Kinh tế kế hoạch

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Các hệ thống kinh tế

Kinh tế tư bản chủ nghĩa
Kinh tế xã hội chủ nghĩa
Kinh tế thị trường
Kinh tế kế hoạch
Kinh tế hỗn hợp
Chủ nghĩa xã hội thị trường
Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa
Kinh tế thị trường xã hội
Kinh tế chuyển đổi
Kinh tế mở
Kinh tế khép kín
Kinh tế tự cung tự cấp
Kinh tế hàng hóa
Kinh tế tiền tệ

Kinh tế kế hoạch (còn được gọi là nền kinh tế kế hoạch tập trung hoặc nền kinh tế chỉ huy) là một nền kinh tế trong đó Nhà nước kiểm soát toàn bộ các yếu tố sản xuất và giữ quyền quyết định việc sử dụng các yếu tố sản xuất cũng như phân phối về thu nhập. Trong một nền kinh tế như vậy, các nhà làm kế hoạch quyết định loại và khối lượng hàng hóa nào sẽ được sản xuất, các xí nghiệp thực thi việc sản xuất này, trái ngược với một nền kinh tế phi kế hoạch.

Các nền kinh tế kế hoạch lớn từng tồn tại trước đây là Liên XôTrung Quốc (trong thời kỳ Đại nhảy vọt). Vào đầu những thập niên 1980thập niên 1990, chính phủ các nước dần nới lỏng các biện pháp kiểm soát, cho phép các yếu tố tư nhân tham gia vào quyết định sản xuất, định giá và phân phối sản phẩm. Đến nay, hầu hết các nước trên thế giới thuộc nền kinh tế hỗn hợp thay vì là kinh tế kế hoạch hay kinh tế tư bản chủ nghĩa thuần túy.

Một số nước hiện phát triển theo kiểu nền kinh tế kế hoạch gồm Cuba, Libya, Bắc Triều Tiên, Ả Rập Saudi, Belarus, và Myanmar [1]

Chỉ trích[sửa | sửa mã nguồn]

Thiếu dữ liệu[sửa | sửa mã nguồn]

Theo Friedrich August von Hayek (1899–1992), cơ quan hoạch định của một nền kinh tế kế hoạch không bao giờ có đủ tất cả dữ liệu về khả năng và nhu cầu của các cá nhân, mà cần thiết cho một kế hoạch thích đáng. Những người hoạch định vì không có đủ thông tin về tất cả các thông số, nên sẽ quyết định không có hiệu quả. Không phải tất cả các nhu cầu có thể nhận ra trong lúc lập kế hoạch, kết quả đưa đến sự dư thừa hay thiếu thốn hàng hóa. So sánh với một nền kinh tế thị trường, mà theo Hayek không có hay ít có xảy ra, đưa tới sự phung phí về tài nguyên hay sức lao động.

Sư thiếu thốn về dữ liệu của người hoạch định là một trong những nguyên nhân chính, tại sao những mô hình không phải là kinh tế thị trường đã bị chỉ trích nặng nề hay đã thất bại. Tuy nhiên, một xã hội theo kinh tế kế hoạch có thể thực hiện tốt, nếu các quá trình và các cá nhân nằm trong một khuôn khổ mà có thể quản lý được như một công xã (cộng đồng).

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ von Brabant, Jozef M. The Planned Economies and International Economic Organizations, Cambridge University Press, 1991, p. 16 (ISBN 9780521383509)

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]