Kim Thái Tổ

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Kim Thái Tổ (金太祖)
Hoàng đế Trung Hoa (chi tiết...)
Wanggiyan Aguda.jpg
Hoàng đế nhà Kim
Trị vì 28/1/1115 – 19/9/1123
Tiền nhiệm Không (sáng lập triều đại)
Kế nhiệm Kim Thái Tông
Thông tin chung
Thê thiếp Xem văn bản.
Hậu duệ
Tên thật Hoàn Nhan A Cốt Đả (完颜阿骨打)
Tên Hán: Hoàn Nhan Mân (完颜旻)
Tước hiệu Hoàng đế
Niên hiệu
Thụy hiệu Ứng càn Hưng vận Chiêu đức Định công Nhân minh Trang hiếu Đại thánh Vũ Nguyên hoàng đế[1]
Miếu hiệu Thái Tổ (太祖)
Triều đại nhà Kim
Thân phụ Kim Thế Tổ Hoàn Nhan Hặc Lý Bát[2]
Thân mẫu Dực Giản hoàng hậu Noa Lại thị[2]
Sinh 1/8/1068[3]
Mất 19/9/1123[3]
Trung Quốc
An táng Hòa lăng, sau đổi thành Duệ lăng, sau di dời tới núi Đại Phòng, nhưng vẫn gọi là Duệ lăng.

Kim Thái Tổ (金太祖) là miếu hiệu của vị hoàng đế khai quốc của nhà Kim trong lịch sử Trung Hoa. Tên thật của ông là Hoàn Nhan A Cốt Đả (chữ Hán: 完顏阿骨打, bính âm: Wanyan Aguda), có tên Hán là Hoàn Nhan Mân.

Ông là tù trưởng bộ lạc Hoàn Nhan của người Nữ Chân, con trai thứ hai của Hoàn Nhan Hặc Lý Bát (Wanyan Helibo), em trai của Hoàn Nhan Ô Nhã Thúc (Wanyan Wuyashu). Ông nổi tiếng là người dũng cảm và đã tham gia nhiều cuộc chiến chống lại sự thống trị của nhà Liêu.

Năm 1109, lúc đỉnh điểm của nạn đói hoành hành, A Cốt Đả đã giúp anh mình là Ô Nhã Thúc thuần phục các chiến binh bị nạn đói của các bộ lạc khác để tăng sức mạnh cho bộ lạc mình.

Ông là người lập ra và là vị hoàng đế đầu tiên của triều đại nhà Kim trong lịch sử Trung Quốc. Hoàn Nhan A Cốt Đả trị vì từ năm 1115-1123. Các niên hiệu trong thời trị vì của ông là Thu Quốc (1115-1116) và Thiên Phụ (1117-1123). Miếu hiệu của ông là Thái Tổ. Thụy hiệu là Ứng càn Hưng vận Chiêu đức Định công Nhân minh Trang hiếu Đại thánh Vũ Nguyên hoàng đế (应乾兴运昭德定功仁明庄孝大圣武元皇帝).

Gia đình[sửa | sửa mã nguồn]

Trong văn học[sửa | sửa mã nguồn]

Hoàn Nhan A Cốt Đả là một nhân vật trong tác phẩm Thiên Long Bát Bộ của nhà văn Kim Dung, trong tiểu thuyết này, ông xuất hiện và gặp gở với Kiều Phong khi đang đánh hổ, sau đó ông dẫn Kiều Phong về bộ tộc của mình, cho ở nhờ để chữa trị bệnh tình cho A Tử, em gái A Châu (người yêu của của Kiều Phong).

Ông cũng là một nhân vật trong tiểu thuyết kiếm hiệp Tứ đại danh bổ của nhà văn Ôn Thụy An, trong tiểu thuyết này ông là vua nước Kim, và đang có âm mưu xâm lược Nam Tống.

Ghi chú[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Kim sử, Quyển 2: Bản kỷ - Thái Tổ.
  2. ^ a ă Truy tôn.
  3. ^ a ă Theo lịch Gregory đón trước.
  4. ^ Tam triều bắc minh hội biên quyển 18 ngày 19 tháng 6 năm Tuyên Hòa thứ 5 dẫn "Thần lộc kí" viết: Thái Tổ cửu tử: chánh thất sinh đệ tam tử Thánh Quả, danh Tông Tuấn, Đản phụ, đệ thất tử Liệt Bồ Dương Hổ, danh Tông Triều.
  5. ^ Căn cứ Tùng mạc kỉ văn của Hồng Hạo: Đệ lục tử viết Bồ Lộ Hổ, vi Duyện vương, thái phó, lĩnh thượng thư tỉnh sự. Như thế "Bồ Lộ Hổ" là nhầm lẫn với "Ngoa Lỗ Quan". Hoàn Nhan Tông Tuyển được phong tới Duyện quốc vương. "Bồ Lỗ Hổ" là tên Nữ Chân của Hoàn Nhan Tông Bàn, con trai lớn của Hoàn Nhan Ngô Khất Mãi, chứ không phải là con trai của Hoàn Nhan A Cốt Đả. Tam triều bắc minh hội biên quyển 18 dẫn "Thần lộc kí" viết: Kế thất sinh nguyên soái nhị thái tử, danh Tông Kiệt, đệ lục tử Tông Tuyển. Như vậy "Tông Kiệt" chính là nhầm lẫn từ "Tông Vọng".
  6. ^ a ă Tam triều bắc minh hội biên quyển 18 dẫn Thần lộc kí: Nguyên soái tứ thái tử Ngột Truật danh Tông Bật, đệ bát tử A Lỗ Bảo, đệ cửu tử A Lỗ Bột Sơn.