Sông Mã

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Sông Mã
Sông Mã town.jpg
Sông Mã đoạn qua thị trấn Sông Mã
Đặc điểm
Dài 512 km
Lưu vực 28.400 km²
Lưu lượng 52,6m³/s
Dòng chảy
Thượng nguồn Điện Biên
Cửa sông Cửa Hới (Lạch Hới)
 Cao độ 0 m
Địa lý
Các quốc gia lưu vực Việt NamLào
Sông Mã chảy Điện Biên qua Sơn La, Lào, Thanh Hóa ra biển Đông.

Sông Mã là một con sông của Việt NamLào có chiều dài 512 km, trong đó phần trên lãnh thổ Việt Nam dài 410 km và phần trên lãnh thổ Lào dài 102 km.

Khái quát[sửa | sửa mã nguồn]

Sông Mã có hai nguồn chính, là từ tỉnh Điện Biên và từ Lào.

Nguồn thứ nhất bắt đầu bằng hợp lưu các suối ở vùng biên giới Việt - Lào tại bản Khăm PonMường Lói huyện Điện Biên tỉnh Điện Biên 21°0′49″B 103°7′38″Đ / 21,01361°B 103,12722°Đ / 21.01361; 103.12722 (Sông Mã). Chảy đến xã Bó Sinh huyện Sông Mã tỉnh Sơn La thì sông Mã tiếp nhận dòng Nậm Khoai tức Nậm Hua chảy từ huyện Tuần Giáo đến [1][2].

Từ đó sông chảy uốn lượn, với hướng chính Tây Bắc-Đông Nam qua huyện Sông Mã của tỉnh Sơn La rồi qua lãnh thổ Lào ở Cửa khẩu Chiềng Khương.

Nguồn thứ hai bắt đầu từ sườn phía Bambusao[3], hai nguồn này đều đổ vào Thanh Hóa qua địa phận tỉnh Sầm Nưa. Tại Thanh Hóa, sông tiếp tục giữ hướng Tây Bắc - Đông Nam chảy qua các huyện phía Bắc của tỉnh, hội lưu với sông Chu rồi đổ ra vịnh Bắc Bộ theo 2 nhánh sông (nhánh phía Nam vẫn gọi là sông Mã, nhánh phía Bắc gọi là sông Lèn) ở Lạch Hới (cửa Hới) nằm giữa huyện Hoằng Hóathị xã Sầm Sơn cùng Lạch Sung (cửa Sung) nằm giữa huyện Hậu LộcNga Sơn.

Lưu vực của sông Mã rộng 28.400 km², phần ở Việt Nam rộng 17.600 km², cao trung bình 762 m, độ dốc trung bình 17,6%, mật độ sông suối toàn lưu vực 0,66 km/km².[1]. Lưu lượng nước trung bình năm 52,6 /s.

Sông Mã chủ yếu chảy giữa vùng rừng núi và trung du. Phù sa sông Mã là nguồn chủ yếu tạo nên đồng bằng Thanh Hóa lớn thứ ba ở Việt Nam.

Hệ thống sông Mã[sửa | sửa mã nguồn]

Hệ thống sông Mã gồm dòng chính là sông Mã và 2 phụ lưu lớn là sông Chu, sông Bưởi. Hệ thống sông này có tổng chiều dài là 881 km, tổng diện tích lưu vực là 39.756 km², trong đó có 17.520 km² nằm trong lãnh thổ Việt Nam. Tổng lượng nước trung bình hàng năm của toàn bộ hệ thống sông là 19,52 tỉ m³[4].

Các phụ lưu lớn của sông Mã là sông Chu, sông Bưởi, sông Cầu Chày đều hợp lưu với sông Mã trên địa phận Thanh Hóa. Ngoài ra còn có các phụ lưu nhỏ như sông Lũng, sông Sơn Trà, sông Nậm Soi.

Tiềm năng thủy điện lý thuyết của hệ thống sông Mã là 12 tỷ kW, tiềm năng có thể khai thác là 4.732 triệu kW và tiềm năng kinh tế là 2,43 tỷ kW. Cùng với nhiệm vụ phát điện, hệ thống này còn có nhiệm vụ thủy lợi: cấp nước cho nông nghiệp, chống lũ hạ du[4].

Sông Mã có độ dốc nhỏ, các công trình thủy điện chủ yếu tập trung vào phụ lưu của nó là sông Chu[4].

Tên gọi[sửa | sửa mã nguồn]

Tên gọi của sông xuất phát từ tên tiếng dân tộc Tháitiếng Làonậm Ma với nậm nghĩa là sông, nước. Đây cũng là tên chính thức của đoạn sông bên Lào.

Theo quan niệm của người Kinh, sông có tên gọi "Mã" vì dòng nước chảy xiết như ngựa phi. Tuy nhiên, theo nghiên cứu về từ nguyên học thì Mã là âm một chữ Hán để ghi tên thật: "sông Mạ", trong đó "mạ" là một từ tiếng Việt cổ còn lưu lại trong phương ngữ miền Trung có nghĩa là "mẹ". Và tên gốc con sông có nghĩa là "sông lớn"[5].

Sử Việt còn gọi sông Mã là Lỗi Giang.

Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]

Trong cuốn sách Đất nước Việt Nam qua các đời của học giả Đào Duy Anh xuất bản năm 1964, ông này lấy dẫn chứng lịch sử và cho rằng dòng chính của sông Mã bị thay đổi vào thời nhà Nguyễn. Theo nhận định này ngoài cửa Sung, sông Mã còn đổ ra biển bằng cửa chính là Lạch Trường với dòng chính là sông Tào Xuyên ngày nay (sử cũ gọi là dòng Ngu giang). Đầu đời Nguyễn, một trận lũ lớn đánh đắm một bè gỗ lim ở cửa vào sông Ngu, bè ấy bị phù sa lấp mà chẹn nghẽn đường sông, thì sông ấy mới dần dần bị hẹp lại. Sau khi dòng sông Ngu bị hẹp lại thì sông Mã trổ rộng ra ngách sông nhỏ trước kia ở giữa núi Hàm Rồng và núi Châu Phong, đổ ra cửa biển Lạch Hới như ngày nay[6].

Một đoạn sông Mã từ ngã ba Bông đến cửa sông Nhà Lêthành phố Thanh Hóa từ thế kỷ X đã được Vua Lê Đại Hành tổ chức khơi thông tạo tuyến kênh Nhà Lê là tuyến giao thông đường thủy nối từ kinh đô Hoa Lư tới biên giới Đèo Ngang thời Tiền Lê.

Các cây cầu bắc qua sông Mã[sửa | sửa mã nguồn]

Thủy điện[sửa | sửa mã nguồn]

Thủy điện Trung Sơn công suất lắp đặt 260 MW, trên dòng chính sông Mã, ở xã Trung Sơn huyện Quan Hóa, tỉnh Thanh Hóa, khởi công 2012, dự kiến hoàn thành 2017 [7]

Thủy điện Hồi Xuân công suất 102 MW, ở xã Thanh Xuân huyện Quan Hóa, tỉnh Thanh Hóa, khởi công 2010, dự kiến hoàn thành 2015 [8]

Hình ảnh[sửa | sửa mã nguồn]

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Bản đồ tỷ lệ 1:500.000 tờ F-48-C Điện Biên.
  2. ^ Bản đồ tỷ lệ 1:50.000 tờ F-48-63-C.
  3. ^ “Hệ thống sông ngòi Việt Nam”. Truy cập 23 tháng 5 năm 2015. 
  4. ^ a ă â Lưu vực sông Mã.
  5. ^ Cơ sở ngôn ngữ học và tiếng Việt, Nhà xuất bản Giáo dục, 2006, tr. 132
  6. ^ Đất nước Việt Nam qua các đời. Hà Nội: Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin. Đào Duy Anh (1964)
  7. ^ Hơn 400 triệu USD xây thủy điện Trung Sơn trên sông Mã. vnexpress, 25/11/2012. Truy cập 11/07/2016.
  8. ^ Thủy điện Hồi Xuân – Công trình lớn nơi thượng nguồn Sông Mã. vnecohoixuan, 2012. Truy cập 11/07/2016.

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]