Cô Tô

(đổi hướng từ Đảo Cô Tô)
Cô Tô
Huyện
Huyện Cô Tô
Âu cảng.jpg
Âu cảng Cô Tô trên đảo Cô Tô Lớn
Hành chính
Quốc giaViệt Nam
VùngĐông Bắc Bộ (Vịnh Bắc Bộ)
TỉnhQuảng Ninh
Huyện lỵThị trấn Cô Tô
Phân chia hành chính1 thị trấn, 2 xã
Thành lập23/3/1994[1]
Tổ chức lãnh đạo
Chủ tịch HĐNDĐặng Quang Ngạn
Địa lý
Tọa độ: 20°56′50″B 107°41′53″Đ / 20,94722°B 107,69806°Đ / 20.94722; 107.69806
Bản đồ huyện Cô Tô
Cô Tô trên bản đồ Việt Nam
Cô Tô
Cô Tô
Vị trí huyện Cô Tô trên bản đồ Việt Nam
Diện tích50,1 km²
Dân số (2019)
Tổng cộng6.285 người[2]
Mật độ125 người/km²
Khác
Mã hành chính207[3]
Biển số xe14-B9
Websitecoto.quangninh.gov.vn

Cô Tô là một huyện đảo thuộc tỉnh Quảng Ninh, Việt Nam.[4][5]

Địa lý[sửa | sửa mã nguồn]

Quần đảo Cô Tô nhìn từ vệ tinh

Huyện Cô Tô có địa giới hành chính bao gồm các hòn đảo ngoài khơi vịnh Bắc Bộ, cách đất liền 60 hải lý. Toàn huyện có 30 hòn đảo lớn nhỏ, trong đó ba đảo lớn nhất là đảo Cô Tô Lớn, đảo Thanh Lânđảo Trần. Đảo Cô Tô Lớn và đảo Thanh Lân nằm gần nhau và cùng với các đảo nhỏ hơn ở lân cận tạo thành quần đảo Cô Tô. Riêng đảo Trần (còn gọi là đảo Chằn hay Chàng Tây[6]) nằm riêng lẻ ở góc đông bắc huyện.[7]

Vùng biển Cô Tô có vị trí địa lý:

  • Phía đông và phía nam giáp vùng biển ngoài khơi vịnh Bắc Bộ
  • Phía tây giáp vùng biển huyện Vân Đồn
  • Phía bắc giáp vùng biển huyện Hải Hà và thành phố Móng Cái.[8]

Huyện có diện tích 50,1 km²[8], dân số năm 2019 là 6.285 người[2], mật độ dân số đạt 125 người/km².

Tài nguyên - môi trường[sửa | sửa mã nguồn]

Rừng chõi nguyên sinh

Cô Tô có địa hình đồi núi. Đỉnh giáp Cáp Cháu trên đảo Thanh Lân cao 210 m, đỉnh đài khí tượng trên đảo Cô Tô lớn cao 160 m. Phần giữa các đảo đều cao, vây quanh là núi thấp và những cánh đồng hẹp, ven đảo là những bãi cát nhỏ và vịnh nhỏ. Đất đai chủ yếu là đất pheralit trên sa thạch. Đất rừng rộng 2.200 ha, đất Cô Tô có nông nghiệp đến (771 ha) chiếm 20% diện tích đất tự nhiên, trong đó một nửa số có khả năng cấy lúa, trồng màu, gần nửa có khả năng chăn thả gia súc và trồng cây ăn quả.

Cô Tô ít sông suối, đã đắp đập hình thành 11 hồ nhỏ. Nước ngầm phong phú, chất lượng tốt. Thực vật trên các đảo khá phong phú, nhiều chủng loại. Rừng tự nhiên đa dạng với nhiều loại gỗ tốt và nhiều song mây, ràng rang. Rừng trồng gồm phi lao, bạch đàn, thông đuôi ngựa.Đảo Thanh Lân còn có cam, quýt, chuối đã nhiều năm thành sản phẩm nổi tiếng trong tỉnh. Có nhiều loại dược liệu quý hiếm như hương nhu, sâm đất, thầu dầu tía... trên mọi đảo. Động vật rừng núi từ xa xưa khá nhiều nay ở đảo Thanh Lân có cả đàn khỉ vàng chừng 100 con, một ít trăn, tắc kè.

Nghề đánh bắt tôm, cá, mực... ở đảo Cô Tô đã ở giai đoạn cạn kiệt nên nhiều loại hải sản bị cấm khai thác.[cần dẫn nguồn]

Hành chính[sửa | sửa mã nguồn]

Huyện Cô Tô có 3 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc, bao gồm thị trấn Cô Tô (huyện lỵ) và 2 xã: Đồng Tiến, Thanh Lân.

Bản đồ tỉnh Quảng Yên năm 1890 thể hiện vị trí của quần đảo Cô Tô và đảo Trần

Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]

Cô Tô có tên cổ là Chàng Sơn (Núi Chàng), từ lâu đời đã là nơi cư trú ngụ của thuyền bè ngư dân vùng Đông Bắc, song chưa thành nơi định cư vì luôn bị những toán cướp biển Trung Quốc quấy phá.

Năm 1832, Nguyễn Công Trứ với cương vị Tổng đốc Hải An (Hải Dương - An Quảng) đã xin triều đình cho thành lập làng xã, cắt cử người cai quản. Làng đầu tiên ở đây được Nguyễn Công Trứ đặt là lý Hướng Hoá thuộc huyện Hoa Phong. Từ năm Thiệu Trị nguyên Niên (1841) vì kiêng tên húy của mẹ vua là Hồ Thị Hoa, nên Hoa Phong đổi thành Nghiêu Phong. Ít lâu sau, nhà Nguyễn cho thu thuế và lập đồn Hướng Hoá canh phòng giặc biển. Dân cư đông dần, tất cả đều là người gốc nhiều dân tộc thiểu số ở vùng ven biển Quảng Đông, Phúc Kiếnđảo Hải Nam phiêu bạt đến. Đầu thế kỷ XX, Cô Tô là một tổng có năm xã thuộc châu Hà Cối phủ Hải Đông tỉnh Hải Ninh. Sau ngày Nhật đảo chính, Pháp quay lại chiếm đóng Cô Tô. Từ Cô Tô và cảng Vạn Hoa trên đảo Cái Bầu, tàu chiến Pháp vào quấy rối vùng biển Hòn Gai và cảng Hải Phòng. Tháng 11 năm 1946, Đại đội Ký Con giải phóng quân từ Hòn Gai dùng tàu chiến Le Créyac mới chiếm được của Hải quân Pháp tiến ra giải phóng Cô Tô nhưng không thành công. Cho đến cuối năm 1955, thực hiện Hiệp định Genève, quân Pháp mới rút khỏi.

Đầu năm 1954, Cô Tô là thuộc huyện Móng Cái, sau đó là hai xã đặc biệt trực thuộc tỉnh. Từ 1964, hai xã đã sáp nhập vào huyện Cẩm Phả.

Trước năm 1978, quần đảo Cô Tô - Thanh Lân là vùng đảo sầm uất, dân số đông tới 6740 người. Trong đó có 545 hộ, 3200 người, 1424 lao động sống bằng nông nghiệp, 548 hộ, 3141 người, 1236 lao động sống bằng nghề đánh bắt cá. Nửa cuối năm 1978, người gốc Hoa về Trung Quốc, trên đảo chỉ còn lại 10% dân số, mọi hoạt động sản xuất suy giảm.

Đường bộ trên đảo Cô Tô

Ngày 23 tháng 3 năm 1994, chính phủ đổi tên huyện Cẩm Phả thành huyện Vân Đồn đồng thời tách quần đảo Cô Tô gồm hai xã Thanh Lân, Cô Tô thành lập huyện Cô Tô.

Ngày 28 tháng 10 năm 1996, đảo Trần (hoặc đảo Chằn) thuộc huyện Hải Ninh được giao về huyện Cô Tô quản lý và thuộc địa phận xã Thanh Lân.[9]

Ngày 25 tháng 8 năm 1999, chia xã Cô Tô thành thị trấn Cô Tô và xã Đồng Tiến.[10]

Huyện Cô Tô có 1 thị trấn và 2 xã trực thuộc như hiện nay.

Năm 2006, dân số huyện đảo Cô Tô là 5.240 người với 1.178 hộ dân. Từ năm 1994 đến nay nhà nước đã có nhiều chính sách hỗ trợ về giá điện, giá xăng dầu, xây dựng nâng cấp cơ sở hạ tầng, hàng ngày đều có tàu khách Vân Đồn - Cô Tô, làm cho đời sống nhân dân nơi đây không ngừng được cải thiện.

Ngày 16 tháng 10 năm 2013, Cô Tô đã chính thức có điện lưới quốc gia khi hoàn thành dự án đưa điện ra đảo trị giá 1.106 tỷ đồng.[11][12]

Du lịch[sửa | sửa mã nguồn]

Các điểm tham quan và bãi biển[sửa | sửa mã nguồn]

Khu Di tích lưu niệm Hồ Chủ tịch: Lúc sinh thời, Hồ Chí Minh từng có lần đến thăm Cô Tô vào năm 1961. Năm 1962, khi chủ tịch Hồ Chí Minh về thăm vùng Đông Bắc, Ủy ban hành chính tỉnh Hải Ninh xin phép cho dựng tượng trên đảo Cô Tô, xây dựng nhà lưu niệm, dựng bia ở những nơi ông đến thăm, đã được đồng ý. Đây là nơi duy nhất Hồ Chí Minh đồng ý cho dựng tượng lúc còn sống.

Bãi đá Cầu Mỵ có hệ thống đá trầm tích được bào mòn qua hàng vạn năm bởi nước biển tạo ra một kì quan thực sự với cảnh quan đẹp mắt và có giá trị nghiên cứu địa chất địa mạo.

Bãi đá Cầu Mỵ

Bãi biển Hồng Vàn: Cách thị trấn Cô Tô 6 km, thuộc thôn Hồng Hải, xã Đồng Tiến. Là bãi biển đẹp nhất tại Cô Tô với bãi tắm thoải rộng, trải dài 4 km bên rặng phi lao. Bãi biển Hồng Vàn nhộn nhịp đặc biệt vào mùa hè khi lượng du khách đến đảo tăng đột biến. Các hoạt động nhà hàng, vui chơi giải trí dưới nước cũng được sắp để phục vụ du khách.

bãi biển Hồng Vàn
bãi biển Hồng Vàn

Đảo Cô Tô con: Cách trị trấn Cô Tô 7 km, nơi có cánh rừng nguyên sinh chứa đựng nhiều loài động vật quý hiếm, trong lòng biển chứa nhiều rặng san hô tuyệt đẹp.

Hải đăng Cô Tô

Hải đăng Cô Tô thuộc quần đảo phía Đông của đảo Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh. Nằm trên một ngọn núi cách thị trấn chừng 5 km, là điểm cao nhất của đảo. Được xây dựng từ cuối thế kỷ XIX. Đường từ chân núi lên hải đăng quanh co dưới những tán lá rừng rậm rạp. Những rặng hoa sim tím, gập ghềnh sỏi đá trên con đường mòn ít người qua lại.

Hải đăng có tầm nhìn sáng 118m so với mực nước biển, từ đây phóng tầm mắt ra xa. Ta có thể thấy xa xa đằng kia là biển ca bao la mất hút phía dưới chân trời. Phía dưới là núi rừng bờ bãi, làn nước trong xanh của hòn đảo ngọc Cô Tô. Thu vào tầm mắt thị trấn biển đẹp như mơ, xen lẫn những rừng cây xanh mướt. Êm đềm những mái nhà khiêm nhường và giản dị. Du khách đến Cô Tô không thể bỏ lỡ trải nghiệm độc đáo này.[13]

Rừng Chõi nguyên sinh: Nằm trên đường ven biển đi cảng Bắc Vàn (cảng đi các đảo nhỏ) Rừng Chõi có thể nói là khu vực có tán cây cổ thụ, nguyên bản đẹp nhất tại Cô Tô. Với hệ thảm thực vật phong phú, 1 bên là rừng một bên là bãi biển, cảnh quan khu vực Rừng Chõi luôn khiến du khách trầm trồ khi đi qua đây

Hòn Chép Con Là một hòn đảo nhỏ, sở hữu bãi biển kỳ thú chạy dài ra biển, ẩn hiện theo thủy triều và các lớp đá trầm tích hàng ngàn năm bào mòn tạo ra cảnh quan vô cùng lý thú. Bãi biển của đảo nhỏ này không nơi đâu sánh được. Để tới hòn Chép Con, du khách cần có mặt tại cảng Bắc Vàn và bắt đò đi. Đi hòn Chép Con kết hợp câu cá và đảo Cô Tô Con sẽ tốn 1 ngày trọn vẹn.

Nhà thờ Cô Tô

Nhà thờ đảo Cô Tô Lớn thuộc khu 4, Giáo Xứ Cẩm Phả, Hạt Hòn Gai, Giáo Phận Hải Phòng, khánh thành ngày 28/05/2013. Đây là nhà thờ đầu tiên trên đảo được xây dựng nhằm phục vụ những giáo dân trên đảo. Nhà thờ này được xây dựng dưới chân một quả đồi với chiều dài là 26,7 m và chiều rộng là 9,8 m. Tuy đây là một nhà thờ nhỏ nhưng là nhà thờ duy nhất trên đảo. Là một trong những điểm tham quan mà du khách ghé qua khi đến du lịch Cô Tô.

Khu di tích Đồn Ký Con

Bãi biển Ba Châu đảo Thanh Lân

hòn chép con

Hòn Sư Tử Khu hậu cần nghề cá và Âu cảng Cách thị trấn và cầu cảng Cô Tô 1,5 km, du khách sẽ tới Âu cảng và khu hậu cần nghề cá. Đứng tại vị trí này có thể nhìn thấy toàn cảnh thị trấn Cô Tô, đón thời điểm đẹp nhất của hoàng hôn

Cô Tô trong văn học[sửa | sửa mã nguồn]

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Tỉnh ủy, Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Ninh (2001). Địa chí Quảng Ninh - Tập 1. Nhà xuất bản Thế giới. tr. 37.
  2. ^ a b “Kết quả toàn bộ Tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2019” (PDF). Tổng cục Thống kê.
  3. ^ Tổng cục Thống kê
  4. ^ Tập bản đồ hành chính Việt Nam. Nhà xuất bản Tài nguyên – Môi trường và Bản đồ Việt Nam. Hà Nội, 2013.
  5. ^ Bản đồ tỷ lệ 1:50.000 tờ F-48-72- ABCD. Cục Đo đạc và Bản đồ Việt Nam, 2013.
  6. ^ “Cho đảo xa thêm sức xuân”. Báo Quảng Ninh điện tử. 3 tháng 1 năm 2012.
  7. ^ “Giới thiệu về huyện Cô Tô”. Báo Quảng Ninh điện tử. 6 tháng 3 năm 2019.
  8. ^ a b “Địa giới hành chính huyện Cô Tô”. Cổng thông tin điện tử Chính phủ.
  9. ^ “Nghị định 66-CP năm 1996 về việc đổi tên phường Hạ Long (thuộc thành phố Hạ Long) và giao đảo Chằn của huyện Hải Ninh về huyện Cô Tô (tỉnh Quảng Ninh) quản lý”.
  10. ^ “Nghị định 83/1999/NĐ-CP về việc thành lập phường, thị trấn thuộc thị xã Uông Bí và huyện Cô Tô, tỉnh Quảng Ninh”.
  11. ^ “Khánh thành dự án đưa điện lưới ra huyện đảo Cô Tô”. Bản gốc lưu trữ ngày 23 tháng 9 năm 2015. Truy cập ngày 18 tháng 4 năm 2015.
  12. ^ “Chậm nhất 19.10, Cô Tô sẽ có điện lưới quốc gia”.
  13. ^ “Đảo Cô Tô Quảng Ninh hoang sơ mang vẻ đẹp bình dị”.

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]