Hòa An

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Hòa An
Huyện
Địa lý
Diện tích 667
Dân số  
 Tổng cộng 63.515 người (2009) [1]
 Mật độ 95
Hành chính
Tỉnh Cao Bằng
Huyện lỵ Thị trấn Nước Hai
Phân chia hành chính 01 thị trấn, 20

Hòa An (thành phố Cao Bằng) là một huyện thuộc tỉnh Cao Bằng

Vị trí địa lý[sửa | sửa mã nguồn]

Huyện nằm ở trung tâm tỉnh Cao Bằng, Bao quanh thành phố Cao Bằng phía bắc giáp huyện Hà Quảng, đông bắc giáp huyện Trà Lĩnh, đông giáp huyện Quảng Uyên, nam giáp huyện Thạch An, tây giáp huyện Nguyên BìnhThông Nông

Bản đồ hành chính huyện Hòa An (Phần được liên kết)

Diện tích, dân cư, giao thông[sửa | sửa mã nguồn]

Huyện có diện tích 667 km² và dân số là 73.000 người (năm 2004). Huyện ly là thị trấn Nước Hai nằm trên tỉnh lộ 203 cách thị xã Cao Bằng 15 km về hướng Tây Bắc, tỉnh lộ 203 theo hướng tây bắc đi huyện Hà Quảng, Thông Nông, quốc lộ 4 theo hướng nam đi huyện Thạch An và tỉnh Lạng Sơn, quốc lộ 34 theo hướng tây đi huyện Nguyên Bình, quốc lộ 3 theo hướng nam đi Bắc Kạn, tỉnh lộ 209 theo hướng đông nam đi Đức Vân

Các đơn vị hành chính[sửa | sửa mã nguồn]

Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]

  • Huyện thành lập trên cơ sở huyện Hòa An
  • Đất Hòa An ngày nay là đất Thạch Lâm xưa. Huyện Thạch Lâm đời Lý, Trần và đời Lê sơ là châu Thái Nguyên.
  • Năm Quang Thuận thứ 10 (1469), Lê Thánh Tông cho định bản đồ của 12 thừa tuyên, trong nước có 49 phủ, 163 huyện, 50 châu. Đồng thời đổi tên 6 thừa tuyên. Thừa tuyên Thái Nguyên được đổi tên gọi là thừa tuyên Ninh Sóc.
  • Năm Hồng Đức thứ 3 (1472), Lê Thánh Tông đặt thêm thừa tuyên Quảng Nam, nước ta khi đó gồm 13 thừa tuyên, tổng cộng 52 phủ, 178 huyện, 50 châu, 36 phường. Phủ Cao Bằng thuộc thừa tuyên Ninh Sóc, phủ Cao Bằng có 4 châu:
  • Năm Hồng Đức thứ 4 (1473), thừa tuyên Ninh Sóc lại được đổi tên thành thừa tuyên Thái Nguyên, phủ Bắc Bình được đổi thành phủ Cao Bằng vẫn trực thuộc thừa tuyên Thái Nguyên.
  • Năm Cảnh Thống thứ 2 (1499), đời vua Lê Hiến Tông, nhà vua đã tách một số thừa tuyên thành các trấn mới, tại các trấn đó đã thiết lập bộ máy mới có chức năng quản lý hành chính và có trách nhiệm với triều đình Trung ương như các đạo thừa tuyên. Thừa tuyên Thái Nguyên được tách thành trấn Thái Nguyên và trấn Cao Bằng, theo "Phương Đình địa chí" và "Đại Việt địa dư toàn biên" của Nguyễn Văn Siêu thì: Năm Cảnh thống thứ hai 1499 Cao Bằng được tách làm trấn riêng, sách ấy ghi rõ "Năm Cảnh Thống thứ 2 mới đặt riêng làm trấn Cao Bằng"; khi mới thành lập Cao Bằng gồm 1 phủ, 4 châu: phủ Cao Bình, châu Thái Nguyên (Thạch Lâm), châu Lộng Nguyên, châu Thượng Lang, châu Hạ Lang. Trấn lỵ đặt tại Thạch Lâm, 2 năm sau đó đổi tên thành châu Hòa An (tên của 1 viên quan huyện)
  • Năm 1954 huyện Hoà An gồm thị trấn Nước Hai và 24 xã: Dân Chủ, Nam Tuấn, Đức Long, Bình Long, Đức Xuân, Ngũ Lão, Đại Tiến, Bế Triều, Hồng Việt, Hoàng Tung, Trương Lương, Công Trừng, Hưng Đạo, Đề Thám, Bạch Đằng, Bình Dương, Nguyễn Huệ, Trưng Vương, Quang Trung, Chu Trinh, Lê Chung, Hà Trì, Hồng Nam, Vĩnh Quang.
  • Sau năm 1975, huyện Hòa An có 1 thị trấn Nước Hai và 24 xã: Bạch Đằng, Bế Triều, Bình Dương, Bình Long, Chu Trinh, Công Trừng, Đại Tiến, Dân Chủ, Đề Thám, Đức Long, Đức Xuân, Hà Trì, Hoàng Tung, Hòa Chung, Hồng Nam, Hồng Việt, Hưng Đạo, Lê Chung, Nam Tuấn, Ngũ Lão, Nguyễn Huệ, Quang Trung, Trưng Vương, Trương Lương, Vĩnh Quang.
  • Ngày 4 tháng 10 năm 2002, xã Đề Thám được sáp nhập vào thị xã Cao Bằng (nay là phường Đề Thám, thành phố Cao Bằng).
  • Ngày 1 tháng 11 năm 2010, 3 xã: Hưng Đạo, Vĩnh Quang, Chu Trinh được sáp nhập vào thị xã Cao Bằng (nay là thành phố Cao Bằng.

Đọc Thêm[sửa | sửa mã nguồn]

    Hòa An là huyện lớn của tỉnh. Cánh đồng trung tâm huyện trải dài trên 20 km (Từ xã Nam Tuấn đến xã Đề Thám) . Dọc theo sông bằng và các nhánh sông, suối là những cánh đồng bằng phẳng. Nhiều cánh đồng được phù sa từ các thượng nguồn đổ về bồi đắp đất đai màu mỡ, quanh năm gieo trồng 2 vụ lúa, đó là: Cánh đồng Tổng Lài, Tổng Nuống, (xã Nam Tuấn), Vỏ Héc, Vỏ Má (xã Đại Tiến), Nà Pẳng, Cốc Lùng (xã Đức Long), Pác Cam, Ảng Giàng (xã Bình Long), Sam Luồng (xã Trương Lương), Nà Mè (xã Hồng Việt), Bản Vạn, Bản Sẩy, Vò Đáo, Đà Lạn, An Phú (xã Bế Triều), Nà Lữ (xã Hoàng Tung),... là những cánh đồng tương đối lớn, đất đai phì nhiêu.

Ngoài ra, ven khe suối còn có những vùng ruộng bậc thang gồm các xã phía nam của huyện như Ngũ Lão, Nguyễn Huệ, Trưng Vương, Hồng Nam, Bạch Đằng...

Phần diện tích còn lại là núi đồi. Núi đồi chiếm 2/3 diện tích huyện, bao gồm núi đá và núi đất. Độ cao trung bình là 300m so với mặt biển, thấp dần từ tây sang đông. Các ngọn núi cao của huyện đáng kể là: Khau Mjà (xã Đức Long) cao 508m, Khau Hân (xã Bình Long) cao 524m, Khau Sầm (xã Vĩnh Quang) cao 618m, Khau Luôn (xã Lê Chung) cao 769m, Nà Mấn (xã Ngũ Lão) cao 1.011, Pá Diển (xã Quang Trung) cao 1.000m, Lũng Xen (xã Công Trừng) cao 854m. Dãy núi đá vôi Lam Sơn (còn gọi là dãy Phja Ngả) nằm án ngữ phía tây huyện, địa hình khá hiểm trở, có nhiều hang sâu.

Huyện có nhiều sông suối chảy qua, đáng kể nhất là sông Bằng (đoạn chảy qua Đề Thám gọi là sông Mãng). Sông Bằng bắt nguồn từ Trung Quốc, chảy từ hướng tây bắc xuống Hà Quảng, nhập lưu với các nhánh sông Nặm Thoong tại Nà Niền (xã Đức Long), Dẻ Rào từ Thông Nông chảy xuống và sông Tả Sla từ Nguyên Bình chảy vào sông Bằng tại Nước Hai; một nhánh từ Đại Tiến ra gặp sông Bằng tại Bản Sẩy xã Bế Triều, chảy qua các xã Hồng Việt, xã Hoàng Tung,xã Hưng Đạo,xã Vĩnh Quang,xã Đề Thám, thành phố Cao Bằng, xã Quang Trung,xã Hà Trì,xã Chu Trinh,xã Hồng Nam, sang huyện Phục Hòa rồi chảy qua Trung Quốc. Sông Bằng có lòng rộng và sâu, thuận tiện cho giao thông vận tải. Hệ thống sông Bằng và các nhánh đã bồi đắp nên những cánh đồng tương đối bằng phẳng và phì nhiêu vào loại nhất tỉnh. Các sông, suối còn là nguồn cung cấp tôm cá cho con người, nguồn dự trữ thủy điện khá dồi dào.

Huyện có một số hồ nhân tạo, lớn nhất là hồ Khuổi Lái ở xã Bạch Đằng, hồ Nà Tấu ở xã Bế Triều. Khoáng sản có: Mỏ sắt ở Dân Chủ, Hoàng Tung có vàng sa khoáng, đồng, ăngtimoan, phốt phát (Hồng Việt) ...

So với toàn tỉnh Cao Bằng, Hòa An là vựa lúa của tỉnh.

Hòa An có truyền thống thờ cúng tổ tiên, tôn thờ các danh nhân có công với dân. Đền thờ Pú Lương Quân thờ cha Báo Luông, mẹ Slao Cải tương truyền đã sinh ra con cháu người Tày ngày nay được lập ở bờ sông Tả Sẩy xã Bế Triều. Thành Bản Phủ của Thục Phán - An Dương Vương, chùa Đống Lân, chùa Đà Quận (xã Hưng Đạo), đền Kỳ Sầm (xã Vĩnh Quang ),  đền Vua Lê (xã Hoàng Tung).

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Ban chỉ đạo Tổng điều tra dân số và nhà ở trung ương. Tổng điều tra dân số và nhà ở Việt Nam năm 2009: Kết quả toàn bộ. Hà Nội, 6-2010. Biểu 2, tr.8.

Bản mẫu:Danh sách xã, thị trấn thuộc huyện Hòa An