Thủ môn (bóng đá)

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Một thủ môn nhoài người phá bóng khỏi cầu môn.
Thủ môn chặn cú sút từ tiền đạo đối phương

Trong bóng đá, thủ môn là cầu thủ đứng ở vị trí cuối cùng của hàng hậu vệ giữa hàng tấn công của đối phương và khung thành/hàng phòng ngự của đội mình. Vai trò chính của thủ môn là bảo vệ khung thành đội nhà và ngăn cản đối phương ghi bàn thắng. Thủ môn là cầu thủ duy nhất trong đội được phép chạm bóng bằng bàn tay và cánh tay trong trận đấu (chỉ giới hạn trong khu cấm địa của đội nhà). Mỗi đội phải có một thủ môn trong cả trận đấu. Nếu thủ môn bị buộc phải rời sân do chấn thương hoặc đuổi khỏi sân, một cầu thủ khác phải trấn giữ khung thành, ngay cả khi đội bóng không còn thủ môn nào khác để thay thế hoặc/và đã sử dụng hết lần thay người. Thủ môn phải mặc màu áo khác với các cầu thủ khác trong đội nhà, đội khách, trọng tài và thủ môn của đối phương.

Thủ môn thường được viết tắt là TM trong tiếng Việt hoặc GK trong các trận đấu quốc tế (do chữ Goalkeeper trong tiếng Anh) trong danh sách ra sân, tường thuật trận đấu, và ghi chú trên TV. Trong tiếng Việt còn được gọi là thủ thành, người trấn giữ khung thành.

Khi gắn số cho cầu thủ trong đội, nếu hệ thống số áo không được sử dụng, thì số 1 thường để dành cho thủ môn. Những ngoại lệ đặc biệt có Ubaldo Fillol, mặc số áo 5 và 7 tại Giải vô địch bóng đá thế giới 19781982.

Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]

Bóng đá, cũng giống như nhiều môn thể thao khác, đã có rất nhiều thay đổi về chiến thuật, tạo ra một số vị trí và loại bỏ một số vị trí khác. Tuy nhiên, thủ môn là vị trí duy nhất không bao giờ thay đổi từ khi luật bóng đá ra đời. Mặc dù trong những ngày đầu tiên khi bóng đá còn chưa có tổ chức, tính hệ thống có giới hạn hoặc không tồn tại và ý tưởng chính là tất cả các cầu thủ trên sân cùng tấn công và cùng phòng thủ, thì nhiều đội cũng đã cắt cử một số thành viên chơi như một thủ môn.

Những miêu tả đầu tiên về các đội bóng đá với cầu thủ có vị trí được Richard Mulcaster kể lại từ năm 1581, tuy nhiên, ông không nhắc đến thủ môn. Mãi đến năm 1602 thì Cornish Hurling mới nhắc đến việc bảo vệ gôn. Theo Carew: "họ cắm hai bụi cây xuống đất, cách nhau khoảng tám hoặc mười foot; và đối diện nó, cách đó khoảng 200 hay 240 feet, và họ gọi là "gôn". Một trong hay cái này được chọn bằng rút thăm cho một bên, còn phía kia cho đối thủ. Tại đó họ phân cho người bảo vệ, hai người cản ném tốt nhất"

Những miêu tả về việc ghi bàn có trong văn học Anh từ thế kỷ thứ mười sáu, ví dụ trong vở kịch The Blind Beggar of Bethnal Green (Tên ăn xin mù của Bethnal Green) của John Day (diễn vào khoảng 1600; xuất bản vào 1659): "Tôi sẽ ghi bàn tại trò camp-ball" (một loại bóng đá cực kỳ bạo lực, phổ biến ở Đông Anglia). Cũng trong một bài thơ vào năm 1613, Michael Drayton đã nói rằng "when the Ball to throw, And drive it to the Gole, in squadrons forth they goe". Dường như chắc chắn rằng bất cứ trò chơi nào có khung thành, là ở đó một loại thủ môn cũng phải tồn tại. David Wedderburn đã nói đến từ "giữ gôn" vào năm 1633 (tuy nhiên, nó không đồng nghĩa với cách gọi ngày nay. Vì thủ môn là một vị trí cố định trên sân còn "giữ gôn" thì bất cứ ai đứng gần khung thành cũng có thể làm nhiệm vụ này; ông ta đã dùng từ Latinh "metum" có nghĩa là vật đánh dấu đoạn cuối của một cuộc đua ngựa).

Ban đầu, thủ môn thường chơi giữa 2 cột gôn và có rất ít sự linh hoạt, trừ khi họ cản phá cú sút của đối phương. Sau nhiều năm, do sự thay đổi về cách thức và phương pháp thi đấu, thủ môn bắt đầu có vai trò tích cực hơn trong trận đấu. Luật chơi nguyên thủy cho phép thủ môn cầm bóng tại phần sân nhà của đội mình. Nó đã được xem lại vào năm 1912, hạn chế sử dụng tay chỉ tại vòng cấm địa và khung thành.

Vào năm 1992, Hội đồng Thế giới đã thay đổi luật bóng đá trong đó có cả sự thay đổi đối với vị trí thủ môn. Đáng chú ý là luật chuyền về, cấm thủ môn cầm bóng bằng tay khi nhận một đường chuyền về của đồng đội được thực hiện không phải bằng đầu, vai hoặc ngực. Do đó, tất cả các thủ môn cần phải luyện tập khả năng khống chế bóng bằng chân của mình.

Vị trí chung và kỹ thuật chơi[sửa | sửa mã nguồn]

Vị trí thủ môn là vị trí đặc biệt nhất trên sân. Không giống như các cầu thủ khác, thủ môn có quyền đụng bóng bằng bất cứ bộ phận nào của cơ thể miễn là họ đứng trong vòng cấm địa, ở ngoài vòng đó, thủ môn không được phép dùng bàn tay hoặc cánh tay để chơi bóng.

Mặc dù thủ môn có một số đặc quyền trong luật bóng đá, ngoài việc dùng tay trong vòng cấm địa, họ cũng vẫn phải tuân theo cùng luật lệ như tất cả các cầu thủ khác.

Thủ môn ảnh hưởng đến lối chơi và tấn công[sửa | sửa mã nguồn]

Một số thủ môn đã bị nhận thẻ đỏ trực tiếp khi phạm lỗi với tiền đạo đối phương khiến họ bị chấn thương khi dâng cao tấn công trong vòng cấm địa. Một cầu thủ đã bị chấn thương vĩnh viễn phải từ bỏ sự nghiệp khi bị thủ môn đối phương xoạc bóng gãy xương chân trong một pha dâng cao tấn công.

Thủ môn không bị yêu cầu phải ở trong vòng cấm địa. Họ có thể chơi ở bất cứ đâu trên sân, và họ thường đóng vai trò là một hậu vệ tăng cường trong một số tình huống của trận đấu. Các thủ môn René Higuita của Colombia, Jorge Campos của MexicoBruce Grobbelaar của Liverpool là những thủ môn có đôi chân khá điêu luyện và họ thường chơi ở phía khu cấm địa. Một số thủ môn thậm chí còn ghi bàn; một số thủ môn đã ghi bàn bằng cách lao lên cuối sân của đối phương để tạo ra lợi thế về số cầu thủ. Kiểu lao lên này rất mạo hiểm, và chỉ thường thực hiện vào cuối trận, để ghi bàn vào những phút cuối khi đội nhà của thủ môn đó bị thiếu người (và chỉ khi cách biệt về tỷ số là không quan trọng). Kiểu chơi này hiếm khi thành công, mặc dù đã có những thủ môn như Michelangelo Rampulla, Jens Lehmann, Peter Schmeichel, Mart Poom, Marco Amelia, Andrés Palop, Brad Friedel, Massimo TaibiMark Crossley đã ghi bàn từ những tình huống như thế.

Trong một số tình huống thậm chí còn hiếm hơn, thủ môn có thể ghi bàn từ pha phát bóng mà không hề lường trước, khi trái bóng bay đập đất khiến cho thủ môn đối phương không thể chụp được bóng. Paul RobinsonPat Jennings đều đã ghi bàn trong những tình huống như vậy, và cũng thật trùng hợp là họ đều chơi cho Spurs. Một trường hợp khác xảy ra tại trận bán kết giải SEA Games 2003 giữa hai đội Việt Nam và Malaysia, thủ môn Syamsuri Mustafa của Malaysia cũng ghi 1 bàn thắng từ pha phát bóng ở vòng cấm sân nhà.

Những thủ môn khác cũng trở nên nổi tiếng với những quả đá phạt; ví dụ, thủ môn José Luis Chilavert là thủ môn duy nhất từ trước tới nay ghi được một cú hat trick (3 bàn trong 1 trận đấu), đều bằng các cú đá penalty. Anh cũng là một chuyên gia đá phạt. Fabio Dos Santos của đội Đồng Tâm Long An trở thành thủ môn đầu tiên ghi bàn ở AFC Champion league. Rogério Ceni đã ghi rất nhiều bàn thắng, tổng cộng 100 lần (tính đến ngày 27 tháng 3 năm 2011) bằng những quả đá phạt trực tiếpđá penalty[1].

Dụng cụ và quần áo[sửa | sửa mã nguồn]

Thủ môn phải mặc áo phân biệt hoàn toàn so với các cầu thủ khác và trọng tài, vì đây là quy định của FIFA. Một số thủ môn rất dễ nhận ra vì cách ăn mặc của họ, như Lev Yashin, có tên thân mật là "Nhện Đen" vì bộ đồ toàn màu đen của anh, hoặc Jorge Campos, nổi tiếng vì bộ áo thi đấu màu mè sặc sỡ. Quần áo thủ môn thường màu xanh lá cây, vàng sáng, cam, ghi bạc hoặc những màu sắc khác.

Phần lớn thủ môn cũng đeo găng tay thủ môn để tăng độ dính với quả bóng, và để bảo vệ họ khỏi bị thương. Hiện nay có những loại găng tay được thiết kế để chống chấn thương như trật ngón tay. Việc đeo găng không bắt buộc, tuy nhiên do tính ma sát khi chụp nên hiếm khi thủ môn vào sân mà không có nó trong những trận đấu chuyên nghiệp. Tuy nhiên họ có thể bỏ nó trong loạt sút luân lưu.

Petr Cech mang một miếng bảo vệ đầu sau khi bị nứt sọ trong Giải Ngoại hạng Anh, sau khi va chạm với Steven Hunt trong trận đấu với Reading F.C.

Kỷ lục[sửa | sửa mã nguồn]

Thủ môn là nhân tố quan trọng trong loạt sút luân lưu. kỉ lục về số lần cản phá penalty thanh công được nắm giữ bới thủ môn Helmuth Duckadam của câu lạc bộ FC Steaua BucureştiCiaran Kelly của Sligo Rovers F.C. Duckadam đã cản được 4 quả phạt đền trong trận chung kết cúp C1 châu Âu gặp FC Barcelona vào ngày 7 tháng 5 năm 1986.[cần dẫn nguồn] Kelly ngăn chặn liên tiếp 4 quả penalty trong trận chung kết cúp Ford FAI giữa Sligo Rovers và Shamrock Rovers vào ngày 14 tháng 11 năm 2010. kỉ lục này được thiết lập lại lần nữa bởi Jason Ravenhill vào ngày 27 tháng 3 năm 2011 khi thi đấu cho clb BAA Heathrow (Sunday) FC gặp clb Maidenhead Nomads. Ravenhill đã cản phá liên tiếp 4 quả penalty/5 quả sút hỏng trong tổng cộng 10 lượt sút nhưng đội bóng của anh vẫn thất bại với tỉ số 5-4. Ed Pearce,thủ môn của Maidenhead Nomads cũng chặn được 4 quả Penalty trong loạt luân lưu nhưng không phải liên tục.

Phí chuyển nhượng cao nhất[sửa | sửa mã nguồn]

Gianluigi Buffon là thủ thành đắt giá nhất mọi thời đại (từ Parma tới Juventus với giá 52.29 triệu ), tiếp theo là David de Gea (từ Atlético Madrid tới Manchester United năm 2011 với phí chuyển nhượng ước tính 21 triệu ).[2]

Vị trí Cầu thủ Từ Tới Phí chuyển nhượng
(triệu £)
Phí chuyển nhượng
(triệu )
Năm
1 Cờ của Ý Gianluigi Buffon [3][4] Cờ của Ý Parma Cờ của Ý Juventus £33m €54.2m 2001
2 Cờ của Tây Ban Nha David de Gea [4][5] Cờ của Tây Ban Nha Atletico Madrid Cờ của Anh Manchester United £17.6m €21m 2011
3 Cờ của Đức Manuel Neuer Cờ của Đức Schalke 04 Cờ của Đức Bayern Munchen £15m €18m 2011
4 Cờ của Ý Angelo Peruzzi [4][6] Cờ của Ý Inter Milan Cờ của Ý Lazio £14.7m €17.8m 2000
5 Cờ của Uruguay Fernando Muslera [7][8] Cờ của Ý Lazio Cờ của Thổ Nhĩ Kỳ Galatasaray £9.93m €11.25m 2011
6 Cờ của Scotland Craig Gordon Cờ của Scotland Hearts Cờ của Anh Sunderland £9m €10.2m 2007
7 Cờ của Bỉ Thibaut Courtois Cờ của Bỉ Racing Genk Cờ của Anh Chelsea £7.8m €8.8m 2011
8 Cờ của Pháp Fabien Barthez Cờ của Monaco AS Monaco Cờ của Anh Manchester United £7.8m €8.8m 2000
9 Cờ của Tây Ban Nha Roberto Jiménez Gago [9] Cờ của Bồ Đào Nha Benfica Cờ của Tây Ban Nha Real Zaragoza £7.6m €8.6m 2011

Những thủ môn nổi tiếng[sửa | sửa mã nguồn]

Các cuộc bình chọn của IFFHS[sửa | sửa mã nguồn]

Sau đây là 20 thủ môn xuất sắc nhất theo cuộc bình chọn của IFFHS (Hiệp hội Lịch sử và Thống kê bóng đá Thế giới) cho danh hiệu "Thủ môn Xuất sắc nhất thế kỉ 20"[10]

Lev Yashin
Ubaldo Fillol
  1. Flag of the Soviet Union.svg Lev Yashin
  2. Flag of England (bordered).svg Gordon Banks
  3. Flag of Denmark.svg Peter Schmeichel
  4. Flag of Italy.svg Dino Zoff
  5. Flag of Germany.svg Sepp Maier
  6. Flag of Mexico.svg Antonio Carbajal
  7. Flag of Spain.svg Ricardo Zamora
  8. Flag of Paraguay.svg José Luis Chilavert
  9. Flag of England (bordered).svg Peter Shilton
  10. Flag of the Czech Republic (bordered).svg František Plánička
  11. Flag of Argentina.svg Amadeo Carrizo
  12. Flag of Brazil.svg Gilmar dos Santos Neves
  13. Flag of Uruguay (bordered).svg Ladislao Mazurkiewicz
  14. Ulster banner.svg Pat Jennings
  15. Flag of Argentina.svg Ubaldo Fillol
  16. Flag of Belgium (civil).svg Jean-Marie Pfaff
  17. Flag of the Soviet Union.svg Rinat Dasaev
  18. Flag of Hungary.svg Gyula Grosics
  19. Flag of England (bordered).svg Ray Clemence
  20. Flag of Italy.svg Walter Zenga

Thủ môn Xuất sắc nhất thế giới của IFFHS[sửa | sửa mã nguồn]

Sau đây là danh sách thủ môn được IFFHS chọn mỗi năm từ năm 1987 để làm "Thủ môn xuất sắc nhất Thế giới"[11].

Văn hóa đại chúng[sửa | sửa mã nguồn]

Trong bộ phim võ thuật/hài Đội bóng Thiếu Lâm của Hồng Kông, các cầu thủ của "Đội quỷ" đã tiêm thuốc của Mỹ để cho họ có sức mạnh siêu nhân và cả tốc độ. Thủ môn của họ rất nhanh và có bàn tay cực mạnh có thể đánh gãy cả thanh sắt của khung thành. Anh đã bảo vệ khung thành khỏi cú đá cực mạnh của "Kim cang cước" của "Đội Thiếu Lâm", người có thể đá bay cả cái tủ lạnh sắt lên trời.

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ The World's most successful goalscoring Goalkeepers of all time, IFFHS, October 23, 2006
  2. ^ “Manchester United confirm signing of David de Gea”. BBC. 29/06/2011. Truy cập 30/06/2011. 
  3. ^ “Transfermarkt”. 
  4. ^ a ă â www.cricbeat.com
  5. ^ http://www.transfermarkt.co.uk/en/david-de-gea/profil/spieler_59377.html
  6. ^ http://www.transfermarkt.co.uk/en/angelo-peruzzi/transfers/spieler_5826.html
  7. ^ http://www.transfermarkt.co.uk/en/fernando-muslera(küçük kunduz)/transfers/spieler_58088.html
  8. ^ Một phần của phí chuyển nhượng được trả qua việc chuyển nhượng Lorik Cana tới Lazio người mà Galatasaray đã trả 4.5 triệu € vào năm 2010. 6.75 triệu € còn lại được trả cho Montvideo Wanderers
  9. ^ http://en.wikipedia.org/wiki/Roberto_Jim%C3%A9nez_Gago
  10. ^ The World's best Goalkeeper of the 20th Century, poll by the IFFHS - www.iffhs.de - truy cập ngày 29 tháng 10, 2006.
  11. ^ IFFHS' World's Best Goalkeeper of the Year - by José Luis Pierrend, RSSSF - retrieved October 2006.

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]