Bộ Cá vược

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Bộ Cá vược
YellowPerch.jpg
Cá pecca vàng (Perca flavescens)
Phân loại khoa học
Giới (regnum) Animalia
Ngành (phylum)

Chordata

(không phân hạng) Craniata
Phân ngành (subphylum) Vertebrata
Phân thứ ngành (infraphylum) Gnathostomata
Liên lớp (superclass) Osteichthyes
Lớp (class)

Actinopterygii

(không phân hạng) Actinopteri
Phân lớp (subclass) Neopterygii
Phân thứ lớp (infraclass)

Teleostei

(không phân hạng) Osteoglossocephalai
(không phân hạng) Clupeocephala
(không phân hạng) Euteleosteomorpha
(không phân hạng) Neoteleostei
(không phân hạng) Eurypterygia
(không phân hạng) Ctenosquamata
(không phân hạng) Acanthomorphata
(không phân hạng) Euacanthomorphacea
(không phân hạng) Percomorphaceae
(không phân hạng) Eupercaria
Bộ (ordo) Perciformes
Các họ
Nhiều, xem văn bản

Bộ Cá vược (danh pháp khoa học: Perciformes, còn gọi là Percomorphi hay Acanthopteri, như định nghĩa truyền thống bao gồm khoảng 40% các loài cá xương và là bộ lớn nhất trong số các bộ của động vật có xương sống. Tên gọi Perciformes có nghĩa là giống như cá pecca/cá vược. Chúng thuộc về lớp Cá vây tia (Actinopterygii) và bao gồm trên 7.000 loài khác nhau, với kích thước và hình dáng đa dạng, được tìm thấy trong gần như trong mọi môi trường nước. Bộ này cũng là bộ động vật có xương sống với kích thước biến đổi nhiều nhất, từ nhỏ bé như ở Schindleria brevipinguis (dài 0,7 cm/ 0,3 inch) tới lớn như ở các loài Makaira (dài 5 m/16,5 ft). Chúng lần đầu tiên xuất hiện và đa dạng hóa trong Hậu Phấn trắng. Các loài cá dạng cá vược thông thường có các vây lưng và vây hậu môn được phân chia thành các gai ở phần trước và các tia vây mềm ở phần sau, chúng có thể tách biệt một phần hay toàn phần. Chúng thường cũng có các vây chậu với 1 gai và tới 5 tia vây mềm, hoặc là nằm ở dưới phần họng hoặc dưới phần bụng. Vảy thông thường có rìa thô ráp, mặc dù đôi khi có rìa nhẵn hay biến đổi khác. Các đặc trưng khác, mang tính chuyên ngành hơn được xác định cho từng nhóm là khác nhau.

Sự phân loại hiện tại vẫn còn mâu thuẫn. Theo định nghĩa thông thường thì bộ Perciformes gần như chắc chắn là cận ngành. Các bộ khác có thể nên đưa vào bộ này trong vai trò như là các phân bộ bao gồm bộ Cá mù làn (Scorpaeniformes), bộ Cá nóc (Tetraodontiformes), bộ Cá thân bẹt (Pleuronectiformes). Với bộ như được công nhận như hiện tại thì một vài phân bộ cũng có thể là cận ngành.

Các họ[sửa | sửa mã nguồn]

Các họ liệt kê dưới đây theo phân bộ/siêu họ, nói chung theo Fishes of the World của Joseph S. Nelson.

  1. Phân bộ Percoidei
    1. Siêu họ Percoidea
      1. Acropomatidae (họ Cá pecca biển ôn đới)
      2. Ambassidae (họ Cá sơn biển)
      3. Apogonidae (họ Cá sơn)
      4. Arripidae (họ Cá hồi Úc)
      5. Banjosidae: họ Cá ban giô
      6. Bathyclupeidae
      7. Bramidae (họ Cá vền biển/cá chim)
      8. Callanthiidae
      9. Carangidae (họ Cá khế, cá nục, cá sòng)
      10. Caristiidae
      11. Centracanthidae
      12. Centrarchidae (họ Cá thái dương nước ngọt)
      13. Centropomidae
      14. Chaetodontidae (họ Cá bướm)
      15. Coryphaenidae (họ Cá nục heo)
      16. Dichistiidae
      17. Dinolestidae
      18. Dinopercidae
      19. Drepaneidae (họ Cá hiên/khiên)
      20. Echeneidae
      21. Emmelichthyidae
      22. Enoplosidae
      23. Epigonidae
      24. Gerreidae (cá móm)
      25. Glaucosomatidae
      26. Grammatidae
      27. Haemulidae (cá sạo)
      28. Howellidae
      29. Inermiidae
      30. Kuhliidae
      31. Kyphosidae (họ Cá dầm)
      32. Lactariidae
      33. Lateolabracidae: (họ Cá vược Nhật Bản)
      34. Latidae: (họ Cá chẽm, tách ra từ họ Centropomidae năm 2004)
      35. Leiognathidae (họ Cá liệt)
      36. Leptobramidae
      37. Lethrinidae (họ Cá hè)
      38. Lobotidae (họ Cá hường vện, cá rô biển, cá ba đuôi)
      39. Lutjanidae (họ Cá hồng)
      40. Malacanthidae
      41. Menidae (Cá lưỡi búa)
      42. Monodactylidae (họ Cá chim dơi, cá chim khoang, cá chim bạc)
      43. Moronidae
      44. Mullidae (họ Cá phèn)
      45. Nandidae (họ Cá sặc vện)
      46. Nematistiidae
      47. Nemipteridae (họ Cá lượng/cá đổng)
      48. Notograptidae
      49. Nototheniidae
      50. Opistognathidae
      51. Oplegnathidae
      52. Ostracoberycidae
      53. Pempheridae (họ Cá sóc vây đơn)
      54. Pentacerotidae
      55. Percichthyidae
      56. Percidae (họ Cá vược, cá pecca)
      57. Plesiopidae (họ Cá đông)
      58. Polycentridae
      59. Polynemidae (họ Cá vây tua, cá nhụ, cá phèn)
      60. Polyprionidae
      61. Pomacanthidae (họ Cá bướm gai)
      62. Pomatomidae
      63. Priacanthidae
      64. Pseudochromidae
      65. Rachycentridae (họ Cá giò)
      66. Sciaenidae (họ Cá đù)
      67. Scombropidae
      68. Serranidae (họ Cá mú)
      69. Sillaginidae (họ Cá đục)
      70. Sparidae (họ Cá tráp/cá chìa vôi sông)
      71. Terapontidae (họ Cá căng)
      72. Toxotidae (họ Cá măng rổ)
    2. Siêu họ Cirrhitoidea
      1. Aplodactylidae
      2. Cheilodactylidae
      3. Chironemidae
      4. Cirrhitidae
      5. Latridae
    3. Siêu họ Cepoloidea
      1. Cepolidae (họ Cá dao đỏ)
  2. Phân bộ Elassomatoidei
    1. Elassomatidae
  3. Phân bộ Labroidei
    1. Cichlidae (họ Cá hoàng đế/cá rô phi, cá thần tiên)
    2. Embiotocidae
    3. Labridae (họ Bàng chài)
    4. Odacidae
    5. Pomacentridae (họ Cá thia)
    6. Scaridae (họ Cá mó)
  4. Phân bộ Zoarcoidei
    1. Anarhichadidae
    2. Bathymasteridae
    3. Cryptacanthodidae
    4. Pholidae
    5. Ptilichthyidae
    6. Scytalinidae
    7. Stichaeidae
    8. Zaproridae
    9. Zoarcidae
  5. Phân bộ Notothenioidei
    1. Bathydraconidae
    2. Bovichthyidae
    3. Channichthyidae
    4. Harpagiferidae
    5. Nototheniidae
  6. Phân bộ Trachinoidei
    1. Ammodytidae
    2. Champsodontidae
    3. Cheimarrhichthyidae
    4. Chiasmodontidae
    5. Creediidae
    6. Leptoscopidae
    7. Percophidae
    8. Pholidichthyidae
    9. Pinguipedidae (họ Cá lú)
    10. Trachinidae
    11. Trichodontidae
    12. Trichonotidae
    13. Uranoscopidae
  7. Phân bộ Blennioidei
    1. Blenniidae (cá mào gà)
    2. Chaenopsidae
    3. Clinidae
    4. Dactyloscopidae
    5. Labrisomidae
    6. Tripterygiidae
  8. Phân bộ Icosteoidei
    1. Icosteidae
  9. Phân bộ Gobiesocoidei
    1. Gobiesocidae
  10. Phân bộ Callionymoidei
    1. Callionymidae (cá đàn lia)
    2. Draconettidae
  11. Phân bộ Gobioidei
    1. Eleotridae (họ Cá bống đen, bống bớp)
    2. Gobiidae (họ Cá bống trắng)
    3. Kraemeriidae (họ Cá bống cát)
    4. Microdesmidae (họ Cá bống biển sâu)
    5. Odontobutidae
    6. Ptereleotridae
    7. Rhyacichthyidae (họ Cá bống chạch)
    8. Schindleriidae
    9. Xenisthmidae
  12. Phân bộ Kurtoidei
    1. Kurtidae
  13. Phân bộ Acanthuroidei
    1. Acanthuridae (họ Cá đuôi gai)
    2. Ephippidae (họ Cá tai tượng biển)
    3. Luvaridae
    4. Scatophagidae (họ Cá nâu)
    5. Siganidae (họ Cá dìa)
    6. Zanclidae (họ Cá thù lù)
  14. Phân bộ Scombrolabracoidei
    1. Scombrolabracidae
  15. Phân bộ Scombroidei
    1. Sphyraenidae (họ Cá nhồng)
    2. Gempylidae (họ Cá thu rắn)
    3. Trichiuridae (họ Cá hố)
    4. Scombridae (họ Cá thu ngừ, gồm cá thu và cá ngừ, cá bạc má)
    5. Xiphiidae (họ Cá kiếm)
    6. Istiophoridae (họ Cá cờ)
  16. Phân bộ Stromateoidei
    1. Amarsipidae
    2. Ariommatidae
    3. Centrolophidae
    4. Nomeidae
    5. Tetragonuridae
    6. Stromateidae (họ Cá bơ/cá chim trắng)
  17. Phân bộ Anabantoidei
    1. Anabantidae (họ Cá rô/cá rô đồng)
    2. Belontiidae (họ Cá sặc)
    3. Helostomatidae (họ Cá mùi, cá hường)
    4. Luciocephalidae
    5. Osphronemidae (họ Cá tai tượng, bao gồm cá lia thia, cá chọi Xiêm, cá tai tượng, cá đuôi cờ, mại cờ v.v)
  18. Phân bộ Channoidei
    1. Channidae (Họ Cá quả/cá lóc, cá chuối)
  19. Phân bộ Caproidei
    1. Caproidae (cá thoi)

Chia tách và sáp nhập[sửa | sửa mã nguồn]

Một số nghiên cứu gần đây cho thấy bộ Cá vược như trình bày trên đây là cận ngành. Hiện tại, người ta đề xuất phân chia bộ Cá vược ra thành một số bộ, như Kurtiformes, Gobiiformes, Scombriformes, Anabantiformes, Istiophoriformes, Carangiformes, Cichliformes, Pholidichthyiformes, Blenniiformes, Uranoscopiformes, Labriformes, Ephippiformes, Spariformes, Acanthuriformes, Pempheriformes, Centrarchiformes cùng một số họ ở các vị trí không xác định (incertae sedis) trong Percomorphaceae hoặc các nhánh nhỏ hơn, cùng 5 họ chuyển sang bộ Syngnathiformes; trong khi đó bộ Scorpaeniformes thì gần như bị sáp nhập hoàn toàn vào bộ này (trừ họ Dactylopteridae chuyển sang bộ Syngnathiformes)[1][2].

Cụ thể như sau:

Kurtiformes[sửa | sửa mã nguồn]

  • Apogonidae
  • Kurtidae

Gobiiformes[sửa | sửa mã nguồn]

  • Eleotridae
  • Gobiidae (gồm cả Microdesmidae + Ptereleotridae, gồm các chi Aioliops, Nemateleotris, Oxymetopon, Parioglossus, Ptereleotris)
  • Kraemeriidae
  • Odontobutidae
  • Rhyacichthyidae
  • Schindleriidae
  • Thalasseleotrididae
  • Xenisthmidae

Chuyển sang Syngnathiformes[sửa | sửa mã nguồn]

  • Callionymidae
  • Draconettidae
  • Mullidae

Scombriformes[sửa | sửa mã nguồn]

  • Amarsipidae
  • Ariommatidae
  • Arripidae
  • Bramidae
  • Caristiidae
  • Centrolophidae
  • Chiasmodontidae
  • Gempylidae
  • Icosteidae
  • Nomeidae
  • Pomatomidae
  • Scombridae
  • Scombrolabracidae
  • Scombropidae
  • Stromateidae
  • Tetragonuridae
  • Trichiuridae

Anabantiformes[sửa | sửa mã nguồn]

  • Anabantidae
  • Badidae
  • Channidae
  • Helostomatidae
  • Nandidae
  • Osphronemidae
  • Pristolepididae

Cấp bộ incertae sedis trong Carangaria[sửa | sửa mã nguồn]

  • Centropomidae (gồm cả Latidae)
  • Lactariidae[3]
  • Leptobramidae
  • Menidae
  • Polynemidae
  • Sphyraenidae
  • Toxotidae

Istiophoriformes[sửa | sửa mã nguồn]

  • Istiophoridae
  • Xiphiidae

Carangiformes[sửa | sửa mã nguồn]

  • Carangidae
  • Coryphaenidae
  • Echeneidae
  • Nematistiidae
  • Rachycentridae

Cấp bộ incertae sedis trong Ovalentaria[sửa | sửa mã nguồn]

  • Ambassidae
  • Congrogadidae sensu Godkin và Winterbottom (1985) và Wainwright et al. (2012), trước đây là phân họ trong Pseudochromidae.
  • Embiotocidae
  • Grammatidae (không đơn ngành)
  • Opistognathidae
  • Plesiopidae
  • Polycentridae
  • Pomacentridae
  • Pseudochromidae

Cichliformes[sửa | sửa mã nguồn]

  • Cichlidae

Pholidichthyiformes[sửa | sửa mã nguồn]

  • Pholidichthyidae

Blenniiformes[sửa | sửa mã nguồn]

  • Blenniidae
  • Chaenopsidae
  • Clinidae
  • Dactyloscopidae
  • Labrisomidae
  • Tripterygiidae

Cấp bộ incertae sedis trong Eupercaria[sửa | sửa mã nguồn]

  • Bathyclupeidae
  • Callanthiidae
  • Caproidae
  • Champsodontidae
  • Centrogenyidae (có thể thuộc về Uranoscopiformes)
  • Cepolidae
  • Dichistiidae
  • Dinolestidae
  • Dinopercidae
  • Emmelichthyidae
  • Gerreidae
  • Haemulidae (gồm cả Inermiidae)
  • Hapalogenyidae
  • Lutjanidae (gồm cả Caesionidae)
  • Malacanthidae
  • Monodactylidae
  • Moronidae
  • Parascorpididae
  • Pomacanthidae
  • Priacanthidae
  • Scatophagidae
  • Sciaenidae
  • Siganidae
  • Sillaginidae
  • Symphysanodontidae
  • Trichonotidae

Uranoscopiformes[sửa | sửa mã nguồn]

  • Ammodytidae
  • Cheimarrichthyidae
  • Pinguipedidae
  • Uranoscopidae

Labriformes[sửa | sửa mã nguồn]

  • Labridae (gồm cả Scaridae)
  • Odacidae

Lobotiformes[sửa | sửa mã nguồn]

  • Datnioididae
  • Lobotidae

Ephippiformes[sửa | sửa mã nguồn]

  • Drepaneidae
  • Ephippidae

Spariformes[sửa | sửa mã nguồn]

  • Centracanthidae
  • Lethrinidae
  • Nemipteridae
  • Sparidae

Chaetodontiformes[sửa | sửa mã nguồn]

  • Chaetodontidae
  • Leiognathidae

Acanthuriformes[sửa | sửa mã nguồn]

  • Acanthuridae
  • Luvaridae
  • Zanclidae

Pempheriformes[sửa | sửa mã nguồn]

  • Acropomatidae (không đơn ngành)
  • Banjosidae
  • Creediidae
  • Epigonidae
  • Glaucosomatidae
  • Howellidae
  • Lateolabracidae
  • Leptoscopidae
  • Ostracoberycidae
  • Pempheridae
  • Pentacerotidae
  • Percophidae
  • Polyprionidae (không đơn ngành)

Centrarchiformes[sửa | sửa mã nguồn]

  • Phân bộ Centrarchoidei
    • Centrarchidae
    • Elassomatidae
    • Enoplosidae
    • Sinipercidae[4][5]
  • Phân bộ Cirrhitioidei
    • Aplodactylidae
    • Cheilodactylidae
    • Chironemidae
    • Cirrhitidae
    • Latridae
  • Phân bộ Percichthyoidei
    • Percichthyidae (bao gồm cả Perciliidae).
  • Phân bộ Percalatoidei
    • "Percalatidae" (percichthyoids và Percichthyidae sensu Johnson (1984) không là đơn ngành: Các loài ở Australia là Percalates colonorumPercalates novemaculeata không có quan hệ họ hàng gần với các thành viên khác của họ Percichthyidae (Betancur-R. et al. (2013a); Chen et al. (2014b); Lavoué et al. (2014)), vì thế các loài này nên được đặt trong phân bộ của chính chúng (Peter Unmack pers. comm.; Lavoué et al. (2014)). Percalates được liệt kê như là danh pháp đồng nghĩa muộn của Macquaria[6], nhưng loài điển hình của chi Macquaria (M. australasica) có quan hệ họ hàng gần với loài còn lại của chi Macquaria (M. ambigua) trong phạm vi họ Percichthyidae sensu stricto, vì thế cả hai tên gọi của các chi này đều là hợp lệ (Peter Unmack et al., pers. comm.; Lavoué et al. (2014)).)
  • Phân bộ Terapontoidei
    • Girellidae[7]
    • Kuhliidae
    • Kyphosidae
    • Oplegnathidae
    • Terapontidae

Bộ Cá vược theo định nghĩa mới[1][2][sửa | sửa mã nguồn]

  • Không kiểm tra, nhưng theo truyền thống xếp trong bộ Scorpaeniformes.
    • Apistidae[8]
    • Aploactinidae[8]
    • Congiopodidae[8]
    • Eschmeyeridae[8]
    • Gnathanacanthidae[8]
    • Neosebastidae[8]
    • Pataecidae[8]
    • Perryenidae[8]
    • Plectrogeniidae[8]
    • Zanclorhynchidae[8]
  • Cấp phân bộ incertae sedis
    • Bembropidae[8]
    • Hoplichthyidae[8]
    • Platycephalidae[8]
  • Phân bộ Serranoidei sedis mutabilis
    • Serranidae
  • Phân bộ Percoidei, định nghĩa giới hạn
    • Percidae
    • Niphonidae
    • Trachinidae
  • Phân bộ Notothenioidei
    • Artedidraconidae
    • Bathydraconidae (không đơn ngành)
    • Bovichtidae
    • Channichthyidae
    • Eleginopsidae
    • Harpagiferidae
    • Nototheniidae (không đơn ngành)
    • Pseudaphritidae
  • Phân bộ Scorpaenoidei, định nghĩa mới
    • Sebastidae[8] (không đơn ngành)
    • Setarchidae[8]
    • Scorpaenidae[8] (gồm cả Caracanthidae, không đơn ngành)
    • Synanceiidae[8]
    • Tetrarogidae[8]
  • Phân bộ Bembroidei
    • Bembridae[8]
      • Parabembridae[8]
  • Phân bộ Triglioidei sensu Jordan
    • Peristediidae[8]
    • Triglidae[8]
  • Phân bộ Cottioidei, định nghĩa mới (= Cottimorpha sensu Li et al.)
    • Cận bộ Anoplopomatales (mới)
      • Anoplopomatidae[8]
    • Cận bộ Gasterosteales
      • Aulorhynchidae
      • Gasterosteidae
      • Hypoptychidae
    • Cận bộ Zoarcales
      • Anarhichadidae
      • Bathymasteridae (không đơn ngành)
      • Cryptacanthodidae
      • Pholidae
      • Ptilichthyidae
      • Scytalinidae
      • Stichaeidae (không đơn ngành)
      • Zaproridae
      • Zoarcidae
    • Cận bộ Hexagrammales
      • Hexagrammidae[8] (sensu stricto)
    • Cận bộ Zaniolepidoales
      • Zaniolepididae (sensu Smith & Busby (2014), trước đây là phân họ trong Hexagrammidae; không liệt kê bởi Eschmeyer (2014))
    • Cận bộ Cottales
      • Agonidae[8] (không đơn ngành, bao gồm cả Hemitripteridae[8])
      • Cottidae[8] (không đơn ngành, bao gồm cả Abyssocottidae[8]; Comephoridae[8] và Cottocomephoridae[8])
      • Cyclopteridae[8]
      • Ereuniidae[8]
      • Jordaniidae
      • Liparidae[8]
      • Normanichthyidae[8]
      • Psychrolutidae[8] (gồm cả Bathylutichthyidae[8])
      • Rhamphocottidae[8]
      • Scorpaenichthyidae
      • Trichodontidae

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ a ă Ricardo Betancur-R., Richard E. Broughton, Edward O. Wiley, Kent Carpenter, J. Andrés López, Chenhong Li, Nancy I. Holcroft, Dahiana Arcila, Millicent Sanciangco, James C Cureton II, Feifei Zhang, Thaddaeus Buser, Matthew A. Campbell, Jesus A Ballesteros, Adela Roa-Varon, Stuart Willis, W. Calvin Borden, Thaine Rowley, Paulette C. Reneau, Daniel J. Hough, Guoqing Lu, Terry Grande, Gloria Arratia, Guillermo Ortí, 2013, The Tree of Life and a New Classification of Bony Fishes, PLOS Currents Tree of Life. 18-04-2013. Ấn bản 1, doi:10.1371/currents.tol.53ba26640df0ccaee75bb165c8c26288.
  2. ^ a ă Betancur-R, R., E. Wiley, N. Bailly, M. Miya, G. Lecointre, and G. Ortí. 2014. Phylogenetic Classification of Bony Fishes --Version 3, 30-7-2014.
  3. ^ Campbell M. A., W. J. Chen, J. A. Lopez. 2013. Are flatfishes (Pleuronectiformes) monophyletic? Molecular Phylogenetics and Evolution. 69:664-673.
  4. ^ Li C., G. Ortí, J. Zhao. 2010. The phylogenetic placement of sinipercid fishes ("Perciformes") revealed by 11 nuclear loci. Molecular Phylogenetics and Evolution. 56:1096-1104.
  5. ^ Eschmeyer W.N. 2014. Catalog of Fishes: Genera, Species, References. Electronic Version accessed 16-07-2014.
  6. ^ Eschmeyer (2014)
  7. ^ Theo Carpenter 2001; liệt kê ở cấp phân họ của Kyphosidae theo Eschmeyer (2014).
  8. ^ a ă â b c d đ e ê g h i k l m n o ô ơ p q r s t u ư v x y aa ab ac ad ae Trước đây xếp vào bộ Scorpaeniformes.

Thư mục[sửa | sửa mã nguồn]