Thành phố (Việt Nam)

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới điều hướng Bước tới tìm kiếm

Việt Nam, thể chế thành phố được xác định theo nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội hoặc Quốc hội dựa trên một số tiêu chí nhất định như diện tích, dân số, tình trạng công trình hạ tầng xã hội hay mức độ quan trọng về kinh tế, chính trị.

Về cơ bản, các đô thị từ loại III trở lên là những thành phố. Một số thành phốViệt Nam là đơn vị hành chính cấp tỉnh (cấp 1), gọi là các Thành phố trực thuộc trung ương. Các thành phố còn lại là đơn vị hành chính cấp huyện (cấp 2), gọi là Thành phố thuộc thành phố trực thuộc trung ươngThành phố thuộc tỉnh.

Thành phố trực thuộc trung ương[sửa | sửa mã nguồn]

Thành phố trực thuộc trung ương được xếp vào hạng các đô thị loại đặc biệt hoặc đô thị loại I. Đây là các thành phố lớn, có nền kinh tế phát triển, là khu vực quan trọng về quân sự, chính trị, văn hóa, kinh tế, xã hội là động lực phát triển cho cả quốc gia, một vùng hoặc liên vùng chứ không còn nằm bó hẹp trong phạm vi một tỉnh. Các thành phố này có cơ sở hạ tầngkhoa học công nghệ phát triển, có nhiều cơ sở giáo dục bậc cao, dân cư đông, thuận lợi về vận tải.

Hà Nội, Thành phố Hồ Chí MinhHải Phòng là các thành phố trực thuộc trung ương vào năm 1976, ngay sau khi đất nước thống nhất. Năm 1997, Đà Nẵng chính thức trở thành thành phố trực thuộc trung ương và được công nhận là đô thị loại I vào năm 2003. Năm 2004, Cần Thơ trở thành thành phố trực thuộc trung ương và được công nhận là đô thị loại I vào năm 2009.

Danh sách các thành phố trực thuộc trung ương

Tên

(Năm công nhận)

Vùng Diện tích
(km²)
Dân số
(người)
Mật độ
(người/km²)
Quận Huyện Thị xã Xếp loại đô thị Biểu tượng Hình ảnh
Hà Nội

(1976)

Đồng bằng sông Hồng
3.358,90
8.053.663
(2019)
2.398
12
17
1
Loại đặc biệt
Thap rua.jpg
Hồ Hoàn Kiếm
Hải Phòng

(1976)

Đồng bằng sông Hồng
1.563,70
2.028.514
(2019)
1.289
7
8
0
Loại I
Hai Phong Ho Chi Minh.JPG
Nhà hát thành phố
Đà Nẵng

(1997)

Nam Trung Bộ
1.284,90
1.231.000
(2019)
828
6
2
0
Loại I
One view of Bach Dang street, Da Nang, Vietnam - Indochina Riverside.jpg
Khu phố trung tâm
Thành phố Hồ Chí Minh

(1976)

Đông Nam Bộ
2.061,04
8.992.688
(2019)
4.362
19
5
0
Loại đặc biệt
90x90px|thế=
People's Committee.jpg
UBND thành phố
Cần Thơ

(2004)

Đồng bằng sông Cửu Long
1.439,20
1.235.171
(2019)
864
5
4
0
Loại I
Trung Tâm Thành Phố.jpg
Th.phố Về Đêm

Thành phố thuộc thành phố trực thuộc trung ương[sửa | sửa mã nguồn]

Thành phố thuộc thành phố trực thuộc trung ương là một đơn vị hành chính cấp hai tương đương với huyện, quận, thị xãthành phố thuộc tỉnh.Thành phố thuộc thành phố trực thuộc trung ương là một đô thị của một thành phố trực thuộc trung ương và chịu sự quản lý trực tiếp của Ủy ban nhân dân thành phố trực thuộc trung ương. Các thành phố thuộc thành phố trực thuộc trung ương thường không phải là tỉnh lỵ của các thành phố trực thuộc trung ương.

Theo Luật Tổ chức chính quyền địa phương được Quốc hội khóa XIII thông qua 19/6/2015, chính thức có hiệu lực từ 1/1/2016 đã bổ sung thêm đơn vị hành chính Thành phố thuộc Thành phố trực thuộc trung ương. Điều này nhằm tạo điều kiện cho mục tiêu thực hiện Đề án thành lập chính quyền đô thị của TP HCM .

Thành phố thuộc tỉnh[sửa | sửa mã nguồn]

Thành phố thuộc tỉnh là 1 đơn vị hành chính tương đương với cấp quận, huyện, thị xã; chịu sự quản lý trực tiếp của Ủy ban nhân dân tỉnh đó. Thường đó cũng là trung tâm hành chính, kinh tế, văn hóa, giáo dục,... của một tỉnh (tỉnh lỵ). Một số thành phố lớn thuộc tỉnh còn giữ vai trò làm trung tâm kinh tế, văn hóa, chính trị,... của cả 1 vùng (liên tỉnh). Hiện nay, có 16 tỉnh có hơn 1 thành phố trực thuộc là: Thái Nguyên, Vĩnh Phúc, Hải Dương, Quảng Ninh, Ninh Bình, Thanh Hóa, Quảng Nam, Khánh Hòa, Lâm Đồng, Đồng Nai, Bình Dương, Bà Rịa - Vũng Tàu, Đồng Tháp, An Giang, Kiên Giang, Hậu Giang. Các thành phố: Sông Công, Phúc Yên, Chí Linh, Uông Bí, Cẩm Phả, Móng Cái, Tam Điệp, Sầm Sơn, Hội An, Cam Ranh, Bảo Lộc, Long Khánh, Dĩ An, Thuận An, Vũng Tàu, Sa Đéc, Hồng Ngự, Châu Đốc, Hà Tiên, Ngã Bảy không phải là tỉnh lỵ của các tỉnh trên nhưng giữ vai trò là trung tâm kinh tế, văn hóa của 1 khu vực trong tỉnh hoặc là các trung tâm du lịch, công nghiệp, cửa khẩu quốc tế...

Hiện nay, Việt Nam có 7 thành phố thuộc tỉnh có mức độ đô thị hóa cao, chỉ có phường mà không có xã trực thuộc là: Bắc Ninh, Dĩ An, Đông Hà, Huế, Sóc Trăng, Thủ Dầu MộtVĩnh Long.

Thành phố thuộc tỉnh có dân số đông nhất là Biên Hòa với 1.055.414 nhân khẩu. Đây cũng là đơn vị hành chính cấp huyện có dân số đông nhất cả nước, tương đương với dân số 2 đô thị loại I trực thuộc Trung ương là thành phố Đà Nẵng, Cần Thơ và cao gấp hơn 3 lần tỉnh có dân số ít nhất là Bắc Kạn với 301.000 nhân khẩu. Thành phố trực thuộc tỉnh có dân số ít nhất là Lai Châu với 42.973 người, chỉ tương đương với thị trấn Phan Rí Cửa (Tuy Phong, Bình Thuận) với dân số 45.805 người.

Thành phố thuộc tỉnh có diện tích lớn nhất là Hạ Long với 1.119,12 km² còn thành phố thuộc tỉnh có diện tích nhỏ nhất là Sầm Sơn với 44,94 km².

Lịch sử phát triển[sửa | sửa mã nguồn]

Thành phố thời thuộc Pháp[sửa | sửa mã nguồn]

Thời thuộc Pháp, có 3 loại thành phố:

1/ Thành phố cấp 1 (municipalité de première classe) hay thành phố lớn (grande municipalité), thành lập theo Sắc lệnh của Tổng thống Pháp, gồm 3 thành phố:

Tuy nhiên có ý kiến cho rằng Sắc lệnh ngày 19/7/1888 là Sắc lệnh thành lập các Hội đồng thành phố Hà Nội và Hải Phòng, chứ không phải là thành lập các thành phố ấy)[5].

2/ Thành phố cấp 2 (municipalité de deuxième classe) ngang cấp tỉnh, thành lập theo Nghị định của Toàn quyền Đông Dương (thời kỳ đầu thì của Thống đốc Nam Kỳ), gồm 3 thành phố:

3/ Thành phố cấp 3 (commune), thành lập theo Nghị định của Toàn quyền Đông Dương và trực thuộc tỉnh, do viên công sứ đầu tỉnh kiêm nhiệm chức đốc lý (tức thị trưởng), gồm:

Sau Cách mạng Tháng 8[sửa | sửa mã nguồn]

Ngay sau khi Cách mạng Tháng Tám thành công, Chủ tịch Chính phủ lâm thời Việt Nam Dân chủ Cộng hòa trong Sắc lệnh số 77 ngày 21/12/1945 quy định có các thành phố sau đây: Hà Nội, Hải Phòng, Sài Gòn - Chợ Lớn, Nam Định, Vinh - Bến Thủy, Huế, Đà Nẵng, Đà Lạt. Hà Nội được đặt trực tiếp dưới quyền Chính phủ Trung ương, còn các thành phố khác thuộc quyền cấp kỳ (bộ).

Ngày 24/1/1946, Chủ tịch Chính phủ lâm thời lại quy định tạm coi các thành phố Nam Định, Vinh - Bến Thủy, Huế, Đà Nẵng như thị xã, tức là tỉnh sẽ thay kỳ trong việc quản lý.

Giai đoạn 1954 - 1975[sửa | sửa mã nguồn]

Sau Hiệp định Genève, 1954, Việt Nam bị chia làm 2 miền. Mỗi miền lại có quy chế đô thị riêng.

Miền Bắc[sửa | sửa mã nguồn]

Từ 1945-1957, miền Bắc có 3 thành phố trực thuộc Trung ương là Hà Nội, Hải Phòng, Nam Định.

Ngày 3/9/1957, thành phố Nam Định sáp nhập vào tỉnh Nam Định và trở thành tỉnh lỵ của tỉnh này. Trước đó, tỉnh lỵ tỉnh Nam Định đặt ở Hành Thiện, Xuân Trường. (Trước đó một thời gian, Nam Định còn là 3 đơn vị hành chính cấp tỉnh; gồm tỉnh Nam Định, tỉnh Bùi Chu và thành phố Nam Định trực thuộc trung ương).

Ngày 4/6/1962, thành phố Việt Trì được thành lập trên cơ sở toàn bộ diện tích tự nhiên và dân số của thị xã Việt Trì (trước đó, ngày 7/6/1957, thị xã Việt Trì được thành lập trên cơ sở sát nhập thị trấn Việt Trì thuộc huyện Hạc Trì, tỉnh Phú Thọ và thị trấn Bạch Hạc thuộc huyện Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh Phúc).

Ngày 19/10/1962, thành phố Thái Nguyên được thành lập trên cơ sở toàn bộ diện tích tự nhiên và dân số của thị xã Thái Nguyên.

Ngày 10/10/1963, thành phố Vinh được thành lập trên cơ sở toàn bộ diện tích tự nhiên và dân số của thị xã Vinh.

Tính đến trước năm 1975, miền Bắc có 2 thành phố trực thuộc trung ương là Hà Nội, Hải Phòng cùng 4 thành phố trực thuộc tỉnh là Thái Nguyên, Việt Trì, Nam Định, Vinh.

Miền Nam[sửa | sửa mã nguồn]

Tại Miền Nam đến trước 1975 chính quyền Việt Nam Cộng hòa không xây dựng quy chế thành phố mà thành lập 2 cấp tương đương là Đô thành Sài Gòn và 10 thị xã tự trị trong đó có Huế, Đà Nẵng, Quy Nhơn, Nha Trang, Cam Ranh, Đà Lạt, Vũng Tàu, Mỹ Tho, Cần ThơRạch Giá[14].

Về phân cấp hành chính các thị xã tự trị được tổ chức không giống nhau tùy theo ý nghĩa về quân sự và văn hóa.

Về phân chia hành chính trong các thị xã: Các thị xã được chia thành các quận, có thị xã được chia thành vài quận trong một đơn vị hành chính độc lập trực thuộc trung ương, cũng có thị xã bao gồm vài quận trực thuộc một tỉnh nhưng các quận này ngoài trực thuộc tỉnh đó còn trực thuộc Thị xã tự trị quản lý nó. Cũng có thị xã không chia quận (Chỉ có 1 quận là chính thị xã đó). Các quận lại được chia thành các phường như ngày nay.

Danh sách các thị xã tự trị của chính quyền Việt Nam Cộng hòa[sửa | sửa mã nguồn]

STT Tên đô thành/thị xã Chức năng hành chính Số quận trực thuộc Dân số (người) (năm 1970)
Đô thành Sài Gòn
Thủ đô
11 quận: quận 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10 và 11
1.825.297
1
Cam Ranh[15]
Trung tâm Đặc khu Cam Ranh
2 quận: quận Bắc và Nam
118.111
2
Cần Thơ
Tỉnh lỵ tỉnh Phong Dinh
2 quận: quận Nhứt và Nhì
182.424
3
Đà Nẵng[16]
Trung tâm Đặc khu Đà Nẵng
3 quận: quận 1, 2 và 3
472.194
4
Đà Lạt
Tỉnh lỵ tỉnh Tuyên Đức
Duy nhất 1 quận
105.072
5
Huế
Tỉnh lỵ tỉnh Thừa Thiên
Ba quận: quận Thành Nội, Hữu Ngạn và Tả Ngạn
209.043
6
Nha Trang
Tỉnh lỵ tỉnh Khánh Hòa
Hai quận: quận 1 và 2
216.227
7
Mỹ Tho
Tỉnh lỵ tỉnh Định Tường
Duy nhất 1 quận
119.892
8
Quy Nhơn
Tỉnh lỵ tỉnh Bình Định
Ba quận: quận Nhơn Bình, Nhơn Định và Nguyễn Huệ
213.727
9
Rạch Giá
Tỉnh lỵ tỉnh Kiên Giang
Duy nhất 1 quận
99.933
10
Vũng Tàu
Trung tâm Đặc khu Vũng Tàu
Duy nhất 1 quận
108.436

Giai đoạn 1975-1986[sửa | sửa mã nguồn]

Sau khi thống nhất đất nước hệ thống quản lý các thành phố ở miền Bắc được giữ nguyên. tại miền Nam, Đô thành Sài Gòn - Chợ Lớn hợp nhất với tỉnh Gia Định thành Thành phố Hồ Chí Minh trực thuộc trung ương. Tất cả các thị xã tự trị bị giải thể.

Như vậy đến trước năm 1986, Việt Nam có 3 thành phố trực thuộc trung ương: Hà Nội, Hải Phòng, Thành phố Hồ Chí Minh và 11 thành phố thuộc tỉnh: Đà Nẵng, Đà Lạt, Nam Định, Huế, Việt Trì, Thái Nguyên, Vinh, Mỹ Tho, Cần Thơ, Biên HòaNha Trang.

Giai đoạn 1986 đến nay[sửa | sửa mã nguồn]

Sau khi Việt Nam bước vào thời kỳ đổi mới, kinh tế phát triển nhanh chóng. Tốc độ đô thị hóa cũng tăng nhanh, dẫn đến sự ra đời và phát triển của rất nhiều thành phố thuộc tỉnh mới. Qua các năm, các thành phố được thành lập mới bao gồm:

Ngày 1 tháng 8 năm 2008, cùng với toàn bộ tỉnh Hà Tây, thành phố Hà Đông và thành phố Sơn Tây được sáp nhập vào thành phố Hà Nội. Ngày 8 tháng 5 năm 2009, Chính phủ ra Nghị quyết chuyển Hà Đông thành quận và chuyển Sơn Tây thành thị xã cho đến nay.

Cùng với sự gia tăng về số lượng thành phố thuộc tỉnh; một số thành phố thuộc tỉnh khác phát triển nhanh chóng, trở thành các trung tâm kinh tế lớn và được nâng cấp lên thành phố trực thuộc trung ương như Đà Nẵng (1997) và Cần Thơ (2004). Như vậy, hiện nay Việt Nam có 5 thành phố trực thuộc trung ương: Hà Nội, Hải Phòng, Đà Nẵng, thành phố Hồ Chí Minh, Cần Thơ và 78 thành phố thuộc tỉnh.

Phân loại đô thị[sửa | sửa mã nguồn]

Các thành phố là đô thị loại I
Stt Tên thành phố Trực thuộc Hình ảnh Stt Tên thành phố Trực thuộc Hình ảnh
1
Hải Phòng
Trung ương
Hai Phong Ho Chi Minh.JPG
12
Mỹ Tho
Tiền Giang
Thu Khoa Huan.jpg
2
Đà Nẵng
One view of Bach Dang street, Da Nang, Vietnam - Indochina Riverside.jpg
13
Nam Định
Nam Định
Cổng chào Nam Định (Nam Dinh City Gate, Vietnam).jpg
3
Cần Thơ
Chợ Cần Thơ.jpg
14
Nha Trang
Khánh Hòa
Bãi biển Nha Trang.jpg
4
Bắc Ninh
Bắc Ninh
Chinhdien1.JPG
15
Pleiku
Gia Lai
Đường phố ở Pleiku.JPG
5
Biên Hòa
Đồng Nai
Nhà thờ chính Văn miếu Trấn Biên.jpg
16
Quy Nhơn
Bình Định
View of Quy Nhon.jpg
6
Buôn Ma Thuột
Đắk Lắk
Buon Ma Thuot.jpg
17
Thái Nguyên
Thái Nguyên
Đường Hoàng Văn Thụ.jpg
7
Đà Lạt
Lâm Đồng
Da Lat, view to Xuan Huong lake 2.jpg
18
Thanh Hóa
Thanh Hóa
Le Loi avenue.jpg
8
Hạ Long
Quảng Ninh
Bãi Cháy 2005.jpg
19
Thủ Dầu Một
Bình Dương
Tháp đồng hồ.jpg
9
Hải Dương
Hải Dương
Hải Dương.jpg
20
Việt Trì
Phú Thọ
Viet tri cua toi.jpg
10
Huế
Thừa Thiên - Huế
Hue, le pont Trang Tien.jpg
21
Vinh
Nghệ An
Lenin Avenue in Vinh city.jpg
11
Long Xuyên
An Giang
Trung tâm Long Xuyên.jpg
22
Vũng Tàu
Bà Rịa - Vũng Tàu
Một phần Vũng Tàu 2.JPG
Các thành phố là đô thị loại II
Stt Tên thành phố Trực thuộc Hình ảnh Stt Tên thành phố Trực thuộc Hình ảnh
1
Bà Rịa
Bà Rịa - Vũng Tàu
Nhà tròn, đường cách mạng Tháng tám, thị xã bà rịa-Vũng tàu, việt nam - panoramio.jpg
16
Phan Thiết
Bình Thuận
Sông Cà Ty trong TP.Phan Thiết.JPG
2
Bạc Liêu
Bạc Liêu
Ngã tư cầu quay.jpg
17
Phủ Lý
Hà Nam
Trung tâm TP.Phủ Lý, Hà Nam.JPG
3
Bắc Giang
Bắc Giang
BacGiang City.JPG
18
Quảng Ngãi
Quảng Ngãi
TPQuangNgainhintutrencao.jpg
4
Bến Tre
Bến Tre
Ben Tre city.jpg
19
Rạch Giá
Kiên Giang
Một góc TP.Rạch Giá, Kiên Giang.jpg
5
Cà Mau
Cà Mau
Camaucitycentral.jpg
20
Sa Đéc
Đồng Tháp
Sông Sa Đéc.jpg
6
Cao Lãnh
Đồng Tháp
Ở TP Cao Lãnh.jpg
21
Sơn La
Sơn La
Trung tam TM Son La - panoramio.jpg
7
Cẩm Phả
Quảng Ninh
Nhà máy nhiệt điện Cẩm Phả.jpg
22
Tam Kỳ
Quảng Nam
Đường phố ở Tam Kỳ, Quảng Nam.JPG
8
Châu Đốc
An Giang
CUANGOCD.JPG
23
Tân An
Long An
Một góc TP.Tân An bên sông Vàm Cỏ Tây.jpg
9
Đồng Hới
Quảng Bình
Đồng Hới 123.jpg
24
Thái Bình
Thái Bình
Nha Van Hoa Lao Dong Thai Binh.jpg
10
Hà Tĩnh
Hà Tĩnh
Thành phố Hà Tĩnh.jpg
25
Trà Vinh
Trà Vinh
Chợ Trà Vinh.jpg
11
Lạng Sơn
Lạng Sơn
Đêm Lạng Sơn.jpg
26
Tuy Hòa
Phú Yên
TuyHoaCT.jpg
12
Lào Cai
Lào Cai
Lào Cai bên sông Nậm Thi.jpg
27
Uông Bí
Quảng Ninh
Entrance to Uông Bí.JPG
13
Móng Cái
Quảng Ninh
SaViCoDongChinh.jpg
28
Vị Thanh
Hậu Giang
Trung tâm TP Vị Thanh.jpg
14
Ninh Bình
Ninh Bình
Thanhphoninhbinhk-4.jpg
29
Vĩnh Long
Vĩnh Long
Đường phố ở Tp.Vĩnh Long1.JPG
15
Phan Rang - Tháp Chàm
Ninh Thuận
Đường phố ở TP.Phan Rang, Ninh Thuận.JPG
30
Vĩnh Yên
Vĩnh Phúc
Bưu điện tỉnh Vĩnh Phúc.jpg
Các thành phố là đô thị loại III
Stt Tên thành phố Trực thuộc Hình ảnh Stt Tên thành phố Trực thuộc Hình ảnh
1
Bảo Lộc
Lâm Đồng
Công viên Bảo Lộc.jpg
16
Hưng Yên
Hưng Yên
Thành Phố Hưng Yên.jpg
2
Bắc Kạn
Bắc Kạn
Phùng Chí Kiên, tp. Bắc Kạn, Bắc Kạn, Vietnam - panoramio.jpg
17
Kon Tum
Kon Tum
Kontum wooden catholic church.jpg
3
Cam Ranh
Khánh Hòa
P1060926c ufficio postale di Cam Ranh.jpg
18
Lai Châu
Lai Châu
Lai Châu City Lake.jpg
4
Cao Bằng
Cao Bằng
Mot goc pho Kim Dong.jpg
19
Long Khánh
Đồng Nai
Một góc TX.Long Khánh.JPG
5
Chí Linh
Hải Dương
TxChiLinh.JPG
20
Ngã Bảy
Hậu Giang
Nga-bay-1.jpg
6
Dĩ An
Bình Dương
Giao thông tại Dĩ An.JPG
21
Phúc Yên
Vĩnh Phúc
Bãi tắm hồ Đại Lải.jpg
7
Điện Biên Phủ
Điện Biên
A route in Dien Bien Phu.jpg
22
Sầm Sơn
Thanh Hóa
Bãi biển Sầm Sơn 2.jpg
8
Đông Hà
Quảng Trị
Một góc Đông Hà, Quảng Trị.JPG
23
Sóc Trăng
Sóc Trăng
Một góc TP.Sóc Trăng.jpg
9
Đồng Xoài
Bình Phước
Ngã tư Đồng Xoài.jpg
24
Sông Công
Thái Nguyên
Hồ Núi Cốc.JPG
10
Gia Nghĩa
Đắk Nông
Gia Nghĩa, Đăk Nông, Việt Nam.jpg
25
Tam Điệp
Ninh Bình
Tam Diep 1b.JPG
11
Hà Giang
Hà Giang
Song Lo @Nam TpHaGiang'2005.jpg
26
Tây Ninh
Tây Ninh
Phuong 3, Thi Xa Tay Ninh.jpg
12
Hà Tiên
Kiên Giang
Một gốc TRUNG TÂM THƯƠNG MẠI thành phố HÀ TIÊN.jpg
27
Thuận An
Bình Dương
Duong pho tai thuan an.jpg
13
Hòa Bình
Hòa Bình
Hòa Bình.JPG
28
Tuyên Quang
Tuyên Quang
Tuyen Quang city.jpg
14
Hội An
Quảng Nam
Chùa Cầu, Hội An.jpg
29
Yên Bái
Yên Bái
Một góc TP.Yên Bái.JPG
15
Hồng Ngự
Đồng Tháp
Thi xa hong ngu-quoc lo 841, dong thap - panoramio.jpg

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]