Kim Thái Tổ
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Kim Thái Tổ (金太祖) là miếu hiệu của vị hoàng đế khai quốc của nhà Kim trong lịch sử Trung Hoa. Tên thật của ông là Hoàn Nhan A Cốt Đả (chữ Hán: 完顏阿骨打, bính âm: Wanyan Aguda), có tên Hán là Hoàn Nhan Mân.
Ông là tù trưởng bộ lạc Hoàn Nhan của người Nữ Chân, con trai thứ hai của Hoàn Nhan Hặc Lý Bát (Wanyan Helibo), em trai của Hoàn Nhan Ô Nhã Thúc (Wanyan Wuyashu). Ông nổi tiếng là người dũng cảm và đã tham gia nhiều cuộc chiến chống lại sự thống trị của nhà Liêu.
Năm 1109, lúc đỉnh điểm của nạn đói hoành hành, A Cốt Đả đã giúp anh mình là Ô Nhã Thúc thuần phục các chiến binh bị nạn đói của các bộ lạc khác để tăng sức mạnh cho bộ lạc mình.
Ông là người lập ra và là vị hoàng đế đầu tiên của triều đại nhà Kim trong lịch sử Trung Quốc. Hoàn Nhan A Cốt Đả trị vì từ năm 1115-1123. Các niên hiệu trong thời trị vì của ông là Thu Quốc (1115-1116) và Thiên Phụ (1117-1123). Miếu hiệu của ông là Thái Tổ. Thụy hiệu là Ứng càn Hưng vận Chiêu đức Định công Nhân minh Trang hiếu Đại thánh Vũ Nguyên hoàng đế (应乾兴运昭德定功仁明庄孝大圣武元皇帝).
Gia đình [sửa]
- Thánh Mục hoàng hậu Đường Quát thị
- Con trai thứ 5, nhưng là dòng đích nên coi là con trưởng: Hoàn Nhan Tông Tuấn (Wanyan Zongjun), tên Nữ Chân là Thằng Quả, về sau được con trai là Kim Hi Tông Hoàn Nhan Hợp Lạt tôn miếu hiệu là Huy Tông.
- Con trai thứ 7: Phong vương Hoàn Nhan Tông Triều, tên Nữ Chân là Ô Liệt (hay Liệt Bồ Dương Hổ)[4].
- Triệu vương Hoàn Nhan Tông Kiệt, tên Nữ Chân là Một Lý Dã.
- Quang Ý hoàng hậu Bùi Mãn thị.
- Con trai lớn, nhưng không là dòng đích nên không coi là con trưởng: Liêu vương Hoàn Nhan Tông Cán, tên Nữ Chân là Oát Bản. Thời Kim Hải Lăng Vương (con trai thứ hai của ông này) trị vì được truy tôn làm Kim Đức Tông, đến thời Kim Thế Tông bị giáng làm Liêu vương.
- Khâm Hiến hoàng hậu Hột Thạch Liệt thị.
- Con trai thứ 2: Tống vương Hoàn Nhan Tông Vọng, tên Nữ Chân là Oát Li Bất.
- Con trai thứ 6[5]: Trần vương Hoàn Nhan Tông Tuyển, tên Nữ Chân là Ngoa Lỗ Quan.
- Thẩm vương Hoàn Nhan Ngoa Lỗ.
- Tuyên Hiến hoàng hậu Phó Tán thị.
- Con trai thứ 3: Kim Duệ Tông Hoàn Nhan Tông Nghiêu, tên Nữ Chân là Ngoa Lý Đóa. Con trai ông này là Kim Thế Tông.
- Bân vương Hoàn Nhan Ngoa Lỗ Đóa.
- Ô Cổ Luận Nguyên phi.
- Con trai thứ 4: Lương vương Hoàn Nhan Tông Bật, tên Nữ Chân là Ngột Truật.
- Con trai thứ 8[6]: Vệ vương Hoàn Nhan Tông Cường, tên Nữ Chân là A Lỗ.
- Con trai thứ 9[6]: Thục vương Hoàn Nhan Tông Mẫn, tên Nữ Chân là A Lỗ Bổ.
- Tiêu Sùng phi.
- Kỷ vương Hoàn Nhan Tập Nê Liệt.
- Tức vương Hoàn Nhan Ninh Cát.
- Cử vương Hoàn Nhan Yến Tôn.
- Nương tử Độc Nô Khả.
- Nghiệp vương Hoàn Nhan Oát Hốt.
Trong văn học [sửa]
Hoàn Nhan A Cốt Đả là một nhân vật trong tác phẩm Thiên Long Bát Bộ của nhà văn Kim Dung, trong tiểu thuyết này, ông xuất hiện và gặp gở với Kiều Phong khi đang đánh hổ, sau đó ông dẫn Kiều Phong về bộ tộc của mình, cho ở nhờ để chữa trị bệnh tình cho A Tử, em gái A Châu (người yêu của của Kiều Phong).
Ông cũng là một nhân vật trong tiểu thuyết kiếm hiệp Tứ đại danh bổ của nhà văn Ôn Thụy An, trong tiểu thuyết này ông là vua nước Kim, và đang có âm mưu xâm lược Nam Tống.
Ghi chú [sửa]
- ^ Kim sử, Quyển 2: Bản kỷ - Thái Tổ.
- ^ a b Truy tôn.
- ^ a b Theo lịch Gregory đón trước.
- ^ Tam triều bắc minh hội biên quyển 18 ngày 19 tháng 6 năm Tuyên Hòa thứ 5 dẫn "Thần lộc kí" viết: Thái Tổ cửu tử: chánh thất sinh đệ tam tử Thánh Quả, danh Tông Tuấn, Đản phụ, đệ thất tử Liệt Bồ Dương Hổ, danh Tông Triều.
- ^ Căn cứ Tùng mạc kỉ văn của Hồng Hạo: Đệ lục tử viết Bồ Lộ Hổ, vi Duyện vương, thái phó, lĩnh thượng thư tỉnh sự. Như thế “Bồ Lộ Hổ” là nhầm lẫn với “Ngoa Lỗ Quan”. Hoàn Nhan Tông Tuyển được phong tới Duyện quốc vương. “Bồ Lỗ Hổ” là tên Nữ Chân của Hoàn Nhan Tông Bàn, con trai lớn của Hoàn Nhan Ngô Khất Mãi, chứ không phải là con trai của Hoàn Nhan A Cốt Đả. Tam triều bắc minh hội biên quyển 18 dẫn "Thần lộc kí" viết: Kế thất sinh nguyên soái nhị thái tử, danh Tông Kiệt, đệ lục tử Tông Tuyển. Như vậy “Tông Kiệt” chính là nhầm lẫn từ “Tông Vọng”.
- ^ a b Tam triều bắc minh hội biên quyển 18 dẫn Thần lộc kí: Nguyên soái tứ thái tử Ngột Truật danh Tông Bật, đệ bát tử A Lỗ Bảo, đệ cửu tử A Lỗ Bột Sơn.
|
||||||||
 |
Bài viết tiểu sử này vẫn còn sơ khai. Bạn có thể giúp Wikipedia bằng cách mở rộng nội dung để bài được hoàn chỉnh hơn. |
