Elizabeth Woodville

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Buớc tưới chuyển hướng Bước tới tìm kiếm
Elizabeth Woodville
ElizabethWoodville.JPG
Vương hậu nước Anh
Tại vị1 tháng 5, năm 1464
- 3 tháng 10, năm 1470
(&0000000000000006.0000006 năm, &0000000000000155.000000155 ngày)
Đăng quang26 tháng 5, năm 1465
Tiền nhiệmMargaret xứ Anjou
Kế nhiệmMargaret xứ Anjou
Vương hậu nước Anh
(phục vị)
Tại vị11 tháng 4, năm 1471
- 9 tháng 4, năm 1483
(&0000000000000011.00000011 năm, &0000000000000363.000000363 ngày)
Tiền nhiệmMargaret xứ Anjou
Kế nhiệmAnne Neville
Thông tin chung
Phối ngẫuJohn Grey xứ Groby
Edward IV của Anh
Hậu duệThomas Grey, Hầu tước xứ Dorset
Richard Grey
Elizabeth, Vương hậu nước Anh
Mary xứ York
Cecily xứ York, Tử tước phu nhân xứ Welles
Edward V của Anh
Margaret xứ York
Richard xứ Shrewsbury, Công tước xứ York
Anne xứ York, Phu nhân Howard
George Plantagenet, Công tước xứ Bedford
Catherine xứ York, Bá tước phu nhân Devon
Bridget xứ York
Thân phụRichard Woodville, Bá tước Rivers thứ nhất
Thân mẫuJacquetta xứ Luxembourg
Sinh1437
Grafton Regis, Northamptonshire
Mất(1492-06-08)8 tháng 6 năm 1492
Bermondsey, London
An táng12 tháng 6, 1492
St. George's Chapel, Windsor
Tôn giáoCông giáo La Mã

Elizabeth Woodville (1437 - 8 tháng 6, 1492), là Vương hậu của Vương quốc Anh, vợ của Edward IV thuộc nhà York. Bà ở cương vị Vương hậu nước Anh từ năm 1464 đến khi Edward IV qua đời vào năm 1483. Trong thời gian tại vị, do nội chiến mà Vương hiệu của bà bị gián đoạn từ ngày 3 tháng 10, năm 1470 cho đến ngày 11 tháng 4, năm 1471.

Khi bà được sinh ra, gia đình của bà có vị trí không đáng kể trong tầng lớp quý tộc Anh. Cuộc hôn nhân đầu tiên của bà là với Hiệp sĩ John Grey xứ Groby, người đã chết trong trận chiến thứ hai tại St Albans, để lại bà cùng hai đứa con trai nhỏ. Cuộc hôn nhân thứ hai, với Edward IV, đã đưa bà lên vị trí Vương hậu của Vương quốc và có một vai trò quan trọng trong Chiến tranh Hoa Hồng.

Edward IV là vị Quốc vương nước Anh thứ hai kể từ Cuộc chinh phục của người Norman kết hôn với người phụ nữ mà mình chọn, và Elizabeth là người đầu tiên được đăng quang ngôi Vương hậu[1]. Cuộc hôn nhân này đã đưa gia đình bà lên một vị trí mới trong xã hội và trở nên giàu có, và chính sự tiến bộ của họ đã phát sinh nên một thế lực thù địch trong giới quý tộc đối với bà và người thân trong những năm sau này. Cuộc hôn nhân của bà với Edward được nhắc đến như là nguyên nhân chính cho sự mâu thuẫn giữa nhà vua với Richard Neville, Bá tước thứ mười sáu của Warwick, dẫn đến một cuộc đấu tranh mà cuối cùng, Warwick trở mặt và quay sang ủng hộ nhà Lancaster, đối thủ kình địch với nhà York. Bà đóng một vai trò quan trọng trong việc đưa Henry Tudor lên ngôi vào năm 1485 thông qua cuộc hôn nhân của Henry với con gái bà, Elizabeth xứ York, đã kết thúc Chiến tranh Hoa hồng nhiều năm ngự trị tại Anh. Tuy nhiên, kể từ năm 1485, bà buộc phải nhường lại ảnh hưởng cho Phu nhân Margaret Beaufort, mẹ của Henry VII.

Thông qua con gái, Elizabeth xứ York, Elizabeth Woodville trở thành tổ tiên của tất cả các vị quân vương của Vương quốc Anh kể từ thời Henry VIII, của Scotland kể từ thời Vua James V, và của Vương quốc Liên hiệp Anh từ thời James VI và I.

Thời niên thiếu[sửa | sửa mã nguồn]

Elizabeth Woodville - vẽ bởi Percy Anderson, 1906.

Elizabeth Woodville sinh vào khoảng tháng 10 năm 1437, tại Grafton Regis, Northamptonshire. Họ của bà còn được đánh vần là Wydeville hoặc Wydvile, là con đầu lòng của một cuộc hôn nhân bất bình đẳng xã hội đã từng làm chướng tai gai mắt các tòa án nước Anh. Cha bà, Richard Woodville, là một hiệp sĩ khi bà được sinh ra, và dòng họ Woodville là một dòng họ lâu đời và đáng kính trọng, đã từng đóng góp rất nhiều cho Vương quốc. Cha của Richard có một sự nghiệp phuc vụ triều đình nước Anh đáng nể. Ông trung thành với John Lancaster, Công tước xứ Bedford, và Richard tiếp nối sự nghiệp của cha và gặp gỡ Jacquetta xứ Luxembourg, con gái của Peter xứ Luxembourg, Tử tước Saint-Pol.

Jacquetta xuất thân rất cao quý ở xứ Luxembourg, từng kết hôn với Công tước xứ Bedford, một người già hơn bà rất nhiều, vào năm 1433 khi bà mới 17 tuổi. Công tước chết vì già yếu vào năm 1435, Jacquetta đã muốn nhận được sự cho phép của nhà vua trước khi tái hôn nhưng vào tháng 3 năm 1437, Jacquetta đã bí mật kết hôn với Richard Woodville, một người có địa vị thấp hơn bà rất nhiều và bị cho là không xứng đáng với một phu nhân là cô của nhà vua.

Mặc dù có khởi đầu không thuận lợi nhưng họ nhanh chóng lấy lại được vị thế, chủ yếu là nhờ danh tiếng của Jacquetta trong triều đình nước Anh. Bà vẫn giữ được tước vị [Bá tước phu nhân xứ Bedford; Countess of Bedford], được cung cấp cho họ một khoản thu nhập từ 7000 đến 8000 Bảng Anh mỗi năm. Richard Woodville được kính trọng với vị trí nhất định trong quân đội, và ông đã chứng tỏ mình là một người lính có khả năng. Vận may lại đến khi Henry VI của Anh kết hôn với Margaret xứ Anjou, cháu gái của em chồng Jacquetta và chọn Richard Woodville làm người hộ tống cô dâu trở lại nước Anh. Nhờ những đóng góp cho triều đình, năm 1448, Richard được phong làm [Nam tước Rivers; Baron of Rivers]. Vào khoảng năm 1452, Elizabeth Woodville kết hôn với John Grey xứ Groby, người đã bị giết trong cuộc chiến thứ hai tại St Albals, để lại bà với hai đứa con trai là Thomas Grey (sau này là Thomas, Hầu tước xứ Dorset) và Richard Grey.

Elizabeth được tôn vinh là "Người đàn bà đẹp nhất Đảo quốc Anh" với "đôi mắt sắc như mắt rồng", cho thấy một tiêu chuẩn đánh giá vẻ đẹp có lẽ hơi bất bình thường tại nước Anh thời trung cổ.

Ngôi vị Vương hậu[sửa | sửa mã nguồn]

Lễ cưới của Edward IV và Elizabeth Woodville - Jean de Wavrin.
Elizabeth Woodville, cùng với Edward IV và con trai lớn Edward.

Edward IV có rất nhiều tình nhân, nổi tiếng nhất là Jane Shore, và ông có tiếng là không chung thủy. Đám cưới của ông với Elizabeth Grey được tiến hành bí mật vào ngày 1 tháng 5 năm 1464 tại nhà của Elizabeth tại Northamptonshire, chỉ hơn 3 năm sau khi ông giành được ngai vàng nước Anh sau chiến thắng áp đảo nhà Lancaster trong trận Towton. Elizabeth đăng quang Vương hậu vào ngày 26 tháng 5 năm 1465.

Trong những năm đầu tiên sau khi lên ngôi, Edward IV cai trị đất nước phụ thuộc vào một vòng tròn nhỏ những người ủng hộ mà người có sức ảnh hưởng nhất là anh họ ông, Richard Neville, Bá tước Warwick. Trong khoảng thời gian khi cuộc hôn nhân bí mật diễn ra, Warwick đang đàm phán với Pháp trong một nỗ lực ngăn chặn nước này liên minh với Margaret xứ Anjou, người cùng chồng là Henry VI của Anh đã bị lật đổ. Kế hoạch của Warwick là Edward sẽ kết hôn với Công nương Pháp. Khi Edward IV công khai cuộc hôn nhân của mình với Elizabeth Grey, người không những là một thường dân mà còn xuất thân từ một gia đình ủng hộ nhà Lancaster, Warwick vừa tức giận vừa bối rối và cảm thấy bị xúc phạm, kể từ đó quan hệ của ông và Edward không bao giờ còn được như xưa nữa. Việc này cũng bị phản đối bởi Hội đồng Cơ mật, và họ cho rằng Edward phải biết Elizabeth không phải là người vợ dành cho một hoàng tử như ông.

Sự xuất hiện của Elizabeth trên sân khấu chính trị đã dẫn đến một loạt các cuộc hôn nhân của các em bà vào các gia đình danh giá nhất nước Anh. Hôn sự giữa các em gái bà với con trai của các Bá tước xứ Kent, Essex và Pembroke diễn ra rất thuận lợi và tốt đẹp mà không có trở ngại nào, kể cả cuộc hôn nhân của Catherine Woodville với Henry Stafford, Công tước thứ hai của Buckingham, mặc dù sau cái chết của Vua Edward IV, cùng với Công tước xứ Gloucester, Công tước đứng vào vị trí đối lập với gia đình Woodville. Cuộc hôn nhân duy nhất gây bất ngờ là của em trai 20 tuổi của bà, John Woodville, với Katherine, Nữ công tước xứ Norfolk, con gái của Ralph de Neville, Bá tước thứ nhất của Westmorland với góa phụ của John Mownbray, Công tước thứ hai xứ Norfolk. Katherine tuy giàu có nhưng đã góa chồng ba lần và khoảng 60 tuổi.

Khi những người thân của Elizabeth, đặc biệt là em trai bà, Anthony Woodville, Bá tước River thứ hai, bắt đầu đe dọa quyền lực của Warwick trong xã hội chính trị Anh, Warwick đã âm mưu với con trai đỡ đầu của mình, Công tước xứ Clarence, đồng thời cũng là em trai của nhà vua. Một trong những người ủng hộ ông buộc tội mẹ Elizabeth, Nữ Công tước xứ Bedford, hành nghề phù thủy. Jacquetta được tha bổng năm sau. Warwick và Clarence nổi dậy hai lần rồi bỏ trốn sang Pháp. Warwick liên minh với Vương hậu nhà Lancaster Margaret xứ Anjou và khôi phục ngai vàng cho chồng bà, Henry VI vào năm 1470 nhưng một năm sau, Edward IV trở về sau khi bị lưu đày Và đánh bại Warwick trong trận Barnet và Lancaster trong Trận tewkesbury. Henry VI bị hành hình ngay sau đó.

Trong thời gian Edward IV bị lật đổ, Elizabeth Woodville tìm kiếm sự bảo vệ trong Tu viện Westmister, nơi bà hạ sinh con trai Edward (sau này là Vua Edward V). Bà sinh cho Vua Edward IV tổng cộng mười người con, bao gồm cả Richard, Công tước xứ York. Năm con gái của bà đều sống đến tuổi trưởng thành. Theo ghi nhận đương thời, Vương hậu Elizabeth Woodville có đầy đủ phẩm chất đạo đức theo tiêu chuẩn Công giáo, điều này rất phù hợp với các Vương hậu thời Trung Cổ. Bà cầu kinh ba lần mỗi ngày, thực hiện những cuộc hành hương và rất được Giáo hoàng yêu quý. Bà đã thành lập Nhà thờ St. Erasmus tại Tu viện Westmister.

Gỏa phụ[sửa | sửa mã nguồn]

Dưới thời Richard III[sửa | sửa mã nguồn]

Richard III của Anh.

Tháng 4 năm 1483, Quốc vương Edward IV đột ngột qua đời, Vương hậu Elizabeth trở thành Thái hậu khi con trai bà, Thái tử Edward lên ngôi khi còn khá trẻ. Chú của nhà vua trẻ, Richard, Công tước xứ Gloucester trở thành Hộ Quốc công, có quyền nhiếp chính và giám sát nhà vua cho đến khi trưởng thành.

Lo sợ nhà Woodville sẽ tìm cách độc chiếm quyền lực, Richard nhanh chóng giành quyền kiểm soát vị quốc vương trẻ tuổi và cho bắt giam Anthony Woodville, Bá tước thứ hai xứ RiversRichard Grey, em trai và con trai của Elizabeth. Vị quốc vương Edward V cùng em trai là Richard, Công tước xứ York được chuyển đến Tháp London để chờ ngày đăng quang. Nhờ có con trai và con gái, Elizabeth Woodville nhanh chóng tìm lại được vị trí của mình. Nam tước Hastings, một trong những người ủng hộ vị quốc vương ở London, ban đầu ủng hộ hành động của Richard, nhưng sau đó ông bị Richard cáo buộc âm mưu với Elizabeth chống lại mình, Hasting bị hành quyết. Âm mưu đó có thực sự xảy ra hay không vẫn chưa được biết rõ, nhưng Richard đã buộc Elizabeth tội "mưu đồ giết người và tiêu hủy hoàn toàn" ông ta.

Con gái lớn của Elizabeth, Công chúa Elizabeth xứ York.

Ngày 25 tháng 6 năm 1483, Richard lên ngôi Quốc vương nước Anh, tức là Richard III của Anh. Ngay khi vừa lên ngôi, ông đã ra lệnh cho người hầu hạ thủ Anthony Woodville và Richard Grey tại Lâu đài Pontefract, Yorkshire. Sau đó, Richard III tuyên bố cuộc hôn nhân giữa anh mình là Edward IV cùng Elizabeth Woodville là bất hợp pháp, biến con trai thừa kế của Elizabeth là Edward V trở thành con bất hợp pháp, nhằm phế bỏ tư cách kế vị của Edward. Bên cạnh đó, Elizabeth cũng bị tố cáo tội phù thủy, nhưng không có bằng chứng và việc tố cáo ngay lập tức bị dẹp bỏ. Về phần Edward V cùng em trai là Richard, sau khi cả hai bị giam ở Tháp London thì bỗng nhiên biến mất không để lại manh mối gì, trở thành một nghi án lớn trong lịch sử nước Anh. Có nhiều thuyết được đưa ra, đa phần đều cho rằng Richard III đã giết cả hai trong bí mật.

Bị tuyên bố hôn nhân phạm pháp, Elizabeth Woodville trở về với danh hiệu "Phu nhân Elizabeth Grey" với thân phận là vợ của John Grey. Dầu vậy, bà vẫn âm mưu giải cứu 2 đứa con trai bị giam tại Tháp London và đưa con trai cả là Edward đăng quang. Tuy nhiên, Henry Stafford, Công tước Buckingham đến gặp Elizabeth, ông đã nói con trai bà Edward đã bị Richard III sát hại. Công tước Buckingham vốn là một trong những đồng minh thân cận của Richard III, nên lời nói của Công tước khiến Elizabeth tin tưởng, và cả hai quyết định quay sang liên minh với Margaret Beaufort, một quý tộc thuộc nhà Lancaster.

Elizabeth Woodville tán thành đồng ý lập con trai của Margaret là Henry Tudor, một hậu duệ của Edward III của Anh, trở thành Quốc vương nước Anh sau khi lật đổ Richard III. Để thắt chặt liên minh, Elizabeth để con gái mình là Elizabeth xứ York kết hôn với Henry Tudor. Sau sự biến mất của Edward V cùng Richard tại Tháp London, Elizabeth khi đó trở thành người thừa kế duy nhất của dòng họ York, điều này khiến công chúa có một ý nghĩa rất lớn trên bàn cân chính trị khi ấy.

Thời Tudor[sửa | sửa mã nguồn]

Con trai của Margaret Beaufourt, Henry Tudor.

Năm 1485, Henry Tudor đánh bại Richard III trong Trận Bosworth. Lên ngôi ngày 30 tháng 10 năm ấy, và lập con gái bà là Elizabeth làm Vương hậu vào ngày 25 tháng 11 năm 1487. Elizabeth Woodville, giờ đây là quả phụ của Edward IV, mẹ của Vương hậu Elizabeth, được đối đãi đặc biệt và nhận tước hiệu Vương Thái hậu (Queen Dowager)[2].

Vào những 5 năm cuối đời, việc bà sống quanh quẩn ở Tu viện Bermondsey trở thành thắc mắc của nhiều học giả. Thời gian được xác định là từ ngày 12 tháng 2 năm 1487, chỉ khoảng vài tháng trước lễ tấn phong của con gái bà. Theo David Baldwin, dựa vào các tài liệu cận đại thì ông tin rằng Henry VII đã buộc bà phải li khai khỏi triều đình, trong khi Arlene Okerlund đã đưa ra bằng chứng từ tháng 7 năm 1486 bà đã có ý định rút lui khỏi chính trường và sống cuộc đời tu hành[3]. Một ý kiến khác đưa ra là do triều đình Henry VII cho rằng bà có dính liếu đến cuộc nổi loạn của Lambert Simnel nhân danh nhà Yorrk vào năm 1487, hoặc ít nhất là vào diện nghi ngờ[4]. Henry VII còn có ý định gả bà cho Vua James III của Scotland, khi Vương hậu của ông Margaret của Đan Mạch qua đời vào năm 1486, tuy nhiên James III chết trận vào năm 1488 khiến kế hoạch này không thành[5]. Tại Tu viện Bermondsey, bà vẫn được đối đãi hết sức cung kính vì vẫn còn danh vị Vương thái hậu. Bà còn sống để chứng kiến cháu gái bà Margaret Tudor sinh ra tại Cung điện Westminster (tháng 11 năm 1489) và vị vua tương lai Henry VIII của Anh tại Cung điện Placentia (tháng 7 năm 1491).

Năm 1492, ngày 8 tháng 6, Elizabeth Woodville qua đời tại Tu viện Bermondsey. Tham dự lễ tang của bà là các con gái Anne xứ York, Catherine xứ YorkBridget xứ York, trừ Vương hậu Elizabeth xứ York đang mang thai và Cecily xứ York. Theo di chúc, bà muốn có một tang lễ đơn giản và được chôn cất cùng chồng Edward IV trong Nhà thờ Thánh George, Lâu đài Windsor[6][7].

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ A Complete History of England with the Lives of all the Kings and Queens thereof; London, 1706. p486
  2. ^ “Rotuli Parliamentorum A.D. 1485 1 Henry VII – Restitution of Elizabeth Queen of Edward IV”. 
  3. ^ Arlene Okerlund, Elizabeth: England's Slandered Queen. Stroud: Tempus, 2006, 245.
  4. ^ Bennett, Michael, Lambert Simnel and the Battle of Stoke, New York, St. Martin's Press, 1987, pp.42; 51; Elston, Timothy, "Widowed Princess or Neglected Queen" in Levin & Bucholz (eds), Queens and Power in Medieval and Early Modern England, University of Nebraska Press, 2009, p.19.
  5. ^ “Margaret of Denmark Facts, information, pictures”. Encyclopedia.com. Truy cập ngày 5 tháng 9 năm 2016. 
  6. ^ J. L. Laynesmith, The Last Medieval Queens: English Queenship 1445–1503, Oxford University Press, New York, 2004, pp.127–8.
  7. ^ Hicks, Michael (2004). “Elizabeth (c.1437–1492)”. Oxford Dictionary of National Biography (Oxford University Press). doi:10.1093/ref:odnb/8634. Truy cập ngày 25 tháng 9 năm 2010Bản mẫu:Inconsistent citations  (cần đăng ký mua)
  • David Baldwin, Elizabeth Woodville (Stroud, 2002) [1]
  • Christine Carpenter, The Wars of the Roses (Cambridge, 1997) [2]
  • Philippa Gregory, David Baldwin, Michael Jones, The Women of the Cousins' War (Simon & Schuster, 2011)
  • Michael Hicks, Edward V (Stroud, 2003) [3]
  • Rosemary Horrox, Richard III: A Study of Service (Cambridge, 1989) [4]
  • J.L. Laynesmith, The Last Medieval Queens (Oxford, 2004) [5]
  • A. R. Myers, Crown, Household and Parliament in Fifteenth-Century England (London and Ronceverte: Hambledon Press, 1985)
  • Arlene Okerlund, Elizabeth Wydeville: The Slandered Queen (Stroud, 2005); Elizabeth: England's Slandered Queen (paper, Stroud, 2006) [6]
  • Charles Ross, Edward IV (Berkeley, 1974) [7]
  • George Smith, The Coronation of Elizabeth Wydeville (Gloucester: Gloucester Reprints, 1975; originally published 1935)
  • Anne Sutton and Livia Visser-Fuchs, "'A Most Benevolent Queen': Queen Elizabeth Woodville's Reputation, Her Piety, and Her Books", The Ricardian, X:129, June 1995. PP. 214–245.