Vụ gian lận thi cử tại Việt Nam 2018

Vụ gian lận thi cử 2018 (hay còn gọi là vụ gian lận thi trung học phổ thông quốc gia 2018) là vụ sai phạm trong công tác tổ chức, chấm thi ở Kỳ thi trung học phổ thông quốc gia năm 2018. Vụ việc liên quan đến hàng loạt bài thi của thí sinh được nâng điểm tại các tỉnh Hà Giang, Sơn La, Hòa Bình và Lạng Sơn. Vụ gian lận này được đánh giá là nghiêm trọng nhất trong lịch sử các kỳ thi tuyển sinh và trung học phổ thông quốc gia do Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức.

Sau khi vụ việc bị phát giác, 11 cán bộ ngành giáo dục bị bắt tạm giam. Tổng cộng 347 bài thi đã bị can thiệp điểm, ảnh hưởng trực tiếp đến ít nhất 222 thí sinh. Hàng loạt cán bộ, đảng viên tại các địa phương bị kỷ luật Đảng và chính quyền. Các phiên tòa hình sự sơ thẩm và phúc thẩm đã tuyên phạt nhiều bị cáo mức án từ tù treo đến 21 năm tù giam.

Bối cảnh

Kỳ thi THPT quốc gia 2018

Xem thêm: Kỳ thi trung học phổ thông quốc gia (Việt Nam)

Kỳ thi THPT quốc gia năm 2018 được tổ chức từ ngày 24 đến 27 tháng 6 năm 2018 với sự tham gia của hơn 925.000 thí sinh trên cả nước. Đây là năm thứ tư kỳ thi "2 trong 1" (vừa xét tốt nghiệp THPT vừa làm căn cứ tuyển sinh đại học, cao đẳng) được triển khai. Công tác chấm thi trắc nghiệm được giao cho các Sở Giáo dục và Đào tạo địa phương, với sự hỗ trợ kỹ thuật từ Bộ. Điểm thi được công bố vào ngày 11 tháng 7 năm 2018.

Diễn biến vụ việc

Hà Giang

BIỂU ĐỒ SỐ THÍ SINH ĐẠT ≥27 ĐIỂM KHỐI A1 – KỲ THI THPT QUỐC GIA 2018

Ngày 11 tháng 7 năm 2018, kết quả điểm thi THPT quốc gia được công bố. Ngay lập tức, dư luận phát hiện dấu hiệu bất thường tại Hà Giang: một tỉnh vốn nằm trong nhóm có điểm thi thấp nhất cả nước bỗng nhiên chiếm gần một nửa số thí sinh có điểm khối khoa học tự nhiên cao nhất. Sau khi có phản ánh, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Phùng Xuân Nhạ đã chỉ đạo điều tra và đề nghị xử lý nghiêm các sai phạm.

Ngày 12 tháng 7 năm 2018, Bộ Giáo dục và Đào tạo ra Công văn số 2868/BGDĐT-QLCL yêu cầu tỉnh Hà Giang rà soát toàn bộ quy trình. Kết quả xác minh cho thấy dấu hiệu nâng điểm ở bài thi trắc nghiệm. Ngày 15 tháng 7, Bộ trưởng Phùng Xuân Nhạ ra Quyết định số 2594/QĐ-BGDĐT thành lập Hội đồng chấm thẩm định bài thi tại Hà Giang.

Ngày 17 tháng 7, họp báo công bố kết quả chấm thẩm định cho thấy hơn 330 bài thi của 114 thí sinh bị can thiệp nâng điểm. Ngày 19 tháng 7, Công an tỉnh Hà Giang khởi tố hình sự vụ án. Ngày 20 tháng 7, ông Vũ Trọng Lương bị bắt vì trực tiếp sửa bài thi. Ngày 23 tháng 7, Công an tỉnh Hà Giang khởi tố và bắt tạm giam ông Nguyễn Thanh Hoài, Trưởng phòng Khảo thí và Quản lý chất lượng giáo dục, người bị xác định là chủ mưu.

Tại phiên sơ thẩm tháng 10 năm 2019, Tòa án Nhân dân tỉnh Hà Giang tuyên phạt Nguyễn Thanh Hoài 8 năm tù; Vũ Trọng Lương 7 năm tù; Triệu Thị Chính 2 năm tù; Lê Thị Dung 2 năm tù và Phạm Văn Khuông 1 năm tù nhưng cho hưởng án treo. Hội đồng xét xử nhận định Nguyễn Thanh Hoài giữ vai trò chủ mưu, Vũ Trọng Lương là người trực tiếp sửa bài thi.

Tại phiên phúc thẩm ngày 26 tháng 2 năm 2020, Tòa án Nhân dân Cấp cao tại Hà Nội đã giảm án cho bị cáo Triệu Thị Chính từ 24 tháng xuống 15 tháng tù, các bị cáo còn lại giữ nguyên mức án.

Sơn La

Sau Hà Giang, phổ điểm thi tại Sơn La cũng gây nghi ngờ khi có tỷ lệ điểm cao gấp nhiều lần so với các địa phương lớn như Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh và Nam Định. Bộ Giáo dục và Đào tạo đã thành lập tổ công tác xác minh.

Tối ngày 21 tháng 7, Cục An ninh Chính trị nội bộ (A83) – Bộ Công an xác nhận đã phát hiện sai phạm trong công tác tổ chức thi ở Sơn La. Ngày 23 tháng 7, tổ công tác Bộ Giáo dục và Đào tạo và Bộ Công an công bố kết quả: phát hiện 12 bài Ngữ văn được nâng từ 1 đến 4,5 điểm; 5 cá nhân sai phạm gồm Trần Xuân Yến (Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Sơn La), Nguyễn Thị Hồng Nga (chuyên viên phòng Khảo thí và Quản lý chất lượng), Cầm Thị Bun Sọn (Phó trưởng phòng Chính trị Tư tưởng), Đặng Hữu Thủy (Phó hiệu trưởng trường THPT Tô Hiệu) và Lò Văn Huynh (Phó trưởng phòng Khảo thí).

Kết luận điều tra cuối cùng xác định có 44 thí sinh với 95 bài thi trắc nghiệm và 2 bài thi Ngữ văn bị can thiệp điểm. Tổng điểm 3 môn của thí sinh bị giảm nhiều nhất lên tới 26,55 điểm sau chấm thẩm định. Một bài thi môn Toán bị nâng tới 9,0 điểm.

Tại phiên sơ thẩm tháng 5 năm 2020, Tòa án Nhân dân tỉnh Sơn La đã tuyên án 12 bị cáo. Trần Xuân Yến lĩnh 9 năm tù về tội "Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ". Lò Văn Huynh lĩnh tổng cộng 21 năm tù cho hai tội "Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ" và "Nhận hối lộ". Nguyễn Thị Hồng Nga bị tuyên phạt 15 năm tù về tội "Nhận hối lộ" với số tiền 1,04 tỷ đồng. Các bị cáo khác nhận mức án từ 30 tháng tù đến 8 năm tù.

Tại phiên phúc thẩm ngày 20 tháng 11 năm 2020, Tòa án Nhân dân Cấp cao tại Hà Nội đã bác kháng cáo kêu oan và xin giảm nhẹ của 4 bị cáo, tuyên y án sơ thẩm.

Hòa Bình

Dấu hiệu gian lận tại Hòa Bình bị phát hiện muộn hơn, sau khi cơ quan điều tra mở rộng điều tra. Ngày 11 tháng 6 năm 2019, Công an tỉnh Hòa Bình bắt tạm giam 7 cán bộ ngành giáo dục. Tháng 9 năm 2019, Cơ quan An ninh điều tra Bộ Công an khởi tố bổ sung vụ án về tội "Đưa hối lộ" và "Nhận hối lộ", đồng thời khởi tố thêm nhiều giáo viên, hiệu trưởng và cán bộ phòng giáo dục.

Kết quả điều tra cho thấy có 65 thí sinh bị can thiệp điểm, gồm 64 thí sinh năm 2018 và 1 thí sinh năm 2017, với 140 bài thi được sửa điểm. Mức nâng điểm tối đa cho một bài thi là 9,25 điểm.

Tại phiên sơ thẩm tháng 5 năm 2020, Tòa án Nhân dân tỉnh Hòa Bình tuyên án 15 bị cáo. Đỗ Mạnh Tuấn lĩnh 10 năm tù (7 năm về tội "Nhận hối lộ", 3 năm về tội "Lợi dụng chức vụ quyền hạn"); Nguyễn Quang Vinh 8 năm tù; Khương Ngọc Chất 6 năm tù; các bị cáo khác nhận từ 18 tháng tù treo đến 5 năm tù.

Tại phiên phúc thẩm ngày 22 tháng 10 năm 2020, Tòa án Nhân dân Cấp cao tại Hà Nội đã bác kháng cáo kêu oan của Nguyễn Quang Vinh, giảm án cho Khương Ngọc Chất còn 5 năm tù (giảm 1 năm) và Đỗ Mạnh Tuấn còn 9 năm tù (giảm 1 năm).

Lạng Sơn

Ngày 18 tháng 7 năm 2018, Bộ trưởng Phùng Xuân Nhạ ký quyết định thành lập Tổ công tác kiểm tra dấu hiệu bất thường về kết quả thi tại Hội đồng thi Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Lạng Sơn. Nghi ngờ xuất phát từ việc 35 thí sinh có điểm thi cao bất thường, trong đó có thí sinh đạt tổng điểm 27,9.

Kết thúc 3 ngày làm việc, tổ công tác của Bộ Giáo dục và Đào tạo khẳng định chưa phát hiện sai phạm trong công tác tổ chức thi của Hội đồng thi Lạng Sơn. Kết quả chấm thẩm định trắc nghiệm cho thấy 100% bài thi không thay đổi điểm. Tuy nhiên, 8 bài thi Ngữ văn bị giảm điểm sau chấm thẩm định, với mức giảm từ 1,25 đến 1,75 điểm. Tổ công tác yêu cầu Sở Giáo dục và Đào tạo Lạng Sơn làm rõ trách nhiệm của tổ chấm thi Ngữ văn.

Ông Hồ Tiến Thiệu, Phó chủ tịch UBND tỉnh Lạng Sơn, giải thích rằng 35 thí sinh có điểm cao đều là chiến sĩ cảnh sát cơ động được đơn vị quan tâm mời giáo viên trường chuyên kèm cặp, có kết quả thi thử tốt.

Phương thức và thủ đoạn gian lận

Phòng Giám định Tài liệu, Viện Khoa học hình sự Bộ Công an đã tiến hành giám định 800 bài thi trắc nghiệm. Các giám định viên xác định thủ đoạn tẩy sửa bài thi của từng nhóm đối tượng không giống nhau, lợi dụng việc thí sinh được dùng nhiều loại bút chì khác nhau để tô đáp án, và quy trình bảo quản bài thi lỏng lẻo.

Tại Hà Giang, Vũ Trọng Lương trực tiếp dùng dao rọc giấy, tẩy, bút chì để sửa đáp án trên bài thi trắc nghiệm. Nguyễn Thanh Hoài cung cấp danh sách thí sinh cần nâng điểm và chìa khóa phòng chấm thi. Tại Sơn La, Nguyễn Thị Hồng Nga đã sửa chữa đáp án bài thi và xóa dữ liệu trong phần mềm theo chỉ đạo của Trần Xuân Yến. Tại Hòa Bình, Nguyễn Quang Vinh bố trí niêm phong cửa phòng chấm thi dễ bóc, bố trí phòng cất giữ bài thi ở khu vực dễ rút bài để đồng phạm can thiệp.

Hậu quả và xử lý

Xử lý thí sinh

Sau khi có kết quả chấm thẩm định, Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố điểm chính thức mới cho các thí sinh bị ảnh hưởng. Tại Hà Giang, 114 thí sinh được trả điểm thực trước mùa xét tuyển đại học 2018 nên phần lớn đã chọn trường phù hợp. Tuy nhiên, tại Hòa Bình và Sơn La, việc gian lận tinh vi hơn nên đến tháng 3 năm 2019 mới có kết quả chấm thẩm định. Hơn 100 thí sinh đã học gần hết năm thứ nhất đại học phải đối mặt với nguy cơ bị thôi học.

Các trường công an và quân đội đã trả về địa phương nhiều thí sinh gian lận. Học viện Cảnh sát Nhân dân trả 17 thí sinh Hòa Bình; Học viện An ninh Nhân dân trả 7 thí sinh, Học viện Cảnh sát Nhân dân trả 16 thí sinh và Trường Đại học Phòng cháy Chữa cháy trả 2 thí sinh ở Sơn La. Tổng cộng, 45 thí sinh Hòa Bình trúng tuyển đại học đã bị buộc thôi học.

Kỷ luật cán bộ, đảng viên

Ủy ban Kiểm tra các cấp đã tiến hành kỷ luật hàng loạt cán bộ, đảng viên liên quan:

• Tại Hà Giang, 151 cán bộ, đảng viên bị kiểm tra, trong đó 46 người bị kỷ luật (42 khiển trách, 1 cảnh cáo, 3 khai trừ Đảng). Phó Chủ tịch UBND tỉnh Trần Đức Quý và nguyên Giám đốc Sở GD&ĐT Vũ Văn Sử bị cảnh cáo.

• Tại Sơn La, 83 trên 100 đảng viên bị kiểm tra bị kỷ luật, trong đó có khai trừ Đảng đối với Trần Xuân Yến, Nguyễn Thị Hồng Nga, Lò Văn Huynh, Đặng Hữu Thủy, Cầm Thị Bun Sọn. Đảng ủy Sở Giáo dục và Đào tạo Sơn La bị kết luận buông lỏng lãnh đạo.

• Bộ Giáo dục và Đào tạo từng đề xuất kỷ luật 13 công chức liên quan, trong đó có nhiều Cục trưởng, Vụ trưởng, nhưng đến năm 2025 vẫn chưa có kết quả xử lý cuối cùng.

Phản ứng của dư luận và truyền thông

Vụ việc gây chấn động dư luận Việt Nam và được truyền thông quốc tế đưa tin. BBC Tiếng Việt nhận định ông Phùng Xuân Nhạ, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo, "không thể không chịu trách nhiệm" về các sai phạm. Nhiều chuyên gia giáo dục trong nước chỉ trích sự lỏng lẻo trong quy trình chấm thi và những lỗ hổng của mô hình giao kỳ thi về địa phương.

Trên mạng xã hội, hàng loạt bài viết yêu cầu công khai danh tính phụ huynh của các thí sinh được nâng điểm. Theo một cuộc thăm dò của chương trình Chuyển động 24h trên VTV, 89% lượt bình chọn ủng hộ việc công khai danh tính phụ huynh.

Đại biểu Quốc hội, luật sư Trương Trọng Nghĩa cho rằng hành vi dùng tiền để đổi điểm và tạo cơ hội cho con em là không thể chấp nhận về mặt đạo đức, có dấu hiệu của tội đưa hối lộ. Ông đề nghị xử lý thích đáng những phụ huynh có chứng cứ đã trả tiền để được nâng điểm.

Báo Người đưa tin và một số cơ quan báo chí đã công khai danh tính nhiều thí sinh và phụ huynh liên quan, trong đó phần lớn là cán bộ ngành giáo dục, công an và chính quyền địa phương.

Tác động đến chính sách giáo dục

Vụ gian lận thi cử năm 2018 đã thúc đẩy hàng loạt cải cách trong tổ chức kỳ thi THPT quốc gia những năm sau đó:

• **Tăng cường vai trò của trường đại học**: Từ kỳ thi THPT quốc gia 2019, Bộ Giáo dục và Đào tạo giao trách nhiệm chấm thi trắc nghiệm cho các trường đại học chủ trì, thay vì các Sở Giáo dục và Đào tạo địa phương. Trường đại học cũng cử lực lượng lớn tham gia coi thi, giám sát.

• **Tăng cường giám sát kỹ thuật**: Camera giám sát được lắp đặt 24/24 giờ tại các khâu in sao đề thi, bảo quản bài thi và chấm thi. Quy trình niêm phong bài thi được siết chặt.

• **Hoàn thiện quy chế thi**: Bộ Giáo dục và Đào tạo rà soát, bổ sung các quy định chi tiết về chấm thi, bảo quản đề thi, bài thi, xác định rõ trách nhiệm của từng cá nhân, tổ chức tham gia kỳ thi.

• **Tranh luận về mô hình thi**: Vụ việc làm dấy lên tranh luận về việc có nên tiếp tục giao kỳ thi THPT quốc gia cho địa phương hay trả lại quyền tuyển sinh cho các trường đại học. Nhiều chuyên gia cho rằng cần tách bạch giữa thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học.

Đánh giá

Vụ gian lận thi cử 2018 được báo chí trong nước đánh giá là vụ bê bối giáo dục nghiêm trọng nhất từ trước đến nay, làm xói mòn niềm tin của xã hội vào tính công bằng của hệ thống thi cử. Theo ông Mai Văn Trinh, Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng Bộ Giáo dục và Đào tạo, những tiêu cực xảy ra ở một số địa phương là "cá biệt nhưng nghiêm trọng, làm ảnh hưởng đến niềm tin xã hội, tổn thương đến đội ngũ nhà giáo".

Các bản án nghiêm khắc đối với những người chủ mưu và tham gia trực tiếp vào việc nâng điểm được dư luận đánh giá là thể hiện sự nghiêm minh của pháp luật. Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng việc xử lý trách nhiệm của lãnh đạo Bộ Giáo dục và Đào tạo còn chưa thỏa đáng khi đến năm 2025, 13 cán bộ bị đề xuất kỷ luật vẫn chưa có kết luận cuối cùng.

Đọc thêm

• Danh sách bê bối liên quan đến giáo dục Việt Nam
• Kỳ thi trung học phổ thông quốc gia Việt Nam
• Bộ Giáo dục và Đào tạo (Việt Nam)