Tiếng Baloch

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Buớc tưới chuyển hướng Bước tới tìm kiếm
Tiếng Baloch
بلوچی
Balochi.svg
Từ Balochi viết bằng chữ Ba Tư-Ả Rập (kiểu Nastaʿlīq)
Sử dụng tại Pakistan, Iran, Afghanistan, Oman, Turkmenistan[1]
Tổng số người nói 7,6 triệu (2007)
Dân tộc Chủ yếu là người Baloch, một số người BrahuiSheedi
Phân loại Ấn-Âu
Phương ngữ
Địa vị chính thức
Ngôn ngữ chính thức tại
 Balochistan
Ngôn ngữ thiểu số được công nhận trong
 Iran
Provincial in Balochistan
 Pakistan
Provincial in Balochistan
 Afghanistan
Provincial in Nimroz province
Quy định bởi Viện hàn lâm Baloch, Quetta, Pakistan
Mã ngôn ngữ
ISO 639-2 bal
ISO 639-3 tùy trường hợp:
bgp – Đông Baloch
bgn – Tây Baloch
bcc – Nam Baloch
ktl – Koroshi
Glottolog balo1260[2]
Linguasphere 58-AAB-a > 58-AAB-aa (East Balochi) + 58-AAB-ab (West Balochi) + 58-AAB-ac (South Balochi) + 58-AAB-ad (Bashkardi)
Moderniranianlanguagesmap.jpg
Bản đồ của tiếng Baloch và các ngôn ngữ Iran khác

Tiếng Baloch (بلؤچی, Balòči) là một ngôn ngữ Iran, thuộc phân nhóm Tây Bắc.[3] Nó là ngôn ngữ chính của người Baloch, tại Balochistan.

Ngữ âm[sửa | sửa mã nguồn]

Nguyên âm[sửa | sửa mã nguồn]

Hệ thống nguyên âm tiếng Baloch gồm ít nhất tám nguyên âm: năm nguyên âm dài và ba nguyên âm ngắn.[4] Những nguyên âm dài là /aː/, /eː/, /iː/, /oː/, và /uː/. Những nguyên âm ngắn là /a/, /i/ and /u/.

Phương ngữ Nam Baloch (ít nhất là tại Karachi) còn có nguyên âm mũi hóa, nổi bật nhất là /ẽː/ and /ãː/.[5]

Phụ âm[sửa | sửa mã nguồn]

Bản phụ âm dưới đây là chung cho cả phương ngữ Tây Baloch và Nam Baloch.[6] Các phụ âm /s/, /z/, /n/, /ɾ/ và /l/ là các âm chân răng trong phương ngữ Tây Baloch, ít nhất có /ɾ/ được xem là âm răng trong phương ngữ Nam Baloch. Các âm tắc /t/ và /d/ được xem là âm răng trong cả hai phương ngữ.

Môi Răng Chân răng Quặt lưỡi Vòm-chân răng Vòm Ngạc mềm Họng
Tắc p b t d ʈ ɖ k ɡ ʔ
Tắc xát t͡ʃ d͡ʒ
Xát s z ʃ ʒ[cn 1] h[cn 2]
Vỗ ɾ ɽ[cn 3]
Mũi m n
Tiếp cận w l j

Ghi chú

  1. ^ Những từ với /ʒ/ không phổ biến.
  2. ^ Âm /h/ đứng đầu từ thường được bỏ đi trong tiếng Baloch nói tại Karachi.
  3. ^ Âm vỗ quặt lưỡi rất hiếm gặp.

Thêm vào đó, /f/ được ghi nhận ở phương ngữ Nam Baloch, nhưng chỉ có ở vài từ. /x/ (âm xát ngạc mềm vô thanh) có trong vài từ mượn ở phương ngữ Nam Baloch, tương ứng với /χ/ (âm xát lưỡi nhỏ vô thanh) trong phương ngữ Tây Baloch; and /ɣ/ (âm xát ngạc mểm hữu thanh) có trong vài từ mượn ở phương ngữ Nam Baloch, tương ứng với /ʁ/ (âm xát lưỡi nhỏ hữu thanh) trong phương ngữ Tây Baloch.

Ngữ pháp[sửa | sửa mã nguồn]

Cấu trúc thông thường là chủ–tân–động (SOV).

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Hamid Ali Baloch. “SOCIOLINGUISTIC CONTACT AND THE PROVIDENCE OF THE BALOCHI LANGUAGE IN MODERN TIMES”. academia.edu. Truy cập ngày 6 tháng 3 năm 2016. 
  2. ^ Nordhoff, Sebastian; Hammarström, Harald; Forkel, Robert và đồng nghiệp biên tập (2013). “Balochic”. Glottolog. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology. 
  3. ^ "Eastern Iranian languages". Encyclopedia Iranica. "Baluchi, a North-Western Iranian language, is spoken chiefly in Pakistan, in the south-eastern corner of the Iranophone area."
  4. ^ Xem Farrell (1990) cho phương ngữ Nam Baloch (tại Karachi, Pakistan), và Axenov (2006) cho phương ngữ Tây Baloch nói tại Turkmenistan.
  5. ^ Farrell (1990).
  6. ^ Theo lần lượt Axenov (2006) và Farrell (1990).