Chủ nghĩa Stalin

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Josef Stalin, ca. 1942

Chủ nghĩa Stalin là từ được dùng khi nói tới

  1. Thời kỳ cai trị của Josef Stalin (1927–1953) ở Liên Xô và ở Đệ tam Quốc tế,
  2. Lý thuyết và thực hành của Stalin tạo ra, phát triển từ Chủ nghĩa Marx-Lenin,
  3. từ đó sinh ra một loại Chủ nghĩa toàn trị.

Từ này đã được sử dụng khi Stalin còn sống.

Sau khi chế độ Stalin bị chỉ trích tại đại hội đảng Cộng sản Liên Xô lần thứ XX 1956 có một chiến dịch phi Stalin hóa,[1] tuy nhiên từ 1964 dưới thời Leonid Ilyich Brezhnev nó đã bị hủy bỏ một phần.

Những hình thức sùng bái cá nhân và thi hành quyền lực chính trị kiểu độc tài toàn trị như ở Cộng hòa Nhân dân Trung Quốc (chủ nghĩa Mao) hay ở Bắc Triều Tiên (Tư tưởng Chủ thể) thường hay được gọi là theo chủ nghĩa stalin.

Triều đại Josef Stalin[sửa | sửa mã nguồn]

Qua những chỉ trích của Trotzki về các quan hệ chính trị ở Liên Xô và qua những sách báo được ấn hành của những người cộng sản bất đồng chính kiến như Arthur Koestler, từ chủ nghĩa Stalin ở phương Tây đồng nghĩa với một ý thức hệ giáo điều, và một chế độ độc tài toàn trị trong chính sách của Stalin, ở Liên Xô hay ở tổ chức Đệ tam Quốc tế. Theo Trotzki, dưới chế độ Stalin nó đã hình thành "một gia cấp được ưu đãi, tham lam quyền lực, ham mê vật chất, lo sợ về địa vị của mình, lo sợ trước quần chúng – và thù ghét những kẻ đối lập“.[2]

Những cuộc thanh trừng của Stalin và cuộc "Đại khủng bố“[sửa | sửa mã nguồn]

Ngay từ lúc đầu của cuộc cách mạng Nga, dùng cảnh sát mật để trấn áp những kẻ có quan điểm chống đối là một công cụ của những người Bolshevik để giữ vững quyền lực. Trong suốt nửa thập niên cuối của 1920, Joseph Stalin đã dùng công cụ này để giành được quyền lực tuyệt đối chống lại những thành phần đối lập với ông trong đảng Cộng sản Liên Xô. Những nạn nhân đầu tiên là những người trong bộ chính trị Leon Trotski, Grigori Zinoviev, và Lev Kamenev, mà đã bị đuổi ra khỏi đảng cuối năm 1927. Stalin sau đó quay lại chống cả Nikolai Bukharin, mà đã ủng hộ ông dành lấy quyền lực, bởi vì ông này đã chống đối chính sách áp buộc tập thể hóa nông nghiệp và kỹ nghệ hóa nhanh chóng mà người nông dân phải trả giá đắt.[3]

Stalin đã loại trừ tất cả những kẻ có thể đối đầu với sự lãnh đạo của mình vào cuối năm 1934 và trở thành một lãnh tụ tuyệt đối trong đảng và chính quyền. Tuy nhiên ông ta tiếp tục thanh trừng mọi tầng lớp trong đảng và khủng bố cả nước với những cuộc bắt giam và xử bắn tập thể. Trong suốt thời kỳ đại khủng bố, mà bao gồm những vụ án trình diễn đối với những đối thủ trước đó trong đảng 1936-1938 mà cao điểm là giữa 1937 và 1938, hàng triệu công dân vô tội Liên Xô đã bị đi đày tại các trại tù lao động hay bị giết trong tù [3]. Theo ủy ban Schatunowskaja, điều tra theo ủy quyền của Nikita Chruschtschow, dưới hầm của cơ quan KGB (cơ quan thay thế cho NKWD): Từ 1 tháng 1 1935 cho tới tháng 7 1940 mật thám của Stalin đã cho bắt 19 840 000 dân Xô Viết; 7 triệu trong số đó, hơn 1/3, đã chết trong các trại lao động, nhà tù.[4]

Khi cuộc khủng bố giảm bớt vào năm 1939, Stalin đã thành công làm cho cả đảng và quần chúng quy phục trước sự cai trị của ông ta. Xã hội Liên Xô đã bị phân tán và người dân quá lo sợ bị trả thù làm cho những vụ bắt người tập thể không còn cần thiết nữa. Stalin cai trị như một độc tài toàn trị suốt thế chiến thứ Hai cho tới khi ông ta chết vào năm 1953 [3].

Lý thuyết chủ nghĩa Stalin[sửa | sửa mã nguồn]

Ban đầu từ ngữ chủ nghĩa Stalin được dùng trong thập niên 1920 tại Liên Xô để chỉ quan điểm của đa số mà được lãnh đạo bởi Josef Stalin trong đảng CSLX trong cuộc đấu tranh về sự thừa kế về chính trị lẫn lý thuyết của Lenin – chủ yếu là đương đầu với chủ nghĩa Trotzki. Hồi đó, Stalin còn châm biếm là chủ nghĩa Stalin là sự bảo vệ mạnh mẽ của chủ nghĩa Lenin. Nên nhớ là từ Chủ nghĩa Marx-Lenin là cũng từ Stalin mà ra.

Khoảng chừng lúc Stalin có sinh nhật thứ 55 có một bài viết trên báo Prawda (sự thật) của Karl Radek cho là những sáng kiến và chính sách của Stalin là những thành quả riêng biệt, và từ đó từ chủ nghĩa Marx-Lenin-Stalin được dùng. 1946 có cả một bộ sách 16 cuốn in những tư tưởng của Stalin được viện Marx-Engels-Lenin cho xuất bản.[5]

Những điểm chính của lý thuyết Stalin là sự phát triển của xã hội chủ nghĩa trong một nướcsự gia tăng đấu tranh giai cấp trong sự phát triển đó. Sự gia tăng đấu tranh giai cấp được dùng để bào chữa cho những trấn áp và những cuộc thanh trừng của Stalin. Cái ý thức hệ của ông ta, mà hồi đó không được phép đặt lên nghi vấn, ngày nay được cho là một cảm nhận máy móc những tư tưởng của Marx, Engels và Lenin. Nó được dùng chỉ với mục đích biện minh cho việc trù dập những người mà họ cho là phản bội lại lý thuyết trong sáng.

Sau chỉ trích về Stalin tại Đại hội đảng CSLX XX và việc phi stalin hóa tại các nước cộng sản và tại các đảng cộng sản thì đóng góp về lý thuyết của Stalin vào chủ nghĩa Marx-Lenin được đánh giá lại. Stalin không còn được nhắc chung với Marx, Engels và Lenin, và bức tranh tuyên truyền 4 người mà hồi đó rất phổ biến chỉ còn Marx, Engels và Lenin. Tuy nhiên đảng cộng sản Trung Quốc vẫn còn bị lôi cuốn bởi Stalin, Mao Trạch Đông giải thích, 70% tư tưởng và thực hành của Stalin – nhất là trong thế chiến thứ Hai – là tốt, 30% độc hại. Đối đầu với chủ nghĩa xét lại của Liên Xô, xuất hiện các áp phích mà Mao là nhân vật thứ năm.

Sau cái chết của Stalin, ở phương Tây rất ít người theo chủ nghĩa Stalin, trong thời ông ta, phần lớn cánh tả không chỉ trích chủ nghĩa Stalin. Sau phong trào sinh viên 68, có vài nhóm lẻ tẻ ngắn hạn ở Tây Âu bị lôi cuốn bởi chủ nghĩa này.[6]

Thư mục[sửa | sửa mã nguồn]

  • Bini Adamczak: GESTERN MORGEN. Über die Einsamkeit kommunistischer Gespenster und die Rekonstruktion der Zukunft. 2. Auflage, edition assemblage, Münster 2011, ISBN 978-3-942885-08-9.
  • Anton Antonow-Owssejenko: Stalin Porträt einer Tyrannei. Piper, München / Zürich 1983, ISBN 3-492-02760-1.
  • Balázs Ápor, Jan C. Behrends u.a. (Hrsg.): The Leader Cult in Communist Dictatorships. Stalin and the Eastern Bloc, Palgrave, New York 2004
  • Jörg Baberowski: Verbrannte Erde. Stalins Herrschaft der Gewalt. C.H. Beck, München 2012, ISBN 978-3-406-63254-9.
  • Jörg Baberowski: Der rote Terror. Die Geschichte des Stalinismus, DVA, München 2003, ISBN 3-421-05486-X.
  • Charles Bettelheim: Die Klassenkämpfe in der UdSSR. Oberbaumverlag, Berlin 1975.
  • Isaac Deutscher: Stalin. Eine politische Biographie, Stuttgart 1962. Vollständige deutsche Ausgabe, 2 Bde., Berlin 1976
  • Jean Elleinstein: Geschichte des Stalinismus, VSA, Berlin 1979
  • Marc Grosset, Nicolas Werth: Die Ära Stalin. Leben in einer totalitären Gesellschaft. (Aus d. Franz. übersetzt v. Enrico Heinemann). Konrad Theiss Verlag, Stuttgart 2008.
  • Orlando Figes: Die Flüsterer. Leben in Stalins Russland, Berlin 2008, ISBN 978-3-8270-0745-2.
  • Klaus Heller und Jan Plamper (Hrsg.): Personality Cults in Stalinism - Personenkulte im Stalinismus, V&R unipress GmbH, Göttingen 2004 ISBN 3-89971-191-2
  • Werner Hofmann: Was ist Stalinismus? in: Stalinismus und Antikommunismus. Zur Soziologie des Ost-West-Konflikts. Frankfurt am Main: Suhrkamp 1967.
  • Hannelore Horn: Der Stalinismus und seine Ursachen. In: Uwe Backes/Eckhard Jesse (Hrsg.): Jahrbuch Extremismus & Demokratie, 9. Jahrgang, Baden-Baden 1997, S. 65-96.
  • Alexander Jakowlew: Die Abgründe meines Jahrhunderts. Faber und Faber, Leipzig 2003, ISBN 3-936618-12-7
  • Günter Judick/Kurt Steinhaus (Hg.): Stalin bewältigen. Sowjetische Dokumente der 50er, 60er und 80er Jahre, Edition Marxistische Blätter, Düsseldorf 1989
  • Wolfgang Leonhard: Die Revolution entläßt ihre Kinder, Kiepenheuer & Witsch, ISBN 3-462-03498-7
  • Roy Medwedew, Das Urteil der Geschichte Stalin und Stalinismus, Bde 1 bis 3, Dietz Verlag, Berlin 1992
  • Gert Meyer: Industrialisierung, Arbeiterklasse, Stalinherrschaft in der UdSSR. In: Das Argument 106/1976, 107/1977 und 108/1977, Berlin
  • George Orwell: Farm der Tiere: Ein Märchen. Diogenes Verlag, Januar 2002, ISBN 3-257-20118-4 beschäftigt sich als Fabel mit der Oktoberrevolution und dem Stalinismus an sich.
  • Kurt Pförtner und Wolfgang Natonek: Ihr aber steht im Licht. Eine Dokumentation aus sowjetischem und sowjetzonalem Gewahrsam. Tübingen: Franz Schlichtenmayr 1962.
  • Karl Schlögel: Terror und Traum. Moskau 1937. Hanser, München 2008, ISBN 978-3-446-23081-1
  • Boris Souvarine: Stalin – Anmerkungen zur Geschichte des Bolschewismus; Bernard & Greafe, München 1980, ISBN 3-7637-5210-2
  • Ulf Wolter: Grundlagen des Stalinismus. Die Entwicklung des Marxismus von einer Wissenschaft zur Ideologie, Berlin 1975
  • Stalinismus und das Ende der ersten Marx-Engels-Gesamtausgabe (1931–1941). Dokumente über die politische Säuberung des Marx-Engels-Instituts 1931 und zur Durchsetzung der Stalin'schen Linie am vereinigten Marx-Engels-Lenin-Institut beim ZK der KPdSU aus dem Russischen Staatlichen Archiv für Sozial- und Politikgeschichte Moskau. Argument, Hamburg 2001 (darin Kurzbiografien S. 398-434), ISBN 3-88619-684-4 (Beiträge zur Marx-Engels-Forschung. Neue Folge. Sonderband 3).

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ dtv-Lexikon in 24 Bänden. Band 21, Deutscher Taschenbuch Verlag GmbH & Co. KG, München, Genehmigte Sonderausgabe Oktober 2006, ISBN 978-3-423-59098-3, S. 38 f.
  2. ^ 1937: Jahr des Terrors s.183, Vadim Z. Rogovin
  3. ^ a ă â Revelations from the Russian Archives, Library of congress
  4. ^ DER GROSSE TERROR, Ấn bản lịch sử đặc biệt của tuần báo Spiegel 4/2007 về Experiment Kommunismus, die Russische Revolution und Ihre Erben (Thí nghiệm Cộng sản, cách mạng Nga và những di sản của nó)
  5. ^ J. Stalin Werke, Band 1, Dietz Verlag GmbH, Berlin 1950, Vorwort zur deutschen Ausgabe S. V
  6. ^ Andreas Kühn: Stalins Enkel, Maos Söhne. Die Lebenswelt der K-Gruppen in der Bundesrepublik der 70er Jahre. Campus Verlag, Frankfurt/New York 2005, ISBN 3-593-37865-5.