Thủ Dầu Một

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Buớc tưới chuyển hướng Bước tới tìm kiếm

Thủ Dầu Một

Thành phố trực thuộc tỉnh
NGA6TDM Key 03022018094702.jpg
Ngã Sáu Thủ Dầu Một 2018
Hành chính
VùngĐông Nam Bộ
TỉnhBình Dương
Trụ sở UBND01 Quang Trung, phường Phú Cường
Phân chia hành chính14 phường
Thành lập2 tháng 5 năm 2012[1]
Loại đô thịLoại I
Năm công nhận2017[2]
Chính quyền
Chủ tịch UBNDNguyễn Lộc Hà
Chủ tịch HĐNDVõ Thị Bạch Yến
Bí thư Thành ủyNguyễn Văn Đông
Địa lý
Tọa độ: 11°00′1″B 106°38′56″Đ / 11,00028°B 106,64889°Đ / 11.00028; 106.64889Tọa độ: 11°00′1″B 106°38′56″Đ / 11,00028°B 106,64889°Đ / 11.00028; 106.64889
Diện tích118,67 km²
Dân số (01/04/2019)
Tổng cộng325.491 người
Thành thị100%
Nông thôn0%
Mật độ2.743 người/km²
Khác
Mã hành chính718[3]
Biển số xe61-B1-B2
WebsiteThành phố Thủ Dầu Một

Thủ Dầu Mộtđô thị loại I, thành phố tỉnh lỵ, trung tâm kinh tế, văn hóa, giáo dục, chính trị của tỉnh Bình Dương, nằm trong vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, có vị trí tương đối thuận lợi cho việc giao lưu với các huyện, thị trong tỉnh và cả nước qua quốc lộ 13, cách Thành phố Hồ Chí Minh 30 km về phía bắc.

Thành phố Thủ Dầu Một được thành lập ngày 2 tháng 5 năm 2012 theo Nghị quyết số 11/NQ-CP của Chính phủ trên cơ sở toàn bộ diện tích tự nhiên, dân số và các đơn vị hành chính trực thuộc của thị xã Thủ Dầu Một và chính thức đi vào hoạt động từ ngày 1 tháng 7 năm 2012[1].

Địa lý[sửa | sửa mã nguồn]

Thành phố Thủ Dầu Một nằm ở phía tây nam tỉnh Bình Dương, có sông Sài Gòn chảy men theo ở phía tây và có vị trí địa lý:

Hành chính[sửa | sửa mã nguồn]

Bản đồ hành chính thành phố Thủ Dầu Một

Thành phố Thủ Dầu Một có diện tích tự nhiên 118,67 km² và 321.607 người (thống kê ngày 01/04/2019), gồm 14 phường trực thuộc: Chánh Mỹ, Chánh Nghĩa, Định Hòa, Hiệp An, Hiệp Thành, Hòa Phú, Phú Cường, Phú Hòa, Phú Lợi, Phú Mỹ, Phú Tân, Phú Thọ, Tân An, Tương Bình Hiệp[4].

Trong đó, phường Phú Cường là phường trung tâm, nơi đặt trụ sở UBND thành phố; còn phường Hòa Phú là phường trung tâm của khu đô thị Thành phố mới Bình Dương, nơi đặt trung tâm hành chính tỉnh.

Thủ Dầu Một là một trong 6 thành phố trực thuộc tỉnh tại Việt Nam mà chỉ có phường, không có xã.

Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]

Nguồn gốc tên gọi[sửa | sửa mã nguồn]

Trước đây cũng có những tác giả cho rằng tên Thủ Dầu Một có nguồn gốc từ tiếng Campuchia. Nhưng phần đông tác giả khác đều nghĩ Thủ Dầu Một là một cụm từ tiếng Việt được hình thành từ sự kết hợp giữa hai thành tố Thủ (có nghĩa là giữ) Dầu Một là tên đất, được cấu tạo theo cách Tên một loài thảo mộc đồng thời là từ chỉ số lượng. Theo truyền khẩu vì đồn binh canh giữ tại huyện lỵ Bình An nằm trên ngọn đồi có cây dầu lớn quen gọi là cây dầu một nên tên gọi Thủ Dầu Một ra đời.[5]

Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]

Trước năm 1954, đây là tỉnh lỵ tỉnh Thủ Dầu Một. Dân số vào thập niên 1930 là 6.700.[6]

Giai đoạn 1954 - 1975, chính quyền Việt Nam Cộng hòa đổi tên tỉnh Thủ Dầu một thành Bình Dương và tỉnh lỵ mang tên là thị xã Phú Cường.

Tháng 2 năm 1976, thị xã Thủ Dầu Một được chọn làm tỉnh lỵ của tỉnh Sông Bé (do hợp nhất 3 tỉnh Bình Dương, Bình LongPhước Long), gồm 3 phường: Chánh Nghĩa, Hiệp Thành, Phú Cường và 2 xã: Chánh Mỹ, Phú Thọ.

Ngày 11 tháng 3 năm 1977, chuyển 5 xã: Định Hòa, Phú Hòa, Phú Mỹ, Tân An, Tương Bình Hiệp thuộc huyện Châu Thành vừa giải thể về thị xã Thủ Dầu Một quản lý.[7].

Ngày 6 tháng 11 năm 1996, tái lập tỉnh Bình Dương từ tỉnh Sông Bé, thị xã Thủ Dầu Một trở lại là tỉnh lị tỉnh Bình Dương.[8].

Ngày 28 tháng 5 năm 1997, chuyển 2 xã Phú Thọ và Phú Hòa thành 2 phường có tên tương ứng.[9].

Ngày 10 tháng 12 năm 2003, chia phường Phú Hòa thành 2 phường: Phú Hòa và Phú Lợi; thành lập xã Hiệp An từ một phần các xã Tương Bình Hiệp và Tân An.[10].

Ngày 23 tháng 1 năm 2007, Bộ Xây dựng ra Quyết định công nhận thị xã Thủ Dầu Một là đô thị loại III.

Ngày 9 tháng 6 năm 2008, chuyển 3 xã Hiệp An, Định Hòa, Phú Mỹ thành 3 phường có tên tương ứng.[11].

Ngày 11 tháng 8 năm 2009, thị xã Thủ Dầu Một được mở rộng thêm trên cơ sở sáp nhập 1.079,15 ha diện tích tự nhiên và 1.487 nhân khẩu của xã Hòa Lợi thuộc huyện Bến Cát; 988 ha diện tích tự nhiên và 3.469 nhân khẩu của xã Phú Chánh; 795,77 ha diện tích tự nhiên và 1.417 nhân khẩu của xã Tân Vĩnh Hiệp; 229,63 ha diện tích tự nhiên và 452 nhân khẩu của xã Tân Hiệp thuộc huyện Tân Uyên[12]. Đồng thời, thành lập 2 phường Hòa Phú và Phú Tân trên cơ sở phần diện tích, dân số mở rộng và một phần diện tích, dân số của 2 phường Định Hòa, Phú Mỹ.

Ngày 2 tháng 5 năm 2012, thị xã Thủ Dầu Một trở thành thành phố thuộc tỉnh Bình Dương trên cơ sở toàn bộ diện tích tự nhiên, dân số và các đơn vị hành chính trực thuộc của thị xã Thủ Dầu Một và chính thức hoạt động vào ngày 1 tháng 7 năm 2012[1].

Ngày 29 tháng 12 năm 2013, Chính phủ ban hành nghị quyết 136/NQ-CP thành lập ba phường Chánh Mỹ, Tương Bình Hiệp và Tân An thuộc thành phố trên cơ sở các xã có tên tương ứng[4].

Ngày 8 tháng 7 năm 2014, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định 1120/QĐ-TTg công nhận thành phố Thủ Dầu Một là đô thị loại II[13].

Ngày 6 tháng 12 năm 2017, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định 1959/QĐ-TTg công nhận thành phố Thủ Dầu Một là đô thị loại I trực thuộc tỉnh Bình Dương[2]. Như vậy tính đến thời điểm này, Thủ Dầu Một là đô thị loại I thứ ba của khu vực Đông Nam Bộ, sau Vũng TàuBiên Hòa.

Tên đường của Thủ Dầu Một trước 1975[sửa | sửa mã nguồn]

  • Bến Thủ tướng Thinh và Bạch Đằng nay là đường Bạch Đằng
  • Đường Châu Văn Tiếp nay là đường Nguyễn Văn Tiết
  • Quốc lộ số 13 nay là đường Cách Mạng Tháng 8
  • Đường Đồ Chiểu nay là đường Nguyễn Đình Chiểu
  • Đại lộ Gambetta và Đỗ Hữu Vị nay là đường Trần Tử Bình
  • Đường Phan Thanh Giản nay là đường Điểu Ong
  • Đường Trưng Vương nay là đường Hai Bà Trưng
  • Đường Võ Tánh nay là đường Văn Công Khai
  • Đường Trương Vĩnh Ký và Chùa Tô nay là đường Bàu Bàng
  • Đường Lê Văn Duyệt nay là đường Trừ Văn Thố
  • Đường nhỏ nay là đường Nguyễn An Ninh
  • Đường Huyện Thi nay là đường Võ Thành Long
  • Đường Hội đồng Mân nay là đường Thích Quảng Đức
  • Đường Chùa Long Tho nay là đường Phan Đình Giót
  • Đường Thái Lập Thành nay là đường Nguyễn Thái Học.

Kinh tế - xã hội[sửa | sửa mã nguồn]

Kinh tế[sửa | sửa mã nguồn]

Một góc chợ Thủ Dầu Một
  • Thành phố Thủ Dầu Một cùng với thị xã Dĩ An và Thuận An là những địa phương có nền kinh tế phát triển mạnh nhất của Bình Dương. Tổng thu ngân sách nhà nước dự toán của thành phố năm 2019 khoảng 3.500 tỷ đồng là một trong những thành phố trực thuộc tỉnh là đô thị loại I có mức thu ngân sách hàng năm trong tốp đầu cả nước.
  • Về thương mại dịch vụ: TM - DV chiếm tỷ trọng lớn trên địa bàn thành phố Thủ Dầu Một, là đô thị trung tâm với định hướng phát triển thương mại dịch vụ chất lượng cao với các khu vực nổi tiếng sầm uất như đường Đại Lộ Bình Dương nơi tập trung hàng loạt trụ sở chi nhánh ngân hàng và được ví như là phố Wall của Bình Dương, khu vực mua sắm, giải trí, tham quan, du lịch, tổ chức lễ hội quanh khu vực Ngã Sáu, chợ Thủ Dầu Một, con đường mua sắm thời trang Yersin, khu ăn uống, nhà hàng, khách sạn, dịch vụ giải trí quanh đường Thích Quảng Đức, khu dân cư Chánh Nghĩa, khu nhà hàng khách sạn cao cấp quanh tòa nhà Becamex Tower. Hiện nay trên địa bàn có 04 trung tâm thương mại, 05 siêu thị lớn (01 siêu thị Big C, 02 siêu thị Co.opMart, 01 siêu thị Metro, 01 siêu thị Aeon CitiMart), 13 chợ đang hoạt động, hàng chục siêu thị mini (Bách Hóa Xanh, FamilyMart, Vinmart+, Co.op Food...) trải rộng khắp địa bàn phục vụ tốt đời sống sinh hoạt hàng ngày của người dân thành phố.
  • Về phát triển công nghiệp: thành phố Thủ Dầu Một hiện có 07 khu công nghiệp, các khu công nghiệp này tập trung chủ yếu ở phía Bắc của thành phố và nằm trong Khu liên hợp công nghiệp – dịch vụ – đô thị Bình Dương gồm: VSIP II, Sóng Thần 3, Phú Tân, Kim Huy, Đại Đăng, Đồng An 2, Mapletree Bình Dương.
Phật đài về đêm
  • Về phát triển đô thị: Thủ Dầu Một được công nhận là đô thị loại I năm 2017, hiện nay trên địa bàn thành phố Thủ Dầu Một hình thành nhiều khu đô thị lớn và khu dân cư được quy hoạch bài bản với cơ sở hạ tầng hoàn thiện như khu đô thị Thành phố mới Bình Dương (quy mô 1.000 ha), khu đô thị Becamex city center, khu nhà ở TM DV Phú Mỹ, khu dân cư Chánh Nghĩa, khu dân cư Phú Hòa 1, khu dân cư Hiệp Thành III, khu dân cư Phú Thuận, các khu tái định cư trên địa bàn các phường Hòa Phú, Phú Tân thuộc Khu liên hợp công nghiệp – dịch vụ – đô thị Bình Dương. Ngoài việc phát triển những khu đô thị mới, thành phố còn tập trung chỉnh trang những khu đô thị hiện hữu như tăng tỷ lệ đường được bê tông, nhựa hóa, hệ thống chiếu sáng ngõ hẻm, cải tạo vỉa hè, mở rộng đường theo quy hoạch, xây dựng công viên cây xanh tại các khu đất công.
  • Về phát triển hạ tầng giao thông: Thủ Dầu Một có các trục đường chính như quốc lộ 13 hay còn gọi là Đại Lộ Bình Dương (lộ giới 36m, quy mô 06 làn xe) kết nối TP.HCM và các tỉnh Tây Nguyên, đường Mỹ Phước - Tân Vạn (đã mở rộng 32m, quy mô 06 làn xe, lộ giới quy hoạch 64m) là con đường vận chuyển hàng hóa huyết mạch của tỉnh Bình Dương kết nối TP.HCM và các KCN của tỉnh, đường Phạm Ngọc Thạch - Hùng Vương (quy 08 - 10 làn xe) kết nối khu đô thị hiện hữu và khu đô thị thành phố Mới. Ngoài ra còn hệ thống các đường tỉnh như ĐT 741 (Nguyễn Văn Thành), ĐT 742 (Huỳnh Văn Lũy), 743 (Phú Lợi), ĐT 744 (Nguyễn Chí Thanh), quy mô từ 04 - 06 làn xe kết nối các các huyện, thị lân cận và hệ thống các các đường nội thị được đầu tư cơ sở hạ tầng hoàn thiện. Các tuyến đường quy hoạch trong tương lai: đường cao tốc TP.HCM - Thủ Dầu Một - Chơn Thành, tuyến xe buýt nhanh BRT từ thành phố mới Bình Dương kết nối với Suối Tiên, metro kết nối TP.HCM và thành phố mới Bình Dương.
  • Định hướng phát triển kinh tế của thành phố Thủ Dầu Một từ nay đến năm 2020 là dịch vụ - công nghiệp và nông nghiệp với tỷ trọng tương ứng là 60,89% - 39,07 - 0,04%, trước mắt thành phố tích cực phối hợp với các sở, ngành của tỉnh đẩy nhanh triển khai các dự án đầu tư theo hình thức xã hội hóa, đối tác tư - công; tiếp tục kêu gọi nhà đầu tư xây dựng chợ Thủ Dầu Một, chợ Hàng Bông và chợ Bình Điềm theo hướng văn minh, hiện đại.

Giáo dục[sửa | sửa mã nguồn]

Thành phố Thủ Dầu Một là trung tâm giáo dục và nơi tập trung nhiều trường Đại học, trường Trung học phổ thông lớn, trong đó có 01 trường chuyên duy nhất của tỉnh Bình Dương và 01 trường đại học công lập trực thuộc UBND tỉnh Bình Dương:

Danh sách trường Đại học:

  • Đại học Thủ Dầu Một (ĐH công lập trực thuộc UBND tỉnh Bình Dương)
  • Đại học Bình Dương
  • Đại học quốc tế Miền Đông
  • Đại học Mở TP.HCM (cơ sở Bình Dương)
  • Đại học Ngô Quyền (Trường Sĩ quan Công binh)
  • Đại học Việt Đức (TP mới Bình Dương)

Danh sách trường THPT:

  • THPT chuyên Hùng Vương, phường Hiệp Thành
  • THPT Võ Minh Đức, phường Chánh Nghĩa
  • THPT Nguyễn Đình Chiểu, phường Hiệp Thành
  • THPT Bình Phú, phường Định Hòa
  • THPT An Mỹ, phường Phú Mỹ
  • TH-THCS-THPT Ngô Thời Nhiệm, phường Hòa Phú
  • Trường Trung học Cơ sở và Trung học Phổ thông Nguyễn Khuyến, phường Hòa Phú

Y tế[sửa | sửa mã nguồn]

Danh sách các bệnh viên, cơ sở khám chữa bệnh trên địa bàn thành phố Thủ Dầu Một:

  • Bệnh viện đa khoa tỉnh Bình Dương, phường Hiệp Thành (hiện tại đang xây bệnh viện mới có quy mô 1500 giường tại phường Định Hòa, dự kiến đưa vào hoạt động trong năm 2020)
  • Bệnh viên đa khoa Vạn Phúc, phường Tương Bình Hiệp
  • Bệnh viện Đa khoa Tư nhân Bình Dương (Bệnh viện Cây Dừa), phường Chánh Mỹ
  • Bệnh viện YHCT tỉnh Bình Dương, phường Phú Cường
  • Bệnh Viện Đa Khoa Medic Bình Dương, phường Phú Cường
  • Bệnh viên đa khoa Sài Gòn Bình Dương, phường Tương Bình Hiệp
  • Phòng khám Đa khoa Châu Thành, phường Hiệp Thành

Văn hóa[sửa | sửa mã nguồn]

Di tích và danh thắng[sửa | sửa mã nguồn]

  • Chùa Hội Khánh.
  • Miếu Bà Thiên Hậu (Chùa Bà Thủ Dầu Một)
  • Miếu Thanh An (Chùa Ông Ngựa).
  • Chùa Tây Tạng.
  • Đình Phú Cường (Đình Bà Lụa).
  • Nhà tù Phú Lợi.
  • Chợ Thủ Dầu Một.
  • Ủy ban Nhân dân phường Phú Cường.
  • Nhà cổ Đốc Phủ Đẩu
  • Đình Tân An

Làng nghề truyền thống[sửa | sửa mã nguồn]

  • Làng gốm sứ Lò Chén (phường Chánh Nghĩa).
  • Làng sơn mài Tương Bình Hiệp.

Hình ảnh[sửa | sửa mã nguồn]

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ a ă â “Nghị quyết số 11/NQ-CP của Chính phủ về việc thành lập thành phố Thủ Dầu Một thuộc tỉnh Bình Dương”. 
  2. ^ a ă “Quyết định 1959/QĐ-TTg năm 2017 về việc công nhận thành phố Thủ Dầu Một là đô thị loại I trực thuộc tỉnh Bình Dương”. 
  3. ^ “Mã số đơn vị hành chính Việt Nam”. Bộ Thông tin & Truyền thông. Truy cập ngày 10 tháng 4 năm 2012. 
  4. ^ a ă Nghị quyết 136/NQ-CP năm 2013 điều chỉnh địa giới hành chính huyện Bến Cát để thành lập thị xã Bến Cát; điều chỉnh địa giới hành chính huyện Tân Uyên để thành lập thị xã Tân Uyên và 16 phường thuộc thị xã Bến Cát, thị xã Tân Uyên, thị xã Thuận An và thành phố Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương
  5. ^ Hội sử học Bình Dương, Theo Sử Gia
  6. ^ Gauthier, Julien. L'Indochine au travail dans la paix française. Paris: Eyrolles, 1949. Tr 198
  7. ^ Quyết định 55-CP năm 1977 về việc hợp nhất và điều chỉnh địa giới một số huyện thuộc tỉnh Sông Bé
  8. ^ Nghị quyết về việc chia và điều chỉnh địa giới hành chính một số tỉnh do Quốc hội ban hành
  9. ^ Nghị định 54-CP năm 1997 về việc thành lập các phường Phú Thọ, Phú Hòa thuộc thị xã Thủ Dầu Một và thị trấn Tân Phước Khánh thuộc huyện Tân Uyên, tỉnh Bình Dương
  10. ^ Nghị định 156/2003/NĐ-CP về việc điều chỉnh địa giới hành chính, thành lập phường, xã thuộc thị xã Thủ Dầu Một và các huyện Dầu Tiếng, Phú Giáo, Dĩ An tỉnh Bình Dương
  11. ^ Nghị định 73/2008/NĐ-CP điều chỉnh địa giới hành chính xã, phường; thành lập phường thuộc thị xã Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương
  12. ^ Nghị quyết số 36/NQ-CP về việc điều chỉnh địa giới hành chính huyện Bến Cát, huyện Tân Uyên để mở rộng thị xã Thủ Dầu Một; thành lập phường thuộc thị xã Thủ Dầu Một; thành lập thị trấn Thái Hòa thuộc huyện Tân Uyên, tỉnh Bình Dương
  13. ^ “Quyết định 1120/QĐ-TTg năm 2014 về việc công nhận thành phố Thủ Dầu Một là đô thị loại II trực thuộc tỉnh Bình Dương”.