Hòa Bình (thành phố)

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới điều hướng Bước tới tìm kiếm

Hòa Bình

Thành phố thuộc tỉnh
Hòa Bình.JPG
Thành phố Hòa Bình nhìn từ trên cao
Hành chính
VùngTây Bắc Bộ
TỉnhHòa Bình
Trụ sở UBNDSố 681, đường Cù Chính Lan, phường Phương Lâm
Phân chia hành chính10 phường, 9 xã
Thành lập2006[1]
Loại đô thịLoại III
Năm công nhận2005[2]
Tổ chức lãnh đạo
Chủ tịch UBNDQuách Tùng Dương[3]
Chủ tịch HĐNDPhạm Xuân Kiều
Bí thư Huyện ủyTrần Văn Hoàn[4]
Địa lý
Tọa độ: 20°51′7″B 105°20′30″Đ / 20,85194°B 105,34167°Đ / 20.85194; 105.34167Tọa độ: 20°51′7″B 105°20′30″Đ / 20,85194°B 105,34167°Đ / 20.85194; 105.34167
Diện tích348,65 km²[5]
Dân số (2018)
Tổng cộng135.718 người
Mật độ389 người/km²
Dân tộcKinh, Mường, Dao, Thái, Tày
Khác
Biển số xe28-H1

Hòa Bìnhthành phố tỉnh lỵ của tỉnh Hòa Bình, Việt Nam.

Địa lý[sửa | sửa mã nguồn]

Thành phố Hòa Bình nằm ở phía bắc tỉnh Hòa Bình, dọc theo hai bên bờ sông Đà, cách Hà Nội 73km và có vị trí địa lý:

Thành phố Hòa Bình có diện tích 348,65 km², dân số năm 2018 là 135.718 người, mật độ dân số đạt 389 người/km².

Một cửa xả nước ở đập thủy điện Hòa Bình

Sông Đà chảy xuyên qua thành phố Hòa Bình, chia thành phố thành hai phần. Ngoài ra, Nhà máy thủy điện Hòa Bình cũng nằm trên địa bàn thành phố, thuộc phường Tân Thịnh.

Khí hậu[sửa | sửa mã nguồn]

Dữ liệu khí hậu của Hòa Bình
Tháng 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Năm
Cao kỉ lục °C (°F) 34.1 35.7 38.5 39.7 41.2 39.9 39.3 39.0 36.7 39.0 35.2 33.2 41,2
Trung bình cao °C (°F) 20.5 21.4 24.6 29.1 32.7 33.6 33.6 32.8 31.6 29.0 25.8 22.6 28,1
Trung bình ngày, °C (°F) 16.5 17.6 20.7 24.5 27.3 28.4 28.5 28.0 26.8 24.3 20.9 17.7 23,4
Trung bình thấp, °C (°F) 13.8 15.2 18.2 21.6 23.8 25.1 25.3 25.1 23.9 21.2 17.8 14.6 20,5
Thấp kỉ lục, °C (°F) 1.9 5.0 7.2 11.1 16.7 18.6 19.6 21.9 16.1 10.8 5.1 2.0 1,9
Giáng thủy mm (inch) 20
(0.79)
15
(0.59)
38
(1.5)
101
(3.98)
242
(9.53)
277
(10.91)
295
(11.61)
323
(12.72)
297
(11.69)
195
(7.68)
62
(2.44)
17
(0.67)
1.880
(74,02)
độ ẩm 84.1 84.5 84.9 84.3 82.6 83.0 83.3 85.1 85.2 84.5 83.2 82.5 83,9
Số ngày giáng thủy TB 8.8 9.6 11.5 14.0 18.0 18.3 18.9 18.2 14.2 11.8 7.3 5.0 155,5
Số giờ nắng trung bình hàng tháng 85 65 73 113 184 165 187 171 170 160 139 129 1.641
Nguồn: Vietnam Institute for Building Science and Technology[6]

Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]

Năm 1886, thực dân Pháp thành lập tỉnh Mường, lỵ sở đặt tại Chợ Bờ (thuộc châu Đà Bắc). Ngày 29 tháng 11 năm 1886, Tổng sứ Trung - Bắc Kỳ ra quyết định chuyển tỉnh lỵ về Phương Lâm (trước đó thuộc huyện Bất Bạt, phủ Quốc Oai, tỉnh Sơn Tây), tuy nhiên ít lâu sau lại chuyển về Chợ Bờ.[7]

Ngày 18 tháng 3 năm 1891, Toàn quyền Đông Dương ban hành nghị định chuyển tỉnh lỵ tỉnh Mường về làng Vĩnh Diệu, xã Hòa Bình (nằm ở tả ngạn sông Đà, đối diện với Phương Lâm).

Đến ngày 5 tháng 9 năm 1896, tỉnh lỵ chính thức được chuyển về xã Hòa Bình và từ đó tỉnh Mường cũng chính thức đổi tên thành tỉnh Hòa Bình.[7]

Sau năm 1975, thị xã Hòa Bình thuộc tỉnh Hà Sơn Bình, gồm 6 phường: Chăm Mát, Đồng Tiến, Hữu Nghị, Phương Lâm, Tân Hòa, Tân Thịnh.

Ngày 3 tháng 8 năm 1978, chuyển 2 xã Hòa Bình và Thịnh Lang thuộc huyện Kỳ Sơn về thị xã Hòa Bình quản lý.[8]

Ngày 11 tháng 11 năm 1983, chuyển xã Thái Bình thuộc huyện Kỳ Sơn về thị xã Hòa Bình quản lý.[9]

Ngày 24 tháng 4 năm 1988, chuyển 4 xã: Dân Chủ, Sủ Ngòi, Thống Nhất, Yên Mông thuộc huyện Kỳ Sơn về thị xã Hòa Bình quản lý.[10]

Ngày 26 tháng 12 năm 1990, thành lập xã Thái Thịnh trên cơ sở điều chỉnh một phần diện tích và dân số của các xã Thái Bình và Thịnh Lang.

Ngày 12 tháng 8 năm 1991, tỉnh Hòa Bình được tái lập từ tỉnh Hà Sơn Bình cũ, thị xã Hòa Bình trở lại là tỉnh lỵ tỉnh Hòa Bình.[11]

Ngày 22 tháng 10 năm 2002, chuyển 2 xã Thái Bình và Thịnh Lang thành 2 phường có tên tương ứng.[12]

Ngày 4 tháng 11 năm 2005, thị xã Hòa Bình được công nhận là đô thị loại III.[2]

Ngày 27 tháng 10 năm 2006, Chính phủ ban hành Nghị định 126/2006/NĐ-CP, thành lập thành phố Hòa Bình trên cơ sở toàn bộ diện tích và dân số của thị xã Hòa Bình.[1]

Ngày 14 tháng 7 năm 2009, chuyển xã Trung Minh thuộc huyện Kỳ Sơn về thành phố Hòa Bình quản lý.[13]

Đến cuối năm 2018, thành phố Hòa Bình có 15 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc, gồm 8 phường: Chăm Mát, Đồng Tiến, Hữu Nghị, Phương Lâm, Tân Hòa, Tân Thịnh, Thái Bình, Thịnh Lang và 7 xã: Dân Chủ, Hòa Bình, Sủ Ngòi, Thái Thịnh, Thống Nhất, Trung Minh, Yên Mông.

Ngày 17 tháng 12 năm 2019, Ủy ban Thường vụ Quốc hội thông qua Nghị quyết số 830/NQ-UBTVQH14 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã thuộc tỉnh Hòa Bình[5]. Theo đó:

  • Sáp nhập toàn bộ 204,92 km² diện tích tự nhiên và 34.044 người của huyện Kỳ Sơn (gồm thị trấn Kỳ Sơn và 9 xã: Dân Hạ, Dân Hòa, Độc Lập, Hợp Thành, Hợp Thịnh, Mông Hóa, Phú Minh, Phúc Tiến, Yên Quang) vào thành phố Hòa Bình
  • Sáp nhập một phần diện tích và dân số của phường Chăm Mát vào xã Dân Chủ để thành lập phường Dân Chủ
  • Sáp nhập phần diện tích và dân số còn lại của phường Chăm Mát vào xã Thống Nhất để thành lập phường Thống Nhất
  • Sáp nhập một phần diện tích và dân số của xã Dân Hạ vào thị trấn Kỳ Sơn để thành lập phường Kỳ Sơn
  • Giải thể xã Thái Thịnh, địa bàn nhập vào phường Thái Bình và xã Hòa Bình
  • Sáp nhập phần diện tích và dân số còn lại của xã Dân Hạ vào xã Độc Lập
  • Sáp nhập xã Dân Hòa vào xã Mông Hóa
  • Hợp nhất hai xã Phúc Tiến và Yên Quang thành xã Quang Tiến
  • Hợp nhất hai xã Hợp Thịnh và Phú Minh thành xã Thịnh Minh.

Thành phố Hòa Bình có 10 phường và 9 xã như hiện nay.

Hành chính[sửa | sửa mã nguồn]

Thành phố Hòa Bình có 19 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc, gồm 10 phường: Dân Chủ, Đồng Tiến, Hữu Nghị, Kỳ Sơn, Phương Lâm, Tân Hòa, Tân Thịnh, Thái Bình, Thịnh Lang, Thống Nhất và 9 xã: Độc Lập, Hòa Bình, Hợp Thành, Mông Hóa, Quang Tiến, Sủ Ngòi, Thịnh Minh, Trung Minh, Yên Mông.

Du lịch[sửa | sửa mã nguồn]

Hòa Bình là một trong những cái nôi của nền văn hóa Đông Sơn rực rỡ, thành phố còn hấp dẫn bởi nét văn hóa đặc sắc của dân tộc Mường. Đây là lợi thế rất lớn để khai thác, phát triển kinh tế du lịch.

Một trong những tâm điểm phát triển du lịch của thành phố là Công viên văn hóa khoảng 100 ha. Đây được coi là một làng bảo tàng văn hóa, trong đó có 6 làng văn hóa là dân tộc Mường, Kinh, Thái, Tày, DaoMông. Trong đó, người dân sẽ được đào tạo cơ bản về du lịch nhằm bảo tồn những nét văn hóa đặc trưng của các dân tộc.

Địa hình thành phố núi non trùng điệp, rừng quốc gia đan xen rừng nguyên sinh với các rặng núi đá vôi, Sông Đà chảy qua tạo bức tranh sơn thủy hữu tình. Trong đó, Thác Thăng Thiên, Suối Bùi, Hồ Đồng Bến, Hồ Suối Chọi, Hồ Rợn...

  • Khu du lịch sinh thái thác Thăng Thiên cách trung tâm Thủ đô Hà Nội 53 km về phía Tây Nam trên trục đường Quốc lộ 6, nằm ở dãy núi Viên Nam với diện tích hơn 350ha trong quần thể hệ sinh thái rừng tự nhiên đa dạng và phong phú. Nơi đây có dòng suối Anh nước trong xanh mát lành, dọc theo con suối có 4 thác nước từ độ cao vài chục mét đến hàng trăm mét đổ xuống ào ào tung bọt trắng xóa. Cảnh đẹp thiên nhiên hoang sơ kỳ vĩ khí hậu trong lành mát mẻ quanh năm hấp dẫn du khách tới tham quan và nghỉ dưỡng.
  • Xã Thịnh Minh, nằm bên bờ sông Đà, đối diện với xã Tu Vũ huyện Thanh Thủy - Phú Thọ, có bến đò Tu Vũ nơi diễn ra chiến thắng Tu Vũ của Quân đội Nhân dân Việt Nam trước quân Viễn chinh Pháp trong chiến tranh Đông Dương, sau này có tượng đài chiến thắng Tu Vũ làm kỷ niệm.
  • Ngoài ra, thành phố Hòa Bình còn có nhiều núi đá, hang động, hồ nước, rừng thông khá hấp dẫn và nhiều danh thắng đẹp có thể phát triển du lịch như hồ Ngọc, hồ Đồng Bãi, hồ Đồng Bến, động Can (xã Độc Lập)...

Chính quyền cũng đang triển khai việc bảo tồn và phát triển văn hóa dân tộc Mường, xây dựng làng, bản văn hóa gắn với nông thôn mới. Hiện có nhiều xã, phường có đội cồng chiêng với 18 đội được tổ chức thường xuyên tham gia biểu diễn trong các dịp lễ tết, đón khách đặc biệt. Có nhiều gia đình, mọi thành viên đều biết sử dụng các nhạc cụ truyền thống, hát dân ca Mường. Có nhiều xóm, bản nếu được đầu tư về hạ tầng cơ sở và tổ chức dịch vụ du lịch tốt, có thể tổ chức du lịch cộng đồng thu hút khách du lịch trong và ngoài nước tới lưu trú, tham quan tìm hiểu văn hóa dân tộc ít người.

Hồ Đồng Bài và Nước sạch Sông Đà[sửa | sửa mã nguồn]

Tại vùng đông bắc thành phố, ở sườn phía nam núi Ba Vì có một số hồ thủy lợi nhỏ được xây dựng từ giữa thế kỷ 20. Một trong số đó là hồ Đồng Bãi 20°58′38″B 105°21′54″Đ / 20,977152°B 105,365049°Đ / 20.977152; 105.365049 (hồ Đồng Bãi) [14], một số văn liệu viết thành hồ Đồng Bài, là hồ lớn nhất và được cải tạo sức chứa để cấp nước trong dự án "Nước sạch Sông Đà". Nước từ hồ được đưa tới Nhà máy Nước sạch Sông Đà Vinasupco 20°57′54″B 105°23′16″Đ / 20,965034°B 105,387764°Đ / 20.965034; 105.387764 (Viwasupco) ở xã Thịnh Minh, rồi chuyển nước theo "đường ống nước sạch sông Đà" về vùng nội thành Hà Nội.[15][16][17]

Hệ thống Nước sạch Sông Đà được trình bày là sạch, dựa vào nước dẫn theo kênh từ sông Đà và bơm lên hồ chứa, và một phần là lấy từ suối đầu nguồn sông Đà, đã góp phần giải khát cho thành phố Hà Nội. Tuy nhiên nếu xem vị trí hồ Đồng Bài trên Google Maps thì bằng mắt thường cũng thấy hồ này thu nước từ suối Cũn với thủy vực cỡ gần 20 km2 [14]. Cùng với nước suối là toàn bộ chất thải của cư dân và các cơ sở công nông nghiệp trong thủy vực[18]. Thông thường xả thải hữu cơ diễn ra kéo dài và được pha loãng, thì các quá trình sinh học tự nhiên trong nước hồ xử lý làm giảm bớt các chất thải này, còn trong hệ thống xử lý nước là sục clo, đủ đảm bảo an toàn sử dụng. Những người dùng mẫn cảm clo có thể nhận biết các đợt nhà máy tăng cường sục clo khi nước hồ ô nhiễm hơn bình thường.

Tuy nhiên trước các hành vi xả thải hóa chất phi tự nhiên gây ô nhiễm cao, như vụ xả dầu thải vào suối đầu nguồn ở nhánh suối Trầm diễn ra chiều tối ngày 8/10/2019, thì hệ thống xử lý để lại mùi clo và dầu cao và kéo dài, gây bức xúc trong dư luận [16][19].

Những sự cố này cho thấy hệ thống hồ được thiết kế chưa đủ đảm bảo an toàn nước sạch cho người dùng. Mặt khác trong vụ nhiễm dầu thải thì việc khắc phục sự cố và trả lời công luận của công ty cấp nước thì được coi là "rất bị động, chậm trễ"[20].

Giao thông[sửa | sửa mã nguồn]

Các tuyến đường trên địa bàn thành phố[sửa | sửa mã nguồn]

Bờ phải sông Đà

...

Bờ trái sông Đà

Quốc lộ 6 chạy theo hướng đông bắc - tây nam, từ huyện Lương Sơn sang địa phận thành phố rồi men theo bờ sông Đà xuống phía nam thành phố.

Tỉnh lộ 446 nối quốc lộ 21A và quốc lộ 6 có điểm đầu gần cầu Vai Réo thuộc địa phận xã Phú Cát, huyện Quốc Oai, thành phố Hà Nội và điểm cuối tại ngã ba Bãi Nai thuộc địa phận xã Mông Hóa.

Đường cao tốc Hòa Lạc - Hòa Bình đi qua địa bàn các xã, phường Quang Tiến, Mông Hóa, Kỳ Sơn và kết thúc tại xã Trung Minh.

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ a ă “Nghị định 126/2006/NĐ-CP về việc thành lập thành phố Hòa Bình thuộc tỉnh Hòa Bình”. 
  2. ^ a ă “Quyết định 2076/2005/QĐ-BXD về việc công nhận thị xã Hòa Bình là đô thị loại III”. 
  3. ^ Danh sách cán bộ
  4. ^ Đảng bộ Hòa Bình
  5. ^ a ă “Nghị quyết số 830/NQ-UBTVQH14 năm 2019 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã thuộc tỉnh Hòa Bình”. 
  6. ^ “Vietnam Building Code Natural Physical & Climatic Data for Construction” (PDF). Vietnam Institute for Building Science and Technology. Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 22 tháng 7 năm 2018. Truy cập ngày 6 tháng 8 năm 2018. 
  7. ^ a ă “Địa danh”. Thư viện tỉnh Hòa Bình. 
  8. ^ “Quyết định 134-BT năm 1978 về việc sáp nhập xã Hòa Bình và xã Thịnh Lang của huyện Kỳ Sơn vào thị xã Hòa Bình, tỉnh Hà Sơn Bình”. 
  9. ^ “Quyết định 130-HĐBT năm 1983 về việc mở rộng thị xã Hòa Bình thuộc tỉnh Hà Sơn Bình”. 
  10. ^ “Quyết định 71-HĐBT năm 1988 về việc phân vạch địa giới hành chính huyện Kỳ Sơn và thị xã Hòa Bình thuộc tỉnh Hà Sơn Bình”. 
  11. ^ “Nghị quyết về việc điều chỉnh địa giới hành chính một số tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương do Quốc hội ban hành”. 
  12. ^ “Nghị định 84/2002/NĐ-CP về việc thành lập các phường Thái Bình, Thịnh Lang thuộc thị xã Hòa Bình, tỉnh Hòa Bình”. 
  13. ^ “Nghị quyết số 31/NQ-CP của về việc điều chỉnh địa giới hành chính một số huyện và thành phố Hòa Bình, tỉnh Hòa Bình”. 
  14. ^ a ă Bản đồ tỷ lệ 1:50.000 tờ F-48-79-B. Cục Đo đạc và Bản đồ Việt Nam, 2004.
  15. ^ Vạn dân Hà Nội khốn khổ vì nước có mùi lạ: Chất bẩn từ đầu nguồn nước sông Đà?. Tintuc online, 14/10/2019. Truy cập 16/10/2019.
  16. ^ a ă Hàng vạn hộ dân Hà Nội hoang mang vì nước sạch sông Đà bốc mùi lạ. Dân Trí, 11/10/2019. Truy cập 16/10/2019.
  17. ^ Toàn cảnh nhà máy nước sông Đà, nơi nguồn nước sạch cho Thủ đô đang bị đe dọa. Kenh14, 15/10/2019. Truy cập 16/10/2019.
  18. ^ Trâu đằm suối, bò, dê uống nước kênh dẫn vào nhà máy nước sạch sông Đà. Giao thông Online, 18/10/2019. Truy cập 20/10/2019.
  19. ^ Dòng suối thấm dầu đen chảy về nhà máy nước Sông Đà. Vnexpress, 16/10/2019. Truy cập 16/10/2019.
  20. ^ Hà Nội xử lý sự cố ô nhiễm nước sạch rất bị động, chậm trễ. news.zing.vn, 17/10/2019. Truy cập 17/10/2019

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]

(tiếng Việt)