Tiếng Baloch

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Tiếng Baloch
بلوچی
Balochi.svg
Từ Balochi viết bằng chữ Ba Tư-Ả Rập (Nastaʿlīq style)
Sử dụng tại Pakistan, Iran, Afghanistan, Oman, Turkmenistan[1]
Tổng số người nói 7,6 triệu (2007)
Dân tộc Chủ yếu là người Baloch, một số người BrahuiSheedi
Phân loại Ấn-Âu
Phương ngữ
Địa vị chính thức
Ngôn ngữ chính thức tại  Balochistan
Quy định bởi Viện hàn lâm Baloch, Quetta, Pakistan
Mã ngôn ngữ
ISO 639-2 bal
ISO 639-3 tùy trường hợp:
bgp – Đông Baloch
bgn – Tây Baloch
bcc – Nam Baloch
ktl – Koroshi
Glottolog balo1260
Moderniranianlanguagesmap.jpg
Bản đồ của tiếng Baloch và các ngôn ngữ Iran khác

Tiếng Baloch (بلؤچی) là một ngôn ngữ Iran, thuộc phân nhóm Tây Bắc.[2] Nó là ngôn ngữ chính của người Baloch, tại Balochistan.

Ngữ âm[sửa | sửa mã nguồn]

Nguyên âm[sửa | sửa mã nguồn]

Hệ thống nguyên âm tiếng Baloch gồm ít nhất tám nguyên âm: năm nguyên âm dài và ba nguyên âm ngắn.[3] Những nguyên âm dài là /aː/, /eː/, /iː/, /oː/, và /uː/. Những nguyên âm ngắn là /a/, /i/ and /u/.

Phương ngữ Nam Baloch (ít nhất là tại Karachi) còn có nguyên âm mũi hóa, nổi bật nhất là /ẽː/ and /ãː/.[4]

Phụ âm[sửa | sửa mã nguồn]

Bản phụ âm dưới đây là chung cho cả phương ngữ Tây Baloch và Nam Baloch.[5] Các phụ âm /s/, /z/, /n/, /ɾ/ và /l/ là các âm chân răng trong phương ngữ Tây Baloch, ít nhất có /ɾ/ được xem là âm răng trong phương ngữ Nam Baloch. Các âm tắc /t/ và /d/ được xem là âm răng trong cả hai phương ngữ.

Môi Răng Chân răng Quặt lưỡi Vòm-chân răng Vòm Ngạc mềm Họng
Tắc p b t d ʈ ɖ k ɡ ʔ
Tắc xát t͡ʃ d͡ʒ
Xát s z ʃ ʒ[cn 1] h[cn 2]
Vỗ ɾ ɽ[cn 3]
Mũi m n
Tiếp cận w l j

Ghi chú

  1. ^ Những từ với /ʒ/ không phổ biến.
  2. ^ Âm /h/ đứng đầu từ thường được bỏ đi trong tiếng Baloch nói tại Karachi.
  3. ^ Âm vỗ quặt lưỡi rất hiếm gặp.

Thêm vào đó, /f/ được ghi nhận ở phương ngữ Nam Baloch, nhưng chỉ có ở vài từ. /x/ (âm xát ngạc mềm vô thanh) có trong vài từ mượn ở phương ngữ Nam Baloch, tương ứng với /χ/ (âm xát lưỡi nhỏ vô thanh) trong phương ngữ Tây Baloch; and /ɣ/ (âm xát ngạc mểm hữu thanh) có trong vài từ mượn ở phương ngữ Nam Baloch, tương ứng với /ʁ/ (âm xát lưỡi nhỏ hữu thanh) trong phương ngữ Tây Baloch.

Ngữ pháp[sửa | sửa mã nguồn]

Cấu trúc thông thường là chủ–tân–động (SOV).

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Hamid Ali Baloch. “SOCIOLINGUISTIC CONTACT AND THE PROVIDENCE OF THE BALOCHI LANGUAGE IN MODERN TIMES”. academia.edu. Truy cập ngày 6 tháng 3 năm 2016. 
  2. ^ "Eastern Iranian languages". Encyclopedia Iranica. "Baluchi, a North-Western Iranian language, is spoken chiefly in Pakistan, in the south-eastern corner of the Iranophone area."
  3. ^ Xem Farrell (1990) cho phương ngữ Nam Baloch (tại Karachi, Pakistan), và Axenov (2006) cho phương ngữ Tây Baloch nói tại Turkmenistan.
  4. ^ Farrell (1990).
  5. ^ Theo lần lượt Axenov (2006) và Farrell (1990).