Sinh vật bí ẩn

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Tiên bướm - một trong những sinh vật kỳ dị trong văn hóa dân gian
Tượng Dã nhân Yowie

Sinh vật bí ẩn hay sinh vật kỳ bí (tiếng Anh: cryptid bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp: κρύπτω/krypto có nghĩa là "bí ẩn") là một sinh vật hay thực vật mà sự tồn tại của chúng đã được nhắc đến nhưng chưa được phát hiện hoặc ghi nhận bởi cộng đồng khoa học. Sinh vật kỳ bí thường xuất hiện trong văn hóa dân gianthần thoại, dẫn đến câu chuyện và niềm tin vô căn cứ về sự tồn tại của chúng.

Nhiều loài động vật bị coi là đã tuyệt chủng hoặc dấu vết không rõ ràng song vẫn tồn tại dai dẳng trong nhiều nền văn hóa khác nhau. Những ví dụ điển hình bao gồm Người tuyết YetiHy Mã Lạp Sơn, Quái vật hồ Loch NessScotland, Chân to (Bigfoot) ở Bắc MỹQuỷ hút máu dê Chupacabra ở Mỹ Latinh, Dã nhân Yowie,... Thuật ngữ này được đặt ra bởi John E. Wall trong một bức thư năm 1983 gửi đến Hiệp hội Quốc tế về động vật bí ẩn học (International Society of Cryptozoology), ông ta dùng thuật ngữ Cryptozoology với tiền tố "crypt-" là tiếng Hy Lạp có nghĩa là "ẩn" hoặc "bí mật".

Tổng quan[sửa | sửa mã nguồn]

"Cryptid" cũng đã được áp dụng với động vật mà sự tồn tại được chấp nhận bởi cộng đồng khoa học chẳng hạn như cá vây tay, một khi được cho là đã tuyệt chủng, và Okapi - Kỳ lân châu Phi, tại một thời điểm được cho là hoàn toàn hư cấu nhưng sự thật là nó có tồn tại. Sinh vật huyền thoại như kỳ lân và rồng đôi khi được mô tả như những sinh vật kỳ bí. Những người hoài nghi cho rằng bằng chứng về sự tồn tại của cryptids thường giới hạn bằng chứng hoặc các hình thức khác của chứng cứ không đủ để chịu được giám sát khoa học bình thường của cộng đồng động vật nói chung. Những người ủng hộ thì lại đồng ý rằng nhiều bằng chứng cryptozoological là yếu thế. Một số bằng chứng được đưa ra cho rằng cryptids như trò lừa đảo có chủ ý (ví dụ: Ảnh của quái vật hồ Loch Ness đã được xử lý).

Nguồn gốc[sửa | sửa mã nguồn]

Ông George M. Eberhart của Hiệp hội Thư viện Hoa Kỳ (American Library Association) tác giả của loạt bài Journal of Scientific Exploration đã nêu ra nguồn gốc của các loài vật kỳ bí này có thể là[1]:

  • Sự đột biến, biến dị, biến dạng hoặc bất thường trong sinh sản của động vật ví dụ như những con mèo lớn bất thường của Vương quốc Anh, hoặc những con chuột bị nhiễm phóng xạ
  • Những biến thể chưa được mô tả, bất thường, hoặc quá lớn trong các loài được biết đến, ví dụ: các con trăn anaconda khổng lồ được báo cáo từ vùng Amazon hay những con sư tử phát hiện tại Đông Phi
  • Tỉ lệ sống sót của các loài tuyệt chủng gần đây ví dụ Chim gõ kiến ​​ngà hoặc bò biển Steller từng bị coi là tuyệt chủng. Nhưng năm 1770, cả hai đều được tuyên bố vẫn còn tồn tại đến ngày nay.
  • Tỉ lệ sống sót của các loài chỉ được biết đến từ các hóa thạch vào thời hiện đại ví dụ như thủy quái mbembe-MbembeTrung Phi, đôi khi được mô tả như một con khủng long sống. Thông thường những sinh vật này nằm cách biệt với thế giới, chẳng hạn như ở sâu thẳm trong rừng rậm, sâu dưới đáy đại dương, hoặc nằm sâu trong lòng đất.
  • Động vật thần thoại, nhân vật truyền thuyết, huyền bí hay siêu nhiên với một số đặc điểm động vật như một số nàng tiên trong truyện dân gian. Thiên thần hay ma quỷ những điều huyền bí hay siêu nhiên được thừa nhận chỉ khi nó có một hình dạng động vật (một hiện tượng người sói, mà có thể liên quan đến một con chó hoặc chó sói thực sự, hoặc một con chó bí ẩn)
  • Những sinh vật có nguồn gốc ngoài hành tinh, Người ngoài hành tinh.

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Eberhart, George M. "Mysterious Creatures: Creating A Cryptozoological Encyclopedia." 2005. Journal of Scientific Exploration. Vol. 19, No. 1, pp. 103–113.
  • Carroll, Robert T. (09-02-23). "Cryptozoology". The Skeptic's Dictionary. Truy cập 2009-04-12.
  • John E. Wall of Manitoba coined it [the word "cryptid"] in a letter published in the summer 1983 issue of the ISC Newsletter (vol. 2, no. 2, p. 10), published by the International Society of Cryptozoology." Coleman, L. in Cryptomundo.com
  • Sharps, Matthew J., Justin Matthews & Janet Asten. 2006. Cognition and Belief in Paranormal Phenomena: Gestalt/Feature-Intensive Processing Theory and Tendencies Toward ADHD, Depression, and Dissociation. The Journal of Psychology: Interdisciplinary and Applied. 140 (6), pp. 579–590 doi:10.3200/JRLP.140.6.579-590
  • Cryptozoology A to Z: The Encyclopedia of Loch Monsters, Sasquatch, Chupacabras, and Other Authentic Mysteries of Nature by Loren Coleman and Jerome Clark (NY: Simon and Schuster, 1999, ISBN 0-684-85602-6).
  • Coleman, Loren (1999). Cryptozoology A to Z: The Encyclopedia of Loch Monsters, Sasquatch, Chupacabras, and Other Authentic Mysteries of Nature. New York, New York: Simon and Schuster. ISBN 0-684-85602-6.
  • Eberhart, George M. "Mysterious Creatures: Creating A Cryptozoological Encyclopedia." 2005. Journal of Scientific Exploration. Vol. 19, No. 1, pp. 103–113.
  • Cohen, Daniel (1970). A Modern Look At Monsters. Cornwall, New York: The Cornwall Press, Inc. ISBN 0-396-06200-8. 
  • Cohen, Daniel (1989). Encyclopedia of Monsters: Bigfoot, Chinese Wildman, Nessie, Sea Ape, Werewolf and many more... London: Michael O'Mara Books Ltd. ISBN 0-948397-94-2. 
  • Mackal, Roy P. (1980). Searching For Hidden Animals: An Inquiry into Zoological Mysteries. USA: Self published. ISBN 0-385-14897-6. 
  • *Eberhart, George M. (2002). Mysterious Creatures: A Guide to Cryptozoology. Volume 2. Santa Barbara, CA: ABC-CLIO. ISBN 1-57607-283-5. 
  • North American BioFortean Review, Index to issues.