Anne của Cleves

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Buớc tưới chuyển hướng Bước tới tìm kiếm
Anne xứ Cleves
Anne of Cleves, by Hans Holbein the Younger.jpg
Vương hậu nước Anh
Tại vị6 tháng 1, 1540 – 9 tháng 7, 1540
(6 tháng 3 ngày)
Tiền nhiệmJane Seymour
Kế nhiệmCatherine Howard
Thông tin chung
Phối ngẫuHenry VIII của Anh
Hoàng tộcNhà La Marck (khi sinh)
Nhà Tudor (kết hôn)
Thân phụJohn III, Công tước xứ Cleves
Thân mẫuMaria xứ Jülich-Berg
Sinh(1515-09-22)22 tháng 9 năm 1515
Düsseldorf, Công quốc Berg,
Đế quốc La Mã Thần thánh
Mất16 tháng 7 năm 1557(1557-07-16) (41 tuổi)
Thái ấp Chelsea, Anh
An táng3 tháng 8, năm 1557
Tu viện Westminster
Tôn giáoCông giáo La Mã, sau cải thành Anh giáo, sau đó lại về Công giáo La Mã
Chữ ký của Anne xứ Cleves

Anne của xứ Cleves (tiếng Đức: Anna von Kleve, 22 tháng 9, năm 1515 - 16 tháng 7, năm 1557), là Vương hậu nước Anh từ ngày 6 tháng 1 năm 1540 đến 9 tháng 7 cùng năm, với tư cách là người vợ thứ 4 của Quốc vương Henry VIII của Anh.

Không lâu sau, cuộc hôn nhân giữa bà và Vua Henry VIII được tuyên bố là ["không có hiệu lực"] khi ông chưa từng quan hệ tình dục với bà, dẫn đến việc ông tiến hành ly hôn ngay sau đó. Bằng việc chưa từng là vợ chính thức của Vua Henry VIII, kết quả là Anne không được làm lễ sách lập Vương hậu một cách hợp pháp theo truyền thống. Sau khi hủy hôn, Anne được nhà vua đền bù rất hào phóng, và do vậy được gọi tắt là "Người em gái thân yêu của nhà vua"[1][2].

Bà sống khá thọ so với các phụ nữ thời xưa, và còn sống đủ lâu để chứng kiến lễ đăng quang của Nữ vương Mary I của Anh diễn ra. Tính đến thời điểm ấy, Anne tuy không phải là người sống thọ nhất so với Catherine xứ Aragon nhưng lại là người vợ sống lâu nhất trong số những người vợ của Henry VIII[3].

Thân thế[sửa | sửa mã nguồn]

Chân dung trắng đen Anne xứ Cleves, vẽ bởi Wenceslas Hollar.

Anne sinh ra vào ngày 22 tháng 9 năm 1515[4][5] tại Düsseldorf, một vùng đất thuộc Công quốc Berg, nằm trong khối đại hạt bang của Thánh chế La Mã, mà hiện nay là khu vực Rheinland của nước Đức. Bà là thành viên của Nhà La Marck, con gái của John III, Công tước xứ Cleves, người nắm lãnh thổ các Công quốc Jülich, Cleves, Berg, cùng tước hiệu Bá tước của các xứ MarkRavensberg. Mẹ bà là Maria xứ Jülich-Berg, con gái của William IV, Công tước xứ Jülich-Berg, xuất thân từ một gia tộc đời đời thừa hưởng Công quốc Jülich-Berg trong Thánh chế La Mã. Bà lớn lên trong Lâu đài Burg bên rìa Solingen, thuộc nước Đức hiện nay.

Cha của bà John bị ảnh hưởng bởi Erasmus và theo chủ trương Cải cách Tin Lành, theo Liên minh Schmalkaldic - Liên bang Kháng Cách của Đức - và chống lại Hoàng đế Karl V của đế quốc La Mã Thần thánh. Sau khi John chết, anh trai bà, William, Công tước xứ Jülich-Cleves-Berg, chủ trương dùng hôn nhân đối với các chị em gái của ông để củng cố thế lực khắp Châu Âu. Anh trai bà đã bị sắp đặt hôn nhân với Joan III, Nữ vương của Vương quốc Navarre, nhưng họ đã huỷ hôn 4 năm sau đó. Năm 1526, Công tước William gả Sibylle của Cleves cho John Frederick I, Cử tri xứ Saxony, lãnh đạo Liên minh Schmalkaldic.

Vào năm 11 tuổi (1527), Anne được hứa gả cho Francis, con trai của Antoine, Công tước xứ Lorraine, khi đó Francis chỉ mới 10 tuổi[6]. Việc hôn nhân này sau đó bị bác bỏ và tuyên bố hủy vào năm 1535. William là một người theo Tin Lành, nhưng mẹ của Anne là Bà Công tước Marie lại là một người ngoan đạo Công giáo[7].

Hôn nhân[sửa | sửa mã nguồn]

Việc tranh chấp Guelders với Hoàng đế Karl V của Thánh chế La Mã đã khiến Công tước William kéo về đồng minh với Vua Henry VIII của Anh, và việc sắp xếp gặp gỡ giữa Henry VIII và Anne được dàn xếp bởi Thomas Cromwell. Họa sĩ Hans Holbein con đã được lệnh đến Düren để vẽ chân dung Anne, cùng người em gái là Amalia của Cleves. Sự điều đình với Cleves kết thúc vào tháng 3 năm 1539, đến ngày 4 tháng 10 cùng năm, Thomas Cromwell ký kết một điều ước hôn nhân với Cleves.

Theo nhãn quan của Henry VIII, vợ của ông phải là một người có giáo dục cao và khả năng giao tiếp tốt, tuy nhiên Anne lại thiếu những cái này. Bà chủ yếu thạo việc nhà như may vá, hoặc các loại hình giải trí điển hình như chơi bài, chơi cờ. Bà cũng có thể đọc và viết, tuy nhiên chỉ là tiếng Đức[8]. Ngoài ra, Anne được nhận xét là dịu dàng, đoan chính và ngoan ngoãn, rất hợp với yêu cầu cơ bản của Henry VIII. Sứ giả người Pháp là Charles de Marillac mô tả Anne có vóc dáng cao và mảnh mai, tuy có nhan sắc không quá nổi bật, nhưng bà rất đoan trang huệ hạ[9]. Bà có mái tóc màu sáng và được tả lại có khuôn mặt khả ái. Cũng theo nhà biên niên sử gia Edward Hall, Anne "có mái tóc thẳng, dài và màu vàng... Khi đến đây, đức bà mặc một bộ trang phục điển hình kiểu Anh, với một mũ trùm [Hood] theo phong cách Pháp, càng tôn thêm vẻ đẹp của bà. Những kẻ dưới đều tranh nhau chiêm ngưỡng bà"[10]. Nhìn chung, ấn tượng của người Anh về bà khá là uy nghiêm. Họa sĩ Holbein vẽ bà có cặp mắt mí khá dày, vầng trán cao vút và có cái cằm nhọn. Vua Henry VIII đã gặp bà vào ngày đầu năm của năm 1540 tại Tu viện Rochester, Rochester sau khi bà di chuyển từ Dover[11]. Lúc đó, nhà vua cùng các triều thần của mình đã cải trang theo truyền thống, đến gặp Anne khi bà đang ở trong phòng riêng. Eustace Chapuys tường thuật lại:

Anne of Cleves, miniature by Hans Holbein the Younger.jpg

[The King] so went up into the chamber where the said Lady Anne was looking out of a window to see the bull-baiting which was going on in the courtyard, and suddenly he embraced and kissed her, and showed her a token which the king had sent her for New Year’s gift, and she being abashed and not knowing who it was thanked him, and so he spoke with her. But she regarded him little, but always looked out the window…. and when the king saw that she took so little notice of his coming he went into another chamber and took off his cloak and came in again in a coat of purple velvet. And when the lords and knights saw his grace they did him reverence.

.

[Quốc vương] đã đến căn phòng, nơi mà ngài được bảo rằng Lady Anne đang hiện diện. Khi ấy, Lady Anne đang nhìn ra cửa sổ, xem một trận đấu bò ngoài sân, đột nhiên nhà vua đến ôm lấy và hôn bà. Sau đó, nhà vua lấy ra một món quà mà ông đã gửi vào dịp đầu năm. Lady Anne, lúc này vẫn đang bối rối và không biết ngài là ai, vẫn từ tốn tạ lễ. Cả hai bắt đầu nói chuyện với nhau. Tuy nhiên, Lady Anne có vẻ không đoái hoài gì đến ông, mà chỉ chăm chăm nhìn ra cửa sổ...

Nhà vua, sau khi thấy Lady Anne ít đếm xỉa đến mình, ông bèn đi đến một cái phòng khác, cởi áo choàng ra, thay bằng một cái áo khoác màu tím bằng nhung. Và khi các quan thần thấy nhà vua, tất cả đều quỳ chào cung kính[12].

Theo những nhận xét bởi chính nhà vua, ông cảm thấy Anne không như những gì được miêu tả. Nhà sử học Charles Wriothesley nhận xét Anne đã không đoái hoài gì đến nhà vua, là không rõ khi ấy bà có biết rằng ông là Quốc vương hay không[13][14]. Cả hai chính thức gặp mặt nhau vào ngày 3 tháng 1 cùng năm tại Blackheath, bên ngoài cổng của Greenwich Park, nơi mà một bữa tiệc chiêu đãi lớn đang diễn ra[15]. Nhiều nhà sử học tin rằng việc Henry VIII phàn nàn về Anne có ngoại hình "không như mong đợi" chỉ là một cái cớ cho một nguyên nhân ẩn sâu nào đó, nhà vua nhận xét: ["Nàng ta chẳng có một tí gì giống như các khanh mô tả cả"][16]. Thomas Cromwell, người chịu trách nhiệm chính cho sự kiện này đã bị nhà vua chỉ trích nặng nề, ông tuyến bố Cromwell chịu trách nhiệm cho nhựng sự tán dương sai lệch và bức họa dối trá của Holbein, nhận xét Anne không hề giống với những gì mà tranh miêu tả. Khi nhà vua gặp Anne lần đầu tiên, các quan thần mô tả lại vẻ mặt bàng hoàng và sốc của ông[17][18]. Henry VIII yêu cầu hủy hôn với Anne, nhưng Cromwell nói như vậy sẽ làm tổn hại đến liên minh với người Đức. Trong cơn tức giận, Henry VIII đã quay lưng và buộc tội Cromwell - điều mà về sau ông rất hối hận[19].

Vương hiệu của Anne xứ Cleves khi là Vương hậu.

Và dù rất bất mãn, Henry VIII vẫn tiến hành hôn lễ với Anne tại Cung điện PlacentiaGreenwich, London, với sự chứng nhận của Tổng giám mục Thomas Cranmer. Bà được troa một chiếc nhẫn có khắc dòng chữ ["God send me well to keep"]. Trước đó, sau khi đến Anh, Anne đã cải đạo thành Anh giáo theo ý nguyện của nhà vua[20]. Đêm động phòng của hai người không khả quan, nhà vua đã nói với Cromwell rằng: ["Ta thậm chí còn không thể làm. Trước đó ta đã không thích nàng ta, sau hôm qua ta càng không thích hơn"][21].

Vào tháng 2 năm ấy, khi đang trò chuyện với Bà Bá tước xứ Rutland, Anne đã mô tả nhà vua trong hằng đêm rất dịu dàng với mình, rằng: ["Khi đức ngài đến giường của ta, ngài hôn ta, cầm tay ta và nói 'Chúc ngủ ngon, em yêu'. Sau sáng hôm sau, ngài hôn ta và lại nói 'Tạm biệt, em yêu'!"]. Phu nhân Rutland đáp lại:["Thưa ngài, nếu chỉ như vậy thì sẽ còn rất lâu ngài mới có thể mang thai. Trong bụng ngài nên sớm có Công tước xứ York - niềm hân hoan mà cả xứ sở này mong chờ"][5]. Đến ngày 24 tháng 6 năm ấy, Anne được mời rời khỏi triều đình, đến ngày 6 tháng 7 thì bà được thông báo rằng nhà vua đang xem xét lại hôn nhân giữa hai người. Theo tường thuật của các triều thần và hai vị Ngự y phục vụ nhà vua, Henry VIII đã rất thất vọng về ngoại hình của Anne, ông cũng nói rằng ông đã rất bất ngờ khi phát hiện Anne vẫn còn trinh tiết[22].

Sau đó ít lâu, Anne được đề nghị một cuộc ly hôn nhanh gọn, điều mà bà lập tức đồng ý, trong khi đó Thomas Cromwell bị kết án tử hình vì tội phản quốc. Ngày 9 tháng 7 năm ấy, cuộc hôn nhân giữa Anne và Henry VIII chính thức bị tuyên bố bãi miễn. Điều kiện đưa ra là vì cả hai vẫn chưa động phòng, kèm theo nguyên do bà đã có đính hôn trước nhất với Francis xứ Lorraine.

Sau khi ly hôn[sửa | sửa mã nguồn]

Chân dung Anne xứ Cleves, vẽ bởi Barthel Bruyn the Elder.

Sau khi ly hôn, Anne xứ Cleves được Henry VIII hết sức hậu đãi, bà được ban Cung điện Richmond cùng Lâu đài Hever, đây từng là tài sản mà nhà Boleyn được ban tặng. Ngôi nhà Anne of Cleves House tại Đông Sussex chỉ là một trong chuỗi các tài sản đất đai mà bà được ban tặng, và bà cũng chưa từng bao giờ trú ở nơi ấy. Henry và Anne trở thành bạn rất thân, bà được gọi thân mật là ["Người em gái thân yêu của nhà vua"]. Bà thường xuyên được mời vào triều, và được Henry VIII đặc cách ban cho vị trí cao hơn bất kỳ người phụ nữ nào khác trong triều, chỉ dưới các Vương hậu và hai người con gái của ông.

Sau khi Catherine Howard bị xử tử, Anne và anh trai bà là William đã ngầm thuyết phục nhà vua tái hôn với bà, song nhà vua thẳng thừng từ chối[23]. Bà có vẻ rất không thích Catherine Parr, và khi nghe tin nhà vua sắp lấy phu nhân Parr, bà đã nói:["Chúa lòng lành, Madam Parr đang tự chuốc lấy gánh nặng trên vai mình"][24]. Năm 1547, sau khi henry VIII qua đời, Hội đồng Cơ mật của Tân vương Edward VI đã thỉnh mời bà di chuyển khỏi Cung điện Bletchingley, nơi bà thường cư trú, để đến Cung điện Penshurst, nơi gần với Lâu đài Hever và cũng là di nguyện của nhà vua Henry VIII[25][26].

Năm 1553, ngày 4 tháng 8, Anne viết thư chúc mừng việc Nữ vương Mary cưới Philip II của Tây Ban Nha[27]. Vào ngày 28 tháng 9 cùng năm, khi Mary rời khỏi Cung điện St James's để đến Whitehall, Anne cùng em gái của Nữ vương là Công nương Elizabeth có mặt trong đoàn hộ tống[28]. Anne cũng được ghi nhận là tham gia quá trình chuẩn bị lễ đăng quang cho Mary, thậm chí có thể là tham dự khi nó được tổ chức ở Tu viện Westminster[29][30][31]. Vì Mary là một người Công giáo cuồng đạo, Anne cũng nhanh trí cải đạo từ Anh giáo sang Công giáo như cũ[32][33]. Tưởng chừng sẽ có thể đạt được vị trí có ảnh hưởng trong triều đại Mary, thì Anne đột ngột thất sủng vào năm 1554, do Cuộc nổi loạn mà Thomas Wyatt gây ra.

Theo Đại sứ của Thánh chế La Mã, Simon Renard, mối liên kết giữa Anne và Công nương Elizabeth đã được Nữ vương Mary nhìn nhận:["Phu nhân [Anne] xứ Cleves đang âm mưu với Công tước Cleves để giúp đỡ Elizabeth, và điều này được Quốc vương nước Pháp đứng sau giật dây"]. Không có bằng chứng nào cho thấy bà xuất hiện tại triều đình Anh kể từ năm đó. Khi Anne ngã bệnh vào tháng 7 năm 1557, Mary cho phép bà đến Thái ấp Chelsea, nơi mà khi trước Catherine Parr đã trải qua quãng đời còn lại của mình[34]. Tại đây, Anne viết di chúc nói về anh trai, chị em gái, chị em dâu, các bạn bè như Bà Công tước Suffolk, Bà Bá tước Arundel và Công nương Elizabeth[35]. Trước khi hấp hối, Anne cũng dành dụm một ít tiền cho các người hầu của mình, và xin Mary và Elizabeth thu dụng họ sau khi bà qua đời. Bà nhắm mắt vào ngày 16 tháng 7 năm ấy, nguyên nhân qua đời có lẽ là do ung thư[34][36][3]. Sau đó bà được an táng vào ngày 3 tháng 8 trong Tu viện Westminster, trở thành người vợ duy nhất của Henry VIII được chôn cất tại đây.

Sau khi đến nước Anh, Anne chưa bao giờ rời khỏi quốc gia này. Những năm tháng cuối đời mình, Anne sống bình dị và chỉ quanh quẩn trong các lãnh địa mà mình sở hữu. Nhà sử học Raphael Holinshed bình luận về bà như "một quý bà có nhiều đức tính đáng khen ngợi, một người lịch sự, nhã nhặn, dịu dàng và cực kỳ rộng lượng đối với người hầu của mình". Các người hầu của bà cũng nhận định bà rất thương người và dễ xúc động.

Văn hóa đại chúng[sửa | sửa mã nguồn]

Lady Anne là đối tượng của nhiều sử gia biên lý lịch như Julia Hamilton với cuốn Anne of Cleves, Mary Saaler với cuốn Anne of Cleves: Fourth Wife of Henry VIII, Elizabeth Norton với cuốn Anne of Cleves: Henry VIII's Discarded Bride, và Retha Warnicke đã viết một bài luận cấp Đại học về cuộc hôn nhân của bà với tên The Marrying of Anne of Cleves. Royal Protocol in Early Modern England vào năm 2000... Hình tượng của Lady Anne qua nhiều mô tả thường rất khôn ngoan và cơ trí, dựa vào việc bà nắm bắt việc ly hôn sớm nhất có thể với vị vua tàn bạo Henry VIII khi được đề nghị, theo đó bà tiếp tục được đãi ngộ ở mức trọng vọng nhất.

Về phương diện văn hóa như phim ảnhtiểu thuyết, Lady Anne cũng xuất hiện đáng kể vì liên quan đến đề tài Vua Henry VIII av2 6 người vợ của ông. Năm 1933, lần đầu tiên Henry VIII và 6 người vợ xuất hiện trên màn ảnh qua phim The Private Life of Henry VIII, nữ diễn viên Elsa Lanchester thủ vai Lady Anne, còn chồng bà là Charles Laughton thủ vai Henry VIII. Năm 1970, đài BBC cũng nghiên cứu và cho ra 6 phần của bộ phim The Six Wives of Henry VIII do nữ diễn viên Elvi Hale thủ vai Lady Anne. Năm 2003, đài ITV quyết định làm bộ phim 2 phần Henry VIII tổng quan về Henry VIII và 6 người vợ, trong phim này nữ diễn viên Pia Girard thủ vai Lady Anne. Đến năm 2008, Lady Anne lại lần nữa xuất hiện trên màn ảnh khi đài Showtime công chiếu phần tiếp của bộ series nổi tiếng The Tudors, nữ diễn viên Joss Stone thủ vai Lady Anne.

Về tiểu thuyết, Lady Anne thường xuất hiện bên cạnh Catherine Howard, bởi vì chuỗi liên hệ tiếp diễn rất ngắn giữa hai người qua cuộc hôn nhân với Vua Henry. Như cuốn The Fifth Queen của Ford Madox Ford, dù tập trung về Catherine Howard, song Lady Anne cũng được mô tả với vai trò nhất định. Trong bộ The Boleyn Inheritance của Philippa Gregory, Lady Anne được miêu tả rất khôn ngoan và hãnh diện khi có thể được ly hôn với Vua Henry VIII, dù thực tế bà đã cố thuyết phục nhà vua tái hôn với bà sau cái chết của Catherine Howard. Cuộc đời của bà và bức chân dung của Holbein là đề tài trong cuốn Amenable Women của Mavis Cheek. Tiểu thuyết gia Diane Haeger cũng xuất bản cuốn The Queen's Mistake với đề tài là Lady Anne và Catherine Howard.

Tổ tiên[sửa | sửa mã nguồn]

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Norton 2010, tr. 108.
  2. ^ Warnicke 2000, tr. 252.
  3. ^ a ă Norton 2010, tr. 165.
  4. ^ Weir 2009, tr. 155.
  5. ^ a ă Norton 2010, tr. 7.
  6. ^ Norton 2010, tr. 12–13.
  7. ^ Fraser 1992, tr. 364.
  8. ^ Norton 2010, tr. 10–11.
  9. ^ Letters and Papers of the Reign of Henry VIII 15: 1540 no. 22.
  10. ^ Hall 1809, tr. 836–837.
  11. ^ Warnicke 2000, tr. 138.
  12. ^ "Anne of Cleves – Not Love at First Sight" The History Jar retrieved February 6, 2017
  13. ^ Wriothesley 1875, tr. 109–110.
  14. ^ Warnicke 2000, tr. 132.
  15. ^ Warnicke 2000, tr. 146.
  16. ^ Schofield 2011, tr. 361.
  17. ^ Elton 1991, tr. 157.
  18. ^ Warnicke 2000, tr. 77.
  19. ^ Lehmberg 1977, tr. 127.
  20. ^ Weir 2007, tr. 412.
  21. ^ Letters and Papers, Foreign and Domestic, of the Reign of Henry VIII: Jan.-Aug. 1540 (bằng tiếng Anh). H.M. Stationery Office. 1896. tr. 391. 
  22. ^ Strype I(II) 1822, tr. 450–463.
  23. ^ Farquhar 2001, tr. 77.
  24. ^ Weir 2007, tr. 498.
  25. ^ Acts of the Privy Council 2, tr. 82–83, 471–472.
  26. ^ Ellis 1817, tr. 131–132.
  27. ^ Norton 2010, tr. 153.
  28. ^ Whitelock 2010, tr. 192.
  29. ^ Norton 2010, tr. 144–145.
  30. ^ Porter 2007, tr. 256, 260–261.
  31. ^ Porter 2007, tr. 260 According to Antoine de Noailles, Elizabeth and Anne followed Mary into the Abbey.
  32. ^ Norton 2010, tr. 146.
  33. ^ Weir 2007, tr. 388.
  34. ^ a ă Fraser 1992, tr. 504.
  35. ^ Norton 2010, tr. 158–161.
  36. ^ Norton 2010, tr. 161.

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]