia: A Country Study. Research completed December 1987. This article incorporates text from this source, which is in the public domain.
  3. ^ "Widening Colonial Encounter"
  4. ^ "Widening Colonial Encounter"
  5. ^ Hoàng Dung. tr 46.