Thế giới phương Tây

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Buớc tưới chuyển hướng Bước tới tìm kiếm
Thế giới phương Tây. Các quốc gia phương Tây, màu lam tối, được định nghĩa trong cuốn sách Clash of Civilizations (phát hành năm 1996) của ông Samuel Huntington.[1] Ông ấy còn cho biết là châu Mỹ Latinh, miêu tả hình dung bằng màu lam nhạt, hoặc là một phần của thế giới phương Tây, hoặc là văn minh độc lập nhưng mà đan xen với thế giới phương Tây.[2]

Thế giới phương Tây (chữ Anh : Western world), cũng gọi là Tây dương hoặc các quốc gia phương Tây, miền văn hoá phương Tây, tên gọi cũ thái tây, có định nghĩa không giống nhau ở thời gian khác nhau và trường hợp khác nhau. Nó là chỉ châu Âu, châu Bắc Mỹ, nước Australianước New Zealand. Huyết thống thống trị là người da trắng, có lúc cũng bao gồm châu Mỹ Latinh, Thổ Nhĩ KìIsrael, bởi vì văn hoá của những quốc gia này từ một huyết thống giống nhau, nhánh họ hàng khác cùng tổ tiên, mà thế đại tương thừa lưu truyền tới nay.

Khái niệm của thế giới phương Tây bắt nguồn ở văn minh Hi Lạp, Đế quốc La Mã và về sau là Cơ Đốc giáo, trải qua văn nghệ Phục Hưng, Cải cách tôn giáo, Thời đại Khai sáng và thông qua sự bành trướng của chủ nghĩa đế quốcchủ nghĩa thực dân mà hình thành thế giới phương Tây thời nay. Thời kì Chiến tranh Lạnh, quan điểm của thế giới phương Tây xác lập do chịu ảnh hưởng sâu sắc của văn hoá Cơ Đốc giáotư tưởng chủ nghĩa tự do, quốc gia chủ nghĩa tư bản phản đối chủ nghĩa cộng sản hình thành mặt trận quây vòng quanh chủ nghĩa chống cộng, có khác biệt ở quốc gia chủ nghĩa cộng sảnchính trịkinh tế không giống nhau.

Ý nghĩa về mặt chữ của nguyên bản từ này là một khái niệm địa lí, từ thế kỉ XV tới nay, người Tây Âu nhìn tương đối hướng về Tây Á, Nam ÁĐông Á coi làm phương Đông. Trong hàm nghĩa văn hoá đương đại, lời nói thế giới phương Tây ngoài bao gồm châu Âu ra cũng bao gồm thời kì thực dân châu Âu có nguồn gốc từ số lượng nhiều người nhà tổ tiên của Châu Âu di dân đến quốc gia của châu Mỹchâu Đại Dương.

Thuật ngữ này trước đây nhằm để chỉ sự khác biệt thuần địa lý, nhằm để chỉ sự đối lập giữa châu Âu với các quốc gia nằm ở phía đông (phương Đôngchâu Á), nhưng ngày nay nó không còn có ý nghĩa về địa lý nữa. Những quốc gia được chấp nhận là một phần của thế giới phương Tây ngày nay nằm ở cả hai bán cầu, được phân chia bởi kinh tuyến gốc của Trái Đất nằm ở Greenwich.

Thích nghĩa cổ đại[sửa | sửa mã nguồn]

Người Trung Quốc cổ đại lấy Trung Quốc làm một khái niệm địa lí trung tâm, thời nay lấy pháp quy để đồng nghĩa với "thế giới phương Tây", triều nhà Minh ở thời kì mới mở đầu lấy khoảng giữa đảo Kalimantannước Brunei làm mốc giới, về phía đông gọi là Đông dương, về phía Tây gọi là Tây dương, cho nên cái mà quá khứ gọi là xứ Nam Hải (tức Biển Đông) và xứ Tây Nam Hải thì triều nhà Minh gọi là Đông dương và Tây dương, hơn nữa, biển của vịnh Xiêm La, thì gọi là Trướng Hải.

Giới thiệu giản lược[sửa | sửa mã nguồn]

Văn hoá phương Tây là văn hoá do rất nhiều văn minh Tây Á vĩ đại và cổ xưa ảnh hưởng[3], giống như là Phoenicia, Israel cổ đại,[4][5] SumerBabylon. Nó bắt nguồn ở bồn địa Địa Trung Hải và vùng phụ cận của nó, nước Hi Lạp thường hay được dẫn dụng làm là đất khởi nguyên của nó. Tuỳ theo thời gian dao động, sóng gió bành trướng thứ nhất là sự chinh phục và truyền bá mà phải cùng thuận theo Đế quốc La Mã đến tất cả vùng đất đi sát bờ biển Địa Trung Hảivùng đất đi sát bờ biển phía nam biển Đen, sóng gió bành trướng thứ hai là truyền bá Cơ Đốc giáo, Cơ Đốc giáo hoá Anh Quốc (thế kỉ V Công nguyên), Cơ Đốc giáo hoá Bulgaria (thế kỉ IX Công nguyên), Cơ Đốc giáo hoá Rus' Kiev (UkrainaNga, thế kỉ X Công nguyên), Cơ Đốc giáo hoá Bắc Âu (thế kỉ XII Công nguyên), Cơ Đốc giáo hoá Lithuania (thế kỉ XIV Công nguyên), thúc đẩy toàn bộ châu Âu gia nhập văn hoá Kitô giáo phương Tây.

Tác phẩm "Diễn tiến văn minh" của nhà sử học Carroll Quigley[6] chủ trương văn hoá Cơ Đốc giáo phương Tây ra đời khoảng chừng vào năm 500 Công nguyên, sau khi Đế quốc Tây La Mã diệt vong, chừa lại khoảng trống văn hoá ở bề dưới, trái lại, nó mang đến tư tưởng mới lạ rồi phát triển mạnh mẽ, ở thời đại cổ điển này thì hoàn toàn không có khả năng sản sinh. Giữa thời gian Đế quốc Tây La Mã diệt vong và văn nghệ phục hưng, Tây Âu trải qua cuộc suy thoái biên độ lớn lần thứ nhất[7], vậy sau đó thích ứng, điều chỉnh và lần thứ hai phát triển vật chất, kĩ thuậtchính trị. Suốt thời kì này khoảng chừng 1000 năm và được gọi là Trung Cổ, thời kì mới mở đầu của nó hình thành thời đại đen tối, khoảng thời gian sau xúc tiến văn nghệ phục hưng nhằm nghĩ ngợi phản tỉnh quan điểm và hình tượng bản thân trong lịch sử.

Do vì Đế quốc Đông La Mã và các cơ cấu của giáo đường Cơ Đốc giáo còn tồn tại, tri thức của thời kì Đế quốc La Mã được bảo lưu một phần ở thời kì Trung Cổ. Kĩ thuật Tây Âu mở rộng một cách cực đại xuyên qua bán đảo Ả Rập rồi vận chuyển vào Trung QuốcẤn Độ.[8][9] Từ Phục Hưng tới nay, Tây Âu phát triển vượt qua ảnh hưởng của văn minh Hi Lạp, Đế quốc La MãThế giới Hồi giáo, do Cách mạng công nghiệp,[10] Cách mạng khoa học[11] và Cách mạng thương nghiệp, khiến cho Đế quốc thực dân Tây Âu thống trị một lần vùng đất rộng lớn của nhân dân trên thế giới vào khoảng thời gian giữa thế kỉ XX.[12] Loại bành trướng này khiến cho sự truyền bá của Cơ Đốc giáo mở rộng đến toàn thế giới.

Đặc trưng chủ yếu[sửa | sửa mã nguồn]

Dân chúng tín phụng ba lưu phái lớn Cơ Đốc giáo (Giáo hội Công giáo La Mã, Tân giáo Cơ ĐốcChính thống giáo Đông phương), lấy giáo đường làm kiến trúc tinh thần chủ yếu, có hưởng tự do tôn giáotự do ngôn luận, chữ viết ngôn ngữ phần nhiều sử dụng chữ cái Latinh, về mặt văn hoá phần nhiều kế thừa văn hoá Hi Lạp cổ đạiLa Mã cổ đại của lịch sử xa xưa.

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ THE WORLD OF CIVILIZATIONS: POST-1990 scanned image Lưu trữ 12 March 2007 tại Wayback Machine.
  2. ^ Huntington, Samuel P. (1991). Clash of Civilizations (ấn bản 6). Washington, DC. tr. 38–39. ISBN 978-0-684-84441-1 – qua http://www.mercaba.org/SANLUIS/Historia/Universal/Huntington,%20Samuel%20-%20El%20choque%20de%20civilizaciones.pdf (in Spanish). The origin of western civilization is usually dated to 700 or 800 AD. In general, researchers consider that it has three main components, in Europe, North America and Latin America"... "However, Latin America has followed a quite different development path from Europe and North America. Although it is a scion of European civilization, it also incorporates, to varying degrees, elements of indigenous American civilizations, absent from North America and Europe. It has had a corporatist and authoritarian culture that Europe had to a much lesser extent and America did not have at all. Both Europe and North America felt the effects of the Reformation and combined Catholic and Protestant culture. Historically, Latin America has been only Catholic, although this may be changing"... "Latin America could be considered, or a sub-civilization within Western civilization, or a separate civilization, intimately related to the West and divided as to its belonging to it. 
  3. ^ Jackson J. Spielvogel (14 tháng 9 năm 2016). Western Civilization: Volume A: To 1500. Cengage Learning. tr. 32–. ISBN 978-1-337-51759-1. 
  4. ^ Religions in Global Society – Page 146, Peter Beyer – 2006
  5. ^ Cambridge University Historical Series, An Essay on Western Civilization in Its Economic Aspects, p.40: Hebraism, like Hellenism, has been an all-important factor in the development of Western Civilization; Judaism, as the precursor of Christianity, has indirectly had had much to do with shaping the ideals and morality of western nations since the christian era.
  6. ^ “The Evolution of Civilizations – An Introduction to Historical Analysis (1979)”. Archive.org. 10 tháng 3 năm 2001. tr. 84. Truy cập ngày 31 tháng 1 năm 2014. 
  7. ^ Middle Ages "Of the three great civilizations of Western Eurasia and North Africa, that of Christian Europe began as the least developed in virtually all aspects of material and intellectual culture, well behind the Islamic states and Byzantium."
  8. ^ “Science, civilization and society”. Es.flinders.edu.au. Truy cập ngày 6 tháng 5 năm 2011. 
  9. ^ Richard J. Mayne, Jr. “Middle Ages”. Britannica.com. Truy cập ngày 6 tháng 5 năm 2011. 
  10. ^ Eric Bond; Sheena Gingerich; Oliver Archer-Antonsen; Liam Purcell; Elizabeth Macklem (17 tháng 2 năm 2003). “Innovations”. The Industrial Revolution. Truy cập ngày 6 tháng 5 năm 2011. 
  11. ^ “The Scientific Revolution”. Wsu.edu. 6 tháng 6 năm 1999. Bản gốc lưu trữ ngày 1 tháng 5 năm 2011. Truy cập ngày 6 tháng 5 năm 2011. 
  12. ^ “How Islam Created Europe; In late antiquity, the religion split the Mediterranean world in two. Now it is remaking the Continent.”. TheAtlantic.com. Tháng 5 năm 2016. Truy cập ngày 25 tháng 4 năm 2016.