Nguyên Minh Tông

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Nguyên Minh Tông
元明宗
Hốt Đô Đốc Hãn
忽都篤汗
Hoàng đế Trung Hoa, Khả Hãn Mông Cổ (chi tiết...)
Khutughtu Khan Kusala.jpg
Chân dung Nguyên Minh Tông.
Hoàng đế Đại Nguyên
Trị vì 27 tháng 2 năm 1329 – 30 tháng 8 năm 1329
Đăng quang 27 tháng 2 năm 1329
Tiền nhiệm Nguyên Văn Tông (lần 1)
Kế nhiệm Nguyên Văn Tông (lần 2)
Khả Hãn Mông Cổ (danh nghĩa)
Tại vị 27 tháng 2 năm 1329 – 30 tháng 8 năm 1329
Tiền nhiệm Trát Nha Đốc hãn (lần 1)
Kế nhiệm Trát Nha Đốc hãn (lần 2)
Thông tin chung
Thê thiếp Babusha
Tên đầy đủ Bột Nhi Chỉ Cân Hòa Thế Lạt (孛兒只斤和世㻋, Borjigin Küsele, ᠬᠦᠰᠡᠯᠡᠨ)
Niên hiệu Thiên Lịch (天曆)
Thụy hiệu Dực Hiến Cảnh hiếu Hoàng đế (翼獻景孝皇帝)
Hốt Đô Đốc hãn (Khutughtu hãn, ᠬᠤᠲᠤᠭᠲᠤ ᠬᠠᠭᠠᠨ, Хутагт хаан)
Miếu hiệu Minh Tông
Hoàng tộc Bột Nhi Chỉ Cân (Боржигин)
Thân phụ Nguyên Vũ Tông
Sinh 22 tháng 12 năm 1300
Mất 30 tháng 8 năm 1329 (tuổi 28-29)
Onggachatu, Nội Mông Cổ
An táng Khởi Liễn cốc

Nguyên Minh Tông (1300-1329), tên thật là Bột Nhi Chỉ Cân Hòa Thế Lạt. Ông là vị hoàng đế thứ 9 của nhà Nguyên trong lịch sử Trung Quốc và là Đại hãn thứ 13 của đế quốc Mông Cổ. Hòa Thế Lạt là con trưởng của Nguyên Vũ Tông Hải Sơn. Ông lên ngôi năm 1329, nhưng đã bị giết chết ngay sau đó.

Tiểu sử[sửa | sửa mã nguồn]

Ông là con trai cả của Nguyên Vũ Tông và một người phụ nữ Mông Cổ-Ikhires. Kể từ khi vua cha lên ngôi trên sự cân bằng không ổn định giữa Vũ Tông, em trai Bát Đạt và mẹ Dagi của gia tộc Framegirad, Vũ Tông đã chỉ định Bát Đạt là Thái tử với điều kiện là ông ta sẽ phải nhường ngôi lại cho Hòa Thế Lạt sau này.

Tuy nhiên, sau khi Nguyên Nhân Tông kế vị ngai vàng năm 1311, Dagi, Temüder và các thành viên khác trong phe Khunggi đã chọn con trai của ông ta là Thạc Đức Bát Thích làm thái tử thay vì Hòa Thế Lạt vì mẹ của ông xuất thân từ gia tộc Ikhires chứ không phải là gia tộc Khunggirad.

Lưu vong sang Trung Á[sửa | sửa mã nguồn]

Để đảm bảo sự kế vị của Thạc Đức Bát Thích, Hòa Thế Lạt được trao danh hiệu Chou vương và giáng chức ở Vân Nam năm 1316, nhưng ông đã trốn sang hãn quốc Sát Hợp Đài {Esen Bukha cai trị} ở Trung Á, theo lời khuyên của vua cha ngày trước, sau một cuộc nổi dậy thất bại ở Thiểm Tây. Khi Esen Bukha nghe nói rằng Hòa Thế Lạt đang sống gần vương quốc của mình, ông ta đến chào Thế Lạt. Sau đó, Hòa Thế Lạt được hậu thuẫn bởi các hoàng tử Chagatayid. Trong khi lưu vong ở Trung Á, ông kết hôn với Mailaiti, con gái của Temuder bên nước Qarluq.

Lên ngôi hoàng đế[sửa | sửa mã nguồn]

Mặc dù phe đối thủ đã bị thanh trừng bởi Nguyên Thái Định Đế khi Thạc Đức Bát Thích (Hoàng đế Nguyên Anh Tông) bị ám sát, ông vẫn ở Trung Á. Ông đã mở rộng ảnh hưởng trong thành trì của mình nằm ở phía tây của dãy núi Altay.

Năm 1328 khi Thái Định đế qua đời, một cuộc nội chiến được gọi là Cuộc chiến của hai thủ đô nổ ra giữa A Tốc Cát Bát ở Thượng Đô và em trai ông là Đồ Thiếp Mộc NhiĐại Đô. Sau khi A Tốc Cát Bát bị lật đổ, Đồ Thiếp Mộc Nhi triệu tập anh trai của mình đến kinh đô.

Cùng lúc đó, Hòa Thế Lạt, với sự hỗ trợ của các lãnh đạo Chaghadayid, Eljigidey và Duwa Temür, đã vào Mông Cổ từ vùng Tarbagatai (ở dãy núi Khangai). Ông cũng nhận được sự ủng hộ từ các hoàng tử và tướng lĩnh của Mông Cổ, và với sức mạnh quân sự áp đảo, gây áp lực lên Đồ Thiếp Mộc Nhi. Hòa Thế Lạt lên ngôi vào ngày 27 tháng 2 năm 1329 ở phía bắc Karakorum.

Đồ Thiếp Mộc Nhi thoái vị vào ngày 3 tháng 4 cùng năm và một tháng sau đó, El Temür mang con dấu đế quốc đến Hòa Thế Lạt ở Mông Cổ, thông báo ý định của kinh thành để chào đón ông. Hòa Thế Lạt được đón về Đại Đô. Hòa Thế Lạt đáp lại bằng cách phong cho Đồ Thiếp Mục Nhi làm hoàng thái đệ ngày 15 tháng 5. Hòa Thế Lạt đã tiến hành bổ nhiệm những người trung thành của mình vào những chức vụ quan trọng trong Ban Thư ký, Văn phòng Quân sự và Censorate.

Bị hại[sửa | sửa mã nguồn]

Do muốn sớm trở lại ngai vàng, Đồ Thiếp Mộc Nhi và Yên Thiếp Mộc Nhi sau khi đưa Hòa Thế Lạt lên ngôi liền cho người kiểm soát chặt Hòa Thế Lạt, khi có cơ hội thì trừ khử ông ta ngay. Nhưng Hòa Thế Lạt đã hành động quá mau lẹ, vừa lên ngôi đã xây dựng thế lực riêng của mình khiến Đồ Thiếp Mục Nhi càng trở nên lo sợ, liền tìm cách để sớm lật đổ ông. Sau khi bàn bạc với Yên Thiếp Mộc Nhi, Đồ Thiếp Mộc Nhi đã lệnh cho hắn đầu độc chết Hòa Thế Lạt trong một bữa tiệc vào ngày sinh nhật lần thứ 29 của ông ta ở Hà Bắc vào mùa thu năm 1329. Ngay sau đó Đồ Thiếp Mục Nhi tuyên bố ngôi vị hoàng đế của mình đã khôi phục hoàn toàn và lập tức lên ngôi.

Ghi chú[sửa | sửa mã nguồn]