Đại hội Thể thao châu Á

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Đại hội Thể thao châu Á
Á vận hội
ASIAD
Asian Games logo.svg
Logo Á vận hội

Khẩu hiệu Ever Onward
Đại hội lần đầu Đại hội Thể thao châu Á 1951New Delhi, Ấn Độ
Chu kì tổ chức 4 năm
Đại hội lần cuối Đại hội Thể thao châu Á 2019Hà Nội, Việt Nam
Mục đích Các sự kiện thể thao quốc gia châu Á
Biểu trưng của kỳ ASIAD đầu tiên

Đại hội thể thao châu Á hay Á vận hội (tiếng Anh: Asiad hay Asian Games, là một sự kiện thể thao được tổ chức bốn năm một lần với sự tham gia của các đoàn vận động viên các nước châu Á. Giải thể thao này do Hội Đồng Olympic châu Á (OCA) tổ chức và dưới sự giám sát của Ủy ban Olympic Quốc tế (IOC) và được coi là sự kiện thể thao lớn thứ hai thế giới, chỉ đứng sau Đại hội Thể thao Thế giới hay Thế vận hội.

Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]

Giải vô địch các quốc gia Viễn Đông[sửa | sửa mã nguồn]

Tiền thân của ASIAD là Giải vô địch các quốc gia Viễn Đông, một sự kiện thể thao nhỏ được tổ chức lần đầu tại Manila, Philippines năm 1913, để nhấn mạnh tình đoàn kết thống nhất, và hợp tác của ba quốc gia: Trung Hoa Dân Quốc, Đế Quốc Nhật Bản và Philippines. Sau đó, số lượng các nước châu Á tham gia giải đấu tăng lên. Năm 1938, giải bị hủy và từ đó ngừng tổ chức do Nhật Bản xâm lược Trung Quốc và ảnh hưởng bởi chiến tranh thế giới thứ haiThái Bình Dương.

Sự hình thành[sửa | sửa mã nguồn]

Chiến tranh thế giới thứ hai kết thúc, một số nước ở châu Á giành được độc lập và họ mong muốn có một sân chơi phi bạo lực để hiểu biết lẫn nhau. Tháng 8/1948, trong thời gian Thế Vận hội lần thứ 14 diễn ra tại Luân Đôn, Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland, ông Guru Dutt Sondhi, đại diện IOC của Ấn Độ đề xuất với các trưởng đoàn thể thao các nước châu Á tham dự Thế Vận hội ý tưởng về việc tổ chức đại hội thể thao châu Á. Thế là họ cùng thỏa thuận thành lập Liên đoàn điền kinh châu Á. Tháng 2/1949, Liên đoàn đại hội thể thao châu Á (AGF) thành lập và thống nhất đại hội sẽ được tổ chức mỗi bốn năm một lần tại các quốc gia khác nhau.

Kì ASIAD đầu tiên được tổ chức tại New Delhi, Ấn Độ từ 4 đến 12 tháng 3, 1951. Trước đó, sự kiện này dự định sẽ diễn ra vào 1950 nhưng phải hoãn lại do việc chuẩn bị chậm trễ. Kỳ ASIAD này có 489 vận động viên đến từ 11 quốc gia: Afghanistan, Ấn Độ, Indonesia, Iran, Miến Điện, Nepal, Nhật Bản, Philippines, Singapore, Sri LankaThái Lan tham gia tranh tài tại các môn: điền kinh, bóng đá, bóng rổ, bơi lội, cử tạđua xe đạp.

Tuy nhiên, đến ASIAD 1954 tại Manila, Philippines, quy mô đại hội đã được nâng lên một bước, với sự xuất hiện thêm 8 quốc gia và vùng lãnh thổ. Cho dù môn đua xe đạp bị loại bỏ, số môn cũng được nâng lên con số 8 với sự bổ sung quyền anh, bắn súngvật.

Năm 1958, ASIAD tổ chức tại Tokyo, Nhật Bản với 1.422 vận động viên, dự tranh 13 môn thể thao. Sức hút của ASIAD bắt đầu lan tỏa khắp châu lục. Lần đầu tiên, lễ rước đuốc được tổ chức.

Tổ chức lại Liên đoàn[sửa | sửa mã nguồn]

Năm 1962, Indonesia đăng cai ASIAD nhưng họ phản đối sự tham gia của Trung Hoa Dân QuốcIsrael, dẫn đến sự bất đồng trong nội bộ đại hội. IOC đe dọa sẽ không ủng hộ kì ASIAD này nếu nước chủ nhà muốn đẩy hai nước trên ra khỏi đại hội. Cùng lúc, nhiều tổ chức thể thao khác như Liên đoàn điền kinh nghiệp dư Quốc tế, Liên đoàn cử tạ Quốc tế cũng gây sức ép cho Indonesia về điều này. Bất chấp, ASIAD vẫn diễn ra tại Indonesia mà không có mặt Trung Hoa Dân Quốc và Israel.

Năm 1966, Thái Lan đã làm hình ảnh của ASIAD được khôi phục trở lại khi tổ chức ở Băng Cốc. Kỳ đại hội này được đánh giá là một kỳ đại hội thành công rực rỡ. Năm 1970, mối đe dọa về an ninh từ phía Bắc Triều Tiên khiến Nam Triều Tiên phải hủy kế hoạch làm chủ nhà ASIAD. Thái Lan lại tổ chức đại hội mặc dù họ đã từng làm chủ nhà đại hội trước đó. Điều đáng chú ý là kì đại hội này lại sử dụng kinh phí của Hàn Quốc. Đây là thời điểm mà khu vực Đông Nam Á đã có những đóng góp to lớn cho sự phát triển của phong trào thể thao châu lục.

Năm 1973 Liên đoàn có thêm bất đồng khác sau khi Mỹ và các quốc gia khác chính tức công nhận Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa và các nước Ả Rập, phản đối Israel. Năm 1974, Iran đăng cai. Vấn đề Trung Hoa Dân Quốc (Đài Loan) và Israel tiếp tục gây tranh cãi. Về Đài Loan, Liên đoàn Đại hội Thể thao Châu Á quyết định khai trừ nhưng lại cho phép Bắc Triều Tiên tham dự. Về Israel, các quốc gia Ả Rập ra sức phản đối nhưng Iran vẫn cho phép Israel tham gia. Lúc này con số các nước và vùng lãnh thổ tham dự đã lên tới 25. Năm 1977, những cuộc xung đột với Bangladesh và Ấn Độ khiến Pakistan cũng phải hủy kế hoạch tổ chức ASIAD vào năm sau. Đại hội lần nữa lại tổ chức tại Thái Lan (1978).

Các quốc gia đăng cai tính tới năm 2019. Chấm đỏ chỉ thành phố đăng cai.

Các Ủy ban Olympic quốc gia (NOCs) quyết định tái cơ cấu Liên đoàn Đại hội Thể thao châu Á (AGFs). Một hiệp hội mới được hình thành tháng 11/1981 với tên gọi Hội đồng Olympic châu Á (OCA). Ấn Độ đã được lên kế hoạch tổ chức Đại hội 1982 và OCA quyết định giữ nguyên lịch hoạt động của AGFs và chính thức giám sát Đại hội từ năm 1986 ở Hàn Quốc. Năm 1982, New Delhi lần thứ 2 đứng ra đăng cai ASIAD. Lần này có 33 quốc gia và vùng lãnh thổ tham dự với 4.500 vận động viên. Đây cũng là kỳ ASIAD có sự tham gia trở lại của các vận động viên Việt Nam.

Năm 1986, Hàn Quốc đăng cai và coi ASIAD lần này chính là bước tập dượt cho Olympic 1988 mà họ là chủ nhà. Đài Loan (Trung Hoa Dân Quốc) được tham gia lại nhưng OCA quyết định căn cứ theo những chẩn mực IOC đặt cho Đài Loan là sử dụng tên gọi Trung Hoa Đài Bắc. OCA cũng đồng ý loại trừ vĩnh viễn Israel ra khỏi danh sách thành viên và yêu cầu nước này tham gia các cuộc tranh tài của châu Âu.

Năm 1990, ASIAD đến với Bắc Kinh, Trung Quốc, ngôi vô địch toàn đoàn thuộc về nước chủ nhà.

Mở rộng[sửa | sửa mã nguồn]

Năm 1994, ASIAD được tổ chức ở Hiroshima, Nhật Bản. Lần đầu tiên, ASIAD không diễn ra ở một thành phố thủ đô. Hiroshima vốn là thành phố bị huỷ diệt bởi bom nguyên tử trong chiến tranh thế giới thứ hai nên chủ đề của ASIAD lần đó là hoà bình và hữu nghị. OCA chấp nhận các quốc gia Xô Viết cũ gia nhập: Kazakhstan, Kyrgystan, Uzbekistan, TurkmenistanTajikistan.

Năm 1998, lần thứ 4 thủ đô Bangkok, Thái Lan đăng cai ASIAD.

Năm 2002, ASIAD được tổ chức tại Busan, Hàn Quốc với nhiều kỉ lục thế giới được thiết lập. Đại hội ghi nhận sự trở lại của Afghanistan và sự tham gia lần đầu tiên của Đông Timor.

Năm 2006, ASIAD được tổ chức tại Doha, Qatar. Chủ tịch OCA Sheikh Ahmad Al-Fahd Al-Sabah bác đơn tham dự của Australia, với lý do Australia chuyển từ châu Đại Dương sang châu Á tham dự có thể là một bất công cho các quốc gia nhỏ khác ở châu Đại Dương.

Chu kỳ mới[sửa | sửa mã nguồn]

Năm 2009 OCA thay đổi chu kỳ tổ chức Đại hội Thể thao châu Á. Theo đó, Đại hội sẽ được tổ chức trước Thế vận hội một năm. Sau Incheon 2014 sẽ là Hà Nội 2019.

Các quốc gia tham dự[sửa | sửa mã nguồn]

Các quốc gia tham dự Đại hội Thể thao châu Á (45 NOC thành viên).

Các kì đại hội[sửa | sửa mã nguồn]

Các nước chủ nhà Đại hội thể thao châu Á. Điểm mầu đỏ chỉ vị trí thành phố đăng cai.

Số lượng huy chương vàng của từng đoàn thể thao được đặt trong dấu ngoặc đơn.

Năm Đại hội Đăng cai 1 (HCV) 2 (HCV) 3 (HCV)
1951
I
Cờ của Ấn Độ New Delhi Flag of Japan.svg Nhật Bản (24) Flag of India.svg Ấn Độ (15) Flag of Iran.svg Iran (8)
1954
II
Flag of the Philippines Manila Flag of Japan.svg Nhật Bản (38) Flag of the Philippines.svg Philippines (14) Flag of South Korea.svg Hàn Quốc (8)
1958
III
Cờ của Nhật Bản Tokyo Flag of Japan.svg Nhật Bản (67) Flag of the Philippines.svg Philippines (9) Flag of South Korea.svg Hàn Quốc (8)
1962
IV
Cờ của Indonesia Jakarta Flag of Japan.svg Nhật Bản (73) Flag of Indonesia.svg Indonesia (21) Flag of India.svg Ấn Độ (10)
1966
V
Cờ của Thái Lan Băng Cốc Flag of Japan.svg Nhật Bản (78) Flag of South Korea.svg Hàn Quốc (12) Flag of Thailand.svg Thái Lan (11)
1970
VI1
Cờ của Thái Lan Băng Cốc Flag of Japan.svg Nhật Bản (74) Flag of South Korea.svg Hàn Quốc (18) Flag of Thailand.svg Thái Lan (9)
1974
VII
Cờ của Iran Tehran Flag of Japan.svg Nhật Bản (75) Flag of Iran.svg Iran (36) Flag of the People's Republic of China.svg Trung Quốc (32)
1978
VIII2
Cờ của Thái Lan Băng Cốc Flag of Japan.svg Nhật Bản (70) Flag of the People's Republic of China.svg Trung Quốc (51) Flag of South Korea.svg Hàn Quốc (18)
1982
IX
Cờ của Ấn Độ New Delhi Flag of the People's Republic of China.svg Trung Quốc (61) Flag of Japan.svg Nhật Bản (57) Flag of South Korea.svg Hàn Quốc (28)
1986
X
Cờ của Hàn Quốc Seoul Flag of the People's Republic of China.svg Trung Quốc (94) Flag of South Korea.svg Hàn Quốc (93) Flag of Japan.svg Nhật Bản (58)
1990
XI
Cờ của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa Bắc Kinh Flag of the People's Republic of China.svg Trung Quốc (183) Flag of South Korea.svg Hàn Quốc (54) Flag of Japan.svg Nhật Bản (38)
1994
XII
Cờ của Nhật Bản Hiroshima Flag of the People's Republic of China.svg Trung Quốc (125) Flag of Japan.svg Nhật Bản (64) Flag of South Korea.svg Hàn Quốc (63)
1998
XIII
Cờ của Thái Lan Băng Cốc Flag of the People's Republic of China.svg Trung Quốc (129) Flag of South Korea.svg Hàn Quốc (65) Flag of Japan.svg Nhật Bản (52)
2002
XIV
Cờ của Hàn Quốc Busan Flag of the People's Republic of China.svg Trung Quốc (150) Flag of South Korea.svg Hàn Quốc (96) Flag of Japan.svg Nhật Bản (44)
2006
XV
Cờ của Qatar Doha Flag of the People's Republic of China.svg Trung Quốc (165) Flag of South Korea.svg Hàn Quốc (58) Flag of Japan.svg Nhật Bản (50)
2010
XVI
Cờ của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa Quảng Châu Flag of the People's Republic of China.svg Trung Quốc (163) Flag of South Korea.svg Hàn Quốc (63) Flag of Japan.svg Nhật Bản (33)
2014
XVII
Cờ của Hàn Quốc Incheon
2019
XVIII
Cờ của Việt Nam Hà Nội
2023
XIX

1 Thoạt đầu tổ chức tại Hàn Quốc
2 Thoạt đầu tổ chức tại Pakistan

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]