Cộng hòa đại nghị

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Các quốc gia theo chế độ Cộng hòa đại nghị trên thế giới. Màu cam: đánh dấu các quốc gia có tổng thống không có quyền hành pháp. Màu lục: các quốc gia có tổng thống có quyền hành pháp liên kết với nghị viện. Màu đỏ: các quốc gia theo chế độ quân chủ lập hiến

Cộng hòa đại nghị hay cộng hòa nghị viện là một hình thức cộng hòanguyên thủ quốc gia được bầu ra và quốc gia đó có một nghị viện mạnh và các thành viên chính của bộ phận hành pháp được chọn ra từ nghị viện đó.

Ngược lại với nền cộng hòa tổng thống và nền cộng hòa bán tổng thống, tổng thống ở những quốc gia có nền Cộng hòa đại nghị thường không có quyền hành pháp rộng lớn bởi vì nhiều quyền trong đó được trao cho người đứng đầu chính phủ (thường được gọi là thủ tướng). Tuy nhiên, người đứng đầu chính phủ và nguyên thủ quốc gia có thể là một chức vụ ở nền cộng hòa đại nghị (như ở Cộng hòa Nam PhiBotswana), nhưng tổng thống vẫn được bầu theo một cách gần tương tự đối với nhiều nước theo hệ thống Westminster. Có một số trường hợp cá biệt, theo luật, tổng thống được có quyền hành pháp để điều hành công việc hàng ngày của chính phủ (ví dụ Phần Lan hay Ireland) nhưng thông thường họ không dùng những quyền này. Do đó, một số nền cộng hòa đại nghị được xem như là một chế độ bán tổng thống nhưng hoạt động dưới quyền nghị viện.

Lịch sử phát triển[sửa | sửa mã nguồn]

Điển hình, nền cộng hòa đại nghị là những quốc gia trước đây theo chế độ quân chủ lập hiến mà người đứng đầu nhà nước cho đến nay là quốc vương (và trong trường hợp Khối Thịnh vượng chung Anh, trước đây được một toàn quyền - Governor General - đại diện) đang được thay thế bằng một tổng thống không có quyền hành pháp. Cũng có nhiều nền cộng hòa đại nghị một thời đã là nhà nước đơn đảng như ở khối Đông Âu hay Liên Xô.

Những quốc gia theo chế độ cộng hòa đại nghị hiện nay[sửa | sửa mã nguồn]

Country Formerly Parliamentary republic adopted Head of state elected by Cameral structure
 Albania One-party state 1991 Parliament, by majority Unicameral
 Austria One-party state (as part of Đức Quốc xã, see Anschluss) 1945 Direct election, by second-round system Bicameral
 Bangladesh Presidential republic 1991[note 1] Parliament Unicameral
 Bosnia and Herzegovina One-party state (part of Nam Tư) 1991 Direct election, by second-round system Bicameral
 Botswana British protectorate (Bechuanaland Protectorate) 1966 Parliament, by majority Unicameral
Bulgaria Bulgaria One-party state 1989 Direct election, by second-round system Unicameral
Croatia Croatia One-party state (part of Nam Tư) 2000 Direct election, by second-round system Unicameral
 Czech Republic One-party state (part of Tiệp Khắc) 1993 Direct election, by second-round system (since 2013; previously parliament, by majority) Bicameral
 Dominica Associated state of the United Kingdom 1978 Parliament, by majority Unicameral
 Estonia One-party state (part of Liên Xô) 1991[note 2] Parliament, by two-thirds majority Unicameral
 Ethiopia One-party state 1991 Parliament, by two-thirds majority Bicameral
 Fiji Military dictatorship 2014 Parliament, by majority Unicameral
 Finland Semi-presidential republic 2000[note 3] Direct election, by second-round system Unicameral
 Germany One-party state 1949[note 4] Federal Assembly (parliament and state delegates), by absolute majority Bicameral
 Greece Military dictatorship; Constitutional monarchy 1975 Parliament, by majority Unicameral
 Hungary One-party state 1990 Parliament, by absolute majority Unicameral
 Iceland Formerly part of Denmark; Constitutional monarchy 1944 Direct election, by first-past-the-post vote Unicameral
 India Constitutional monarchy (British Dominion) 1950 Parliament and state legislators, by instant-runoff vote Bicameral
 Iraq One-party state 2005 Parliament, by two-thirds majority Unicameral[1]
 Ireland Constitutional monarchy (British Dominion) 1949[note 5] Direct election, by instant-runoff vote Bicameral
 Israel Protectorate (part of British Mandate of Palestine) 1948 Parliament, by majority Unicameral
 Italy Constitutional monarchy 1946 Parliament, by absolute majority Bicameral
 Kiribati Protectorate 1979 Direct election, by first-past-the-post vote Unicameral
 Kyrgyzstan Presidential republic 2010 Direct election, by second-round system Unicameral
 Latvia One-party state (part of Liên Xô) 1991[note 6] Parliament Unicameral
 Lebanon Protectorate (French mandate of Lebanon) 1941 Parliament Unicameral
Cộng hòa Macedonia Macedonia One-party state (part of the Nam Tư) 1991 Direct election, by second-round system Unicameral
 Malta Constitutional monarchy (Commonwealth realm) 1974 Parliament, by majority Unicameral
 Marshall Islands UN Trust Territory (part of Trust Territory of the Pacific Islands) 1979 Parliament Bicameral
 Mauritius Constitutional monarchy (Commonwealth realm) 1992 Parliament, by majority Unicameral
Bản mẫu:Country data Micronesia, Federated States of UN Trust Territory (Part of Trust Territory of the Pacific Islands) 1986 Parliament, by majority Unicameral
 Moldova Semi-presidential republic 2001 Parliament, by three-fifths majority Unicameral
 Montenegro One-party state (Part of Nam Tư, and after Serbia and Montenegro) 1992 Direct election, by second-round system Unicameral
 Myanmar Military dictatorship 2010 Parliament, by an electoral college Bicameral
 Nauru Australian Trust Territory 1968 Parliament Unicameral
   Nepal Constitutional monarchy 2015[note 7] Parliament and state legislators Bicameral[2]
 Pakistan Semi-presidential republic 2010[3][4] Parliament and state legislators, by instant-runoff vote Bicameral
Ba Lan Ba Lan One-party state 1990 Direct election, by second-round system Bicameral
 Samoa Constitutional monarchy 2007 Parliament Unicameral
 San Marino Autocracy (part of the Roman Empire) 301 Parliament Unicameral
 Serbia One-party state (part of Nam Tư, and after Serbia and Montenegro) 1991 Direct election, by second-round system Unicameral
 Singapore Constitutional monarchy (part of Malaysia) 1965 Direct election (since 1993) Unicameral
Slovakia Slovakia One-party state (part of Tiệp Khắc) 1993 Direct election, by second-round system (since 1999; previously py parliament) Unicameral
 Slovenia One-party state (part of Yugoslavia) 1991 Direct election, by second-round system Bicameral
 Somalia One-party state 2012[note 8] Parliament Bicameral
 South Africa Constitutional monarchy (Commonwealth realm) 1961 Parliament, by majority Bicameral
 Suriname Military dictatorship 1987 Parliament, by majority Unicameral
 Switzerland Confederation 1848 Federal Assembly (parliament and canton delegates), by absolute majority Bicameral
 Trinidad and Tobago Constitutional monarchy (Commonwealth realm) 1976 Parliament Bicameral
 Turkey One-party state 1946 Direct election (since 2014, previously by parliament) Unicameral
 Vanuatu British–French condominium (New Hebrides) 1980 Parliament and regional council presidents, by majority Unicameral

Quốc gia trước đây theo chế độ cộng hòa đại nghị[sửa | sửa mã nguồn]

Country Năm became a parliamentary republic Năm status changed Changed to Status changed due to
Áo Austrian First Republic 1920 1929 Semi-presidential system Constitutional amendment
Brasil Brasil 1961 1963 Presidential system Referendum
 Burma (present-day Myanmar) 1948 1962 Military Junta 1962 Burmese coup d'état
 Chile 1891 1925 Presidential system Referendum
Pháp French Third Republic 1870 1940 Presidential system World War II German Occupation
Pháp French Fourth Republic 1946 1958 Semi-presidential system Political instability
 Guyana 1970 1980 Presidential system Constitutional amendment
Hungary Hungary 1946 1949 One-party state Creation of the People's Republic of Hungary
 Indonesia 1945 1959 Presidential system Constitutional amendment
Hàn Quốc Second Republic of South Korea 1960 1961 Presidential system May 16 coup
Litva Lithuanian First Republic 1920 1926 One-party state 1926 Lithuanian coup d'état[note 9]
 Nigeria 1963 1979 Presidential system Constitutional amendment
 Pakistan 1956 1958 Military Dictatorship 1958 Pakistani coup d'état
1973 1978 1977 Pakistani coup d'état
1988 1999 1999 Pakistani coup d'état
Ba Lan Polish Second Republic 1919 1939 One-party state Invasion of Poland
Bồ Đào Nha Portuguese First Republic 1911 1926 Military Dictatorship
(which led in 1933
to the Estado Novo One-party state)
May 28 coup
Philippines First Philippine Republic (Malolos Republic) 1899 1901 Military Dictatorship
(De facto United States Colony)
Capture and Surrender of Emilio Aguinaldo to the American forces
Philippines Fourth Philippine Republic 1978 1987 Presidential system Ratification of the 1987 Constitution
Cộng hòa Dân chủ Congo Republic of the Congo 1960 1965 Military Dictatorship
(De facto One-party state)
1965 Congolese coup d'état
 Russia 1991[note 10] 1993 Semi-presidential system Referendum[note 11]
 Rhodesia 1970 1979 Parliamentary system Creation of Zimbabwe-Rhodesia
 Spanish Republic 1931 1939 Fascist Dictatorship Loss of Spanish Civil War
 Sri Lanka 1972 1978 Semi-presidential system Constitutional amendment
Syria Syrian Republic 1930 1958 One-party state Creation of the United Arab Republic
Syria Syrian Arab Republic 1961 1963 One-party state 1963 Syrian coup d'état
 Uganda 1963 1966 One-party state Suspension of the constitution
 Zimbabwe Rhodesia 1979 1979 Parliamentary system Creation of Southern Rhodesia
 Zimbabwe 1980 1987 Presidential system Constitutional amendment

Ghi chú[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Officially bicameral, upper house never entered into functions, to present day.
  2. ^ Constitution of Nepal Lưu trữ ngày 23 tháng 12 năm 2015, tại Wayback Machine.
  3. ^ Kiran Khalid, CNN (ngày 9 tháng 4 năm 2010). “Pakistan lawmakers approve weakening of presidential powers”. CNN.com. Truy cập ngày 14 tháng 4 năm 2010. 
  4. ^ '18th Amendment to restore Constitution' | Pakistan | News | Newspaper | Daily | English | Online”. Nation.com.pk. Bản gốc lưu trữ ngày 14 tháng 4 năm 2010. Truy cập ngày 14 tháng 4 năm 2010. 


Lỗi chú thích: Đã tìm thấy thẻ <ref> với tên nhóm “note”, nhưng không tìm thấy thẻ tương ứng <references group="note"/> tương ứng, hoặc thẻ đóng </ref> bị thiếu