Makemake

Makemake

Hình dung về Makemake, bởi Ann Feild (Space Telescope Science Institute)
Đặc điểm của quỹ đạo (Kỷ nguyên J2000)
Bán trục lớn	5.906.376.272 km hay 39,48168677 đơn vị thiên văn.
Chu vi	36,530 × 1012 km hay 244,186 đơn vị thiên văn hay lần Trái Đất.
Độ lệch tâm	0,24880766 hay 14,635 lần Trái Đất.
Cận điểm	4.436.824.613 km hay 29,65834067 đơn vị thiên văn.
Viễn điểm	7.375.927.931 km hay 49,30503287 đơn vị thiên văn.
Chu kỳ theo sao	90.613,3058 ngày hay 248,09 năm hay 247,68 lần Trái Đất.
Chu kỳ giao hội	366,74 ngày hay 1,004 năm.
Vận tốc quỹ đạo:
- trung bình	4,666 km/s hay 0,158 lần Trái Đất.
- tối đa	6,112 km/s hay 0,201 lần Trái Đất.
- tối thiểu	3,676 km/s hay 0,127 lần Trái Đất.
Độ nghiêng	17,14175° với Hoàng Đạo hay 11,88° với xích đạo Mặt Trời.
Hoàng kinh của điểm nút lên	110,30347°
Acgumen của điểm cận nhật	113,76329°
Tổng số vệ tinh	3 [cần dẫn nguồn]
Đặc điểm của hành tinh
Đường kính:
- tại xích đạo	2.390 km hay 0,180 lần Trái Đất.
- qua hai cực	2.390 km hay 0,180 lần Trái Đất.
Độ dẹt	0
Diện tích	17,95 × 106 km² hay 0,033 lần Trái Đất.
Thể tích	7,15 × 109 km³ hay 0,0066 lần Trái Đất.
Khối lượng	12,5 × 1021 kg hay 0,0021 lần Trái Đất.
Khối lượng riêng	1.750 kg/m³ hay 0,317 lần Trái Đất.
Gia tốc trọng trường tại xích đạo	0,58 m/s² hay 0,059 lần Trái Đất.
Vận tốc thoát ly	1,2 km/s hay 0,107 lần Trái Đất.
Chu kỳ quay quanh trục	6,387 ngày hay 153,3 giờ hay 6,387 lần Trái Đất.
Vận tốc quay quanh trục tại xích đạo	47,18 km/h hay 0,0039 lần Trái Đất.
Độ nghiêng trục quay	122.54° hay lần Trái Đất.
Xích kinh của cực bắc	20 h 52 m 5 s (hay 133,02°)
Xích vĩ của cực bắc	-9,09°
Hệ số phản xạ	0,30 hay lần Trái Đất.
Nhiệt độ tại bề mặt:
- tối thiểu	33K (hay -240°C)
- trung bình	44K (hay -229°C)
- tối đa	55K (hay -218°C)
Áp suất khí quyển tại bề mặt	0,30 kPa hay lần Trái Đất.
Cấu tạo của khí quyển
CH4 N2 CO

Makemake ( [ˈmakeˈmake] ), trang trọng gọi là (136472) Makemake, là hành tinh lùn lớn thứ 3 trong hệ Mặt Trời và là 1 trong 2 vật thể vòng đai Kuiper (KBO)^[a]. Đường kính của nó vào khoảng ¾ của Sao Diêm Vương. Makemake không có vệ tinh nào đã được biết đến, điều làm cho nó chỉ được coi là vật thể lớn nhất trong vành đai Kuiper. Nhiệt độ trung bình cực kì thấp (khoảng 30 K) nghĩa rằng bề mặt của nó được bao bọc bởi mêtan, êtan và có thể nitơ băng.

Được biết đến như 2005 FY₉ (và sau đó được đưa cho cái tên số hiệu 136472 và tên thường gọi Makemake, lấy theo tên một vị thần trên đảo Phục Sinh), nó được phát hiện vào ngày 31 tháng 3, 2005 bởi một đội ngũ do Michael Brown đứng đầu, và công bố vào ngày 29 tháng 7, 2005. Ngày 11 tháng 6, 2008, Hiệp hội Thiên văn Quốc tế đã đưa Makemake vào danh sách những ứng cử viên cho tình trạng "giống Sao Diêm Vương" (plutoid), một thuật ngữ cho những hành tinh lùn ở ngoài quỹ đạo của Sao Hải Vương mà giống Sao Diêm Vương và Eris. Makemake được trang trọng xếp vào loại "plutoid" vào tháng 6 2008.

Khám phá

Makemake được khám phá vào 31 tháng 3, 2005 bội một đội ngũ do Michael Brown đứng đầu, và được công bố cho mọi người vào ngày 29 tháng 6, 2005. Phát hiện Eris cũng được công bố cùng ngày, tiếp theo cho công bố của 2003 EL₆₁ 2 ngày trước đó.

Mặc cho những ánh sáng xung quanh (nó chỉ sáng bằng 1/5 Sao Diêm Vương),^[b] Makemake không được phát hiện cho tới khi tìm được những vật thể vành đai Kuiper. Hầu như những cuộc tìm kiếm những hành tinh hẻo lánh được hướng gần tới đường Hoàng đạo, do sự có thể tìm thấy một vật thể ở đó. Cũng do độ nghiêng quỹ đạo cao của nó, và sự thực nó đang ở khoảng cách xa nhất với đường Hoàng đạo vào lúc được phát hiện, ở phía Bắc của chòm sao Hậu Phát, nó đã rất có thể thoát ra sự dò soát trong những lần khám phá trước.

Bên cạnh Sao Diêm Vương, Makemake chỉ là một hành tinh lùn sáng đủ để Clyde Tombaugh nhìn thấy trong cuộc tìm kiếm những hành tinh ngoài Sao Hải Vương khoảng năm 1930. Trong lúc Tombaugh nghiên cứu, Makemake chỉ lệch vài độ so với mặt phẳng Hoàng đạo, gần khu vực chòm Kim Ngưu và ngự phu,^[d] ở độ lớn 16.0. Vị trí này đã ở rất gần tới Ngân Hà, và Makemake đã gần như không thể nào chống lại nền rộng lớn của những ngôi sao. Tombaugh tiếp tục tìm kiếm trong vài năm sau phát hiện Sao Diêm Vương, nhưng đã thất bại trong tìm kiếm Makemake hay bất kì một vật thể ngoài Sao Hải Vương nào.

Tên gọi

Cái tên lâm thời 2005 FY₉ được gắn cho Makemake khi nó được công bố. Trước đó, đội tìm kiếm thường gọi dưới tên mật là "Chú thỏ Phục Sinh", vì nó được phát hiện rất gần với lễ Phục Sinh.

Vào tháng 6, 2008, theo như luật của IAU cho những vật thể vành đai Kuiper, 2005 FY₉ đã được đặt tên theo một đấng thánh sinh. Cái tên Makemake, một vị chúa sinh ra người trong truyền thuyết của người Rapanui, những cư dân gốc của đảo Phục Sinh, đã được chọn với sự liên kết giữa nó với lễ Phục Sinh.

Quỹ đạo và xếp loại

Quỹ đạo của Makemake (màu xanh dương), 2003 EL61 (màu xanh lá cây) tương phản với quỹ đạo của Sao Diêm Vương (màu đỏ) và mặt phẳng Hoàng đạo (xám). The perihelia (q) and the aphelia (Q) are marked with the dates of passage. The positions on April 2006 are marked with the spheres illustrating relative sizes and differences in albedo and colour.

Ghi chú

1. ^{^} Astronomers Mike Brown, David Jewitt and Marc Buie classify Makemake as a near scattered object but the Minor Planet Center, from which Wikipedia draws most of its definitions for the trans-Neptunian population, places it among the main Kuiper belt population.
2. ^{^} It has an apparent magnitude in opposition of 16.7 vs. 15 for Pluto.
3. ^{^} Calculated using the formula $\begin{smallmatrix}T\ =\ \frac{T_{\textrm{eff}}(1-qp_{\nu})^{1/4}}{\sqrt{2}},\end{smallmatrix}$ where T_eff =54.8 K at 52 AU, $p_{\nu}$=0.78 is the geometrical albedo, q=0.8 is the phase integral. T_eff scales as $\begin{smallmatrix}1/\sqrt{r}\end{smallmatrix}$, where $r$ is the distance from the Sun. This formula là một simplified version of that in section 2.2 of Stansberry, et al., 2007, where emissivity and beaming paramter were assumed equal untiy, and $\pi$ was replaced with 4 acconting for the difference between circle and sphere. All parameters mentioned above were taken from the same paper.
4. ^{^}Based on Minor Planet Center online Minor Planet Ephemeris Service: March 1 1930: RA: 05h51m, Dec: +29.0.
5. ^{^} Surface area a derived from the radius r: $\begin{smallmatrix}a\ =\ 4\pi r^2\end{smallmatrix}$.
6. ^{^} Volume V derived from the radius r: $\begin{smallmatrix}V\ =\ \frac{4}{3}\pi r^3\end{smallmatrix}$.
7. ^{^} Surface gravity g derived from the mass m, the gravitational constant G and the radius r: $\begin{smallmatrix}g\ =\ \frac{Gm}{r^2}\end{smallmatrix}$.
8. ^{^} Escape velocity v derived from the mass m, the gravitational constant G and the radius r: $\begin{smallmatrix}v\ =\ \sqrt{\frac{2Gm}{r}}\end{smallmatrix}$.

Các liên kết ngoài

• MPEC listing for Makemake 29/7/2005
• AstDys orbital elements
• Orbital simulation from JPL (Java) / Ephemeris
• Press release from WHT and TNG on Makemake's similarity to Pluto.
• Makemake chart and Orbit Viewer
• Precovery image with the 1.06 m Kleť Observatory telescope on 2003 April 20
• Astronomy Picture of the Day: Makemake of the Outer Solar System APOD July 15, 2008