Elizabeth Woodville

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Buớc tưới chuyển hướng Bước tới tìm kiếm
Elizabeth Woodville
ElizabethWoodville.JPG
Vương hậu nước Anh
Tại vị1 tháng 5, 1464 - 3 tháng 10, 1470
(&0000000000000006.0000006 năm, &0000000000000155.000000155 ngày)
Đăng quang26 tháng 5, năm 1465
Tiền nhiệmMargaret xứ Anjou
Kế nhiệmMargaret xứ Anjou
Phục vị11 tháng 4, 1471 - 9 tháng 4, 1483
(&0000000000000011.00000011 năm, &0000000000000363.000000363 ngày)
Tiền nhiệmMargaret xứ Anjou
Kế nhiệmAnne Neville
Thông tin chung
Phối ngẫuJohn Grey xứ Groby
Edward IV của Anh
Hậu duệThomas Grey, Hầu tước xứ Dorset
Richard Grey
Elizabeth, Vương hậu nước Anh
Mary xứ York
Cecily xứ York, Tử tước phu nhân xứ Welles
Edward V của Anh
Margaret xứ York
Richard xứ Shrewsbury, Công tước xứ York
Anne xứ York, Phu nhân Howard
George Plantagenet, Công tước xứ Bedford
Catherine xứ York, Bá tước phu nhân Devon
Bridget xứ York
Gia tộcNhà Woodville (khi sinh)
Nhà Grey (kết hôn)
Nhà York (kết hôn)
Thân phụRichard Woodville, Bá tước Rivers thứ nhất
Thân mẫuJacquetta xứ Luxembourg
Sinhkhoảng năm 1437
Grafton Regis, Northamptonshire
Mất(1492-06-08)8 tháng 6 năm 1492
Bermondsey, London
An táng12 tháng 6, 1492
Nhà thờ St George's, Lâu đài Windsor
Tôn giáoCông giáo La Mã

Elizabeth Woodville (khoảng 1437 - 8 tháng 6, 1492), là Vương hậu của Vương quốc Anh, vợ của Edward IV thuộc nhà York. Bà ở cương vị Vương hậu nước Anh từ năm 1464 đến khi Edward IV qua đời vào năm 1483. Trong thời gian tại vị, do nội chiến mà Vương hiệu của bà bị gián đoạn từ ngày 3 tháng 10, năm 1470 cho đến ngày 11 tháng 4, năm 1471.

Khi bà được sinh ra, gia đình của bà có vị trí không đáng kể trong tầng lớp quý tộc Anh. Cuộc hôn nhân đầu tiên của bà là với Hiệp sĩ John Grey xứ Groby, người đã chết trong trận chiến thứ hai tại St Albans, để lại bà cùng hai đứa con trai nhỏ. Cuộc hôn nhân thứ hai, với Edward IV, đã đưa bà lên vị trí Vương hậu của Vương quốc và có một vai trò quan trọng trong Chiến tranh Hoa Hồng.

Edward IV là vị Quốc vương nước Anh thứ hai kể từ Cuộc chinh phục của người Norman kết hôn với người phụ nữ mà mình chọn, và Elizabeth là người quý tộc bản địa Anh đầu tiên được đăng quang ngôi Vương hậu nước Anh[1]. Cuộc hôn nhân này đã đưa gia đình bà lên một vị trí mới trong xã hội và trở nên giàu có, và chính sự tiến bộ của họ đã phát sinh nên một thế lực thù địch trong giới quý tộc đối với bà và người thân trong những năm sau này. Cuộc hôn nhân của bà với Edward được nhắc đến như là nguyên nhân chính cho sự mâu thuẫn giữa nhà vua với Bá tước Warwick, dẫn đến việc Warwick trở mặt và quay sang ủng hộ nhà Lancaster, đối thủ kình địch với nhà York. Bà đóng một vai trò quan trọng trong việc đưa Henry Tudor lên ngôi vào năm 1485 thông qua cuộc hôn nhân của Henry với con gái bà, Elizabeth xứ York, đã kết thúc Chiến tranh Hoa hồng nhiều năm ngự trị tại Anh.

Thông qua con gái, Elizabeth xứ York, Elizabeth Woodville trở thành tổ tiên của tất cả các vị quân vương của Vương quốc Anh kể từ thời Henry VIII, của Scotland kể từ thời Vua James V, và của Vương quốc Liên hiệp Anh từ thời James VI và I.

Thời niên thiếu[sửa | sửa mã nguồn]

Elizabeth Woodville - vẽ bởi Percy Anderson, 1906.

Elizabeth Woodville sinh vào khoảng tháng 10 năm 1437, tại Grafton Regis, Northamptonshire. Họ của bà còn được đánh vần là Wydeville hoặc Wydvile, là con đầu lòng của một cuộc hôn nhân bất bình đẳng xã hội đã từng làm chướng tai gai mắt triều đình nước Anh. Cha bà, Richard Woodville, là một hiệp sĩ khi bà được sinh ra, và dòng họ Woodville là một dòng họ lâu đời và đáng kính trọng tại Anh, tuy vậy chỉ ở dạng điền chủ hơn là quý tộc. Cha của Richard có một sự nghiệp phuc vụ triều đình, trung thành với John Lancaster, Công tước xứ Bedford, và Richard tiếp nối sự nghiệp của cha, do đó ông gặp gỡ Jacquetta xứ Luxembourg, con gái của Peter xứ Luxembourg, Tử tước Saint-Pol và là góa phụ của Công tước Bedford. Jacquetta xuất thân rất cao quý ở xứ Luxembourg, từng kết hôn với Công tước xứ Bedford, một người già hơn bà rất nhiều vào năm 1433, khi bà mới 17 tuổi. Công tước chết vì già yếu vào năm 1435, Jacquetta đã muốn nhận được sự cho phép của nhà vua trước khi tái hôn nhưng vào tháng 3 năm 1437, Jacquetta đã bí mật kết hôn với Richard Woodville, một người có địa vị thấp hơn bà rất nhiều.

Mặc dù có khởi đầu không thuận lợi nhưng họ nhanh chóng lấy lại được vị thế, chủ yếu là nhờ danh tiếng của Jacquetta trong triều đình nước Anh. Bà vẫn giữ được tước vị [Bà Công tước Bedford; "Duchess of Bedford"] ở cuộc hôn nhân trước và được cung cấp cho một khoản thu nhập từ £7,000 đến £8,000 mỗi năm[2]. Richard Woodville được kính trọng với vị trí nhất định trong quân đội. Vận may lại đến khi Henry VI của Anh kết hôn với Margaret xứ Anjou, Richard trở thành người hộ tống cô dâu đến nước Anh. Nhờ những đóng góp cho triều đình, năm 1448, Richard được phong làm [Nam tước Rivers; "Baron Rivers"], khiến nhà Woodville chính thức thành quý tộc.

Theo truyền thuyết, Elizabeth Woodville được tôn vinh như một đại mỹ nhân, là "Người đàn bà đẹp nhất Đảo quốc Anh" với "đôi mắt sắc như mắt rồng" cùng "mái tóc vàng óng" trong truyền thuyết[3]. Vào khoảng năm 1452, Elizabeth Woodville kết hôn với John Grey xứ Groby, người thừa kế của tước vị Nam tước xứ Groby thông qua họ mẹ và là người nhà Lancaster.

Ngôi vị Vương hậu[sửa | sửa mã nguồn]

Kết hôn bí mật[sửa | sửa mã nguồn]

Lễ cưới của Edward IV và Elizabeth, minh họa thế kỉ 15.

Năm 1461, Sir John Grey bị giết trong Cuộc chiến thứ hai tại St Albals với nhà York, để lại Elizabeth trở thành góa phụ với hai đứa con trai là Thomas và Richard. Đương thời, Quốc vương Edward IV nhà York có rất nhiều tình nhân, nổi tiếng nhất là Jane Shore, và ông có tiếng là không chung thủy. Đám cưới của ông với Elizabeth được tiến hành bí mật vào ngày 1 tháng 5 năm 1464 trong một nhà thờ nhỏ của gia đình Woodville tại Northamptonshire, chỉ hơn 3 năm sau khi ông giành được ngai vàng nước Anh sau chiến thắng áp đảo nhà Lancaster trong Trận Towton. Elizabeth đăng quang Vương hậu vào ngày 26 tháng 5 năm 1465, tức hơn 1 năm sau đó.

Có thể nói trong lịch sử Anh từ khi người Norman chinh phục đảo Anh, Elizabeth Woodville là trường hợp cực kỳ ấn tượng trong số các Vương hậu từng cưới vào gia tộc trị vì Anh quốc, vì bà hoàn toàn là một ["người không thể ngờ tới"] vào lúc ấy. Mặc dù có truyền thuyết về sự xinh đẹp và quyến rũ, song gia cảnh của bà không tốt, cũng như là việc bà xuất thân từ bản địa Anh, hoàn toàn khác truyền thống các Vương hậu đều là dòng dõi vua chúa ngoại quốc từ thời nhà Normandy đến trước thời Edward IV.

Cho dù mẹ bà là Lady Jacquetta xuất thân cao quý, nhưng cha bà chỉ là một hiệp sĩ bình thường, còn bị chính Richard, Công tước xứ York - cha của Vua Edward, công khai phỉ báng do chỉ là một tên lính hầu thường dân mà dám kết hôn với một người cao quý như Jacquetta. Bên cạnh đó, Elizabeth còn xuất thân từ một bên thân với nhà Lancaster, sau lại tiếp tục cưới cho gia tộc Grey trung thành nhà Lancaster, một lý do chính trị mấu chốt khiến Hội đồng Cơ mật của nhà Vua phải phản đối quyết liệt. Lý do chính yếu nữa Elizabeth đã là góa phụ, lại có tới 2 mặt con trai với chồng trước. Về địa vị gia cảnh, bà không mang lại bất kỳ của hồi môn đáng giá nào, cũng không phải một công chúa đem lại liên minh mạnh mẽ nào, về tuổi tác thì càng không lý tưởng vì bà lớn hơn nhà Vua tới 5 tuổi. Rốt cuộc vì lý gì khiến Vua Edward IV chấp nhận cưới bà, mặc cho tiềm ẩn tranh chấp về sau, cho đến nay vẫn không có lý giải chính trị hoàn thiện nào, ngoại trừ một lý do rất cảm tính và có phần chủ nghĩa lãng mạn, Edward IV rất yêu bà.

Chính xác thì Elizabeth gặp Vua Edward IV như thế nào, đến nay vẫn không rõ ràng. Học giả nghiên cứu thời Tudor là Amy Licence trong cuốn Edward IV & Elizabeth Woodville: A True Romance chỉ ra rằng[4], vào thời điểm còn nhỏ cả hai đã rất có thể biết nhau, vì cha của Elizabeth là Nam tước Rivers từng phục vụ tại Rouen xứ Normandy, trong khi cha của Vua Edward là Công tước Richard xứ York đã từng là quản lĩnh quyền thay trị sự tại Normandy. Có giả thiết cả hai mới chính thức gặp nhau trong triều, sau khi Edward lên ngôi. Tuy nhiên khi vừa thành niên, Elizabeth đã cưới cho Sir John Grey, phương diện hôn nhân đã khiến bà không còn là "ứng cử viên" dạm hỏi trong thời điểm ấy. Sau đó, Elizabeth chỉ trở thành góa phụ trong thời gian rất ngắn trước khi Edward lên ngôi, sau khi cả hai thực sự gặp nhau theo tài liệu chính thức, thì lại lập tức bí mật kết hôn trong vòng chưa đến 1 tháng. Điều này có thể chứng minh cả hai, hoặc ít nhất từ phía Edward, đã thực sự để mắt nhau từ trước, hoặc là cả hai đã yêu thích nhau trong thời gian rất ngắn.

Elizabeth Grey gặp Vua Edward IV, minh họa thế kỉ 19.

Theo lời đồn rất nổi tiếng trong dân gian, cả hai gặp nhau dưới một gốc cây sồi tại khu rừng gần làng Whittlebury thuộc Northamptonshire, khi góa phụ Elizabeth Grey đang cầu xin sự giúp đỡ của nhà Vua trong việc đòi quyền sở hữu đất đai của hai người con trai họ Grey của bà, Thomas và Richard. Và cũng theo truyền thuyết, Vua Edward đã phải lòng người góa phụ trẻ này và chính thức say đắm bà. Khi Elizabeth biết được ý định và có được lời cầu hôn của nhà Vua, bà đã không ngần ngại mà đồng ý.

Theo thông tin lịch sử thì sau Trận Towton, gia đình Woodville đã gặp tình thế khó khăn khi đã chiến đấu cho bên bị thua (nhà Lancaster) và sống sót, vì cả gia đình đứng trước khả năng bị hạch tội bởi nhà York. Vào tháng 6 năm 1461, Vua Edward IV đã đến và trú tại nhà của họ tại Groby, Leicestershire, sau đó nhà vua đã đặc xá cho cha mẹ bà, và Elizabeth rất có thể đã được xem là "vật trao đổi" để cưới cho nhà vua, đổi lại sự an toàn cho cả nhà. Sự liên hệ chính thức của Elizabeth với triều đình Edward xuất hiện vào ngày 13 tháng 4 năm 1464, chỉ gần chục ngày trước ngày cưới chính thức của họ được ghi nhận trong lịch sử. Hôn lễ của cả hai có rất nhiều tranh luận về ngày tháng chính xác, ngày 1 tháng 5 chỉ là một trong số đó.

Tuy nhiên hầu hết các sử gia đều đồng ý rằng buổi lễ cực kỳ riêng tư, chỉ có mẹ Elizabeth là Bà Bá tước Jacquetta tham dự, hoàn toàn không cho chả của Elizabeth là Nam tước Rivers biết.

Đạt đến quyền lực[sửa | sửa mã nguồn]

Trong những năm đầu tiên sau khi lên ngôi, Edward IV cai trị đất nước phụ thuộc vào một vòng tròn nhỏ những người ủng hộ ông khi trước, mà người có sức ảnh hưởng nhất là anh họ ông, Richard Neville, Bá tước xứ Warwick thứ 16. Trong khoảng thời gian khi cuộc hôn nhân bí mật diễn ra, Bá tước Warwick đang đàm phán với Pháp trong một nỗ lực ngăn chặn nước này liên minh với Margaret xứ Anjou, người cùng chồng là Henry VI của Anh đã bị lật đổ. Kế hoạch của Warwick là Edward IV sẽ kết hôn với Công nương Pháp. Khi Edward IV công khai cuộc hôn nhân của mình với góa phụ Elizabeth, người không những là một thường dân mà còn xuất thân từ một gia đình ủng hộ nhà Lancaster, Bá tước Warwick vừa tức giận vừa bối rối và cảm thấy bị xúc phạm, kể từ đó quan hệ của ông và Vua Edward không bao giờ còn được như xưa nữa. Việc này cũng bị phản đối bởi Hội đồng Cơ mật, và họ cho rằng Edward IV phải biết Elizabeth không phải là người vợ dành cho một vị Vua như ông.

Edward IV và Elizabeth, minh họa trong "Dictes and Sayings of the Philosophers" thế kỉ 15.

Sự xuất hiện của Elizabeth Woodville trên sân khấu chính trị đã dẫn đến một loạt các cuộc hôn nhân của các em bà vào các gia đình danh giá nhất nước Anh. Hôn sự giữa các em gái bà với con trai của các quý tộc lớn của Anh như Bá tước xứ Kent, Essex và Pembroke diễn ra rất thuận lợi và tốt đẹp mà không có trở ngại nào, kể cả cuộc hôn nhân của em gái út của bà là Catherine Woodville với Henry Stafford, Công tước xứ Buckingham thứ 2, khi cả hai đều còn rất nhỏ. Cuộc hôn nhân duy nhất gây bất ngờ là của em trai 20 tuổi của bà, John Woodville, với Katherine, Bà Công tước xứ Norfolk, con gái của Ralph de Neville, Bá tước xứ Westmorland thứ nhất với góa phụ của John Mownbray, Công tước xứ Norfolk thứ 2. Bà Công tước Norfolk tuy giàu có nhưng đã góa chồng ba lần, và đang ở khoảng 60 tuổi. Cuộc hôn nhân này khiến các sử gia đánh giá gia đình Woodville có tham vọng lớn như thế nào, khi mà có thể nghĩ ra một cuộc hôn nhân "đáng ghê tởm" khi ấy[5] .

Khi những người thân của Elizabeth, đặc biệt là em trai bà, Anthony Woodville, Bá tước Rivers thứ hai, bắt đầu đe dọa quyền lực của Warwick trong xã hội chính trị Anh, ông ta bắt đầu âm mưu quấy rối triều đình Edward với con trai đỡ đầu của mình là George, Công tước Clarence, người đồng thời cũng là em trai của nhà vua. Một trong những người ủng hộ Warwick đã buộc tội mẹ Elizabeth, Lady Jacquetta, hành nghề phù thủy và phải bị xét xử, nhưng những điều này không có chứng cứ xác thực và Jacquetta được tha bổng vào năm sau. Trong khi ấy, Warwick và Clarence nổi dậy hai lần rồi bỏ trốn sang Pháp. Để củng cố lực lượng, Warwick liên minh với Vương hậu nhà Lancaster, Margaret xứ Anjou và khôi phục ngai vàng cho chồng bà vào năm 1470, nhằm hi vọng lật đổ được Edward IV. Thế nhưng 1 năm sau, Edward IV trở về sau khi bị lưu đày và đánh bại liên minh Warwick trong Trận Barnet và Lancaster trong Trận Tewkesbury. Vua Henry VI bị hành hình ngay sau đó.

Trong thời gian Edward IV bị lật đổ, Vương hậu Elizabeth Woodville tìm kiếm sự bảo vệ trong Tu viện Westminster, nơi bà hạ sinh con trai Edward (sau này là Vua Edward V). Bà sinh cho Vua Edward IV tổng cộng 10 người con, trong đó có 3 con trai, tức Edward cùng bao gồm cả Richard, Công tước xứ YorkGeorge, Công tước xứ Bedford. Bà có 7 người con gái, trong đó chỉ có 5 người sống đến tuổi trưởng thành. Theo ghi nhận đương thời, Vương hậu Elizabeth Woodville có đầy đủ phẩm chất đạo đức theo tiêu chuẩn Công giáo, điều này rất phù hợp với các Vương hậu thời Trung Cổ. Bà cầu kinh ba lần mỗi ngày, thực hiện những cuộc hành hương và rất được Giáo hoàng yêu quý. Bà đã thành lập Nhà thờ St. Erasmus tại Tu viện Westmister.

Góa phụ[sửa | sửa mã nguồn]

Dưới thời Richard III[sửa | sửa mã nguồn]

Vào Tháng 4 năm 1483, Quốc vương Edward IV đột ngột qua đời, Vương hậu Elizabeth trở thành Thái hậu khi con trai bà, Thái tử Edward lên ngôi khi còn khá trẻ. Chú của nhà vua trẻ, Richard, Công tước xứ Gloucester trở thành Hộ Quốc hầu (Lord Protector), có quyền nhiếp chính và giám sát nhà vua cho đến khi trưởng thành.

Lo sợ nhà Woodville sẽ tìm cách độc chiếm quyền lực, Richard nhanh chóng giành quyền kiểm soát vị quốc vương trẻ tuổi và cho bắt giam Anthony Woodville, Bá tước thứ hai xứ RiversRichard Grey, em trai và con trai của Elizabeth. Vị quốc vương Edward V cùng em trai là Richard, Công tước xứ York được chuyển đến Tháp London để chờ ngày đăng quang. Nhờ có con trai và con gái, Elizabeth Woodville nhanh chóng tìm lại được vị trí của mình. Nam tước Hastings, một trong những người ủng hộ vị quốc vương ở London, ban đầu ủng hộ hành động của Richard, nhưng sau đó ông bị Richard cáo buộc âm mưu với Elizabeth chống lại mình, Hasting bị hành quyết. Âm mưu đó có thực sự xảy ra hay không vẫn chưa được biết rõ, nhưng Richard đã buộc Elizabeth tội "mưu đồ giết người và tiêu hủy hoàn toàn" ông ta.

Richard xứ York bị đưa đi khỏi mẹ mình, minh họa thế kỉ 18.

Ngày 25 tháng 6 năm 1483, Richard lên ngôi Quốc vương nước Anh, tức là Richard III của Anh. Ngay khi vừa lên ngôi, ông đã ra lệnh cho người hầu hạ thủ Anthony Woodville và Richard Grey tại Lâu đài Pontefract, Yorkshire. Sau đó, Richard III tuyên bố cuộc hôn nhân giữa anh mình là Edward IV cùng Elizabeth Woodville là bất hợp pháp, biến con trai thừa kế của Elizabeth là Edward V trở thành con bất hợp pháp, nhằm phế bỏ tư cách kế vị của Edward. Bên cạnh đó, Elizabeth cũng bị tố cáo tội phù thủy, nhưng không có bằng chứng và việc tố cáo ngay lập tức bị dẹp bỏ. Về phần Edward V cùng em trai là Richard, sau khi cả hai bị giam ở Tháp London thì bỗng nhiên biến mất không để lại manh mối gì, trở thành một nghi án lớn trong lịch sử nước Anh. Có nhiều thuyết được đưa ra, đa phần đều cho rằng Richard III đã giết cả hai trong bí mật. Bị tuyên bố hôn nhân phạm pháp, Elizabeth Woodville trở về với danh hiệu "Phu nhân Elizabeth Grey" với thân phận là vợ của John Grey. Dầu vậy, bà vẫn âm mưu giải cứu 2 đứa con trai bị giam tại Tháp London, và không dừng ý định đưa con trai cả là Edward đăng quang. Tuy nhiên, em rể của Elizabeth là Henry Stafford, Công tước Buckingham thứ hai đến gặp Elizabeth, ông đã nói con trai bà Edward đã bị Vua Richard III sát hại. Công tước Buckingham vốn là một trong những đồng minh thân cận của Vua Richard, nên lời nói của Công tước khiến Elizabeth tin tưởng tuyệt đối, và cả hai quyết định quay sang liên minh với Margaret Beaufort, một quý tộc thuộc nhà Lancaster và dấy lên một cuộc nổi loạn được gọi là Cuộc nổi loạn Buckingham, và thất bại thảm hại.

Trước lời đề nghị liên minh, Elizabeth Woodville tán thành đồng ý lập con trai của phu nhân Margaret là Henry Tudor, một hậu duệ của Edward III của Anh, trở thành Quốc vương nước Anh sau khi lật đổ Vua Richard III. Để thắt chặt liên minh, Elizabeth để con gái mình là Elizabeth xứ York kết hôn với Henry Tudor, như vậy thì Công chúa Elizabeth trong tương lai sẽ là Vương hậu nước Anh, đồng thời giúp nhà Tudor có quyền thừa kế kém cỏi có thể củng cố uy tín và ngai vị của mình. Sau sự biến mất của Edward V cùng Richard tại Tháp London, Công chúa Elizabeth khi đó trở thành người thừa kế duy nhất của dòng họ York, điều này khiến công chúa có một ý nghĩa rất lớn trên bàn cân chính trị khi ấy, và Henry Tudor đã công khai thề sẽ lấy Elizabeth trong nhà thờ xứ Rennes.

Năm 1484, tháng 1, sau thất bại của Công tước Buckingham, Vua Richard III cho lấy hết toàn bộ gia sản mà Vua Edward IV ban cho bà khi trước[6]. Nhưng rồi vào ngày 1 tháng 3 cùng năm, Vua Richard III cho phép Elizabeth và các con gái mình ra khỏi nhà nguyện, và công khai thề độc sẽ không làm hại đến họ, và khi các con gái của Elizabeth trưởng thành thì họ đều sẽ được dạm hỏi với những cuộc hôn nhân danh giá, xứng đáng với thân phận Vương nữ của họ. Sau khi chết của Vương hậu Anne Neville, có tin đồn chính Vua Richard III đã có ý muốn cưới Elizabeth để củng cố ngai vị của mình[7].

Thời Tudor[sửa | sửa mã nguồn]

Hôn nhân giữa Henry Tudor và Elizabeth xứ York, đã hợp nhất Lancaster và York, tạo ra triều tudor.

Năm 1485, Henry Tudor đánh bại Richard III trong Trận Bosworth và lên ngôi Quốc vương nước Anh, tức Henry VII. Lời thề của ông ở Rennes vẫn còn hiệu nghiệm, nên Vua Henry VII sẽ phải cưới và lập Elizabeth xứ York làm Vương hậu. Henry VII lên ngôi ngày 30 tháng 10 năm ấy, và cưới Elizabeth xứ York vào ngày 18 tháng 1 sang năm (1486), tuy nhiên mãi đến ngày 25 tháng 11 năm 1487 mới tổ chức lễ lập Hậu.

Vương hậu của Edward IV là Elizabeth Woodville, giờ đây là góa phụ của Tiền nhiệm Quốc vương, nên dù chỉ là mẹ của Vương hậu Elizabeth, mẹ vợ của Vua Henry VII, bà vẫn được đối đãi đặc biệt và nhận tước hiệu Vương thái hậu. Thực tế danh vị của bà là [Dowager Queen] theo tiếng Anh, và được dịch sát nghĩa là "Vương hậu góa phụ" nếu so với Thái hậu[8]. Đây là một việc hiển nhiên trong các triều đại Châu Âu và cũng rất khác biệt nếu so với các quốc gia Đông Á. Bất luận có vai vế thế nào, thì Vương hậu của Quốc vương tiền nhiệm vị Quốc vương đang tại vị vẫn được gọi là Thái hậu, và chỉ khi từng là Vương hậu chính thức, thì người ấy mới được gọi là Thái hậu. Mẹ của Henry VII, Lady Margaret Beaufort, do chưa từng là Vương hậu, nên bà chỉ được nhận danh xưng tôn kính ["My Lady The King's Mother"] và phải xếp sau cả Thái hậu Elizabeth lẫn Vương hậu Elizabeth, dù thực tế Lady Margaret mới là người có ảnh hưởng lên nhà Vua nhất.

Vào những 5 năm cuối đời, việc bà sống quanh quẩn ở Tu viện Bermondsey trở thành thắc mắc của nhiều học giả. Thời gian được xác định là từ ngày 12 tháng 2 năm 1487, chỉ khoảng vài tháng trước lễ tấn phong của con gái bà. Theo David Baldwin, dựa vào các tài liệu cận đại thì ông tin rằng Henry VII đã buộc bà phải li khai khỏi triều đình, trong khi Arlene Okerlund đã đưa ra bằng chứng từ tháng 7 năm 1486 bà đã có ý định rút lui khỏi chính trường và sống cuộc đời tu hành[9]. Một ý kiến khác đưa ra là do triều đình Henry VII cho rằng bà có dính liếu đến cuộc nổi loạn của Lambert Simnel nhân danh nhà York vào năm 1487, hoặc ít nhất là vào diện nghi ngờ[10]. Bên cạnh đó, Vua Henry VII còn có ý định gả bà cho Vua James III của Scotland, khi Vương hậu của ông Margaret của Đan Mạch qua đời vào năm 1486, tuy nhiên James III chết trận vào năm 1488 khiến kế hoạch này không thành[11].

Tại Tu viện Bermondsey, bà vẫn được đối đãi hết sức cung kính vì vẫn còn danh vị Vương thái hậu. Bà còn sống để chứng kiến cháu gái bà Margaret Tudor sinh ra tại Cung điện Westminster (tháng 11 năm 1489) và vị vua tương lai Henry VIII của Anh tại Cung điện Placentia (tháng 7 năm 1491). Con gái cả của bà, Elizabeth xứ York, cùng con gái thứ là Cecily xứ York vẫn đến đây thường xuyên để chăm sóc bà. Đến năm 1492, ngày 8 tháng 6, Vương thái hậu Elizabeth Woodville qua đời tại Tu viện Bermondsey, khi thọ chừng 55 tuổi. Ngày 12 tháng 6 cùng năm, tang lễ của bà được tổ chức ở Lâu đài Windsor. Tham dự lễ tang của bà là các con gái Anne xứ York, Catherine xứ YorkBridget xứ York, trừ Vương hậu Elizabeth xứ York đang mang thai và Cecily xứ York.

Các ghi nhận đương thời nhận xét, "Quả thật là có hơi đơn giản dành cho tang lễ của một người từng là Vương hậu", hay "Vua Henry VII quả thật không có ý muốn dùng lễ tang bậc Hậu cho mẹ vợ của mình". Tuy nhiên thực tế rằng theo di chúc, bà muốn có một tang lễ đơn giản và được chôn cất cùng chồng Edward IV trong Nhà thờ St'George của Lâu đài Windsor[12][13]. Căn cứ một bức thư của Đại sứ Venetian là Andrea Badoer viết vào năm 1511, thì Elizabeth Woodville qua đời vì một cơn bệnh dịch, giải thích phần nào lý do tang lễ của bà lại ít người như vậy[14].

Hậu duệ[sửa | sửa mã nguồn]

Tên Chân dung Ngày sinh và ngày mất Ghi chú
Với Sir John Grey
Thomas Grey, Hầu tước xứ Dorset thứ nhất Coat of Arms of Sir Thomas Grey, 1st Marquess of Dorset, KG.png ? tháng ? năm 1455
- 20 tháng 9 năm 1501
(46 tuổi)
Kết hôn (1) Lady Anne Holland, là con gái Henry Holland, Công tước xứ ExeterAnne xứ York, em gái Vua Edward IV. Không hậu duệ.
Kết hôn (2) Cecily Bonville, Nữ Nam tước Harington thứ 7. Có hậu duệ.
Richard Grey Grey.svg ? tháng ? năm 1457
- 25 tháng 6 năm 1483
(khoảng 26 tuổi)
Phong làm Hiệp sĩ. Bị Vua Richard III tống giam và sau cùng tử hình tại Lâu đài Pontefract, cùng người cậu là Anthony Woodville, Bá tước Rivers thứ 2. Không kết hôn, không hậu duệ.
Với Edward IV của Anh
Elizabeth, Vương hậu Anh Elizabeth of York from Kings and Queens of England.jpg 11 tháng 2 năm 1466
- 11 tháng 2 năm 1503
(37 tuổi)
Kết hôn với Henry VII của Anh. Có hậu duệ.
Mary xứ York York Sisters.jpg 11 tháng 8 năm 1467
- 23 tháng 5 năm 1482
(14 tuổi)
Từng được đề nghị hôn nhân với John, Quốc vương của Đan Mạch. Không hậu duệ.
Cecily, Bà Tử tước Welles Stained glass in the Burrell CollectionDSCF0301 07.JPG 20 tháng 3 năm 1469
– 24 tháng 8 năm 1507
(38 tuổi)
Kết hôn (1) Ralph Scrope, Nam tước Scrope thứ 9 xứ Masham. Không hậu duệ.
Kết hôn (2) John Welles, Tử tước Welles thứ nhất. Có hậu duệ.
Kết hôn (3) Thomas Kymbe. Không hậu duệ.
Edward V của Anh King Edward V from NPG.jpg 4 tháng 11 năm 1470
– khoảng năm 1483 (?)
(tầm 12 tuổi)
Bị cho là đã chết khi chú ông là Richard III giam vào Tháp London. Không hậu duệ.
Margaret xứ York Coat of Arms of Edward IV of England (1461-1483).svg 10 tháng 4 năm 1472
- 11 tháng 12 năm 1472
(8 tháng)
Chết non.
Richard của Shrewsbury, Công tước xứ York Richard of Shrewsbury.jpg 17 tháng 8 năm 1473
- khoảng năm 1483 (?)
(tầm 10 tuổi)
Bị bắt vào Tháp London cùng với anh trai Edward V. Được cho là đã chết cùng lúc với anh mình. Không hậu duệ. Về sau, Perkin Warbeck mạo xưng là Richard xứ York.
Anne xứ York, Lady Howard York Sisters.jpg 2 tháng 11 năm 1475
- 23 tháng 11 năm 1511
(36 tuổi)
Kết hôn với Thomas Howard, Công tước xứ Norfolk thứ 3. Có hậu duệ.
George Plantagenet, Công tước xứ Bedford thứ nhất Coat of Arms of Edward IV of England (1461-1483).svg ? tháng 3 năm 1477
- ? tháng 3 năm 1479
(2 tuổi)
Chết non.
Catherine xứ York York Sisters.jpg 14 tháng 8 năm 1479
- 15 tháng 11 năm 1527
(48 tuổi)
Kết hôn với William Courtenay, Bá tước xứ Devon thứ nhất. Có hậu duệ.
Bridget xứ York Bridget Plantagenet becoming nun by J.Northcote (1822, Petworth House).jpg 18 tháng 11 năm 1480
- ? tháng ? năm 1517
(khoảng 37 tuổi)
Trở thành nữ tu của Tu viện Dartford. Không bao giờ kết hôn. không hậu duệ.

Văn hóa đại chúng[sửa | sửa mã nguồn]

Cuộc đời của Elizabeth Woodville trở thành nguồn cảm hứng lớn cho các tác phẩm điện ảnhtiểu thuyết liên quan đến cuộc Chiến tranh Hoa Hồng. Đáng kể nhất là phương diện sân khấu, nhà soạn kịch William Shakespeare đã làm nên hai vở kịchHenry VI, Part 3 cùng Richard III đều có liên quan đến cuộc đời bà, trong khi phần Henry VI chỉ nói về khía cạnh nhỏ về cuộc hôn nhân của bà, thì trong phần Richard III lại lấy Elizabeth Woodville làm trung tâm, do việc căng thẳng giữa bà cùng Vua Richard về vấn đề kế vị trong lịch sử. Theo sự xây dựng của Shakespeare, Elizabeth Woodville trở thành địch thủ chính trị đáng gờm và thông minh nhất của Vua Richard, ngay từ khi cả hai lần đầu gặp với tư cách chị dâu em chồng. Và dù hai vở kịch này, qua bàn tay hiện đại đã gọi bà trực tiếp là ["Queen Elizabeth"], thì nguyên tác của Shakespeare lại không bao giờ gọi như vậy, mà chỉ là ["Lady Grey"] và ["The Queen"].

Tranh minh họa Elizabeth Woodville vào thế kỉ 18, trong bộ sách The Queens of England or Royal Book of Beauty năm 1875.

Tiểu thuyết sớm nhất về bà đáng kể có The Last of the Barons của nhà văn người Anh Edward Bulwer-Lytton vào thế kỉ 19, sau đó là một loạt The Daughter of Time của Josephine Tey, The White Rose của Jan Westcott, The King's Grey Mare của Rosemary Hawley Jarman, The Woodville Wench của Maureen Peters, The Sunne in Splendour của Sharon Kay Penman, The Sun in Splendour của Jean Plaidy, The White Queen của Philippa Gregory, The King's Grace của Anne Easter Smith,...

Trong phương diện phim điện ảnh, Elizabeth Woodville xuất hiện chủ yếu trong các phim về Richard III, điển hình như Richard III (phim năm 1911)Richard III (phim năm 1912), trong phim này thì nữ diễn viên Violet FarebrotherCarey Lee trong vai bà. Năm 1939, xuất hiện phim Tower of London kể về việc hai con trai bà bị Vua Richard giam vào Tháp London, nữ diễn viên Barbara O'Neil thủ diễn Elizabeth. Năm 1955, bộ phim Richard III lấy cảm hứng từ vở kịch của Shakespeare, Elizabeth được diễn bởi Mary Kerridge. Việc lấy vở kịch của Shakespeare về Richard III tiếp tục làm nền tảng cho thước phim năm 2007, lần này Elizabeth do María Conchita Alonso thủ diễn.

Trong khi ấy, phương diện phim truyền hình cũng nở rộ, khi vào năm 2013 xuất hiện The White Queen, được lấy cảm hứng từ 3 loạt tiểu thuyết của Philippa Gregory, Elizabeth được nữ diễn viên Rebecca Ferguson thủ diễn. Năm 2016, xuất hiện loạt miniseries trên đài BBC tên The Hollow Crown, dựa trên vở kịch nổi tiếng của Shakespeare, trong đó phần Henry VI và Richard III, nữ diễn viên Keeley Hawes thủ vai Elizabeth. Năm 2017, đài STARZ dựa trên tiểu thuyết của Philippa Gregory mà làm một miniseries có tên The White Princess, ...

Cuộc đời kỳ lạ của cũng khiến nhà nghiên cứu lý lịch học là David Baldwin làm ra công trình "Elizabeth Woodville: Mother of the Princes in the Tower" vào năm 2002, Amy Licence với "Edward IV and Elizabeth Woodville: A True Romance" vào năm 2016. Hình tượng của Elizabeth Woodville trong nhiều năm chủ yếu vẫn là sự xung đột với Vua Richard III, cũng như rất nhiều truyền thuyết liên quan đến phù thủy hoặc ma thuật, đầy tham vọng cũng như thậm chí có liên quan đến vụ lật đổ chính con gái và con rể mình.

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ A Complete History of England with the Lives of all the Kings and Queens thereof; London, 1706. p486
  2. ^ Trị giá Bảng Anh ngày xưa đắt hơn bây giờ. Với khoảng tiền này ở thời ấy, tương ứng ít nhất vài triệu Bảng Anh hiện tại.
  3. ^ Jane Bingham, The Cotswolds: A Cultural History, (Oxford University Press, 2009), 66
  4. ^ Marrying for love: Edward IV and Elizabeth Woodville
  5. ^ Ross, Charles Derek, Edward IV, University of California Press, 1974, P.93.
  6. ^ “Parliamentary Rolls Richard III”. Rotuli Parliamentorum A.D. 1483 1 Richard III Cap XV. Bản gốc lưu trữ ngày 1 tháng 9 năm 2013. Truy cập ngày 1 tháng 7 năm 2013.  Đã bỏ qua tham số không rõ |url-status= (trợ giúp)
  7. ^ Richard III and Yorkist History Server Lưu trữ 9 July 2006 tại Wayback Machine.
  8. ^ “Rotuli Parliamentorum A.D. 1485 1 Henry VII – Restitution of Elizabeth Queen of Edward IV”. 
  9. ^ Arlene Okerlund, Elizabeth: England's Slandered Queen. Stroud: Tempus, 2006, 245.
  10. ^ Bennett, Michael, Lambert Simnel and the Battle of Stoke, New York, St. Martin's Press, 1987, pp.42; 51; Elston, Timothy, "Widowed Princess or Neglected Queen" in Levin & Bucholz (eds), Queens and Power in Medieval and Early Modern England, University of Nebraska Press, 2009, p.19.
  11. ^ “Margaret of Denmark Facts, information, pictures”. Encyclopedia.com. Truy cập ngày 5 tháng 9 năm 2016. 
  12. ^ J. L. Laynesmith, The Last Medieval Queens: English Queenship 1445–1503, Oxford University Press, New York, 2004, pp.127–8.
  13. ^ Hicks, Michael (2004). “Elizabeth (c.1437–1492)”. Oxford Dictionary of National Biography (Oxford University Press). doi:10.1093/ref:odnb/8634. Truy cập ngày 25 tháng 9 năm 2010Bản mẫu:Inconsistent citations  (cần đăng ký mua)
  14. ^ Alison Flood (25 tháng 4 năm 2019). 'White Queen' died of plague, claims letter found in National Archives”. The Guardian. 
  • David Baldwin, Elizabeth Woodville (Stroud, 2002) [1]
  • Christine Carpenter, The Wars of the Roses (Cambridge, 1997) [2]
  • Philippa Gregory, David Baldwin, Michael Jones, The Women of the Cousins' War (Simon & Schuster, 2011)
  • Michael Hicks, Edward V (Stroud, 2003) [3]
  • Rosemary Horrox, Richard III: A Study of Service (Cambridge, 1989) [4]
  • J.L. Laynesmith, The Last Medieval Queens (Oxford, 2004) [5]
  • A. R. Myers, Crown, Household and Parliament in Fifteenth-Century England (London and Ronceverte: Hambledon Press, 1985)
  • Arlene Okerlund, Elizabeth Wydeville: The Slandered Queen (Stroud, 2005); Elizabeth: England's Slandered Queen (paper, Stroud, 2006) [6]
  • Charles Ross, Edward IV (Berkeley, 1974) [7]
  • George Smith, The Coronation of Elizabeth Wydeville (Gloucester: Gloucester Reprints, 1975; originally published 1935)
  • Anne Sutton and Livia Visser-Fuchs, "'A Most Benevolent Queen': Queen Elizabeth Woodville's Reputation, Her Piety, and Her Books", The Ricardian, X:129, June 1995. PP. 214–245.