Trận Austerlitz
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|||||
Trận Austerlitz (theo cách gọi của người Pháp[18]) còn được gọi là Trận Ba Hoàng đế hay Trận Tam Hoàng (theo cách gọi của người Đức[18] ; mặc dù Hoàng đế nước Áo thực ra không trực tiếp tham chiến[19]) là một trận đánh nổi tiếng trong cuộc Chiến tranh Liên minh thứ ba (một phần của những cuộc chiến tranh của Napoléon. Trận chiến này diễn ra vào ngày 2 tháng 12 năm 1805 tại một địa điểm gần thành phố Austerlitz (lúc đó thuộc Áo, ngày nay là Slavkov u Brna thuộc Cộng hoà Séc), quân Pháp - với quân số ít ỏi hơn[20] - do đích thân Hoàng đế Napoléon I cùng với những tướng soái như Louis Nicolas Davout và Jean Lannes thống lĩnh[21] đã đánh tan tác liên quân Nga-Áo dưới quyền Hoàng đế Franz I và Sa hoàng Aleksandr I. Sau khi Napoléon I đại thắng quân Áo trong trận Ulm, phần còn lại của quân Áo hội binh với quân Nga,[22] và Aleksandr I, dựa theo kế hoạch của Tham mưu trưởng quân Áo Franz von Weyrother, đã quyết định tấn công quân Pháp thêm một lần nữa, bất chấp sự không đồng tình của vị Đại tướng nước Nga M. I. Kutuzov.[1][23] Napoléon I cũng quyết tâm đánh quân Liên minh một đòn quyết định trước khi quân Liên minh được tăng viện.[24] Chiến thắng mang tầm vóc vĩ đại[25] tại Austerlitz có ý nghĩa quyết định về cả mặt quân sự và chính trị, là một sự kiện quan trọng hàng đầu của nền Đế chế thứ nhất Pháp cũng như một tuyệt tác về quân sự của Napoléon I, điều này chính Napoléon I cũng rất mực tự hào[26] và thừa nhận đúng đắn.[27][28][29][30] Trận đánh này, với kế hoạch rất bài bản của nó,[1] được coi là chiến thắng huy hoàng,[31] vĩ đại nhất của Đội quân vĩ đại của Napoléon I, và là chiến thắng mẫu mực trong những cuộc chiến tranh của ông.[32] Khả năng lập kế hoạch của ông, cũng như sự xét đoán tình hình rất đúng đắn của ông (dù cũng có sự mạo hiểm), khiến ông đập tan cả một đoàn quân có quân số và thần công nhiều hơn hẳn quân ông.[7] Như một trận đánh quyết định chuẩn mực,[33] nó thể hiện thiên tài quân sự siêu việt cũng như lòng táo bạo và quyết đoán của ông,[34] cùng với sự thiện chiến của Đội quân vĩ đại hùng mạnh[9] - lúc bấy giờ đoàn quân này đang trong thời kỳ huy hoàng nhất của mình.[10] Chính chiến thắng rạng rỡ này khiến cho lực lượng Quân đội Pháp trở nên siêu việt trong mắt người đời, và góp phần không nhỏ đến sự hình thành của sự nghiệp vĩ đại của Napoléon I, giàng một đòn chí mạng xuống liên quân Nga - Áo trước khi Giáng sinh đến, mà hạ thấp Vương triều Habsburg kiêu hùng của nước Áo.[35][36][37] Sau chiến thắng quyết định của ông, Đế quốc Áo im hơi lặng tiếng trong suốt ba năm liền, tới năm 1809 mới nuôi chí trả thù.[38][39] Đó cũng chính là thời kỳ đỉnh cao chói lọi của bản thân Napoléon I.[40] Với Đế quốc Nga và Áo trở nên vô vọng, vị Hoàng đế chiến thắng đã trở nên Bá chủ của Đức.[41] Ngày nay, hàng triệu người đã biết về trận chiến này qua cuốn tiểu thuyết Chiến tranh và Hòa bình của đại thi hào nước Lev N. Tolstoy. [42]
Napoléon I đã cố tình phơi trần cánh trái có vẻ yếu ớt của quân ông, thậm chí còn từ bỏ cao điểm Pratzen, nhử cho liên quân tấn công để mở rộng quá trớn mặt trận của họ. Mở đầu trận đánh, quân Nga do chủ quan với "mộng tưởng gieo roi" của mình nên liên tiếp bị đánh lui, song họ với chiến đấu ngoan cường.[43] Sau đó, quân Pháp công kích vào giữa tuyến liên quân - làm cho trung quân của Liên quân gần như bị hủy diệt hoàn toàn[5], trong khi quân cánh trái của Napoléon I đánh thốc vào sườn và đội hậu quân của liên quân.[44] Trận chiến này diễn ra ác liệt.[45] Gần như trong suốt trận đánh, Napoléon I gần như liên tiếp nắm quyền chủ động, và quân ông đã chiếm được cao điểm Pratzen.[1][46] Các Thống chế Joachim Murat và Jean Lannes thay vì ganh tị nhau thì đã hợp tác rất chặt chẽ, và sự kết hợp vững chắc giữa Bộ binh và Kỵ binh tả quân Pháp đã mang lại chiến thắng rất lớn cho tả quân Pháp.[14] Trong cuộc giao chiến của đội Cận vệ Pháp với đội Cận vệ Nga, khi quân Nga thắng lớn và đập tan vài đơn vị tinh nhuệ nhất của Pháp,[47] các chiến sĩ Pháp với lòng quả cảm đã nghe theo tiếng gọi đầy khí phách của Chuẩn tướng Jean Rapp mà quét sạch tốp Pháo binh Nga, đập tan nát quân Nga bằng một cuộc giao chiến hết mực đẫm máu.[43] Hữu quân Liên minh bị cắt đứt liên lạc với tả quân Liên minh,[30] và lúc "Mặt trời Austerlitz" bắt đầu lặn cũng là lúc quân Nga bị đại bại sau suốt một ngày giao chiến, phải triệt binh trong hỗn loạn.[21] Trong suốt cuộc giao chiến, các chiến binh Mamluk của Napoléon I có sức chiến đấu ấn tượng đã góp phần đánh thắng đội Kỵ binh Cận vệ Nga, cống hiến cho thắng lợi vang dội của quân Pháp.[48][49] Mặc dầu đã chiến đấu rất kiên cường, anh dũng, liên quân Nga - Áo phải hứng chịu tổn thất nặng nề ; thất bại nặng của họ là do sai lầm lớn của Bộ Tư lệnh họ.[50][9][36] Nhiều chiến sĩ Nga khi rút quân trên hồ Satschan đóng băng còn bị chết đuối khi quân Pháp bắn nã vào cái hồ này,[51] các binh sĩ liên quân bị vây khốn.[13] Người ta cho rằng chính Hoàng đế Napoléon I đã xuống lệnh cho quân Pháp làm đòn giáng nặng đến thế.[52] Aleksandr I đã khóc rống giữa trận tiền, và tổn thất của quân Pháp thắng trận tuy nặng nề nhưng ít hơn quân Liên minh.[20][10] Trong cơn thảm kịch, nhiều binh sĩ Đồng minh còn giã từ vũ khí.[46] Đoàn quân Pháp thắng lợi tóm gọn được rất nhiều tù binh về chiến lợi phẩm của quân Nga và quân Áo.[17] Napoléon I thắng to đã đập tan kế hoạch cản trở ông của liên quân,[53] và những mất mát đau đớn của quân Liên minh chiếm đến gần 1/3 tổng lực của họ.[30] Quân Nga đặc biệt thây chất đầy đồng, và đến cả đội Cận vệ tinh nhuệ cuả họ cũng đại bại.[54] Mặt khác, một số lực lượng của quân Liên minh đã thoát khỏi cái bẫy của Napoléon I.[9] Man đêm buông xuống đã khiến cho quân Pháp không thể truy sát gì thêm.[30] Trong khi quân Liên minh bị đẩy vào nội thành Austerlitz, Napoléon I đã chiếm giữ đường xá tới Olmütz.[24] Chiến thắng vẻ vang của quân Pháp tại Austerlitz như là lần thứ ba Napoléon I đánh thắng nước Áo,[20] và là một cú đấm vào mặt Liên minh thứ ba, trước hết là hạ gục "cánh" Áo của Liên minh,[55] khiến Liên minh phong kiến này tan rã. Tinh thần của họ đã rã rời,[44] và chỉ hai ngày sau khi bại trận thì Hoàng đế Franz I đã phải thân hành đến gặp Napoléon I.[51] Trận đánh Austerlitz trở thành một trong những chiến thắng lừng vang hơn cả trong lịch sử châu Âu thời cận - hiện đại.[20] Với chiến thắng lớn lao này - thắng lợi vẻ vang của sách lược của Hoàng đế nước Pháp trước liên quân hùng mạnh Nga - Áo, Đế chế Pháp chiếm ưu thế tuyệt đối trên bộ trong cục diện cuộc Chiến tranh Liên minh thứ ba, khiến Napoléon I càng thêm tham vọng nắm bá quyền châu Âu. [47][56]
Ngoài là hậu quả cay đắng cho sai lầm của Hoàng đế Nga, chiến thắng huy hoàng này có ý nghĩa rất to lớn đối với quân Pháp vì diễn ra đúng vào ngày kỷ niệm lễ đăng ngôi của Hoàng đế Napoléon I.[51][57] Trong khi thắng lợi ấy đưa ông đến tầm cỡ Julius Caesar,[34] sau chiến thắng oanh liệt, ông đã đọc bản Tuyên cáo thứ 30 để tuyên dương ba quân.[19] Sự bền bỉ của ông nhằm đạt mục đích lớn khiến các quân lực Âu châu phải hoảng.[13] Với thảm kịch của Aleksandr I, Napoléon I thắng Nga trong cuộc chiến này còn oanh liệt hơn cả hồi Chiến tranh Liên minh thứ hai.[58] Trên đà chiến thắng, vị Hoàng đế hùng cường dễ dàng đặt ra điều khoản cho nước Áo thất trận.[31] Đồng thời, ông cũng tổ chức truy kích rất bài bản.[18] Vào ngày 26 tháng 12 năm 1805, Pháp và Áo ngồi vào bàn đàm phán với Hiệp ước Pressburg, qua đó nước Áo rút khỏi chiến tranh, củng cố lại các Hiệp ước Campo Formio và Lunéville trước đó, buộc Áo buông bỏ quyền kiểm soát một số vùng ở Đức cho các đồng minh của Napoléon I, và buộc vương triều Habsburg phải giao nộp 40 triệu quan Pháp chiến phí, chấm dứt uy thế của người Áo trên đất Đức[59]. Nhà nước phong kiến Áo bị hạ nhục[31] ; Quân đội Nga được phép quay trở về quê nhà. Nhưng đến đây, Napoléon I đã hoàn tất sự lăng nhục Đế quốc Nga bằng việc đập tan di sản huy hoàng của Nữ hoàng Ekaterina II Đại Đế của Nga trước kia.[60] Với Hiệp ước Pressburg, chiến dịch năm 1805 chói lọi của Napoléon I - mà đỉnh điểm là đại thắng ở trận Austerlitz - đã hoàn tất.[43] Chiến thắng cũng đã đưa đến việc thành lập Liên minh sông Rhine, bao gồm các quốc gia của Đức có nhiệm vụ làm tấm đệm giữa Pháp và Trung Âu - như vậy Đế chế Pháp và vươn tầm ảnh hưởng ra tới tận con tim của đất Đức[61]. Vương quốc Phổ, trước trận Austerlitz từng gửi tối hậu thự cho Napoléon I, đã phải khuất phục.[26] Như thế, chiến thắng quyết định của ông đã củng cố hoàn toàn vai trò liệt cường của Đế chế Pháp và hạ nước Áo thành một Nhà nước tầm thường.[62] Chiến thắng oanh liệt ở Austerlitz cũng là một thảm họa đối với các lực lượng chống Pháp ở Ý.[63] Cũng với thắng lợi cao siêu này - Napoléon I cho là thể hiện rõ nét tính "thiêng liêng" của chiến tranh,[26] các chiến sĩ của ông có vẻ như trở nên bất khả chiến bại.[55] Trận thắng lớn ở Austerlitz khiến cho cái tên Người thắng trận Austerlitz trở nên gắn chặt với Napoléon I.[64] Sự tan vỡ của khối Liên minh thứ ba là một đòn giáng nghiêm trọng vào Thủ tướng Anh Quốc William Pitt Trẻ, khiến cho ông vô cùng tuyệt vọng,[37] dẫn tới sự suy sụp tinh thần của ông và cứ theo đó ông qua đời.[65] Rồi, vào năm 1806, Hoàng đế Franz II của Đế quốc La Mã thần thánh - cảm thấy Đế quốc đã tan rã trước đà thắng lợi của Napoléon I[56] - buộc phải cáo chung Đế quốc và chỉ còn giữ lại ngôi Hoàng đế Franz I của Áo. Mặc dù vậy nhưng hòa bình không kéo dài khi mà nước Phổ nhanh chóng tham chiến trong Liên minh thứ tư vào năm 1806. Bên cạnh thiên tài quân sự của Napoléon I, sự thiếu hụt tài năng chính trị của ông đã được thể hiện ngay sau đại thắng trong trận thư hùng Austerlitz: ông đã không lật đổ Vương triều nhà Habsburg, và điều này tạo tiền đề cho thất bại quyết định của Napoléon I nói riêng và nền Đế chế thứ nhất nói chung.[66] Song, chiến thắng uy vũ của ông với giá trị chiến lược to lớn cũng tạo điều kiện cho ông vẽ lại bản đồ châu Âu, và cho Đế quốc Ottoman tuyên chiến với Nga vào năm 1806. [67][68]
Trận Austelitz trở thành một chiến tích "lấy ít thắng nhiều" hiển hách của thiên tài quân sự Napoléon I và đoàn quân Pháp linh động.[13] Vốn trước trận này, tình hình rất hiểm họa cho nên chiến thắng tại Austerlitz trở nên rất hệ trọng đối với ông.[54] Bên cạnh mọi vinh quang rực chói của chiến thắng Austerlitz nghiền nát khối Liên minh thứ ba, Napoléon I đã thất bại ngay từ khi ảo mộng bá quyền của ông dâng trào do trước đó thủy binh Pháp bị thủy binh Anh Quốc đánh tan trong trận Trafalgar,[69] mặc dù nhất thời chiến thắng vang dội tại Austerlitz đập tan khối Liên minh do Anh Quốc lập ra đã che lấp thất bại lớn ở Trafalgar. [70]
Mục lục |
[sửa] Bối cảnh
Châu Âu đã ở vào tình trạng rối loạn kể từ cuộc chiến tranh Cách mạng Pháp năm 1792. Trên chiến trường Ý, quân Cách mạng Pháp dưới quyền Tướng Napoléon Bonaparte đã đạt nhiều thắng lợi quan trọng.[13] Vào năm 1797, năm năm sau khi cuộc chiến nổ ra, quân Cộng hòa Pháp đánh bại Liên minh thứ nhất. Một Liên minh thứ hai chống Pháp được thành lập năm 1798 nhưng cũng đại bại và tan rã trong năm 1801 (có thể kể đến chiến thắng to tát của Napoléon trong trận Marengo hồi năm 1800[13]), khiến Anh Quốc trở thành đối thủ duy nhất của nước Pháp Cách mạng. Giữa cuộc chiến tranh này có cuộc đảo chính tại Pháp vào năm 1799, đưa Napoléon lên làm Đệ nhất Tổng tài. Ông thực hiện chính sách bảo vệ quyền lợi của giai cấp tư sản.[71] Các vua chúa phong kiến châu Âu bắt đầu lo lắng theo dõi người chính khách - chiến binh trẻ tuổi này, do ông dần dầng mang lại thịnh vượng cho nước Pháp.[72] Trong tháng 3 năm 1802, Pháp và Anh Quốc đã đồng ý chấm dứt chiến tranh theo Hiệp ước Amiens. Lần đầu tiên trong mười năm, toàn bộ châu Âu trở lại hòa bình. Tuy nhiên, nhiều vấn đề đã nảy sinh giữa hai bên, khiến việc tuân thủ đúng theo hiệp ước ngày càng trở nên khó khăn. Chính phủ Anh Quốc phẫn nộ khi phải chuyển giao nhiều thuộc địa mà họ đã chinh phục từ năm 1793 trở đi. Napoléon thì tức giận về việc quân đội Anh không rời khỏi đảo Malta.[73] Tình hình căng thẳng càng trở nên tồi tệ khi Napoléon đã gửi một lực lượng viễn chinh để dập tắt phong trào Cách mạng Haiti.[74] Tháng 5 năm 1803, Anh Quốc tuyên chiến với Pháp.
Nhìn chung là, với sự hình thành của một Nhà nước mới, nền quân sự nước Pháp có những thay đổi rõ rệt, thế nhưng các Nhà nước phong kiến Nga, Áo và Phổ thì ngược lại. Họ không hề noi theo Pháp mà gầy dựng những đoàn binh đông đảo mà động lực chính yếu là chủ nghĩa yêu nước, và cũng không biết tiến hành canh tân đất nước về mặt chính trị - xã hội để triệu tập những đoàn quân của Nhân dân, chiến đấu vì lợi ích của Dân tộc. Và cũng rất ít võ quan có tư tưởng thay đổi đường lối quân sự cũ của thế kỷ thứ XVIII. [30]
[sửa] Liên minh thứ ba
Tháng 12 năm 1804, một thỏa thuận Anh Quốc - Thụy Điển đã dẫn đến việc thành lập Liên minh thứ ba. Thủ tướng Anh Quốc là William Pitt Trẻ đã dành hai năm 1804 và 1805 cho một loạt các hoạt động ngoại giao hướng tới việc hình thành một liên minh mới chống lại Pháp, và tới tháng 4 năm 1805, Anh Quốc và Nga đã ký kết để trở thành đồng minh.[75] Từng bị đánh bại hai lần trong những cuộc giao tranh gần đây với Pháp, và đang quyết tâm trả thù, Đế quốc Áo gia nhập liên minh sau đó vài tháng.[76] Hoàng đế Franz I nước Áo rất căm giận vì với những thắng lợi vừa qua Napoléon I đã đoạt được của người Áo cái ngôi Bá chủ vùng Đức và Trung Âu.[62] Vốn vào ngày 28 tháng 5 năm 1804, Napoléon Bonaparte đã tự tôn làm Hoàng đế nước Pháp (Đế hiệu là Napoléon I), và làm lễ đăng ngôi vào ngày 2 tháng 12 năm ấy, thiết lập nền quân chủ tư sản.[77] Sự kiện này thúc giục các quốc gia phong kiến Nga, Áo lo sợ để mà khẩn thiết liên minh.[72] Franz I càng thêm lo sợ Napoléon I sẽ cướp mất ngôi Hoàng đế La Mã Thần thánh.[62] Bản thân Napoléon I đã nhận thức rằng ông sẽ phải chiến đấu liên tục với các nước phong kiến châu Âu,[77] và ông còn giáng thêm một đòn nữa vào nước Áo khi ông xưng vương nước Ý.[72] Trong các liệt cường Âu châu, chỉ có riêng nước Phổ là còn không biết có tham gia hay không. Nhưng, dầu sao đi chăng nữa, Napoléon I đã thực sự bị cô lập. [77]
[sửa] Đội quân vĩ đại (La Grande Armée)
Trước khi Liên minh thứ ba được thành lập, Hoàng đế Napoléon I đã tập hợp một lực lượng quân đội được gọi là Đội quân nước Anh, gồm sáu trại lính ở Boulogne thuộc miền bắc Pháp. Ông định dùng lực lượng quân chinh phạt này để tiến đánh Anh Quốc, và quá tự tin vào chiến thắng đến mức chuẩn bị sẵn cả huân chương để ăn mừng.[78] Mặc dù đội quân này không bao giờ đặt chân lên đất Anh nhưng họ được huấn luyện rất cẩn thận và tiêu tốn nhiều tiền bạc, để sẵn sàng cho các chiến dịch quân sự. Sự buồn chán đôi khi xuất hiện trong hàng ngũ, nhưng Napoléon đã tới thăm họ nhiều lần và tổ chức nhiều cuộc duyệt binh để nâng cao sĩ khí.[79]
Những binh sĩ ở Boulogne đã trở thành hạt nhân của một đội quân mà Napoléon gọi là La Grande Armée (tạm dịch là "Đội quân vĩ đại" hay "Đại quân"). Đoàn quân sẽ trở nên rạng danh sử son, như một công cụ giúp cho Napoléon I sẵn sàng chiến đấu chống lại mọi liên minh của các quốc gia phong kiến.[80][81] Lúc đầu, quân Pháp có 20 vạn quân sĩ chia thành bảy quân đoàn. Mỗi quân đoàn là một đơn vị chiến đấu trên chiến trường lớn, có từ 26 đến 40 súng đại bác và có khả năng chiến đấu độc lập cho tới khi các quân đoàn khác tới giải cứu.[76] Một quân đoàn đơn lẻ nếu được đặt vào vị trí phòng thủ vững chắc có thể trụ lại được ít nhất là một ngày mà không có sự hỗ trợ nào, điếu này khiến Đội quân vĩ đại có rất nhiều lựa chọn về mặt chiến thuật và chiến lược trong mọi chiến dịch. Hoàng đế Pháp cũng tấn phong những công thần như Louis Nicolas Davout, Michel Ney, Jean Lannes, ... làm Thống chế của Đế chế.[81] Ngoài lực lượng trên thì ông cũng xây dựng lực lượng Kỵ binh dự bị gồm 22.000 quân, chia làm hai đơn vị Thiết Kỵ binh, bốn đơn vị Long Kỵ binh, một đơn vị Kỵ binh đánh bộ và một đơn vị Khinh Kỵ binh, được yểm trợ bởi 24 khẩu pháo.[76] Tới năm 1805 thì Đội quân vĩ đại đã có tổng cộng 350.000 binh sĩ đều được trang bị và huấn luyện tốt, cũng như là được chỉ huy bởi các sĩ quan tài giỏi. [76]
[sửa] Quân đội Nga
Quân đội Nga vào năm 1805 có nhiều nét của Quân đội Pháp trong chế độ cũ. Họ không có tổ chức cao hơn mức Trung đoàn, các sĩ quan cấp cao thường là từ giới quý tộc và chức tước được mua bán thay vì dựa vào tài năng. Những người lính Nga thì hay bị đánh đập và trừng phạt để tuân lệnh, theo kiểu thế kỷ 18. Ngoài ra thì giới Sĩ quan là thành phần yếu kém nhất của Quân đội Nga, xung khắc với các gia đình quân sự anh dũng trong tiểu thuyết Chiến tranh và Hòa bình của đại văn hào Lev Tolstoy. Tuy những võ tướng như Bagration, Miloradovitch và Dokhturov đều tài giỏi và được huấn luyện chặt chẽ,[82] nhiều Sĩ quan cấp thấp của Nga được huấn luyện kém cỏi và gặp khó khăn trong việc chỉ đạo binh sĩ của mình thực hiện những chiến thuật phức tạp trên chiến trường. Mặc dù vậy thì các chiến binh Nga luôn chiến đấu rất dũng cảm, vả lại quân Nga còn có đội Pháo binh hùng hậu, với số lượng đại pháo dồi dào, và được điều khiển bởi các binh sĩ thường xuyên chiến đấu khốc liệt để ngăn pháo của mình lọt vào tay đối thủ.[83]
Hệ thống hậu cần của quân Nga chủ yếu dựa vào dân cư địa phương và các đồng minh Áo của Nga, với 70% quân nhu của Nga được cung cấp bởi Áo. Phải tiến hành tiếp vận quá dàn trải mà không có một hệ thống hậu cần vững chắc và được tổ chức tốt, quân Nga gặp khó khăn trong việc duy trì sức khỏe và sự tập trung trong chiến đấu. Nhưng, dầu sao đây nữa thì trước trận long hổ tranh hùng tại Austerlitz, nước Nga vẫn luôn tin chắc rằng đoàn quân của mình là bất khả chiến bại. [84]
[sửa] Quân đội Áo
Đại Công tước Karl - em trai của Đại Công tước Áo kiêm Hoàng đế La Mã Thần thánh là Franz II, đã bắt đầu công cuộc cải cách lực lượng Quân đội Áo từ năm 1801 với việc loại bỏ tầm ảnh hưởng của Hội đồng Hofkriegsrat trong quân đội.[85] Karl, Quận công xứ Teschen, là vị võ tướng tài giỏi nhất của nước Áo,[86] nhưng ông đã bị thất sủng sau khi lời khuyên của ông rằng đừng tuyên chiến với Pháp không được chấp nhận. Những người chống đối ông bắt đầu ra tay kể từ khi Thủ tướng Anh Pitt do không đồng lòng với lời khuyên của ông mà đã hối lộ cho Triều đình Viên.[87] Karl Mack trở thành chỉ huy mới của quân Áo và đã tiến hành cải tổ lực lượng Bộ binh ngay trước chiến tranh. Một trung đoàn giờ đây bao gồm 4 tiểu đoàn, một tiểu đoàn có 4 trung đội, thay vì cách sắp xếp cũ là một trung đoàn gồm 3 tiểu đoàn, một tiểu đoàn gồm 6 trung đội. Sự thay đổi này diễn ra mà không có việc huấn luyện cho các sĩ quan để thích ứng, dẫn đến sự khó khăn trong chỉ huy.[88] Lực lượng Kỵ binh Áo chiếm ưu thế áp đảo Kỵ binh Pháp trong những trận đánh ban đầu cuộc Chiến tranh Cách mạng Pháp, và cho đến năm 1801 thì họ vẫn tin rằng mình là quân Kỵ binh tinh nhuệ nhất của cả châu Âu. Nhưng việc bị tách ra xếp chung với các đơn vị bộ binh đã làm giảm sự hiệu quả của họ trong việc đối đầu với Kỵ binh Pháp có số lượng lớn hơn. Song, khi sự hợp tác tệ hại đến thế thì những người lính Thiết Kỵ Binh, Long Kỵ Binh, Thương Kỵ Binh vẫn chiến đấu dũng mãnh.[87] Nhưng trong chiến tranh chống Pháp thì họ đã gặp khó khăn bởi lẽ ngay từ năm 1800, Napoléon Bonaparte - cũng giống như Quốc vương Friedrich II Đại Đế nước Phổ trước đó - đã cải tiến lực lượng Kỵ Binh của mình. [89]
[sửa] Chiến dịch của Napoléon
Tháng 8 năm 1805, Napoléon Bonaparte - vốn đã đăng quang ngôi Hoàng đế Pháp vào ngày 2 tháng 12 năm trước[72] - đưa quân từ Eo biển Anh đến sông Rhine để đối phó với liên minh Nga-Áo. Vào ngày 25 tháng 9, sau một cuộc hành quân bí mật và đầy háo hức, 20 vạn quân tinh nhuệ Pháp[90] vượt sông Rhine trên một vùng rộng 260 km (160 dặm).[91] Đây được xem là một trong những đợt chuyển binh hiển hách nhất trong lịch sử nhân loại. Tuy Napoléon I không xem trọng lôgíc hơn chiến dịch này khêu gợi nên, sách lược của ông tỏ ra rất đúng đắn.[92] Vào tháng 9 năm 1805, 8 Binh đoàn Pháp đã thọc sâu vào miền Nam Đức, xuyên suốt chặn đường từ xứ Hannover cho tới Rừng Đen.[93] Tướng Mack của Áo lúc này đang đóng tại Ulm, thuộc Schwaben (nay là miền Nam nước Đức). Napoléon I cho đại quân tiến về phía bắc, bọc hậu quân Áo và bắt giữ tướng Mack với cùng 23 nghìn quân Áo vào ngày 20 tháng 10 năm ấy, nâng tổng số tù binh Áo trong chiến dịch của ông lên tới 6 vạn binh sĩ.[91] Tuy vậy, vinh quang từ chiến thắng này đã bị mờ nhạt đi đôi chút bởi thất bại bi đát của Hải quân Đồng minh Pháp - Tây Ban Nha trong trận thủy chiến Trafalgar - đại thắng oanh liệt của Hải quân Hoàng gia Anh đã khiến cho các quốc gia chống Pháp trở nên mừng rỡ. Đô đốc Hải quân Anh là Horatio Nelson, Tử tước Nelson thứ nhất đã hy sinh trong trận thắng này.[94] Thủ tướng Pitt Trẻ được tôn vinh làm "vị cứu tinh của cả châu Âu".[72] Với chiến thắng chói lọi trong trận thủy chiến Trafalgar, nước Anh đã nắm trọn quyền làm chủ trên biển[92]. Tuy nhiên, sự thành công của Pháp trên đất liền vẫn được tiếp nối khi kinh đô Viên thất thủ vào tháng 11. Người Pháp có thêm 10 vạn súng, 500 đại bác, và những cây cầu bắc qua sông Danube còn nguyên vẹn.[95] Chiến thắng lớn của quân Pháp trên bộ đã khiến cho Quốc vương Friedrich Wilhelm III nước Phổ không thể làm đúng theo lời hứa của ông hồi đầu tháng 11, là phái 14 vạn quân đến hợp nhất với quân Áo và quân Nga trong vòng bốn tuần để chống nhau với quân Pháp. [2]
Trong cùng lúc đó, sự chậm trễ của quân Nga đã khiến họ không thể kịp cứu viện số quân Áo còn lại, vì vậy nên quân Nga rút về phía đông bắc để chờ thêm viện binh và kết hợp với các đơn vị quân Áo còn chưa bị tiêu diệt. Lúc này, đại tướng Nga Mikhail Illarionovich Kutuzov được Nga hoàng chỉ định làm Tổng chỉ huy liên quân Nga-Áo. Vào ngày 9 tháng 9 ông lập tức có mặt ở nơi đóng quân để nắm tình hình. Kutuzov đã liên lạc với Hoàng đế Áo Franz I (tức Hoàng đế Franz II của Đế quốc La Mã Thần thánh, đưa Đại Công quốc Áo lên thành Đế quốc từ năm 1804[19]) và các triều thần nhằm giải quyết các bất đồng trong việc chia sẻ gánh nặng chiến tranh: ông đã phê phán việc người Áo cố dồn mọi trách nhiệm chiến tranh cho quân Nga đồng thời thúc giục người Áo cung ứng gấp quân nhu, quân giới và đạn dược. Trước sự đốc thúc của Kutuzov, triều đình Áo đã hứa sẽ tích cực hơn trong việc chia sẻ gánh nặng. Một bất đồng khác là phần kế hoạch tác chiến. Kutuzov cho rằng "kế hoạch của người Áo rất giáo điều", không tính đến các hoạt động khác của quân Pháp. Ông đưa ra kế hoạch của mình với tư tưởng chính là tấn công, không phòng thủ. Ông cũng chống lại việc thôn tính các vùng đất mà Napoléon chiếm được vì làm như thế sẽ đánh mất lòng tin của người dân… tuy nhiên tất cả những đề xuất của Kutuzov đều bị bác bỏ.[15]
Về phía mình, sau thắng lợi ở Ulm quân Pháp nhanh chóng truy kích tàn quân Áo nhưng rồi Napoléon phát hiện ra rằng mình đang đứng ở vị trí không thuận lợi: trong khi Quân đội Nga thì hãy còn nguyên vẹn, nước Phổ nằm gần đó hiện giờ vẫn chưa can thiệp nhưng có thể cũng sẽ tấn công quân Pháp, do Phổ đang dần dần trở nên bất bình trước sự bá quyền của Pháp.[2][96] Vốn trên đường đi đánh thành Viên, Napoléon I đã xâm phạm những lãnh thổ thuộc quyền kiểm soát của Vương triều Phổ.[96] Vả lại, quân Nga và quân Áo giờ đây đã hợp nhất. Một khó khăn nữa là đường dây liên lạc của Pháp giờ đã quá xa và cần nhiều nhiều pháo đài vững chắc để duy trì. Đội quân Áo của Đại Quận công Karl vốn đang chinh chiến chống Pháp ở Ý thì đang trên đường về từ xứ Venezia.[96] Hoàng đế Napoléon I hiểu rằng ở tình huống này thì chỉ có một cách duy nhất để không lãng phí chiến thắng ở Ulm: đó là buộc quân đồng minh phải giao chiến, và đánh bại họ.[97] Ông nhất quyết phải ra tay trước và làm nên thêm một trận thắng to nữa như trận Ulm huy hoàng.[54] Kutuzov cũng nhận ra điều đó, vì vậy ông bác bỏ thẳng thừng kế hoạch bảo vệ Viên bằng mọi giá, thay vào đó ông chủ trương rút lui để dụ quân Pháp vào sâu hơn nữa và sau đó sẽ đánh tan kẻ địch trong hậu phương - nơi người liên quân Nga-Áo có lợi thế về tiếp tế, hậu cần còn quân Pháp thì không. Nói là làm, Kutuzov xuống lệnh cho P. I. Bagration chỉ huy 600 quân kìm chân người Pháp tại Viên và chỉ thị cho quân đội chấp nhận đề nghị đình chiến của tướng Pháp Murat nhằm kéo dài thời gian. Hoàng đế Napoléon đã nhận thấy sai lầm của Murat và ban lệnh cho Murat truy kích, nhưng trong thời gian quý báu đó, liên quân Nga-Áo rút sâu vào Olmütz và nếu theo đúng kế hoạch của Kutuzov, điểm dừng chân kế tiếp sẽ là Carpath[93] và "tại xứ Galicia, tôi sẽ chôn xương giặc Pháp."[15] Ngoài ra, Bagration đã đạt được thắng lợi lớn cho kế hoạch kìm chân quân Pháp của Murat trong trận chiến ác liệt ở Schöngrabern.[98] Nhưng Hoàng đế Aleksandr I lại giận dữ trước kế hoạch của Kutuzov : "Vậy rốt cuộc là Ngươi yêu cầu chiến đấu ở đâu đây, hả Kutuzov ?". Thậm chí, Đại tướng Kutuzov còn muốn đợi cho đến khi Liên minh đã lôi kéo được người Phổ tham gia chiến tranh để đảm bảo đánh chắc thắng : "Thế nào đi nữa chúng ta sẽ có thể hợp binh với người Phổ, chúng ta càng thêm thắng thế Napoléon". Ông cũng nói : [93]
| “ | Chúng ta càng nhử Napoléon vào bẩy thì càng làm cho hắn yếu đi, càng làm tăng thêm khoảng cách giữa hắn và đám Dự Bị của hắn. | ” |
|
—Mikhail I. Kutuzov |
||
Tuy nhiên, Aleksandr I không tin tưởng vào Kutuzov. Bá tước Dolgoruki - một trong những viên tướng hiếu chiến nhất của Nga và là một sủng thần của Hoàng đế, tâu thưa: "Chúng ta chỉ có vài ngày để mà cầm chắc chiến thắng của chúng ta, sao chúng ta lại để người Phổ đoạt mấy vinh quang thắng trận ?". Aleksandr I khát khao giao chiến, còn Franz I, ngự tại Olmütz, cũng vô cùng ao ước đánh đuổi quân xâm lược ra khỏi kinh thành Viên. Kutuzov hiểu rõ rằng thái độ hung hăng của quân sĩ Đồng Minh, cũng như sự quá tự cao tự đại của họ kể từ khi đội Cận vệ Đế quốc Nga kéo tới mới đây sẽ tạo điều kiện cho Dolgoruki thắng thế. Cuối cùng, khi giới quý tộc cung đình Nga rời khỏi căn phòng của Sa hoàng, Kutuzov bước vào đó. Lúc ấy, Sa hoàng phát lệnh Tây tiến về Austerlitz, và Kutuzov lại khôn ngoan mách bảo Sa hoàng : "Đại Quận công Karl và 8 vạn binh sĩ chỉ đang hành binh trong vòng hai tuần từ thành Viên, kính bẩm Hoàng thượng". Aleksandr I nghe, nhưng đưa tai ra và bắt Kutuzov phải lặp lại. Kutuzov nổi giận và thất vọng: "Chẳng lẽ Hạ Thần lại phải hỏi han với Chúa công (Karl) về những ý định của ông ấy với những bước tiến của quân Thần ?" Sa hoàng lại nói thẳng : "Kutuzov, đó cóc phải là chuyện của Ngươi". Kutuzov chán nản than phiền : "Đó là ý nguyện của Hoàng thượng", rồi ông rời khỏi căn phòng.[93] Và, Napoléon I không để yên. Ông quyết định đặt bẫy để dụ Liên quân, cố tình cho Liên quân Nga - Áo thấy rằng quân đội của ông đang trong tình thế hiểm nghèo và đề nghị giảng hòa.[29] Chỉ có khoảng 53 nghìn quân Pháp - bao gồm các Binh đoàn của Soult, Lannes và Murat - sẽ chiếm lĩnh Austerlitz và con đường Olmütz, để nghi binh. Như vậy, với quân số đông đảo hơn hẳn (khoảng 89 nghìn chiến sĩ), quân Liên minh rất có thể sẽ tấn công quân Pháp. Tuy nhiên, Liên minh không hề biết rằng các đội viện binh của Bernadotte, Mortier và Davout vốn đã trên đường hành quân, và qua những cuộc hành quân thần tốc lần lượt từ Iglau và thành Viên họ dễ dàng tập kết với đại quân Pháp, khi ấy quân Pháp sẽ có đến 75 nghìn chiến sĩ, làm giảm nhẹ đáng kể yếu thế của nước Pháp về quân số. [4]
Thế nhưng không dại gì Napoléon I lại "ra tay trước" bằng việc tập hợp một đoàn binh thật đông đảo và hùng hậu để mà đánh lại quân Liên minh.[54] Trong khi ấy, dường như quân đồng minh có vẻ nghi ngại trước các dấu hiệu "may mắn" bất ngờ này và ông quyết định tiếp tục nhử mồi. Vào ngày 25 tháng 11 năm 1805, ông cử Tướng Savary đến đại bản doanh của quân Liên minh tại vùng Olmütz để bí mật xem xét tình hình toàn quân Liên minh, đồng thời còn trình lên các lãnh đạo của quân đồng minh một thông điệp của Napoléon, mà theo đó vị Hoàng đế không muốn đánh trận. Đúng như dự đoán, quân Liên minh chủ quan cho rằng đây là dấu hiệu của sự yếu thế của quân Pháp. Khi Hoàng đế Áo Franz II khuyến khích ngừng bắn vào ngày 27 tháng 11 năm 1805, Napoléon tỏ ra hân hoan đón nhận sự hưu chiến. Cùng ngày hôm ấy, Hoàng đế nước Pháp huấn dụ cho Soult từ bỏ cả Austerlitz và cao điểm Pratzen và đồng thời giả vờ bối rối trước tình cảnh quân Pháp rút lui hỗn lọan, tạo điều kiện cho quân Liên minh chiếm lĩnh cao điểm. Có sách kể rằng cuộc giao chiến đầu tiên giữa hai bên xảy ra trong ngày hôm ấy, với kết thúc là chiến bại của đội Tiền Vệ Pháp, khiến quân Liên minh càng thêm chủ quan.[26] Trong ngày hôm sau (28 tháng 11), Napoléon cũng đề nghị sắp xếp một buổi tiếp kiến Hoàng đế Aleksandr I nước Nga và tiếp đón một chuyến thăm của Bá tước Dolgorouki. Cuộc gặp gỡ này là một bước tiến kế tiếp của kế hoạch của Napoléon: một mặt ông cố tình ra ngoài doanh trại đón tiếp Dolgorouki (để ông ta không có cơ hội xem xét tình hình quân Pháp), mặt khác Hoàng đế Pháp đã khôn khéo thể hiện tất cả mọi dấu hiệu của một tâm trạng lo âu, bất an khi nói chuyện với các kẻ thù của mình[4]. Dolgorouki thậm chí còn tỏ ra hung hăng khi yết kiến Hoàng đế nước Pháp, và hai người có buổi đàm luận bí mật nên chẳng ai nghe nỗi những câu nói "xấc xược" của Dolgorouki. Tuy nhiên, Chuẩn tướng Jean Rapp, khi đứng hầu Napoléon I trong buổi tiếp kiến này, đã nghe được lời Hoàng đế chê bai Dolgorouki như sau : [43]
- "Nếu như chúng ta đang ở đồi Monmartre thì Trẫm chỉ có thể hoàn trả sự xấc xược của Ngươi bằng việc nã một tràng đạn thần công".
Khi trở về Dolgorouki trình tấu tất cả những nỗi niềm ấy cho Hoàng đế nước Nga nhằm thể hiện một minh chứng nữa cho sự yếu kém của quân Pháp.[4][99] Kế hoạch của người Pháp đã thành công. Quân đồng minh đã cắn câu. Nhiều Sĩ quan Liên quân, bao gồm các sủng thần của Hoàng đế Aleksandr I và Tham mưu Trưởng Quân đội Áo là Franz von Weyrother, đều nhiệt liệt ủng hộ việc tấn công quân Pháp và Aleksandr I đã nghe theo ý kiến của họ.[99] Kế hoạch của Kutuzov bị bác bỏ. Do thái độ nóng vội và kém tài năng của Aleksandr I, quân Liên minh đã rơi vào cái bẫy của Hoàng đế Napoléon. [15]
[sửa] Bố trí đội hình
Các nguồn sử cho rằng Napoléon đã điều động khoảng 72.000 quân và 157 khẩu pháo cho trận đánh, dù khoảng 7.000 quân dưới quyền Davout vẫn còn ở phía nam (đến sau).[100] Sách khác thì ghi nhận rằng tuy vua Pháp khởi xưởng Chiến dịch năm 1805 với 21 vạn quân sĩ, nhưng thực chất trong trận chiến Austerlitz chỉ có 73 nghìn binh sĩ tham chiến, và không phải là tất cả họ đều tích cực chiến đấu.[101] Liên minh có 85.000 quân, 70% trong đó là quân Nga, và 318 khẩu pháo.[100] Theo các tác giả Robert Cowley, Stephen E. Ambrose, số lượng thần công của Napoléon I chỉ chiếm chừng một nửa số lượng thần công của liên quân Nga - Áo hùng cường.[7] Như vậy là Napoléon bị áp đảo về mặt quân số.[50] Theo lời lễ của ông, ông quyết tâm chiến thắng một "trận đánh thường tình" ; tuy thế nhưng thực chất, ông không muốn gì bằng hủy diệt hoàn toàn quân Liên minh.[18] Nhưng ban đầu, Hoàng đế Pháp chưa bộc lộc sự tự tin của mình về chiến thắng trước quân Nga. Vào ngày 30 tháng 11 năm 1804, ông ngự bút thư gửi cho quan Thượng thư Bộ Ngoại giao là Talleyrand : [102]
| “ | Có nhẽ sẽ có một trận đánh kịch liệt với giặc Nga vào ngày mai... Viết đến Paris, nhưng đừng nói về một trận chiến ; vì nó thật quấy rầy vợ của Trẫm ; Trẫm không muốn làm cho nàng giật gân. Trẫm đang ở vị trí vững chắc. Quả Nhân hối tiếc rằng nó sẽ rất đắt đỏ, với mục định có chút xíu. | ” |
|
—Napoléon Bonaparte |
||
Thực chất, Napoléon không lo sợ làm cho Hoàng hậu Joséphine de Beauharnais mất yên tĩnh bằng khả năng phải giải thích chiến bại với nàng.[102] Về phần mình, các Hoàng đế Đồng minh đã không thể chờ Đại Quận công Karl tăng viện và cũng chả thể đợi quân Phổ nhảy vào tham chiến. [93]
Lần này, Sa hoàng Aleksandr I quyết tâm thân chinh ra trận. Năm xưa, Pyotr Đại Đế đã đánh tan nát quân Thụy Điển trong trận Poltava (1709), toàn thắng cuộc Đại chiến Bắc Âu thúc đẩy sự phát triển hào hùng của Đế quốc Nga. Do đó, Aleksandr I có ý noi theo những chiến tích rực rỡ của Pyotr Đại Đế, và hơn hết, là vượt xa cả những chiến công của bậc tiên đế lừng lẫy này. [58]
[sửa] Chiến trường
Trận chiến diễn ra cách thành phố Brno sáu dặm về phía đông nam. Ngày nay nơi đây là một địa điểm nằm giữa Brno và Austerlitz, thuộc Cộng hòa Séc. Phía bắc chiến trường là hai ngọn đồi Santon (210 m) và Zuran (260 m), nhìn ra tuyến đường nối Olmutz/Brno, vốn nằm trên trục Đông/Tây. Phía tây hai ngọn đồi là làng Bosenitz, còn ở giữa chúng là sông Bosenitz, hợp với sông Goldbach và chảy xuống phía nam qua các làng Kobelnitz, Sokolnitz, Telnitz. Ở giữa chiến trường là cao điểm Pratzen, một đồi dốc thoai thoải cao khoảng 11-12 m (35-40 foot). Theo ghi chép của một sĩ quan phụ tá, Hoàng đế Napoléon I liên tục nhắc nhở các võ tướng là bắt buộc phải trinh sát cẩn thận địa hình vùng này vì nó sẽ trở thành chiến trường.[103]
[sửa] Bố trí của liên quân
Một hội đồng được tổ chức vào chiều ngày 1 tháng 12 để thảo luận về trận chiến, tại làng Krzenowitz. Cuộc tranh cãi diễn ra rất nóng hổi.[104] Thấy Napoléon chỉ có ít hơn 57 nghìn chiến binh, Hoàng đế Nga tràn trề hy vọng chiến thắng.[21] Nhiều nhà chiến lược của liên minh đưa ra hai ý tưởng quan trọng là liên lạc thương lượng với kẻ địch và chiếm lấy cánh phía nam vốn dẫn về Viên. Mặc dù Sa hoàng và các tùy tùng của ông rất háo hức chiến đấu, Hoàng đế Franz của Áo lại dè chừng hơn do đã phải trải qua nhiều chiến bại nặng nề của Quân đội Áo trước Napoléon, và đại tướng M. I. Kutuzov của Nga cũng đồng ý với sự cẩn trọng này.[104] Kutuzov đã chỉ rõ ra rằng, chiến tranh càng kéo dài, quân Pháp càng tiến sâu thì họ càng yếu thế do nằm xa nguồn tiếp tế và khả năng người Phổ tham gia vào chiến tranh chống Pháp càng cao. Kutuzov chủ trương dụ quân Pháp vào sâu hơn nữa, ở vùng Carpath và "tại xứ Galicia, tôi sẽ chôn xương quân Pháp." Kutuzov cũng lưu ý đến tầm quan trọng của cao điểm Pratzen ở Austerlitz, thực tế là khi bắt đầu vào trận chiến ông đã cố để quân nán lại đây đề phòng Napoléon, nhưng có vẻ như các võ tướng khác đã không hề chú ý đến điều này.[105] Tuy nhiên, viên sủng thần Dolgorouki tâu với Sa hoàng : "...nếu Thánh thượng lui quân bây giờ, Bonaparte sẽ coi chúng ta là hèn hạ".[106] Bản thân Sa hoàng, vào lúc này mới chính là người Tổng chỉ huy của quân Nga chứ không phải Kutuzov,[107] đã tán thành.[108] "Hèn nhát, chúng ta thà chết thì hơn !" Theo nhà sử học Steven Englund thì kế hoạch của Aleksandr I và các mưu sĩ của ông đã đúng 100% nhưng sai đến 200%. [106]
Ý kiến của Kutuzov cũng không được đề xuất thật mạnh mẽ, trong khi mọi sủng thần của Sa hoàng là Dolgorouki, Lieven, Volkovski và Stroganov đều có thái độ chủ chiến.[104] Ý kiến chủ chiến cuối cùng đã thắng thế, và quân liên minh quyết định áp dụng kế hoạch tác chiến của tướng Áo là Franz von Weyrother - viên tướng hậu cần mới của Liên minh thứ ba.[104][45] Weyrother - được coi là "bậc lão thành trong các Sĩ quan thành Viên"[104] - vốn đã quan sát tình hình quân Pháp và vạch ra kế hoạch của ông[45]. Theo đó, quân Liên minh sẽ phải đánh nghi binh ở cánh trái quân Pháp và dồn sức vào cánh phải của họ, vốn có vẻ khá lỏng lẻo. Quân Liên minh triển khai phần lớn binh lực của họ vào từ ba đến năm mũi tấn công từ các đỉnh đồi theo chiến thuật "đánh dọc sườn" (Shiefe Schlachtordnung) để đánh cánh phải của quân Pháp, với mỗi mũi tấn công được xếp theo đội hình hàng dọc.[45] Đội hình hàng dọc thứ nhất là một lực lượng Bộ Binh hùng hậu của Nga (khoảng 13560 binh sĩ) do Trung tướng Dmitry Sergeyevich Dokhturov chỉ huy. Ông là một vị tướng tài năng và được giao nhiệm vụ vượt qua đầm lầy Goldbach tại Tellnitz, và theo đó sẽ chuyển sang phải và sắp hàng cùng với đội hình thứ hai. Đội hình hàng dọc thứ hai gồm thâu 11700 lính Bộ Binh Nga, thì do Trung tướng Louis Alexandre Andrault de Langéron - nguyên là một người Pháp sang định cư ở Nga. Langeron phải vượt qua đầm Golbach giữa Tellnitz và Sokolnitz trong khi đội hình hàng dọc thứ ba của Trung tướng Prebyshevsky (vớ 7700 binh sĩ Nga), trong khi Prebyshevsky sẽ đánh chiếm lâu đài Sokolnitz và dễ dàng làm chủ bãi đất ở phía sau. Cả ba đội hình này đều nằm dưới quyền giám sát của viên tướng Nga Friedrich Wilhelm von Buxhowden. Hai vị tướng Nga là Kollowrath và Miloradovich chỉ huy đội hình hàng dọc thứ tư của liên quân Áo - Nga gồm thâu 23900 lính Bộ Binh, sẽ vượt qua đầm Golbach mà về hướng Bắc của hồ Kobelnitz.[109] Đội Cận vệ Hoàng gia Nga được giữ lại để dự phòng (bao gồm 850 chiến binh tinh nhuệ do Đại Công tước Konstantin thống lĩnh, đóng cứ về phía Bắc Krzenowitz),[110] còn lực lượng quân Nga do tướng Pyotr I. Bagration chỉ huy sẽ trấn giữ cánh phải của liên minh. Đội hình thứ tư sẽ đánh thốc vào trung quân Pháp, trong khi Đội hình thứ 5 (bao gồm 5375 người lính do Vương công xứ Liechstenstein chỉ huy[109]) cùng với Bagration sẽ tạo thành gọng kìm tiêu diệt quân cánh trái của Pháp. Nói chung, liên quân muốn công kích quân cánh phải của Napoléon với gần 4 vạn chiến sĩ và theo đó đánh tạt vào sườn của ông, cắt đường liên lạc của ông với kinh đô Viên.[45] Với việc Sa hoàng trao quyền chỉ huy cho Weyrother, Kutuzov trên thực tế vẫn là Tư lệnh, nhưng ông chỉ điều khiển Binh đoàn thứ tư của liên quân và trên thực tế ông chỉ là nhân chứng của tấn bi kịch mà quân Áo và quân Nga gánh chịu ở trận Austerlitz.[15] Trong khi đó, các võ tướng khác của quân đồng minh, với chuẩn bị vững chắc của mình đều cả tin nắm chắc chiến thắng trong tay.[110] Với mộng tưởng "gieo roi" của mình, phe Đồng minh thậm chí còn nghĩ rằng chỉ duy có đội Tiền Vệ của họ thôi cũng đủ để đập cho quân Pháp tan tành khói bụi. [43]
[sửa] Bố trí của quân Pháp
Thực tế thì Napoléon rất muốn họ tấn công, và để hiện thực hóa điều này, ông đã làm suy yếu cánh phải của mình một cách có tính toán.[111] Vào ngày 28 tháng 11, Napoléon gặp các tướng để thảo luận. Các tướng thể hiện sự e ngại của mình và thậm chí còn đề nghị rút quân, nhưng Napoléon đã gạt bỏ điều này.[112]
Theo kế hoạch của Napoléon thì liên quân sẽ dồn phần lớn lực lượng nhằm đánh sập cánh phải của quân Pháp với mục đích là cắt đứt đường liên lạc của quân Pháp về Viên, đòn tấn công này sẽ khiến liên quân bị hở sườn và trung tâm cho quân Pháp lợi dụng.[113] Để khính địch, Napoléon thậm chí còn từ bỏ cả vị trí chiến lược tại các đỉnh đồi Pratzen, lại còn giả vờ lo lắng trước sự yếu ớt của ba quân.[112][113] Chính vì thế lực lượng chính của quân Pháp được tập trung trên một trận tuyến dài 2,5-3 cây số tại trung tâm chiến địa, đối diện với cao điểm Pratzen. Theo kế hoạch, quân Pháp sẽ đánh chiếm Pratzen và từ cao điểm này sẽ mở một đòn đột kích mạnh đánh tan nát trung tâm của quân đồng minh[15][114] rồi sau đó tiến tới bọc hậu họ.[113] Theo nhà sử học quân sự Christopher Duffy thì lối đánh này hơi giống chiến thuật "đánh dọc sườn" của nước Phổ. [115]
| “ | Nếu giặc Nga rời bỏ cao điểm Pratzen để đi vòng sang bên phải thì chúng nhất định sẽ thất bại. | ” |
|
—Napoléon, [15] |
||
Lực lượng thực thi đòn đánh này chính là 16 nghìn quân của Binh đoàn số 4 dưới quyền chỉ huy của Thống chế Soult. Lực lượng của Soult được một màn sương mù dày đặc che phủ trong suốt giai đoạn đầu của trận chiến; trên thực tế sự tồn tại của màn sương này là yếu tố quyết định sự thành bại của đòn đột kích. Nếu sương mù tan quá nhanh thì vị trí của Binh đoàn số 4 sẽ bị phơi bày ra trước quân địch, nhưng nếu sương mù kéo dài quá lâu thì Napoléon sẽ không thể nhìn thấy bố trí của quân đồng minh ở cao điểm Pratzen và không thể phát động tấn công đúng lúc.[116]
Trong cùng lúc đó thì Napoléon lệnh cho quân đoàn III của Thống chế Davout hành quân từ Viên cấp tốc đến tăng viện cho cánh phải của tướng Legrand (nằm ở phía nam của chiến trường), nơi sẽ phải hứng chịu sức ép lớn của liên quân. Quân của Davout sẽ phải di chuyển 110 km trong 48 giờ. Sự thành bại của quân Pháp sẽ tùy thuộc vào việc họ có đến kịp lúc hay không. Trên thực tế, sự bố trí của Napoléon tại cánh phải rất là mạo hiểm: quân Pháp chỉ được bố trí một lực lượng tối thiểu để phòng thủ khu vực này, và họ được yêu cầu tử thủ cho đến người cuối cùng. Sở dĩ Napoléon dám quyết định mạo hiểm như vậy vì ông tin tưởng vào tài năng của vị Thống chế xuất sắc Davout, vì cánh phải của quân Pháp được một hệ thống sông hồ bảo vệ, và cũng vì người Pháp đã thiết lập một tuyến liên lạc dự phòng đi qua Brünn - Iglau - Passau thay cho tuyến Viên. Lực lượng Quân Cận vệ Hoàng gia Pháp cùng quân đoàn I của tướng Bernadotte được giữ lại để dự phòng, còn quân đoàn V dưới trướng Thống chế Lannes sẽ bảo vệ cánh trái của quân Pháp (tức vùng phía bắc của chiến trường), nơi tuyến tiếp vận mới của Pháp tọa lạc.[15] Sau này, Tướng Jean Rapp có lời ca ngợi sự bày binh bố trận của Napoléon I trước trận Austerlitz là nhuần nhuyễn. [43]
[sửa] Trận đánh
Các chiến binh Pháp biết rằng ngày 2 tháng 12, lúc họ phải đánh một trận quyết định, cũng chính là lễ sinh nhật của vị Hoàng đế. Không những ông khám xét địa hình thật kỹ lưỡng, mà còn chuẩn bị chu đáo cho việc chăm lo các thương binh.[117] Sáng ngày 1 tháng 2 năm 1805, người Nga và người Áo bắt đầu nhìn thấy Hoàng đế Napoléon I. Ông quan sát tường tận mọi chuyển động của liên quân Nga - Áo, cả kế hoạch sai lầm của liên quân. Qua đó, ông nắm bắt hoàn toàn được kế hoạch của người Nga và người Áo, nên hết mực tin vào chiến thắng vĩ đại của mình. Ông nói : [117]
| “ | Ngày mai, trước khi màn đêm buông xuống cả đoàn quân kia sẽ là của Ta. | ” |
|
—Napoléon Bonaparte |
||
Đêm ngày hôm ấy, khi triệu tập các tướng sĩ, ông ta đi hết từ trại quân này cho đến trại quân khác giữa ánh lửa trại lính, và các võ tướng của ông đã chào đón ông với lời tung hô : "Chúc mừng sinh nhật ! Hoàng đế vạn tuế !" Bầu không khí lạnh lẽo đã bị tinh thần nhiệt huyết của các chiến binh dũng mãnh Pháp tràn hòa vào. Viên Sĩ quan Thanh tra Coignet của Trung đoàn Vệ Binh ném lựu đạn số 96 trông thấy Hoàng đế, đã phải kể lại : "Trông Người thật là vui sướng". Một người khác nhìn thấy ông đã kể : "Ngài nhìn trông rất thân mật, Người đưa tay ra bằng một cử chỉ rất đặc trưng như để nói lời 'Cảm ơn'" ![118] Ông vẫn chuẩn bị cho trận chiến ngày hôm sau Ông bị vấp vào một khúc gỗ và ngã xuống. Các phụ tá của Napoléon liền đỡ ông ta dậy và chăm lo tận tình, chu đáo cho ông. Sau đó, các chiến binh của ông rất khéo léo làm đống rơm thành những ngọn đuốc và giơ cao chúng lên trước mặt ông, trước khi ông trở về doanh trại. Những lời tung hô "Hoàng đế vạn tuế !" làm chấn vang đến cả những ngọn đồi Pratzen và doanh trại của quân Nga, tại đó các võ tướng Nga cùng xoa tay mình và cười giòn như nắc nẻ về trận đánh ngày hôm sau, mà họ cho rằng Napoléon sẽ bị tiêu diệt. [106]
Hoàng đế Napoléon I lên lưng chiến mã trong một khoảnh khác, ông im lặng nhìn hàng vạn binh tướng của ông khí thế tràn trề, tung hô thật mãnh liệt để chúc tụng ông. Cảm xúc của ông dâng trào. Sau này, cái ngày 1 tháng 12 ấy được ông xem là ngày vui sướng nhất trong suốt cuộc đời ông.[106] Khi về trại, Napoléon I triệu tập các võ tướng và ba quân, rồi ra lời hiệu triệu : [117]
| “ | Hỡi ba quân ! Quân đội Nga hiện diện ở phía trước các Ngươi đang lăm le báo thù cho giặc Áo trong trận Ulm. Chúng chính là bọn địch mà các Ngươi đã đè bẹp trong trận Hollabrunn, và chính các Ngươi đã truy theo những vết chân tháo chạy của chúng ! Những cứ điểm mà chúng ta nắm giữ đều rất vững mạnh. Trong khi chúng hành binh để đánh tạt hữu quân của Trẫm, nhất thiết chúng sẽ để hở sườn của chúng cho ba quân tung đòn giáng vào. Hỡi ba quân ! Trẫm sẽ trực tiếp điều hành mọi Tiểu đoàn của các Ngươi. Bản thân Trẫm sẽ ngự cách đạn pháo một khoảng, nếu với lòng quả cảm vốn có của mình các Ngươi đã mang lại sự hỗn loạn và tơi tả cho hàng ngũ địch. Nhưng nếu chiến thắng chưa thể đến rõ, các Ngươi sẽ thấy Đức Hoàng đế của các Ngươi xông pha làm nên những đòn công kích đầu tiên. Đến lúc đó thì chiến thắng sẽ không thể nào mà chối cãi. | ” |
|
—Napoléon Bonaparte |
||
Trước giờ chưa từng có vị tướng soái nào dám phơi bày trước tam quân về cả kế hoạch điều binh dẹp giặc như vậy. Chỉ một người đào ngũ thôi cũng sẽ khiến cho nó bị bại lộ ngay. Tuy nhiên, Napoléon I dám hiệu triệu như thế vì ông hoàn toàn tin cậy vào lòng trung dũng của quân đội ông.[117] Niềm hân hoan của ông trước ngày đánh trận cũng vậy, khó mà che dấu được. [46]
[sửa] Bắt đầu trận chiến
Vào 5 giờ sáng cái ngày định mệnh ấy, lúc Mặt Trời còn chưa mọc lên, Napoléon đã thức dậy. Ông tiến hành một bữa ăn sáng gấp rút. Cũng như hàng vạn chiến binh của ông, ông dùng một bữa ăn đạm bạc như đầy đủ, bao gồm súp, bánh mì và rượu. Trong lúc Hoàng đế và ba quân đang ăn bữa điểm tâm, khoảng 3 nghìn quân[21] tiếp viện của Davout đã kéo tới sau cuộc hành binh từ Raisgern, những chiến binh của Davout đều đã buồn ngủ và lạnh lẽo. Họ được đội Kỵ binh của Soult yểm trợ. (Sẽ còn có thêm quân của Davout kéo đến giữa 10 giờ và 11 giờ)[21] Một điều mà người ta thường quên lãng là Sư đoàn của Thiếu tướng Louis Friant với tốc độ hành quân của mình đã lập công rất lớn cho cuộc hành binh thần tốc của Davout.[119] Tới lúc 6 giờ sáng, khi ánh Mặt Trời đầu tiên bắt đầu lóe lên tại bầu trời hướng Đông, ban Tham mưu và các vị Thống chế của Napoléon họp bàn trên đồi Zulton. Nhưng khi buổi sáng tinh mơ đã gần đến thì sương mù xuất hiện dày đặc khắp làng bản. Hoàng đế nước Pháp, vốn đã lên lưng chiến mã với thái độ bất kiên nhẫn, mong chờ rạng Đông. Ông nhìn qua bóng tối trước rạng Đông, vào các Sĩ quan dưới quyền như Louis Alexandre Berthier, Lannes, Soult, Bernadotte, Jean-Baptiste Bessières, Murat, Mortier và trung thần Anne Jean Marie René Savary, cùng với những viên Sĩ quan khác của ban Tham mưu cá nhân của ông. Ông lại hướng về phía Đông, mong muốn nhìn thấy Mặt Trời mọc lên, thế nhưng lại không nhìn thấy gì. [120]
Trận chiến này bắt đầu vào lúc 8 giờ sáng, với mũi tấn công đầu tiên của liên quân đánh vào làng Telnitz, được phòng thủ bởi trung đoàn số 3. Từ đó, vùng chiến trường này đã chứng kiến nhiều cuộc chiến đấu ác liệt. Đầu tiên, các đợt xung kích của liên quân đã đánh bật quân Pháp khỏi làng và buộc họ phải rút về bên kia sông Goldbach. Quân của Davout lúc này đẩy lui liên quân khỏi Telnitz, trước khi tới lượt họ bị nhửng người lính Khinh Kỵ Binh tấn công và phải bỏ làng một lần nữa. Những đợt tấn công của liên quân ra khỏi làng đều bị pháo binh của Pháp ngăn cản.[121] Các đội quân của liên quân bắt đầu đổ vào cánh phải của Pháp, nhưng không tiến nhanh như mong đợi, vì vậy mà người Pháp hầu như đều đẩy lui được các đợt tấn công. Thực ra thì sự bố trí của liên quân có sự nhầm lẫn và tính toán thời gian sai: đội Kỵ binh của Vương công Johann I Joseph xứ Liechtenstein ở cánh trái của liên quân phải chuyển sang cánh phải, và trong quá trình đó họ chạy lẫn vào và làm chậm tiến độ tiến quân của mũi tấn công thứ hai vào cánh phải của Pháp.[112] Lúc đó các chiến lược gia tưởng rằng đó là một thảm họa, nhưng về sau việc này lại hóa ra có lợi cho liên quân.
Mũi tấn công thứ hai của liên quân đánh vào làng Sokolnitz, nơi được bảo vệ bởi trung đoàn 26 và đội quân Tirailleur (đội bắn súng đánh kiểu du kích) của Pháp. Liên quân tấn công không thành, vì vậy mà tướng Langeron ra lệnh pháo kích vào làng. Việc này đã khiến quân Pháp phải rút lui, và trong cùng lúc đó thì mũi tấn công thứ ba của liên quân đánh chiếm lâu đài ở Sokolnitz. Quân Pháp phản công và chiếm lại nơi đây, nhưng lại bị đẩy lui. Giao tranh ở đây tạm lắng xuống khi quân của tướng Friant thuộc quân đoàn 3 của Pháp tạm chiếm lại ngôi làng. Friant có những bốn con chiến mã bị bắn chết trong cuộc huyết chiến, và ông đã còn sống để kể lại chuyện ấy.[67] Sokolnitz có lẽ là nơi diễn ra nhiều cuộc đụng độ nhất và còn đổi chủ vài lần nữa khi cuộc chiến tiếp diễn.[122] Binh đoàn của Friant bị tổn thất nặng nề.[67] Thế nhưng, các chiến sĩ Pháp quyết tâm không đầu hàng đoàn quân Nga - Áo hùng mạnh. [93]
Trong khi quân Liên minh đang háo hức đánh vào cánh phải của quân Pháp thì Binh đoàn số 4 của quân Liên minh - do vị Tư lệnh vừa bị truất quyền M. I. Kutuzov đã dừng chân tại cao điểm Pratzen. Các binh đoàn Nga lần lượt vượt qua ông, nhưng Binh đoàn số 4 vẫn đứng im tại đó. Tài năng quân sự của Kutuzov đã khiến ông cảm nhận được tầm quan trọng của cao điểm này. Tuy nhiên, một lần nữa Nga hoàng lại phá bĩnh.[15]
- Aleksandr I : "Ông đang làm gì vậy hả ?"
- Kutuzov : "Thần đang chờ các Binh đoàn đến đông đủ."
- Aleksandr I : "Đây không phải là quảng trường Tsaritsyn nơi các Binh đoàn tề tựu đông đủ trong lễ duyệt binh !"
- Kutuzov: "Chính vì đây không phải là quảng trường Tsaritsyn nên thần mới đứng chờ các Binh đoàn đến đông đủ. Còn nếu Hoàng thượng ra lệnh..."
Và Hoàng đế đã ra lệnh. Ông ta đuổi Binh đoàn số 4 ra khỏi Pratzen và cùng với nó, đưa toàn bộ quân Nga đến chỗ chết.[15] Dầu Kutuzov là Tổng tư lệnh trên danh nghĩa, ngay từ khi Weyrother vạch ra kế hoạch thì Aleksandr I vẫn luôn nhấn mạnh rằng ông không phải là Tổng tư lệnh thực thụ. Aleksandr I luôn đặt lòng tin vào Weyrother, nhưng không vào Kutuzov. Do đó, ông không phải tốn sức gì để phản đối hành vi của Aleksandr I dẫn tới chiến bại khó tránh khỏi. [123]
[sửa] "Một đòn chí mạng và trận chiến chấm dứt"
Cuộc chiến đấu của đội hữu quân Pháp đã thắng lợi, do viên chỉ huy quân Đồng Minh bị say nắng và không thể phát lệnh được nữa.[93] Nhưng tuy "mộng tưởng gieo roi" của họ đã bị đập tan, quân Nga cũng đã chiến đấu ngoan cường do đó quân Pháp vẫn không hề nắm chắc chiến thắng.[43] Đội quân của Thống chế Jean-de-Dieu Soult tuy đã được sương mù che khuất, nhưng cao điểm Pratzen dễ bị tiến công, do lúc này, có thể quân Liên minh đang tiến xuống từ phía nam. Điều này là đúng như dự kiến của Napoléon I, thể hiện qua câu nói của ông : "Xem chúng tiến công, một khi chúng tự coi mình là những kẻ tiến công, chúng sẽ phải ngước lên mà thấy chúng đã phần nào bại trận".[96] Do đó, Soult nôn nóng và ông mong muốn tấn công. Để vậy, ông cần phải có thời gian vận động các binh sĩ.[27] Vào lúc 8 giờ 45 phút sáng, cảm thấy sự suy yếu ở trung tâm quân địch đã đủ, Napoléon I hỏi Soult rằng quân của ông mất bao lâu để tới cao điểm Pratzen, và vị Thống chế này trả lời : "Dưới 20 phút, muôn tâu Bệ Hạ, do lực lượng của Hạ thần đã được che khuất dưới chân thung lũng, được sương mù và đốm lửa ở doanh trại che khuất". Vị Hoàng đế bèn phán quyết : "Vậy chúng ta sẽ đợt thêm 15 phút nữa".[124] Qua vậy, khoảng 15 phút sau, Hoàng đế Napoléon ra lệnh tấn công : "Bây giờ, đây là chính là khoảng khắc". Và, ông còn nói thêm rằng :[125][117]
| “ | Hỡi ba quân ! Bọn địch không cẩn trọng đã tạo cho các Ngươi giáng những đòn quyết định ! Một đòn chí mạng và trận chiến chấm dứt. | ” |
|
—Napoleón Bonaparte |
||
Sương mù dày giúp che chở bước tiến của sư đoàn của St. Hilaire, nhưng khi họ đi ngược lên dốc, "Mặt trời Austerlitz" huyền thoại đã làm tan sương và cổ vũ họ tiến lên.[112] Quân Nga trên đỉnh cao điểm choáng váng khi thấy có nhiều quân Pháp đang tiến đánh họ.[124] Các chỉ huy liên quân điều một số đơn vị chậm trễ của mũi tấn công thứ tư vào cuộc giao chiến khó khăn này. Sau gần một giờ giao chiến thì các đơn vị này phần lớn đã bị tiêu diệt. Nhưng quân Pháp vẫn không dễ gì tràn ngập được cao điểm Pratzen.[9] Một số binh sĩ từ mũi tấn công thứ hai, chủ yếu là các binh sĩ Áo thiếu kinh nghiệm, cũng đã tham chiến và dùng số lượng đông đảo chống trả một trong những đơn vị thiện chiến nhất của Pháp. Họ thậm chí đã đẩy lui quân Pháp xuống dốc. Trong hơn 20 phút, tình hình trở nên hỗn loạn, khí thế quân sĩ hai bên dâng trào đến đỉnh cao. Trong giây phút này, Đại tướng M. I. Kutuzov hoàn toàn khước từ chức Tổng tư lệnh thực thụ của quân Liên minh, và ông thực chất giờ đây là chỉ huy Đội hình thứ tư của quân Liên minh. Trong cuộc quyết chiến, ông và các tùy tùng, cùng với Bộ Tham mưu do Weyrother đứng đầu dong ngựa đến các chiến sĩ, và khuyến khích, kêu gọi cùng nhau chiến đấu dũng mãnh. Trong phần lớn chiều dài cuộc chiến đấu, các vị Hoàng đế hai bên đều quan sát cảnh hai bên lao vào đánh nhau kịch liệt. Khi quân Liên minh có dấu hiệu nhốn nháo, Hoàng đế Aleksandr I gào thét lên : [126]
| “ | Trẫm ở bên các Ngươi, Trẫm cùng san sẻ hiểm nguy với các Ngươi, dừng lại ngay. | ” |
|
—Aleksandr I |
||
Nhưng các chiến sĩ Liên minh vẫn chiến đấu dũng mãnh. Trong trận thư hùng máu lửa, Tư lệnh M. I. Kutuzov. Kutuzov bị thương nặng và suýt bị bắt sống,[15] máu chảy tràn lan ở mặt ông. Tuy nhiên, khi Aleksandr I tỏ ý muốn chữa trị cho ông, ông liền bác bỏ : "Đa tạ Sa hoàng và hãy tâu với Người rằng đây không phải là một vết thương hiểm họa, nhưng hơn hết có một vết thương chí mạng".[126] Người con rể của ông là viên Sĩ quan phụ tá Ferdinand von Tiesenhausen quyết tâm chỉnh đốn lại hàng ngũ quân sĩ, nhưng anh bị giết chết ngay khi đang cầm cờ xông tới.[15] Rất có thể là Kutuzov đã chứng kiếm sự hy sinh anh dũng này. Song, nếu tình cảm ghê gớm đối với ông thì cũng thảm họa đối với quân thù. Bản thân St. Hilaire phải hối hả chạy tới chỗ Morand và Thiébault để hỏi ý xem có nên triệt binh khỏi cao điểm Pratzen hay là không ? Ông nói : "Xem ra không thể giữ được, do đó, này các Đại nhân, Tôi đề nghị các ông, rằng chúng ta nên chiếm cứ một vị trí ở phía sau để mà dễ dàng phòng vệ".[126] Thế nhưng, ở vào hoàn cảnh khó khăn, quân của St. Hilaire đã xung kích một lần nữa và lần này đã đánh bật liên quân khỏi cao điểm. Ở phía bắc điểm giao chiến này, sư đoàn của tướng Vandamme tấn công vùng Staré Vinohrady và diệt một số đơn vị địch.[127]
Trận chiến đã xoay chuyển về hướng có lợi hẳn cho Pháp, nhưng vẫn chưa thể kết thúc sớm. Napoléon lệnh cho quân đoàn I của Bernadotte sang hỗ trợ cánh trái của Vandamme và di chuyển trung tâm chỉ huy của mình lên cao điểm Pratzen vừa mới chiếm được. Chiếm được cao điểm nghĩa là quân Pháp đã cắt được các tuyến quân của Đồng minh Nga - Áo.[46] Liên quân lúc này đã ở vào tình thế bất lợi nên họ phải sử dụng tới lực lượng Cận vệ Hoàng gia Nga. Quân Cận vệ Hoàng gia Nga là đội quân cuối cùng của quân Liên minh được tung ra chiến trường, và đây sẽ được coi là giai đoạn hấp dẫn nhất của trận đánh.[128] Đại Công tước Konstantin Pavlovich, Hoàng đệ của Sa hoàng, chỉ huy lực lượng này tiến đánh quân của Vandamme. Tổn thất duy nhất về cờ hiệu của quân Pháp là trong trận giao tranh này. Sư đoàn do Vandamme chỉ huy đã bị đại bại. Cảm thấy mối đe dọa, Napoléon lệnh cho đội Kỵ binh Cận vệ của ông do Thống chế Bessières chỉ huy xuất chiến.[21] Chuẩn tướng Jean Rapp cũng tấn công quân Nga[18]. Theo lời kể của chính ông : [43]
| “ | Có lúc, tiếng hỏa mai nổ vang trời, quân Nga đánh bật một Lữ đoàn của quân ta. Khi ấy, tôi đang hầu cận Hoàng đế, chờ thượng lệnh. Nghe tiếng đạn, Hoàng đế sai tôi tung các chiến binh Mamluk, hai Sư đoàn Khinh binh, một tốp lính ném lựu đạn của Đội Cận Vệ, và quan sát tình hình. Tôi liền phi nước đại thẳng tiến trước một phát đạt thần công và giáp mặt với thảm kịch. Quân Kỵ binh Nga đã thọc sâu vào các Sư đoàn của quân ta, và đang tuốt gươm tàn sát các chiến sĩ ta. Từ đằng xa, tôi có thể trông đấy hàng loạt tên lính Bộ binh và Kỵ binh Dự bị của Nga. Trong lúc đó, quân thù tiến bước, bốn cỗ pháo được kéo đến tức tốc, và vào vị trí chuẩn bị nhằm bắn quân ta. Bên trái tôi là Morland quả cảm, còn bên phải tôi là Tướng d'Allmagne... | ” |
|
—Jean Rapp |
||
Và khi ấy ông cũng hô vang lên trước đạo binh của ông : "Can đảm lên, hỡi các binh sĩ của Ta, hãy giữ lấy các chiến hữu, các anh em của chúng ta đang bị thảm sát ; chúng ta hãy cùng nhau trả thù cho họ, báo thù cho các hiệu kỳ của ta. Nào, tiến lên !" Các chiến sĩ Pháp nghe thế nên sục sôi máu lửa liền xông pha quét sạch các cỗ pháo Nga.[43] Hai đội Cận vệ đánh nhau dữ dội nhưng không đưa tới một thắng lợi rõ ràng cho bên nào. Quân Nga chiếm ưu thế về số lượng, nhưng rồi sư đoàn của Drouet thuộc quân đoàn I tới trợ chiến, dàn quân bên sườn của nơi giao tranh và giúp kỵ binh Pháp tập hợp lại đội ngũ sau lưng họ. Những đại bác được kéo bằng ngựa của Pháp cũng góp phần gây nên những con số thương vong nặng nề cho kỵ binh và lính bắn súng Nga. Trong trận giao chiến, viên Sĩ quan Pháp can trường Morland đã hy sinh, nhưng rồi quân Nga thua lớn.[43] Quân đội Nga tan vỡ và nhiều binh sĩ tử trận khi bị truy đuổi bởi kỵ binh Pháp, giờ đây đã khôi phục lại đội ngũ, trong suốt một phần tư dặm.[129] Tuy thật dũng cảm nhưng Konstantin Pavlovich đã thất bại và còn hao binh tổn tướng thêm.[50] Quân của Soult, cùng với đội Kỵ Binh Cận Vệ và Pháo Binh, trở thành "một bầy quyết định"[21] ; chiến thắng vinh quang của đợt tấn công do Bessières và Rapp đẩy quân Nga vào tình thế thiệt thòi.[18] Ngoài ra, các chiến binh Mamluk của Napoléon I cũng đóng góp không nhỏ cho chiến thắng toàn diện của quân Pháp trước đội Kỵ binh Cận vệ Nga.[48] Quân lính Mamluk thể hiện sức chiến đấu đầy ấn tượng[49]. Theo lời kể của Rapp, quân Nga thảm bại tơi bời trước mắt của cả hai vị Hoàng đế Áo và Nga. Hai Hoàng đế vốn đã chiếm cứ một khu đất cao trên chiến địa để theo dõi trận chiến. Họ đã nhìn thấy các chiến binh của họ chiến đấu thật oanh liệt, nhưng cuối cùng lại thảm bại. [43]
Nhiều Sư đoàn của liên quân Nga - Áo trong cơn hoảng loạn còn phải giã từ vũ khí mà chạy.[46] Chuẩn tướng Jean Rapp coi chiến thắng lừng lẫy tại Austerlitz ghi dấu một ngày thật đẹp của ông. Hoàng đế Napoléon I đã đón nhận ông rất nồng hậu khi ông quay về báo tin chiến thắng. Ông vẫn nắm giữ thanh kiếm bị gẫy của ông. Con ngựa của ông bị thương, máu nó chảy ròng rã đến mức thấm khắp người ông.[47] Quân Nga thua to đã không thể tấn công trở lại, họ đã bị mất biết bao nhiêu là thứ. Những khẩu thần công Nga, kho lương Nga đều bị quân Pháp tóm gọn. Ngoài ra, Vương công Repnin của Nga đã bị quân Pháp bắt làm tù binh.[43] Đối với Napoléon I, "Mặt trời của Austerlitz" trở thành vầng mặt trời biểu hiện cho chiến thắng rạng chói của ông đập tan hoàn toàn khối Liên minh thứ ba.[46] Biết bao nhiêu chiến binh Pháp thấy Mặt trời này liền nhớ ngay tới ngày lễ đăng quang của ông, một sự kiện cũng được tô đậm bằng việc Mặt Trời mọc lên giữa Mùa Đông lạnh giá. Chính vì thế, con tim quân Pháp hừng hực máu lửa, càng sục sôi dâng trào (mặc dù là bị lạnh buốt) để chiến đấu anh dũng và làm nên thắng lợi quang vinh. [54]
[sửa] Tàn cuộc
| “ | Tôi đang... nằm dưới làn đạn dồn dập và ác liệt... Nhiều chiến sĩ, vốn đã không ngừng tham chiến từ lúc 7 giờ sáng cho đến 4 giờ chiều, không còn đạn dược nữa. Tôi không biết làm gì nữa ngoài việc rút lui... | ” |
|
—Trung tướng Przhebishevsky[130] |
||
Ở mặt trận phía bắc, sau khi đã kéo đến vị trí đúng đắn trên trận tiền, lực lượng Thiết Kỵ Binh Áo của Vương công Johann I Joseph xứ Liechtenstein tấn công đội Khinh Kỵ Binh của tướng Kellerman bên phía Pháp. Khi nhận thấy quân Nga quá đông, Kellerman cho quân rút về đóng sau sư đoàn bộ binh của Caffarelli. Quân của Caffarelli chặn đứng các cuộc công kích của quân Nga và thỉnh cầu Murat tăng viện thêm 2 Sư đoàn Thiết Kỵ Binh nữa (1 Sư đoàn dưới quyền của d'Hautpoul và Sư đoàn kia thì do Nansouty chỉ huy) vào trận tuyến nhằm sớm "xử đẹp" lực lượng Kỵ binh Nga. Cuộc giao tranh diễn ra khốc liệt và lâu dài, nhưng cuối cùng quân Pháp đã thắng trận. Tướng Lannes sau đó dẫn Binh đoàn thứ V của ông tiến đánh quân Nga của Tướng Bagration - người có lợi thế Pháo binh so với Lannes. Nhưng, các chiến sĩ của Lannes quyết tâm phải chiến đấu tới cùng vì vị dũng tướng của họ, ông đặt cỗ pháo của mình dưới hàng loạt đạn pháo.[67] Và, sau một trận giao tranh kịch liệt thì vị thống soái Nga tài năng này đã bị đánh lui khỏi bãi chiến trường. Murat - vị chỉ huy tả quân Pháp, đã quên đi những bất hòa cũ giữa ông với Lannes để cùng nhau chiến đấu[131]. Thống chế Louis-Gabriel Suchet nữa, cũng góp công phá tan quân Nga[132]. Lannes muốn truy kích, tuy nhiên, Murat là chỉ huy quân Pháp ở mặt trận này, không tán thành.[133] Bởi lẽ, Murat hiểu rằng truy đuổi là một việc khó. [21]
Lúc này Napoléon chuyển sự chú ý sang phía nam, nơi mà quân Pháp và liên quân vẫn đang giằng co ở Sokolnitz và Telnitz. Với một đòn tấn công 2 mũi nhọn, sư đoàn của St. Hilaire và một phần quân đoàn III của Davout đã đập tan kẻ địch ở Sokolnitz và buộc hai tướng chỉ huy 2 mũi tấn công đầu tiên của liên quân là Kienmayer và Langeron phải tháo chạy. Buxhöwden, vị tướng tổng chỉ huy cánh trái của liên quân cũng cuống cuồng trốn chạy, với Kienmayer bọc hậu cho ông, cùng với lực lượng Khinh Kỵ Binh O'Reil. Buxhöwden vốn nổi tiếng là một vị võ tướng chè chén bê tha và trong chỉ lo nốc rượu trong lúc quân Nga bị quân Pháp đánh cho tơi tả.[134] Những người lính Khinh Kỵ Binh O'Reil dũng cảm đánh bại 5 trên 6 trung đoàn Kỵ binh Pháp, trước khi buộc phải rút lui. [133]
Lúc này liên quân đã bị chia thành ba,[93] hoàn toàn rơi vào hoảng loạn và tháo chạy tứ tán. Hữu quân Liên minh hoàn toàn bị cắt đứt liên lạc với tả quân của họ.[30] Giữa ngày, tuyết rơi xuống.[50] Một tình tiết đáng sợ và nổi tiếng đã diễn ra trong lúc này khi một số lực lượng quân Nga bị cánh phải quân Pháp đánh bại cố tháo chạy về phía nam ngang qua hồ Satschan đóng băng. Lực lượng Pháo binh Pháp đã nã súng vào họ, và lớp băng vì thế vỡ ra. Quân Nga chết đuối dưới hồ nước lạnh cóng và hàng tá khẩu pháo của họ cũng chìm theo. Con số các khẩu pháo bị quân Pháp tịch thu trong sự kiện này dao động khá lớn tùy nguồn, có thể từ 38 đến hơn 100. Số quân Nga chết trong hồ cũng không được xác định rõ, có thể từ 200 đến 2.000. Vì Napoléon rất có thể đã phóng đại con số này lên (qua "Thông cáo thứ 30" nổi tiếng của ông nhằm mục đích tuyên truyền[135]), còn Sa hoàng Aleksandr I của Nga cũng có động cơ để chấp nhận con số phóng đại này,[136] những con số thấp có vẻ như chính xác hơn. Nhiếu nguồn nói rằng đã có nhiều quân Nga dưới hồ được cứu sống chính bởi kẻ thù của mình,[8][137] và khi hồ được rút cạn mấy ngày sau đó (khoảng ngày 6 tháng 12, khi cư dân ở đây được lệnh kéo lên hết xác của những con chiến mã tử trận[135]) thì chỉ có xác của hai hoặc ba người và từ 130 cho đến 150 con ngựa, còn những con số do phía Pháp ghi nhận là do họ tự nghĩ ra.[138] Thực chất, báo cáo về tổn thất của Đại tướng Kutuzov sau chiến bại ê chề này cho thấy chỉ có chút í binh sĩ Nga bị rơi xuống hồ.[9] Theo Bá tước Comeau - người có độ tin cậy cao vì đã quan sát tình hình, thực chất các chiến binh Nga đã bám lấy các bờ hồ, và "ngay cả nếu một vài Trung đội có chìm xuống nước, nó cũng không có đủ sâu để mà làm cho họ bị chết đuối".[139] Điều quan trọng là đợt công pháo này khiến nhiều chiến sĩ Liên minh bị rơi vào cái bẫy của quân Pháp.[13] Lại nói, tàn quân Nga tháo chạy trong hỗn loạn đến mức mà những chiến sĩ Pháp thắng trận không biết lần theo đâu để mà truy đuổi.[21] Trong toàn bộ liên quân, chỉ có mỗi lực lượng Kỵ Binh Nga của tướng Pyotr Ivanovich Bagration, cùng với tướng Dokhturov và Đại Công tước Konstantin là rút lui có trật tự tốt, và không chịu mất mát gì mấy.[50][9] Quân Pháp do đã quá mệt mỏi nên không thể truy kích Bagration. Và, trong vòng 40 tiếng đồng hồ, ông đã thiết lập được khoảng cách chừng 60 cây số giữa các chiến sĩ của ông và trận địa. [8]
Một khi quân Liên minh Nga - Áo bị đẩy vào nội thành Austerlitz, Napoléon I đã chiếm giữ tất tần tật mọi đường xá tới vùng Olmütz.[24] Thây tử sĩ Nga chất đầy trận địa, Hoàng đế Aleksandr I ngồi dưới một gốc cây, giữa đống xác người mà khóc rốc lên trước thất bại thảm hại của ông. Lòng trung quân của các chiến sĩ Nga - Áo đã không thể mang lại thắng lợi gì cả (ít nhất là tốt hơn trận Valmy hồi năm 1792 khi nước Pháp Cách mạng đánh lùi cuộc tấn công của liên quân Áo - Phổ), mà chỉ mang lại một chiến bại quyết định cho họ.[19][57] Sau chiến thắng lừng lẫy của Hoàng đế Napoléon I, một cơn mưa tuyết đổ vào cả quân ông lẫn kẻ thù bại trận, khiến cho người Pháp không thể nào truy kích thêm. Lúc này là 4 giờ chiều và trời đã tối, tiếng súng đã ngưng hoàn toàn[139]. Ông ngắm nhìn những tàn binh cuối cùng của quân Liên minh trong tình cảnh bi đát cuả họ. Cùng với Berthier và Soult, vị Hoàng đế chiến thắng nhìn tổng quan cả ngôi làng Augezd, sau đó ông thúc ngựa tiến dần xuống chân cao điểm Pratzen và hướng về cái hồ Satschan bị đóng băng, theo hướng tiếng đạn pháo nổ vang trời và tiến vào hàng ngũ các chiến binh thắng trận của mình. Các Sĩ quan và chiến sĩ cơỉ mũ và vung gươm báu và lưỡi lê lên, họ hết mực vui sướng đón mừng vị Hoàng đế chiến thắng.[139] Sau đó, ông dạo về hướng Bắc đã chăm lo các thương binh.[135] Theo khẩu lệnh của Hoàng đế, không một binh sĩ Pháp nào dám rời khỏi hàng ngũ để mà trốn tránh chăm sóc thương binh. Bản thân Napoléon I không bao giờ rút về nghỉ ngơi một khi các binh sĩ chưa thấy rõ ràng ông vẫn còn khỏe khoắn.[11] Trong khi ấy, một cơn gió lạnh thổi mạnh vào những cái sậy phủ tuyết bên đầm lầy Golbach, mang theo tiếng kêu khóc của các binh sĩ Pháp đang hấp hối và tiếng reo hò của đại quân Pháp quanh Napoléon I đến tai các thương binh Nga - Áo cùng với các binh sĩ Nga - Áo đang chạy tháo thân. [105]
Bãi chiến trường trông rất đẫm máu, được bao phủ với thây binh sĩ Đồng Minh chết chất thành núi,[53] phần lớn trong số đó là thây tử sĩ Nga. Tuy nhiên, các chiến binh Pháp - nguyên là những chiến sĩ Cách mạng, chẳng mấy ghê sợ. Vốn đã sinh trưởng và chiến đấu trong quân ngũ Cách mạng những năm tháng máu lửa trước, họ xem các thương binh, liệt sĩ, là hậu quả đương nhiên phải có của chiến tranh. Trong niềm vui chiến thắng, họ tôn vinh Hoàng đế.[11] Aleksandr I tháo chạy, ông không thể nào không thấy được "ám khí" từng "vầng Thái Dương Austerlitz". [54]
[sửa] Kết cục của trận chiến
Có quan điểm xem trận Austerlitz (theo cách gọi của người Pháp[18]) là "trận chiến vĩ đại đầu tiên trong lịch sử cận đại". Đồng thời, nó cũng là trận đánh có tầm vóc to lớn đầu tiên trong sự nghiệp quân sự cuả Hoàng đế Napoléon I. Ít ra thì phần lớn nhà sử học đều đánh giá đây là một thắng lợi cao siêu của Napoléon I.[55] Mặc dù trận thủy chiến Trafalgar đã đập vỡ tan tành uy thế của Napoléon I trên biển, một chiến thắng huy hoàng ở trên bộ có ý nghĩa quan trọng hơn hẳn đối với ông ta kể từ sau hai cuộc chiến tranh chống Liên minh thứ nhất và thứ hai, mang lại uy thế vượt trội cho ông ta trước ngày Giáng Sinh năm 1805.[140][37] Như vậy là đại thắng nước Áo trong các trận chiến ở Ulm và Austerlitz đã gỡ gạc cho thất bại hoàn toàn của Napoléon I trong kế hoạch xâm lược nước Anh, mang lại ưu thế tuyệt đối cho vị Hoàng đế bách chiến bách thắng trên bộ.[141][47] Trong khi chiến thắng vang dội tại Ulm diễn ra cùng ngày với chiến bại thê thảm ở vịnh Trafalgar, chiến thắng quyết định tại Austerlitz khắc họa sức mạnh tuyệt đối của các chiến sĩ dưới quyền Napoléon I trên bộ chẳng khác nào lực lượng Hải quân Hoàng gia Anh trong chiến thắng vĩ đại ở vịnh Trafalgar.[65] Với chiến thắng tiêu biểu này thì ông ta đã đánh bại nước Áo lần thứ ba, kể từ những chiến thắng trước của ông mở đầu với cuộc chiến tranh chống Liên minh thứ nhất của các nước phong kiến châu Âu hồi năm 1796.[89][20]. Trận Austerlitz và các chiến dịch trước đó đã thay đổi rõ rệt tình hình chính trị của châu Âu. Trong vòng ba tháng, quân Pháp đã đánh chiếm kinh kỳ Viên, tiêu diệt hai đội quân hùng hậu, và hạ nhục Đế quốc Áo - là sự lăng mạ đối với Vương triều Habsburg kiêu hùng[37]. Những sự kiện này đã đi ngược lại cấu trúc cân bằng quyền lực cứng nhắc ở châu Âu vào thế kỷ 18. Đại thắng tại Austerlitz đã mở màn cho gần một thập kỷ thống trị của nước Pháp trên châu Âu lục địa, nhưng một trong những kết quả diễn ra ngay tức thì là khiến Vương quốc Phổ tham chiến vào năm 1806. Thể hiện rằng trong biết bao trận đánh của Hoàng đế Napoléon thì không có trận nào mang lại thay đổi sâu rộng đến tình hình châu Âu bằng trận Austerlitz.[142] Nhà nước phong kiến Áo đã hoàn toàn bị hạ nhục. [31]
Nếu hồi Chiến tranh Liên minh thứ hai, nước Pháp Cách mạng đã hạ nhục Đế quốc Nga bằng chiến thắng của Trung tướng André Masséna trong trận Zürich lần thứ hai (1799) đập nát quân Nga của Thiếu tướng Alexander Mikhailovich Rimsky-Korsako, thì trận thắng lợi tại Austerlitz đã hoàn tất quá trình xoá sổ di sản huy hoàng mà Nữ hoàng Ekaterina II Đại Đế đã để lại cho nước Nga.[60] Chiến thắng của Napoléon I trong trận đánh Austerlitz nói riêng và trong cả cuộc Chiến tranh Liên minh thứ ba nói riêng tỏ ra còn huy hoàng hơn cả cuộc Chiến tranh Liên minh thứ hai, khi lực lượng Quân đội Nga trở nên vang dội với những chiến công của Đại Nguyên soái Aleksandr Vasilyevich Suvorov thắng quân Pháp hết trận này tới trận khác..[58] Chiến thắng chói lọi này - là thắng lợi vẻ vang của sách lược của ông trước các cường địch[56] - góp phần không nhỏ cho việc hình thành sự nghiệp bất hủ của Napoléon I, đưa ông trở thành Bá chủ đất Đức trong khi hai nước Nga và Áo thì thất bại tuyệt vọng.[36] [41] Với ý nghĩa chiến lược to lớn, trận thắng tạo điều kiện cho Napoléon I hoàn tất mộng ước vẽ lại bản đồ châu Âu của ông.[68] Thắng lợi vẻ vang nêu lên khả năng lập kế hoạch xuất sắc của ông trên đất địch, đưa ông lên tầm cỡ của danh tướng La Mã Julius Caesar thời cổ đại.[7][34] Nước Anh đang mừng rỡ với chiến thắng huy hoàng trong trận thủy chiến Trafalgar đã trở nên âu sầu trước thất bại của Liên minh.[26] Còn nước Áo, bị Napoléon I đánh bại, phải im hơi lặng tiếng trong suốt ba năm sau đó.[38] Tuy được người Đức[18] gọi là Trận Tam Hoàng nhưng thực chất chỉ có hai Hoàng đế là Napoléon I và Aleksandr I thân chinh lâm trận.[58] Trong suốt trận chiến, Hoàng đế Franz I ngự ở Hungary - cách xa cả bãi chiến trường lẫn nước Áo.[19] Aleksandr I, với khát vọng tiếp bước Sa hoàng Pyotr Đại Đế năm xưa, đã thân chinh và chuốc lấy quả đắng to tướng.[58] Đây cũng là hậu quả cay đắng cho ông do đã không chịu nghe lời Tư lệnh Kutuzov, mà lại cứ muốn phải đánh một trận cho kỳ được.[57] Cư dân ở đây thì khiếp sợ trước trận đánh kịch liệt này. Vào ngày 4 tháng 12 năm 1805, họ bắt đầu trở về quê nhà đổ nát của họ, và thấy "những đống tử thi và những người hốc hác đang hấp hối, trong số đó một số người muốn đẩy vết thương của mình vào phần cơ thể bị tan vỡ của mình". Hai ngày sau, họ được lệnh gom hết xác ngựa (diễn biến đã nêu ở cuối phần "Tàn cuộc"), và có lẽ đã tìm thấy được 130 khẩu đại pháo. Vào ngày 8 tháng 12, dâng làng Satschan ra đồng làm việc. Một người Satschan đã bị hốt hoảng trước những gì mà anh ta thấy được, ghi rằng "hàng ngàn thây người", trong số đó có "một cái tay nằm ở đây, một cái chân nằm ở đây, một thi hài bị chặt đầu, một cái thân trên". Đã thế, còn có một thương binh bị tàn tật cực kỳ khủng khiếp giơ bàn tay vấy máu lên về phía dân chúng, kêu cứu. Một người lính khác bị thương quá nặng không thể cứu chữa nổi, hông thì bị lạnh cứu trên hồ, đã khẩn thiết kêu gọi người dân giết chết anh ta.[135] Mãi đến năm 1809, nước Áo mới kiên quyết phải rửa hận cho chiến bại thê thảm ở Austerlitz. [39]
Không lúc nào thiên tài quân sự của Hoàng đế Napoléon I rực chói như trận đánh huy hoàng này.[31] Ông xem chiến thắng lớn ở trận Austerlitz là một kiệt tác quân sự, và ông hoàn toàn đúng.[30] Với kỳ tích rực chói cuả ông, ông đã thay đổi nhận thức của người Âu châu về chiến trận.[143] Như họa phẩm của nhà họa sĩ François Gérard mô tả, trong giây phút đại thắng oanh liệt của ông, các cận tướng của ông bao quanh ông, trong khi Tướng Repnine của Nga phải ra đầu hàng ông. Ở bên trái, "Mặt trời của Austerlitz" rực chiếu phía trên vị anh hùng - thiên tài trên lưng bạch mã. Thực sự, Napoléon I cho rằng Mặt trời này báo hiệu con đường võ nghiệp huy hoàng rực rỡ của ông.[144] Không gì khác, chiến thắng lừng lẫy tại Austerlitz trở thành một trong những sự kiện quan trọng hơn cả trong suốt lịch sử của nền Đế chế thứ nhất Pháp do Napoléon I đứng đầu.[28] Sau chiến thắng quang vinh trước quân Đồng minh Nga - Áo, đoàn quân hùng mạnh của Napoléon I vẫn cứ tiếp tục tung hoành trên khắp cõi Âu châu cho tới tận năm 1812, khi thảm bại trong cuộc xâm lược nước Nga.[145] Chiến dịch năm 1805 của ông, một chiến dịch rực chói trong lịch sử, đã chấm dứt thắng lợi.[43] Chiến dịch diễn ra chỉ trong vòng có 4 tháng, mà đòn giáng sấm sét tại Austerlitz đã quyết định cho nó.[132] Cuộc Chiến tranh Liên minh thứ ba năm 1805 trở thành cuộc chiến phức tạp nhất trong những cuộc chiến tranh của ông, trước cuộc Chiến tranh Liên minh thứ sáu năm 1813.[146] Tuy nhà vua thắng trận lớn nhưng Tướng Savary kể lại rằng ông vẫn lo ngại về hiểm họa hãy còn trước mắt ông.[147] Nhưng rồi, sự sụp đổ của khối Liên minh thứ ba trở thành một đòn giáng sấm sét vào kẻ tử thù của ông là Thủ tướng William Pitt Trẻ của Anh Quốc, làm tan vỡ hào khí mãnh liệt của vị Thủ tướng này.[65] Ông hay tin thất trận của liên quân Nga - Áo tại Austerlitz lần đầu tiên ở Bath. [65]
Ngoài ra, chiến thắng trong trận Austerlitz trở thành một chiến dịch "ra tay trước" kinh điển, với thắng lợi vang dội của Napoléon I trong việc tiêu diệt hai nước mạnh trong khối Liên minh thứ ba, cho dầu hãy còn có một điểm hạn chế là không thể diệt được nước Anh. [148]
[sửa] Những kết quả quân sự và chính trị
Sau 5 giờ chiều, hai bên bắt đầu tính toán tổn thất của mình. Thương vong của liên quân là khoảng 27 nghìn binh sĩ, chiếm 37% trong lực lượng của họ. Cụ thể, có đến 11 nghìn chiến binh Nga và 4 nghìn chiến binh Áo hy sinh giữa trận tiền, và thêm 12 nghìn người lính Nga - Áo nữa bị bắt làm tù binh. Đây là sự mất mát hết sức đau thương đối với họ. Tác giả Richard P. Dunn-Partison trong cuốn sách Napoleon's Marshals, riêng tả quân Nga thôi đã mất đến 7500 tù binh, 2 lá hiệu kỳ cùng với 27 cỗ pháo.[14] Tuy nhiên, Đội hình số 1 do Trung tướng Dokhturov chỉ huy với 1 vạn chiến sĩ (theo tác phẩm của Frederick Kagan) hoặc là 13650 chiến sĩ (theo Christopher Duffy[109]) không những đã rút quân an toàn mà chỉ có 1985 tử sĩ mà thôi[9]. Về phía Pháp con số này là 9 nghìn trên tổng số 67 nghìn quân, tức khoảng 13% - một tổn thất rất nhẹ nhàng nếu tương quan lực lượng. Cụ thể, 1305 chiến binh Pháp bị tử trận, 6940 chiến binh khác bị thương và liên quân bắt sống được 573 quân lính Pháp. Tuy nhiên, trong tổn hại của quân Pháp có một vị tướng hy sinh và 13 Sĩ quan cấp cao bị thương.[149] Theo tác giả Michael S. Neiberg của cuốn Warfare in World History thì trong trận "lấy ít thắng nhiều" oanh liệt này Napoléon I chịu mất mát dưới 9 nghìn chiến sĩ trong khi tiêu diệt đến 26 nghìn binh sĩ liên quân.[13] Theo nhà sử học David Chandler trong cuốn Austerlitz 1805, có đến 9 nghìn tử sĩ cùng với những binh sĩ Pháp đang hấp hối, thân tàn ma dại nằm trên bãi chiến trường lạnh giá, do đó tuy thắng lợi rực rỡ nhưng không phải là người Pháp không trả giá đắt.[10] Liên quân còn mất 180 súng đại bác và 50 cờ hiệu.[8] Nhưng chưa kể là một số Trung đoàn Pháp còn mất đến khoảng 80% chiến binh thiện chiến nhất của họ[12]. Theo nhà sử học Adolphe Thiers (người Pháp), quân Pháp chịu tổn thất đáng tiếc bao gồm 7 nghìn chiến sĩ trong khi tổn thất của liên quân là rất nặng nề. Trong số đó, tù binh liên quân có những 2 vạn người, trong số tù binh lại có 10 Đại tá và 8 Tướng.[11] Một vị Hoàng đế tư sản và một đoàn quân Cách mạng chiến thắng, đánh một đòn giáng nặng nề vào tâm lý cuả khối Liên minh - trở thành một sự kiện mà không ai tin nổi, không ai tưởng nổi. [54] Tuy nhiên, chiến thắng này được tiếp nhận với sự kinh ngạc và cuồng nhiệt ở kinh thành Paris, nơi mà chỉ vài ngày trước quốc gia còn đang đứng trước nguy cơ của một cuộc khủng hoảng tài chính. Thực chất, chiến công hiển hách của Napoléon I vẫn không thể khiến cho nền tài chính nước Pháp trở nên vững tin sẽ thoát khỏi khủng hoảng[45]. Trong khi ấy, toàn cõi châu Âu đều bị sốc trước tin tức về chiến thắng oanh liệt của Napoléon I.[105] Bản thân Hoàng đế Napoléon I cũng đã viết thư cho Hoàng hậu Josephine để bày tỏ sự hoan hỉ về trận đánh : [150] [45]
| “ | Trẫm đã đè bẹp liên quân Nga - Áo do hai vị Hoàng đế cầm đầu. Quả Nhân chỉ mệt mỏi có chút xíu. Trẫm đóng quân ngoài trời trong suốt 8 ngày, giữa nhiều buổi đêm lạnh giá. Ngày mai Trẫm sẽ có thể nghỉ ngơi trong lâu đài của Vương công Kaunitz, và sẽ có thể bỏ chừng 2 hoặc 3 tiếng đồng hồ ra để mà ngủ. Quân đội Nga không những bị đại bại, mà đã bị tiêu diệt. Quả Nhân thương mến nàng. | ” |
|
—Napoléon Bonaparte |
||
Quả vậy, vị Hoàng đế chiến thắng khải hoàn về nhà nghỉ ở Posoritz.[11] Với chiến bại này, lực lượng Quân đội Nga bị suy sụp.[50] Có lẽ lời tóm tắt hay nhất về thời điểm khó khăn này của liên quân là từ Sa hoàng Aleksandr I của Nga: "Chúng ta là những em bé trong bàn tay của một gã khổng lồ."[151] Hung tin Napoléon thắng trận Austerlitz cũng chưa được truyền đến Anh Quốc, tuy nhiên đến những ngày cuối năm 1805 thì điều ấy trở thành hiện thực. Giới chức Anh bất ngờ tột độ, đến nỗi họ không thể tin được.[105] Thủ tướng William Pitt Trẻ trở nên vô cùng hoảng hốt, ông đã chỉ vào bản đồ châu Âu treo trên tường và nói: "Hãy cuốn nó lại đi, trong mười năm tới không cần nó nữa đâu." Pitt Trẻ trở nên ốm yếu và ông qua đời vào ngày 16 tháng 1 năm 1806. Nhiều người cho rằng chính tin dữ về chiến bại thê thảm của liên quân Áo - Nga tại Austerlitz đã dẫn đến cái chết của ông.[152][135] Trước đó, đầu ngày 3 tháng 12 năm 1805, 3 giờ sáng, Hoàng đế Napoléon bị đánh thức. Vị Tham mưu trưởng của ông là Thống chế Berthier xin thứ lỗi vì đánh thức ông. Ông chỉ mới ngủ có vài tiếng và nhanh chóng xuống lầu, khi ấy Vương công Johann xứ Liechtenstein đã đến đại bản doanh của Napoléon. Vốn đã chiến đấu dũng mãnh trong trận chiến, thất bại trong tư thế ngửng cao ấy đã khiến Liechstenstein yết kiến được Napoléon I trong danh dự.[11] Sau đó, Liechtenstein đã trao cho Napoléon tờ quốc thư của Hoàng đế Franz I mà ông đang cầm trên tay, và Napoléon liền đọc. Vua Pháp đã tiếp đãi nồng hậu Liechtenstein và ông cũng cho rằng ông thực sự mong muốn thái bình.[117] Mặt khác, Napoléon I không tổ chức thiết đãi 2 ngày cho vị sứ thần.[18] Cuộc gặp gỡ giữa hai vị Hoàng đế Áo và Pháp cuối cùng đã được dàn xếp.[153] Trong khi đó, quân Áo vẫn tiếp tục lui binh.[135] Hoàng đế Aleksandr I còn dậy trước cả Napoléon I, sau một giấc ngủ ngon, và khi đó ông trở nên thân thiết và gắn bó với các chiến binh bái chào ông. Trước đó đã có tin đồn rằng ông bị thương, thậm chí là bị bắt làm tù binh. Nhưng dầu sao chăng nữa thì những lời tán tụng của quân sĩ Nga không làm cho vị Hoàng đế quên đi nỗi nhục thất bại của mình.[154] Cũng chính vào hôm ấy Talleyrand hay tin và lan truyền tin tức về chiến thắng Austerlitz ra khắp châu Âu. [155]
- Thật ra bấy giờ vua Pháp vẫn trong tình thế nguy kịch. Một đoàn quân Nga hùng mạnh khác lăm le đe dọa từ hướng Bắc, trong khi dân chúng Hungary thì nổi loạn. Ở đằng sau ông là mối hiểm họa từ 20 vạn quân Phổ. Do đó, Napoléon I luôn lo ngại về nguy cơ này và việc bảo tồn quyền bá chủ của ông.[117] Tướng Savary kể lại rằng Napoléon I hiểu rõ rằng Quân đội Phổ đã "hợp nhất với một Binh đoàn Nga tại Breslau ; thêm nữa Ngài còn biết được từ những báo cáo bị chặn lại từ Stadion rằng Đại Quận công Karl đã tới sông Danube, trong Đạo quân Ý, do Massena chỉ huy, hãy còn ở tận bên kia ở dãy Anpơ Julius". [147]
Nhưng rồi thắng lợi của Napoléon I đã quyết định chiến dịch của ông.[31] Để cho vinh quang của chiến thắng không bị lãng phí, vua Pháp truyền lệnh cho ba quân truy đuổi tàn binh Liên minh. Đây được xem là một cuộc truy kích khéo léo, tinh xảo của ông[18]. không Đế chế Pháp và Áo đình chiến vào ngày 4 tháng 12 năm 1805 - chỉ hai ngày sau đại thắng của Napoléon tại Austerlitz, khi Hoàng đế Franz I phải thân hành tời giảng hòa tại doanh trại của Napoléon I. Đó chính là cái ngày mà tin tức về sự thất bại tan tành của liên quân Nga - Áo chính thức được xác nhận.[18] Franz I đã không còn gì để mà chiến đấu. Ngay cả dù Aleksandr I vẫn có thể chưa chấm dứt cuộc chiến, và Friedrich Wilhelm III sắp đem quân vào tham chiến, sĩ khí, quân thanh của lực lượng Quân đội Áo bị suy nhụt đến mức nghiêm trọng.[106] Hoàng đế Franz I ngồi trên chiếc xe do sáu con ngựa kéo và có một nhóm Cận vệ theo hầu đến tiếp kiến Hoàng đế Napoléon I trước ánh lửa trại. Vua Pháp đứng bên một cối xay gió ; khi thấy vua Áo xuống xe ngựa thì ông tiếp đón thân mật, và nói : [117]
- "Ta tiếp nhận Ngài tại cái cung điện mà Ta chỉ mới ngự có hai tháng."
Franz I vui vẻ đáp lại : [117]
- "Ngài đã ngự ở đây rất ngon lành, điều đó là đáng chấp nhận."
Hai vị Hoàng đế nói chuyện với nhau trong suốt hai tiếng đồng hồ. Họ đều tán thành với những điều kiện đặt ra. Vua Áo đâm ra nghiêng về vua Pháp và tức giận chửi bới người Anh : "Người Anh là một dân tộc nhà buôn. Để giữ vững nền thương mại cả thế giới cho họ, họ sẵn sàng thả Âu lục này vào những cơn binh lửa". Sau khi Franz I đã đạt được những điều khoản tốt đẹp cho ông hơn là ông nghĩ, thì ông đã trung gian cho đồng minh của ông là vua Aleksandr I giảng hòa với Napoléon I. Vua Napoléon I phán quyết : [117]
| “ | Quân đội Nga đã bị bao vây. Không ai có thể trốn khoảng khỏi tay Ta. Tuy nhiên, Hoàng thượng có thể hứa với Ta rằng Aleksandr sẽ kéo quân về chính quốc Nga, khi ấy Ta sẽ lệnh cho các đội hình dọc của Ta ngừng bước. | ” |
|
—Napoléon Bonaparte |
||
Hoàng đế Áo liền đồng ý.[117] Và, Hiệp ước Pressburg 22 ngày sau đó đã tổng kết mọi hoạt động đàm phán của vị Hoàng đế kiêu hùng Napoléon I,[31] khiến Áo phải rút khỏi chiến tranh. Nước Áo thừa nhận các lãnh thổ của Pháp trong các Hiệp ước Campo Formio (1797) và Lunéville (1801) trước đó, buông bỏ quyền kiểm soát một số vùng ở Đức cho các đồng minh của Napoléon I (Bayern, Württemberg, và Baden), trả thành Venezia về cho Vương quốc Ý, và trả 40 triệu quan chiến phí cho Đế chế Pháp. Nước Áo như vậy đã mất đi cái vai trò đàn anh ở Đức mà họ nắm giữ trong suốt hàng thế kỷ.[59] Đó là một kết thúc khắc nghiệt cho Đế quốc phong kiến Áo, nhưng cũng không phải là một hòa ước quá thê thảm, do đó đây không hẳn là một nền hòa bình của Carthage cho dầu Napoléon I có thái độ hung hăng[106]. Dầu sao đi chăng nữa thì đây cũng là một thất bại nhục nhã đối với Nhà nước phong kiến này.[31] Đối với Hoàng đế Napoléon I, chiến thắng này đã đưa một khát vọng lâu năm của ông thành hiện thực : Triều đình phong kiến Áo không còn dám gọi ông là "Bonaparte" nữa", mà thay vì đó họ phải gọi ông là "Napoléon".[106] Vả lại, Áo Quốc bị mất đến 3 triệu dân số và theo nhà sử học Paul Schroeder (người Mỹ) : "(nước Áo bị) hạ thấp thành một nền chính trị, quân sự và kinh tế yếu hèn"[62]. Do Hoàng đế Aleksandr I từ chối đàm phán, Quân đội Nga được trở về quê nhà,[2] và quân Pháp đóng trại ở miền Nam Đức. Vài ngày sau, hai Hoàng đế Áo, Nga có cuộc hội kiến tại Holitsch và tức thì Aleksandr I kéo đoàn quân của mình về kinh thành Sankt-Peterburg. Ông còn ngự bút lá thư gửi cho Quốc vương Friedrich Wilhelm III nước Phổ : "Ở mọi tình hình và mãi mãi, Ta vẫn sẵn sàng hỗ trợ (nước Phổ) với toàn lực của Ta, và chính bản thân Tôi cũng đang nằm dưới mệnh lệnh của nước Ngài". Tuy nhiên, Friedrich Wilhelm III không ngại gì tin vào lời hứa của một kẻ bại trận, và nhanh chóng gửi điện mừng chiến thắng đến Napoléon I.[154] Như vậy, chiến thắng rực rỡ của Napoléon I đã buộc nhà vua nước Phổ - người trước đó từng ngự bút tối hậu thư gửi cho ông - phải thần phục ông.[26] Chính sau này, khi bị lưu đày ra ngoài đảo Thánh bà Helena sau chiến bại quyết định của trận huyết chiến Waterloo vào năm 1815, Hoàng đế Napoléon I đã kể rằng ông thật dễ dãi cứ sau mỗi lần chiến thắng, trong đó có chiến thắng huy hoàng ở trận Austerlitz khi ông sẵn sàng tha thứ cho Hoàng đế Aleksandr I và cho phép Hoàng đế nước Nga được kéo quân trở về.[156] Thực chất, lúc ấy ông không muốn động thêm gì đến Đế quốc Nga để tìm kiếm liên minh với Aleksandr I. [52]
Buổi sáng sau trận chiến, Đại tướng Nga Kutuzov ngồi buồn rầu trong một túp lều. Các bạn hữu của ông đều cố gắng an ủi ông, nhưng bất thành. Ông buồn, không chỉ vì con rể của ông là Tiesenhausen hy sinh, mà còn vì vết thương của ông. "Vết thương ở đây" - ông chỉ cho các chiến sĩ Nga tháo chạy khỏi trận tiền.[157] Hoàng đế nước Nga cũng giao cho ông một trách nhiệm vô thưởng vô phạt là tập hợp các tàn binh Nga qua xứ Hungary.[154] Kutuzov ôm theo vết thương của ông trong suốt thời gian sau đó, cùng với những sự thất sủng và đổ thừa vì chiến bại thảm hại ở Austerlitz, và một khi có vẻ sáng tỏ rằng lỗi lầm trong trận thua ở Austerlitz là do chính mình chứ không phải là do Kutuzov gây ra thì vị Hoàng đế Nga lại càng căm giận ông thêm, vì điều này chỉ đỡ đi khi ông chỉ huy Quân đội Nga chiến đấu anh dũng trong cuộc Chiến tranh Vệ quốc năm 1812 đánh bại hoàn toàn cuộc xâm lược của Napoléon I.t[157] Chính ngay từ đầu trận thư hùng đẫm máu tại Borodino trong cuộc chiến này thì Kutuzov đã quyết tâm đánh thắng Napoléon để mà rửa hận cho chiến bại cũ của nước Nga.[158] Trận Austerlitz cùng với Hiệp định Pressburg để lại hậu quả rất xấu cho Aleksandr I, ông trở nên khó tin vào đồng minh và sau thất bại này ông còn chửi bới người Áo.[159] Thực chất sự thất bại hoàn toàn của Áo trong trận đánh Austerlitz nói riêng và cả cuộc chiến nói chung cũng là do sự trợ giúp kém cỏi của Triều đình Sankt-Peterburg và sự im hơi lặng tiếng của Triều đình Berlin.[141] Với chiến thắng của mình, Đế chế Pháp như thế là đã lên làm Bá chủ của miền Tây và Trung Âu[45], nâng cao vai trò liệt cường của mình.[62] Vào năm 1806, Đế quốc La Mã thần thánh buộc phải chấm dứt khi Hoàng đế của Đế chế là Franz II từ bỏ ngôi vị và chỉ còn giữ lại Đế hiệu Franz I của Áo. Thấy Napoléon I thắng lợi vẻ vang, Franz II đã cảm nhận được sự tan vỡ của Đế quốc La Mã Thần thánh.[56] Napoléon I thành lập Liên minh sông Rhine, bao gồm các quốc gia trên đất Đức làm tấm đệm giữa Pháp và Phổ. Liên minh này có gồm 16 vua chúa trị vì.[52] Lúc này, Hoàng đế Aleksandr I tuy đã thua trận nhưng ông vẫn cho rằng những cơ hội cho Đế quốc Nga đánh hạ Napoléon I không bị mất đi.[61] Quả nhiên, nước Phổ - vốn là một nước đàn anh tại Trung Âu - nhìn nhận đây là một sự xúc phạm tới uy thế của họ và gây chiến với Pháp vào năm 1806. Vốn sau đại thắng oanh liệt tại Austerlitz, Napoléon giữ lại phần lớn Đội quân vĩ đại của ông tại Đức, giờ đây ông nhanh chóng rời khỏi kinh đô Paris mà thân chinh thống lĩnh ba quân xâm lược nước Phổ.[21] Trong khi ấy, sau chiến bại thê thảm tại Austerlitz, thì Hoàng đế Franz I quyết tâm rửa hận. Do đó, ông tổ chức cải cách, thay thế những lực lượng và vũ khí bị huỷ diệt cùng với những chiến mã chết trong trận Austerlitz. Tuy nhiên, công cuộc cải tổ đã không đạt được mục tiêu của mình do Áo lại lâm chiến với Pháp vài năm 1809. [21]
Với chiến thắng oai hùng này, vị Hoàng đế nước Pháp đã củng cố ngôi đại thống của ông, đồng thời mở rộng các giá trị của cơn bão Cách mạng Pháp.[54] Chiến thắng này đã chính thức xác nhận sự hiện diện một cách oanh liệt của ông tại châu Âu - điều mà kéo dài cho tới khi ông bị đại bại trong trận Waterloo vào năm 1815.[148] Nhưng đối với nước Nga thì chiến bại ê chề này không chỉ chấm dứt những cuộc chiến chống Napoléon I của họ, mà chỉ là sự khởi đầu cho chuỗi xung đột ấy.[154] Chiến bại này đã dạy cho Aleksandr I một bài học cay đắng và do đó ông phải trao cho các vị võ tướng Nga có năng lực thêm quyền hành điều khiển ba quân, và dốc sức tập duyệt ba quân. Những chiến thuật cũ của Đại Nguyên soái nước Nga lỗi lạc là Aleksandr V. Suvorov được hồi phục.[160] Ngoài ra, Hoàng hậu Maria Carolina xứ Napoli - một kình địch từng gọi Napoléon là "tên Jacobin đội Vương miện", khi hay tin ông đại thắng trận Austerlitz, đã phải gửi thư xin vị "Hoàng đế của châu Âu" thứ lỗi cho. Tuy nhiên, Napoléon vẫn khăng khăng dã tâm xâm lăng xứ Napoli của mình.[21] Kể từ sau hai trận đánh ở Trafalgar và Austerlitz, nước Anh phải dựa dẫm vào địa thế biển đảo và đế quốc thực dân của mình để phòng vệ khỏi sự xâm lăng của Pháp.[106] Nhưng mặt khác, tân Thủ tướng nước Anh là Charles James Fox - kình địch lớn nhất của nước Pháp vẫn còn đó, dù chỉ cầm quyền ngắn hạn - đã tiến hành đàm phán trở lại, vả lại chiến thắng hiển hách của thủy binh Anh trong trận thủy chiến Trafalgar vẫn thể hiện rằng Anh Quốc sẽ mãi mãi giữ mối hằn thù với Pháp. Suốt thời gian qua trong khi Napoléon đã đại thắng các trận đánh trên đất liền như Ulm và Austerlitz thì ông vẫn không thể đụng chạm gì đến nước Anh.[161] Ngay cả trong Tuyên cáo thứ 30 nổi tiếng của ông sau đại thắng vẻ vang trong trận chiến Austerlitz, Napoléon vẫn không thể thiếu một lời tuyên truyền chống lại Anh Quốc - mà ông gọi là "bọn Albion dối láo" : [162]
| “ | Có lẽ những giọt máu đổ ra ở đây, có lẽ mọi bất hạnh ấy sẽ đổ ập xuống đám dân đảo xảo trá đã gây ra chúng ! Có nhẽ bọn đầu sỏ hèn hạ thành Luân Đôn chấp nhận những hậu quả của cả đống đau phiền như thế. | ” |
|
—Napoléon Bonaparte |
||
Thực chất, hy vọng "đánh nhanh thắng nhanh" của Napoléon I đã thất bại với nước Anh vững tồn - khuyết điểm của chiến thắng trong trận Austerlitz. Cũng như chiến thắng tại Austerlitz đã khắc sâu vào con tim của ông, chiến thắng trên vịnh Trafalgar đã ghi dấu trong con tim nước Anh. Một khi còn vững tồn, nước Anh vẫn sẽ tiếp tục thiết lập các Liên minh chống Pháp, nên chi, cuộc chiến tranh của cả châu Âu chống vị Hoàng đế nước Pháp vẫn chỉ còn đang ở điểm khởi đầu. [54]
[sửa] Những sự khen thưởng
Bên cạnh những tuyên truyền xuyên tạc như vậy nằm ở cuối bài Tuyên cáo thứ 30, lời tuyên cáo trên phần lớn có giá trị sự thật cao, nhằm tôn vinh chiến thắng oanh liệt của ba quân.[162][161][19] Napoléon đã đọc lời tuyên cáo này trước toàn thể Đội quân vĩ đại của ông trong ngày hôm sau trận chiến, tức là ngày 3 tháng 12 năm 1805 : [161][19]
| “ | Hỡi các binh sĩ, Trẫm hài lòng với các Ngươi. Trong ngày đánh trận Austerlitz, các Ngươi đã hoàn thành mọi thứ đúng như tiên liệu của Trẫm về lòng dũng cảm của các Ngươi ; các Ngươi đã trang hoàng những con đại bàng của các Ngài bằng niềm huy hoàng bất hủ. Một đội quân gồm thâu 10 vạn tên, do các Hoàng đế nước Áo và Nga chỉ huy, đã bị đại bại hoặc là tan rã chỉ dưới bốn tiếng đồng hồ. Những kẻ trốn được lưỡi gươm của các Ngươi đã bị chìm dưới các hồ nước ... Do đó, chỉ trong vòng hai tháng, cái Liên minh thứ ba ấy đã bị chinh phạt và tan rã. Hòa bình sẽ không còn quá xa ... Thần dân của Quả Nhân sẽ chào đón của Ngươi trong niềm vui sướng, và các Ngươi sẽ có thể nói : "Tôi đã đánh trận Austerlitz !" để họ trả lời : "Thật là một anh hùng!" | ” |
|
—Napoléon Bonaparte |
||
Trong bài tuyên cáo này của Napoléon thì nổi bật hơn cả là câu nói : Soldats! Je suis content de vous (tiếng Anh: Hỡi các binh sĩ! Trẫm hài lòng với các Ngươi).[163] Lời tuyên dương này đã được hậu thế noi theo, và trở thành một yếu tố chủ yếu của "đại chiến lược" trong các cuốn sách giảng dạy lịch sử quân sự. Những chiến binh Pháp thắng trận như thế là đã được những lời ca tụng còn hơn cả tốt đẹp.[106] Ông cũng thưởng hai triệu quan vàng cho các sĩ quan cao cấp, 200 quan cho mỗi binh sĩ, và tiền trợ cấp cho vợ của các binh sĩ tử trận. Con cái mồ côi của những người này được Napoléon nhận nuôi trên danh nghĩa và thêm chữ "Napoléon" vào tên thánh và họ. Từ lúc ấy, ký ức về chiến thắng vang lừng tại Austerlitz trở nên xanh tươi mãi mãi.[162] Đáng chú ý là Hoàng đế Napoléon I không trao danh hiệu quý tộc nào cho các tướng lĩnh của mình, trái với thông lệ sau các chiến thắng lớn. Có thể là vì ông xem đây là một vinh quang cá nhân nhiều hơn,[164] Chẳng hạn như Thống chế Jean-de-Dieu Soult - người đã lập công lớn trong trận thư hùng đẫm máu tại Austerlitz, đã thỉnh cầu Napoléon I phong cho ông là "Quận công vùng Austerlitz". Tuy nhiên, vị Hoàng đế đã khước từ.[165] Mặc dù vậy, có một sự thật rằng cái ngày vui sướng nhất trong đời Napoléon I là ngày 1 tháng 12 hôm qua chứ không phải là ngày đại thắng ở trận đánh Austerlitz. [106]
Sau đại thắng tại Austerlitz thì Napoléon I còn tuyên cáo trước ba quân : [166]
| “ | Khi nhân dân Pháp đặt chiếc Vương miện lên đầu Trẫm, Trẫm luôn kỳ vọng vào ba quân về trách nhiệm giữ nước trong sự rạng rỡ chói lọi - giá trị duy nhất của đất nước mà Trẫm hết mực lo xa. | ” |
|
—Napoléon I |
||
Lời tuyên cáo hùng hồn này ít lâu sau đã được dân chúng kinh thành Paris biết tới.[26] Trong niềm vui chiến thắng, Napoléon I đã ngự bút thư gửi cho hoàng huynh Joseph Bonaparte, miêu tả về diễn biến trận đánh.[5] Khác với lời tuyên cáo trước ba quân đã nêu, lá thư ấy như sau, giờ đã trở nên rất quen thuộc : [26]
| “ | Sau vài ngày xuất binh Trẫm đã đánh một trận quyết định ngày hôm qua. Trẫm đánh thắng quân Liên minh do hai Hoàng đế Nga và Đức thống suất. Quân giặc bao gồm 8 vạn quân Nga và 3 vạn quân Áo. Quả Nhân tóm gọn 4 vạn tù binh, lấy được 40 tinh kỳ, cả trăm cỗ pháo, và mọi hiệu kỳ của đội Cận vệ Đế quốc Nga ... Dù Trẫm phải lăn xả ngoài trời cả tuần, Trẫm vẫn khỏe. Tối nay Quả Nhân ngủ ở lâu đài tuyệt đẹp của Ngài Kaunitz, và thay đổi thế sự lần đầu tiên trong suốt 8 ngày. | ” |
|
—Napoléon Bonaparte |
||
Ông cho rằng trận đánh Austerlitz thể hiện sâu đậm nhất "tính thiêng liêng của chiến tranh".[26] Trong số các tù binh Áo - Nga sau trận Austerlitz có một Sĩ quan Pháo binh Nga nói giỏi tiếng Pháp. Anh cầu xin quân sĩ Pháp hãy bắn chết anh, để cho ông khỏi phải hứng chịu nỗi nhục. Tuy nhiên, binh lính Pháp khuyên anh nên im lặng, bởi lẽ "Hoàng đế sẽ nghe thấy ông nói !" Quả thật, Napoléon I nhìn thấy viên Sĩ quan này và hỏi rằng có chuyện gì không hay vậy ? Thì người Sĩ quan Nga ấy đáp trả : "Muôn tâu Bệ Hạ, tôi không đáng sống, do tôi đã đánh mất cả một khẩu đội pháo của tôi". Hoàng đế phán quyết : "Bình tĩnh đi nào, chàng trai trẻ. Không có gì thiếu vinh dự khi bị quân đội của Ta đánh bại".[106] Điều này đã thể hiện rõ niềm vui sướng của ông với đại thắng.[54] Và, trong ngày 10 tháng 12 năm 1805 thì nhà vua Pháp ngự bút thư gửi cho Hoàng hậu Josephine : [117]
| “ | Trẫm đã hoàn tất một Thỏa ước. Quân Nga đã phải tuân theo. Chiến thắng tại Austerlitz là một thắng lợi rạng rỡ nhất mà Trẫm đã đạt được. Chúng ta tóm gọn được 45 quân kỳ, 150 cỗ pháo, và 20 tên tướng. Hơn 2 vạn tên địch đã bị tiêu diệt. Đó là một đại thắng đáng sợ. Hoàng đế Aleksandr giờ đây đã tuyệt vọng. Hôm qua, Trẫm gặp Hoàng đế nước Đức bên ánh lửa trại của Trẫm. Hai Ta đã đàm luận trong vòng 2 tiếng, và sau cùng đã lập nên một Hòa ước. Thời tiết thật tồi tệ. Một lần nữa cả Âu lục đã được nghỉ ngơi. Hãy để cho chúng ta hy vọng rằng nền an bình này sẽ rộng mở trên toàn thế giới. Người Anh sẽ không thể đem binh đi đánh chúng ta. Quả Nhân vẫn mong chờ đến cái thời khắc thật hạnh phúc là Quả Nhân sẽ gặp lại được nàng. Xin từ biệt Ái Phi. Trẫm vẫn khỏe, và Trẫm vẫn luôn mong mỏi được đoàn tụ với nàng. | ” |
|
—Napoléon Bonaparte |
||
Rốt cuộc, chiến thắng lớn ở trận Austerlitz trở thành niềm kiêu hãnh lớn nhất của Napoléon I.[26] Mặt khác, ông cũng viết thư cho hoàng huynh Joseph : "Nền thăng bình chả có nghĩa gì cả. Đó là một cái hòa bình huy hoàng mà chúng ta cần thiết". Điều đó có nghĩa là ông sẵn sàng bác bỏ mọi lời cầu hòa của nước Anh - điều có thể xảy ra do kình địch của ông là Thủ tướng Pitt đã qua đời. Thực chất, ông đã không thể loại được Anh Quốc ra khỏi vòng chiến.[54] Do chiến đấu quả cảm trong cuộc tiến công thắng lợi của quân Pháp nhằm vào đội Kỵ binh Cận vệ Nga, các chiến binh Mamluk đã được ông ban thưởng cho bản sao của một lá quân kỳ mang hình ảnh đại bàng của Đế chế.[48] Khi có một lần Chuẩn tướng Jean Rapp thỉnh tấu Napoléon I nhằm thuyết phục ông thăng chức cho hai viên Sĩ quan. Hoàng đế phán : "Ta không thể tiến hành quá nhiều đợt thăng chức, về khoản này Berthier đã phò Ta rất nhiều" Sau đó, ông quay sang Thiếu tướng Jacques Lauriston và nói : "Chúng ta không thể thăng quan tiến chức quá nhanh trong mấy năm nay, bản thân Ta đã làm Thiếu tá trong vòng nhiều năm rồi". Tướng Rapp liền đáp lại : "Muôn tâu Bệ Hạ, có nhẽ là vậy. Nhưng từ lúc đó Người đã gỡ gạc lại thật vẻ vang cho cái thời gian bị mất của Người". Napoléon I cười và chấp nhận yêu cầu của Rapp.[117] Sau một loạt chiến thắng huy hoàng, hiếm có mà điển hình là trận thắng lớn ở Austerlitz, ông ca khúc khải hoàn kéo đoàn binh thắng trận về kinh đô Paris vào ngày 25 tháng 1 năm 1806, trong niềm hân hoan vui sướng rạng ngời[132]. Cho đến ngày 2 tháng 12 năm 1807, khi Napoléon I xuất binh đánh quân Nga ở Ba Lan trong cuộc Chiến tranh Liên minh thứ tư, tiếng vang của chiến thắng lớn ở trận Austerlitz hãy còn tồn đọng : [47]
| “ | Hỡi ba quân ! Đây chính là cái ngày, cái giờ phút mà mấy năm trước các Ngươi đã chiến đấu trên bãi chiến địa Austerlitz oai hùng. Các Tiểu đoàn Nga tháo chạy trong nỗi khiếp sợ các Ngươi, hoặc là, chẳng thể chạy nổi, giã từ vũ khí dưới chân những người huỷ diệt chúng. Trong ngày hôm sau, chúng phải cầu hòa. Nhưng chúng lại lật lọng... | ” |
|
—Napoléon I |
||
Vào năm 1851, nhân lễ kỷ niệm chiến thắng huy hoàng của Napoléon I tại trận Austerlitz, Tổng thống Louis Napoléon Bonaparte đã tiến hành biến pháp và lên ngôi Hoàng đế Napoléon III. [25]
[sửa] Những quan điểm về trận chiến
Napoléon không đánh bại triệt để liên quân như mong đợi,[91] một phần là do Tướng P. I. Bagration - vị dũng tướng đã chiến đấu ngoan cường trong suốt trận đánh[16] - đã rút quân Nga an toàn.[167] Thế nhưng, trận Austerlitz vẫn được xem là một chiến thắng hủy diệt chứ không phải chỉ là một "chiến thắng thường tình"[27] và các sử gia đều nhận xét rằng kế hoạch tác chiến của ông đã đưa đến một chiến thắng quan trọng. Sự tuyên truyền về chiến thắng hào hùng này chỉ ngang bằng với sự biểu hiện của chính trận đánh về sự siêu việt Hoàng đế Napoléon I.[168] Trong bối cảnh Napoléon I hết sức là cần có một chiến thắng thì ông đã hoàn tất mục tiêu của mình.[54] Có người coi đây là một "kỳ công cao siêu nhà nghề" của Napoléon I[17]. Chỉ một chiến thắng lừng vang này thôi đã đủ thể hiện thiên tài quân sự của vị Hoàng đế nước Pháp, có nhận xét cho rằng không trận đánh nào phác họa chi tiết thiên tài quân sự của ông bằng.[142][2] Đây là đại thắng về chiến thuật, nối tiếp chiến thắng về chiến lược của ông tại Ulm, đưa Napoléon I trở thành một trong những bậc thầy về nghệ thuật chỉ huy quân sự mọi thời đại[21], góp phần không nhỏ đến tiếng tăm lừng lẫy của vị Hoàng đế tư sản.[71] Chiến dịch năm 1805 khắc họa một Napoléon I huy hoàng hơn hẳn hai cuộc chiến trước, qua đó chiến thắng tại Austerlitz trở thành một kỳ tích hiếm có trong suốt chiều dài quân sử thế giới.[132] Chiến thắng này là đỉnh cao của chiến dịch chóng vánh của ông trong năm 1805, thể hiện sự tận dụng thời gian của Napoléon I. Chính ông thường không lo sợ bất cứ điều gì hơn chuyện lãng phí thời gian cả.[169] Và, ông biết chắc rằng ông phải làm gì - nhận thức ấy đã làm nên hai trận thắng lừng vang cho ông tại Ulm và Austerlitz.[7] Trận đánh Austerlitz này đã trở thành trận chiến chuẩn mực nhất theo kiểu Napoléon I.[168] Chính nhờ trận chiến này đã diễn ra đúng vào lễ đăng quang của Hoàng đế Napoléon I, chiến thắng vang dội ở trận Austerlitz đã nâng cao sĩ khí, quân thanh của Quân đội Pháp.[51] Từ đây, cái tên Người thắng trận Austerlitz trở nên gắn chặt với vị Hoàng đế nước Pháp. [64]
| “ | Lòng quả cảm của quân sĩ cuối cùng đã mang lại cho chúng ta chiến thắng trước mọi kẻ địch. | ” |
|
—Jean Rapp [43] |
||
Cũng như những trận thắng quân Áo trước kia của ông, trận thắng vang danh này thể hiện sự phát huy các chiến thuật của phong trào Cách mạng Pháp.[89] Như một thành quả của thiên tài quân sự Napoléon I và sự linh động của quân Pháp[13], trận Austerlitz đôi khi được so sánh với những trận chiến vĩ đại về mặt chiến thuật như chiến thắng Cannae, Breitenfeld, Blenheim và Leuthen - những kiệt tác về chiến thuật và tài nghệ thống soái, đồng thời là những trận thắng quyết định bẻ gãy chiến lược của kẻ thù.[27] Thắng lợi lớn này đã bẽ gãy kế hoạch cắt đường tiến của Napoléon I từ thành Viên do các kẻ thù của ông lập nên.[53] Sau thất bại nặng, một kẻ thù chiến bại của Napoléon I phải khen ngợi lòng "can trường và quyết đoán" của ông,[34] đã làm nên chiến công "lấy ít thắng nhiều" nổi trội này.[13] Có những sử gia cho rằng vì chiến thắng quá vang dội ở trận này mà Napoléon bắt đầu thiếu thực tế và bẻ cong chính sách đối ngoại của Pháp theo "chủ nghĩa Napoléon" của riêng ông.[170] Sau đại thắng vang lừng của Hoàng đế, quan Thượng thư Bộ Ngoại giao Pháp là Maurice de Talleyrand-Périgord khuyên ông nên ký Hòa ước rộng lượng với nước Áo, và lập liên minh với Áo. Talleyrand cho rằng một nền thái bình lâu dài sẽ khiến cho nước Pháp yên vị bá chủ châu Âu, thay vì phải chinh phạt mọi nước châu Âu khác. Tuy nhiên, Napoléon I thẳng thừng từ chối. Chiến thắng huy hoàng của ông tại Austerlitz đã khích lệ tinh thần của ông càng thêm dâng cao, trong khi kẻ thù của ông bị lăng nhục. Và từ khi ấy, Napoléon I càng nghĩ rằng mình không thể bị đánh bại, và ông bắt đầu "vung tay quá trán". Thực chất, Napoléon vốn đã bắt đầu khát vọng bá chủ cả châu Âu kể từ sau chiến thắng trong trận Marengo (1800) đại phá quân Áo, và sau khi vượt qua sông Rhine và đặc biệt là đại thắng liên quân Nga - Áo tại Austerlitz thì tham vọng này càng khó thể dỡ bỏ hơn.[171] Vốn ông đã mộng tưởng mình sẽ tiếp nối những cuộc chinh phạt của các nhà cầm quân lỗi lạc khác trong lịch sử nhân loại như Alexandros Đại Đế, Hannibal, và Julius Caesar, rằng thiên tài quân sự của ông sẽ khiến cho ông thống trị châu Âu.[172] Chính sự quá tham lam của ông là một trong những nguyên nhân chính yếu dẫn đến chiến bại cuối cùng của ông : là lúc nước Pháp không chiếm thêm được đất đai nào mà còn mất đi biết bao nhiêu là nhân lực.[142][2] Ông vẫn đạt thêm nhiều chiến thắng, nhưng không còn vẻ vang rạng ngời như đòn giáng sấm sét tại Austerlitz nữa.[173] Thêm vào đó, tuy với chiến thắng lớn tại Austerlitz thì tài nghệ chiến thuật của Napoléon đã lên tới đỉnh điểm (cùng những trận thắng liên tiếp sau này của ông ta), các quốc gia đối địch với ông ta dần dần tìm hiểu được các chiến thuật của ông ta, và dẫn đến sự sụp đổ của Napoléon.[140] Tuy nhiên, mặc dầu chiến thắng chói lọi của Napoléon I tại Austerlitz nhất thời che lấp hậu quả nghiêm trọng của chiến bại thê thảm của thủy binh Pháp ở Trafalgar, trận thua ở Trafalgar có ý nghĩa sâu rộng hơn trận thắng ở Austerlitz, đánh dấu thất bại ban đầu của ông trong quá trình bá chủ của mình. [70]
Mặt khác, có ý kiến khác cho rằng chiến thắng hiển hách của Napoléon I và tham vọng bá quyền của ông là hoàn toàn đáp ứng ao ước của hàng triệu con người Pháp, chứ không phải chỉ riêng gì cá nhân ông.[174] Dầu sao đây nữa, bên cạnh mọi vinh quang chói lọi của chiến thắng Austerlitz nghiền nát khối Liên minh thứ ba, sự đại bại của thủy binh Pháp đồng nghĩa với việc Napoléon I sẽ không thể nào đánh bại nước Anh - ông đã thất bại ngay từ khi ảo vọng bá quyền cuả ông lên tới đỉnh điểm.[69] Sự cơ động mang tính chiến thuật của quân Pháp trong trận chiến này là gần như hoàn hảo - dựa theo kẻ thù và địa hình, giống như chiến thắng rực rỡ của nhà vua Friedrich II Đại Đế nước Phổ trong trận đánh Leuthen vào năm 1757.[27] Đường lối của Napoléon I đã mang lại cho ông chiến thắng Austerlitz là tiến công trung quân địch, chia cắt chúng và tiêu diệt tả quân địch (trong đó phải dùng kế nghi binh và chuyển động thật táo bạo), đã thành công to lớn.[175][16] Tài năng chiến thuật của ông đã thể hiện rõ qua việc phản công mang lại chiến thắng toàn diện cho Quân đội Pháp.[16] Với chiến thắng vinh quang tại Austerlitz của Napoléon, ngày 2 tháng 12 đã trở thành một cái ngày đáng nhớ trong sự nghiệp của ông. Đại thắng này được coi là một lễ kỷ niệm xứng đáng của ông cho ngày ông đăng ngôi Hoàng đế.[153] Tuy các nhà sử học đều xem trận Austerlitz là chiến thắng vẻ vang nhất của ông, Hoàng đế Napoléon không hề đề cập đến đại thắng này với một số cận thần của mình. Sau khi bị lưu đày ra đảo Saint Helena vào năm 1815, Napoléon cũng có những bình luận rải rác về trận đánh vang danh này. Tuy nhiên, có lẽ ông nghĩ về chiến thắng lừng lẫy của mình theo một lối khác: sau này, cứ mỗi khi lâm nguy, thí dụ như là trong trận Borodino khi xâm lược nước Nga vào năm 1812, ông thường nói với các cận tướng là ông có thể nhìn thấy "Mặt trời của Austerlitz".[176] (trước khi trận huyết chiến giữa quân Pháp và quân Nga ở Borodino bùng nổ, Napoléon I nói với vua Joachim Murat xứ Napoli : "Ngày mai, Aí Khanh sẽ thấy rõ Mặt Trời của Austerlitz". Khi Mặt Trời bắt đầu mọc thì ông cũng kêu gọi tướng sĩ Pháp "Nhìn về Mặt trời của Austerlitz".)[177]). Chưa kể, bài Tuyên cáo thứ 30 của ông thể hiện sâu sắc niềm vui thắng trận của ông hơn bất kỳ một tác phẩm văn học nào.[96] Napoléon I từng đề cập đến đường lối chiến thuật của ông là : '"Anh tham chiến, anh đứng chờ và nhìn thấy". Trận Austerlitz là một khuôn vàng thước ngọc về kiểu chiến thuật này. Ông chạm trán với liên quân Nga - Áo trong khi để lại một lực lượng quân Dự Bị (đội Cận vệ Hoàng gia, Kỵ binh của Murat và trong nhiều tiếng đồng hồ, Kỵ binh của Bernadotte), chờ cho Aleksandr I làm nên những sai lầm tệ hại, để rồi biểu hiện tài năng của mình, tung quân Dự Bị ra đánh cho quân thù tan nát.[21][89] Điều này có ý nghĩa quan trọng giống như sai lạc của quân La Mã dẫn đến chiến thắng to lớn của Hannibal. [89]
Vốn Aleksandr I là một vị Hoàng đế không hề có kinh nghiệm quân sự nhưng lại tài lanh, do đó chiến bại thê thảm của ông đã làm tổn hại đến chức Tổng chỉ huy quân đội của ông.[178] Chính do đó, sau này ngay cả trong trận Leipzig (1813) mà Liên minh thứ sáu đại thắng Napoléon I, ông cũng không dám lãnh đạo ba quân nữa.[179] Ngoài ra, theo tác giả Mikhail Bragin trong cuốn Field Marshal Kutuzov: a short biography thì chiến bại bi đát này là hậu quả là sự áp dụng những chiến thuật của Quân đội Phổ một cách phiến diện của Hoàng đế Pavel I - phụ hoàng của Aleksandr I.[157] Kế hoạch và thực hiện của Napoléon I trong trận đánh này đều được xem là hoàn hảo, cho dầu vẫn có thể lập luận rằng chiến công rực rỡ của Napoléon I trong trận chiến Ulm bắt sống cả đội quân Áo là một thắng lợi vĩ đại hơn.[153][176] Đây là chiến công của một nhà chiến thuật bậc thầy, nhưng đồng thời cho thấy sự trông cậy của ông vào những vị dũng tướng như Soult và Davout, và vào những chiến binh tinh nhuệ đến siêu việt của ông - họ sẵn sàng tuân lệnh ông mà không hề có chút chần chờ gì. Thống chế Davout để lại dấu ấn đặc sắc của ông trong chiến thắng vẻ vang này : trước trận đánh, dù quân lệnh của Hoàng đế rất trễ nãi, với tinh thần kỷ cương cao độ, ông đã hành binh suốt đêm, để rồi có thể họp binh được với Napoléon I mà góp phầm lập nên chiến công hiển hách.[21] Ông luôn luôn tuyệt đối tuân thủ huấn lệnh của vị Hoàng đế, nên vừa nghe thì lập tức triển khai quân sĩ ngay, do đó, trận đánh vinh quang này đã thể hiện rằng ông là một trong những Thống chế xuất sắc hơn cả của Napoléon I.[180][142] Ngoài ra, Vương công Thống chế Murat cũng ngập tràn niềm vinh quang trong chiến trận. Là người chỉ huy đội tả quân Pháp được hỗ trợ tích cực từ Thống chế Lannes, ông đã tung lực lượng Kỵ binh của mình ra đánh quân Nga, thể hiện sức mạnh uy vũ của Kỵ binh liên tiếp tấn công và bẻ gãy Bộ binh địch, và là bài học quý giá cho việc tập hợp lực lượng Kỵ binh ô hợp mà Murat đã hoàn tất rất xuất sắc, cùng với sự tận dụng của ông đối với lực lượng Bộ binh kiên cường của Lannes để mà đập tan nát quân Nga. Trận chiến Austerlitz có lẽ là chiến công lớn nhất của Murat khi ông đã hoàn toàn quên đi nỗi ganh tỵ đối với Lannes để mà hợp tác chặt chẽ. Sự tiến quân thần tốc và niềm vững tin thắng lợi luôn là yếu tố quyết định cho chiến thắng của Murat : cuộc tấn công của đội Kỵ binh tả quân của ông đóng góp rất lớn cho chiến thắng quyết định của quân Pháp.[131] Trong lịch sử Pháp, trận Austerlitz được xem là một chiến thắng quân sự hùng tráng. Trong thế kỷ thứ XIX, khi sự đam mê về nền Đế chế thứ nhất lên tới đỉnh điểm, những người như đại văn hào Victor Hugo cũng đã có không ít lời tán tụng về trận đánh này. Theo Hugo, ông "đăm chiêu suy nghĩ" khi nghe "tiếng trọng pháo nã thẳng về phía làng Austerlitz".[181] Gần đây, Tổng thống Pháp Jacques Chirac và Thủ tướng Dominique de Villepin đã gây nhiều tranh cãi khi không tham dự buổi lễ kỷ niệm chiến thắng này.[182] Nhiều người dân Pháp ở hải ngoại cũng phản đối việc kỷ niệm chiến thắng vì cho là Napoléon phạm tội diệt chủng đối với nhân dân các nước thuộc địa. [182]
Các Binh đoàn của Đế chế Pháp đã chiến đấu dũng cảm không gì sánh bằng, để đem lại chiến thắng cho nhà vua.[18] Trong trận Austerlitz, 23% Đội quân vĩ đại của Hoàng đế Napoléon là quân Kỵ Binh. Họ luôn quyết tâm không dung thứ cho quân thù,[183] và thể hiện điều ấy qua việc không bao giờ bắt tù binh đồng thời gần như không chút lòng thương cho các thương binh của quân địch.[184] Đội quân vĩ đại đã lên đến cực điểm vinh quang một phần lớn là nhờ chiến thắng lịch sử này.[185] Chính nhờ thế, người đời bắt đầu coi Quân đội Pháp là siêu sao hơn cả.[35] Cuộc truy sát quân Liên minh diễn ra sau chiến thắng cũng tuyệt hảo chẳng kém gì cuộc tiến công của quân Pháp trong trận đánh.[18] Song trận chiến này cũng thể hiện các đội hình tuyến thứ hai của Đội quân vĩ đại vẫn còn được trang bị kém, khác với các đơn vị ở tuyến thứ nhất. 12 nghìn khẩu súng hỏa mai của họ đã bị mất đi trong cuộc giao tranh.[186] Các nhà sử học viết về trận chiến lừng danh này thường có quan điểm rằng sự bất lực của quân Liên minh - biểu hiện sự thối rữa cuả chế độ phong kiến cũ, khiến cho họ đại bại trước nhà quân sự bậc thầy Napoléon và đoàn quân tinh nhuệ của ông - thực chất là không đúng đắn. Rõ ràng, nhiều Trung đoàn, Sư đoàn và thậm chí cả Đội hình quân Liên Minh đã chiến đấu dũng mãnh và quyết liệt, chưa kể lực lượng của Bagration, Konstantin và Dokhturov còn rút quân có trật tự (mặc dù chiến bại của Konstantin ảnh hưởng lớn đến thất bại hoàn toàn của quân Liên minh - ông đã tùy tiện tấn công chứ không phải là do nghe theo mệnh lệnh của Tư lệnh Kutuzov[128][168]). Quân của Soult đã chiếm lĩnh được cao điểm Pratzen từ một lực lượng rời rã, nhưng họ cũng tự hiểu rằng họ đã phải chiến đấu rất cam go. St. Hilaire thậm chí đã yêu cầu triệt binh khỏi cao điểm Pratzen.[9] Ngoài ra, trong cuộc tấn công của đội Cận vệ Hoàng gia Nga thì vài đơn vị anh dũng nhất của Pháp cũng đã bị đánh bại tơi tả.[47] Một tác giả viết về cuộc chiến năm 1805 theo chiếu chỉ của Hoàng đế Nikolai I đã khắc họa lòng dũng cảm của những chiến binh Nga hào hùng trong trận đánh ác liệt. Ông nêu rằng một Đại đội Pháo binh Nga trên đường rút, dù không có gì che phủ và chả có Sĩ quan nào ở đó - lại nã đạn nhằm thẳng vào quân thù. Tuy bị quân Pháp vây kín nhưng họ đã mở được đường máu và đến 4 ngày sau thì trở về với người chiến sĩ Pháo binh chỉ huy họ. Ngoài ra, viên Sĩ quan Thanh tra Starichkov của Trung đoàn Azov, đã bị thương nằm trên chiến địa nhưng khi thấy Trung đoàn của anh bị xé lẻ thì anh đã đứng dậy, dật lấy cờ hiệu từ tay người chỉ huy và xông pha, anh bị trúng một phát đạn và bị bắt làm tù binh.[157] Cho dù có tài liệu viết rằng quân Pháp chỉ mất có 900 binh sĩ trong khi số thây tử sĩ Nga trên bãi chiến địa là 18600 binh sĩ[5], sách khác kể rằng điểm hạn chế của chiến thắng rực rỡ của người Pháp cũng thể hiện rõ qua việc tổn thất của liên quân Nga - Áo hãy còn ít hơn tổn thất của các kẻ bại trận trong những cuộc chiến tranh lớn trong thế kỷ thứ XVIII (1702 - 1763) : điển hình như liên quân Pháp - Bayern đại bại trong trận chiến ở Blenheim đã mất mát đến 60% quân đội của mình. Tinh thần kỷ cương, huấn luyện tốt và chặt chẽ của các Quân đội phong kiến Áo và Nga đã khiến họ còn dễ hồi phục sau thất bại hơn các đội Pháo Thủ cầm súng lưỡi lê thế kỷ trước.[89] Do đó, khác với những cuốn sử thường ghi nhận, đọc kỹ sẽ thấy Hoàng đế Napoléon I đã phải chiến đấu thật gian khổ để chiến thắng vẻ vang trận Austerlitz này.[168] Ngoài quân Nga, các chiến sĩ Áo cũng can trường quyết chiến quyết đấu trong trận đánh. [18]
Với quyết tâm đánh trận này thì không phải là Napoléon I không có mạo hiểm. Ông đang phải chiến đấu trên đất địch[7]. Giả thử như trận chiến đã diễn ra vào một ngày trước đó, lúc Bernadotte và Davout chưa đem quân tới, thì Đội quân vĩ đại sẽ bị áp đảo quân số nhiều hơn nữa, và do đó khó thể có chiến thắng vĩ đại của Napoléon I.[168] Cũng thật hấp dẫn nếu cho rằng một nguyên nhân dẫn đến chiến thắng to lớn của ông là do kế hoạch tấn công quá dữ dội của quân Liên minh :[16] nếu Hoàng đế Aleksandr I không thân chinh ra đánh thì sẽ không có một trận chiến Austerlitz như thế này. Rõ ràng, Đại tướng Kutuzov có kế hoạch rút lui thêm nữa, theo kế hoạch hoãn binh của ông. Nếu như ông được các chiến sĩ của Đại Công tước Karl ở Ý tiếp viện, cùng với sự tham chiến dễ dàng xảy ra của nước Phổ, có lẽ ông sẽ quay về mà tổ chức tấn công vào đội quân Pháp đang đóng ở cuối tuyến tiếp tế trong một ngôi làng đã bị liên quân Nga - Áo di dời hết lương thực và đồ ăn động vật. Kết cục rất có thể là sẽ khác với trận Austerlitz đã diễn ra trong lịch sử.[135] Sách khác cũng cho rằng sai lầm lớn của Bộ Tư lệnh quân Liên minh là một nguyên nhân dẫn đến thắng lợi quyết định của Napoléon I, chứ nếu như Quận công thứ nhất của Wellington (Arthur Wellesley) - một danh tướng ngoan cường chỉ huy liên quân Nga - Áo, thì hẳn là vị Hoàng đế Pháp sẽ chẳng thể nào thắng lớn như vậy.[36] Tuy nhiên, sau khi đại bại, Hoàng đế nước Nga đã đổ lỗi cho Kutuzov là kẻ gây ra thảm kịch của liên quân Nga - Áo.[187] Sự hâm mộ nồng nhiệt của người châu Âu đối với Hoàng đế Napoléon I sau chiến thắng lừng lẫy tại Austerlitz đã khiến họ xem nhẹ tài năng thao lược của vị lão tướng Kutuzov này, trước khi ông lập nên những công tích oanh liệt đánh thắng Napoléon I trong cuộc Chiến tranh Vệ quốc năm 1812.[188] Sau chiến bại bi đát tại Austerlitz, cùng với thảm kịch sau này trong trận Friedland (1807), Bộ Tư lệnh quân Nga cũng dốc sức canh tân quân đội, và đây là một nguyên nhẫn dẫn đến chiến thắng oanh liệt của Kutuzov trong cuộc Chiến tranh Vệ quốc năm 1812.[189] Ngoài ra, có một thực tế khá thú vị về chiến thắng vĩ đại này, mà thường ít được chú ý tới. Đó là Hoàng đế Napoléon đã không tung tất cả những lực lượng có sẵn của ông vào chống nhau với vị Hoàng đế nước Nga. Hơn nửa Binh đoàn của Davout hãy còn ở Viên. Hoàng đế cũng không truyền lệnh cho Marmont từ phía Nam Viên, hoặc là Thống chế Michel Ney từ vùng Tyrol về đánh liên quân Nga - Áo. Vốn từ ban đầu Napoléon giao cho Ney và Marmont ngăn ngừa đại quân Áo của Đại Quận công Karl tập kết với quân đội của Aleksandr I, nhưng ngay từ ngày 27 tháng 11 năm 1805 thì mọi sự đã rõ là Karl không thể liên kết với Aleksandr I được. Câu trả lời là hoặc là do Napoléon I coi thường quân Nga, hoặc là do ông không quen với quân số đông đảo, và ông không biết thế nào để sử dụng một đội quân như thế. Câu trả lời thứ hai được coi là thỏa đáng hơn ; và, lực lượng của Napoléon I trong trận chiến này là đội quân hùng vĩ nhất mà ông đã từng triển khai trên chiến trận. Sang cuộc chiến tranh chống Phổ (1806 - 1807), ông sẽ còn biết cách tận dụng quân số đông đảo hơn.[21]
Thực chất, cũng từ sau chiến thắng huy hoàng tại Austerlitz này, ông trở nên xem nhẹ nền quân sự của Nhà nước phong kiến Sa hoàng.[190] Vậy, không những chiến bại bi đát tại Austerlitz làm chút tổn hại tiếng tăm của Tư lệnh Kutuzov thì nó còn làm hao tổn đến uy thế của Đế quốc Nga. Lợi dụng sự thất bại đau đớn của nước Nga đồng thời được Napoléon I kích động, Đế quốc Ottoman một lần nữa tuyên chiến với Nga vào năm 1806, mở ra cuộc Chiến tranh Nga-Thổ Nhĩ Kỳ (1806–1812). Để đánh bại được người Thổ Ottoman, người Nga đã phải chiến đấu hết sức là gian nan.[67] Như nhà lý luận quân sự Phổ lừng danh là Karl von Clausewitz có lời bình : "ngay cả nếu một quyết định ban đầu được những người sau noi theo, nó vẫn mang tính quyết định hơn cả, vĩ đại hơn cả là sự ảnh hưởng của nó đến những người sau" - nói vậy thì trận đánh ở Austerlitz rõ là vĩ đại hơn hai trận đại chiến tại Leipzig (1813) và Waterloo (1815) - các trận mà Napoléon I bị Liên minh thứ sáu và Liên minh thứ bảy đánh cho đại bại. [191]
Với đại thắng của ông trong trận Austerlitz, các quân lực Âu châu vốn chỉ được đào luyện cho một mục đích cỏn con phải phát hoảng hốt trước sự bền bỉ của Hoàng đế Napoléon I.[13] Ngoài ra, trận đánh Austerlitz cho thấy sự gia tăng quân số trên chiến địa trong các trận đánh thời Napoléon I. Nếu trước đó, trong trận Marengo (1800) khi Napoléon I đại thắng Quân đội Áo, khoảng 6 vạn chiến sĩ xông pha trận mạc, thì trận Austerlitz có tới 165 nghìn binh sĩ xung phong.[192] Thực chất, Napoléon I hiểu rõ về tính chất mạo hiểm của trận Austerlitz, và từ đây, có vẻ như sớm muộn ông sẽ bị đánh bại. [54]
[sửa] Trận chiến trong văn hóa đại chúng
Trong suốt lịch sử tồn tại của Đế chế thứ nhất, lễ kỷ niệm chiến thắng vinh quang ở Austerlitz trở thành một trong những dịp lễ quan trọng hơn cả của nước Pháp.[193] Thanh gươm Austerlitz của Napoléon I qua chiến thắng này đã trở nên gắn bó với sự huy hoàng vị Hoàng đế - chiến binh, và sau này ông đã để lại thanh bảo kiếm ấy cho vua con Napoléon II.[194] Chiếc cầu Austerlitz tại thủ đô Paris được đặt theo tên của đại thắng lừng lẫy này.[195] Trong cuộc Chiến tranh Liên minh thứ sáu chống Napoléon I, khi quân Liên minh đại thắng và tiến thẳng vào Paris vào năm 1814 thì có người khuyên Hoàng đế Aleksandr I hãy đổi tên chiếc cầu này. (lúc bấy giời, Aleksandr I chiến thắng quang vinh, được cả châu Âu xem là người hùng cứu tinh và đã rửa hận hoàn toàn cho các chiến bại thê thảm như trận Austerlitz[179]) Tuy nhiên, ông từ chối : [196]
| “ | Không nên, đã đủ để thấy rằng Trẫm đã vượt qua chiếc cầu này cùng với ba quân của Trẫm. | ” |
|
—Aleksandr I |
||
Cây cầu Austerlitz đã trở thành một phần của di sản đồ sộ của Hoàng đế Napoléon I. [26]
[sửa] Các truyền thuyết và chuyện kể
Có nhiều truyền thuyết về truyện kể xoay quay những sự kiện diễn ra trước hoặc là sau đại thắng hiển hách của Napoléon Bonaparte. Trong đêm trước trận chiến, Napoléon cùng với các cận thần ra quan sát các vị trí về phía trước. Trong lần ấy, các chiến binh của Sư đoàn Vandamme nhận ra ông, thế rồi toàn thể ba quân nhanh chóng thắp đèn cầy để mừng lễ gia miện của ông. Các tướng lĩnh và binh sĩ quân Đồng minh nhìn thấy, tin chắc rằng quân Pháp đang chuẩn bị triệt binh. Một câu chuyện khác liên quan đến một người lính Pháp xấu số bị quân Cozak Nga truy đuổi ; binh sĩ này phải chui vào ống khói để trốn tránh, nhưng bị quân Cozak phát hiện và tiêu diệt. Một chuyện kể khôi hài hơn nói về những người lính Nga xin một bà lão nông dân địa phương cung cấp thức ăn cho ngựa. Các chiến sĩ la lên, Babo, ovsa ("Bà ơi, cho chúng con cỏ") nhưng bà lão ấy, đã cao tuổi và có nhẽ khó nghe được, đã nghĩ rằng họ bảo Hopsa ("Nhảy"), nên bà nhảy liên tục làm các chiến sĩ Nga thất vọng. Cuối cùng, các chiến sĩ hiểu rằng bà cụ không thể hiểu ý họ, họ bèn chỉ vào những con ngựa ở ngoài, và còn bắt đầu nhai nhai để gợi ý bà cụ, và cuối cùng bà đã hiểu ra, và gửi cho các binh sĩ Nga những ngọn cỏ mà họ cần thiết. Chưa kể, theo một câu chuyện khác thì những binh lính Pháo Binh Pháp ném một bức tượng Đức Mẹ Maria bằng gỗ vào lửa để sưởi ấm và phát hiện ra rằng bức tượng không thể cháy. [197]
[sửa] Tiểu thuyết Chiến tranh và Hòa bình
Trận Austerlitz là một sự kiện quan trọng trong tiểu thuyết Chiến tranh và Hòa bình của đại văn hào nước Nga Lev Nikolayevich Tolstoy. Trận chiến được dùng như một tình tiết để ca ngợi phẩm giá của con người Nga trước sự ngạo mạn và lý trí đến mức tàn nhẫn của người Pháp. Nhà sử học quân sự người Anh là Alistair Horne có đánh giá cao đối với miêu tả của Tolstoy về trận đánh Austerlitz này.[140] Một trong các nhân vật chính của tiểu thuyết là Công tước Andrei trước khi bước vào trận đánh rất ngưỡng mộ Napoléon và muốn lao vào chiến đấu để tìm kiếm vinh quang cho mình ("Công tước Andrey cũng ở trong hàng tuỳ tòng đông đúc của Kutuzov, lúc bấy giờ đang đứng sau lưng ông. Chàng có cái cảm giác khích động hưng phấn, nhưng đồng thời bình tĩnh, dè dặt của một con người thấy cái phút bấy lâu nay chờ đợi nay đã đến. Chàng tin chắc rằng cái giờ chiến thắng Toulon ( Một tỉnh miền nam nước Pháp) hay cầu Arcole của chàng đã điểm." - gợi nhớ đến những chiến thắng ban đầu của Napoléon Bonaparte),[198] chỉ đến những chiến thắng vang lừng của Napoléon. Andrei thậm chí còn suy nghĩ : "mình giương cao lá cờ lao vào trận địa địch, đi đến đâu quét sạch đến đấy".[198] Thế nhưng, anh bị thương nặng và lòng nhiệt huyết này đã tan biến sau khi anh tận mắt gặp vị anh hùng của mình bên kia chiến tuyến. ("Napoléon nói, rồi cho ngựa đi mấy bước nữa, đứng lại sát chỗ công tước Andrey đang nằm ngửa mặt lên, chiếc cán cờ vứt lên cạnh (lá cờ đã bị quân Pháp tháo cất làm chiến lợi phẩm). Napoléon nhìn Bolkonxki nói: Một cái chết rất đẹp. Công tước Andrey hiểu rằng những lời này nói về chàng và người nói chính là Napoléon. Chàng đã nghe họ gọi người nói câu vừa rồi là Hoàng thượng. Nhưng chàng nghe những lời đó dường như chỉ là tiếng vo ve của một con ruồi. Chàng không những không lưu tâm đến câu nói đó, mà thậm chí cũng không buồn để ý tới nữa, và nghe xong là đã quên ngay. Đầu chàng nhói buốt; chàng cảm thấy máu mình đang chảy cạn dần và không thấy bầu trời ở phía trên, xa xăm, cao lồng lộng và vĩnh viễn vô tận. Chàng biết rằng đây chính là Napoléon - Vị anh hùng của chàng - Nhưng vào giờ phút này chàng thấy Napoléon sao mà nhỏ bé, vô nghĩa quá chừng so với cái gì lúc bấy giờ đang diễn ra giữa linh hồn chàng với bầu trời cao vô tận với những đám mây bay lờ lững... "À anh ta còn sống" - Napoléon nói..."). Ngoài ra, nhà văn hào nước Nga cũng mô tả cảnh chiến bại thảm hại của Quân đội Nga : "Một đám loạn quân vừa chạy vừa ùn đến bao quanh lấy Kutuzov và dồn ông về phía sau. Quân lính chạy trốn thành một đám người dày dặc đến nỗi một khi đã lọt vào giữa đám này thì khó lòng mà len ra ngoài được nữa. Có người quát: "Đi đi! Sao lại ỳ ra đấy hả!"; có người quay lại bắn chỉ thiên; có người thúc con ngựa của chính Kutuzov cưỡi. Kutuzov chật vật lắm mới len được qua dòng người mà thoát sang phía trái..."[199] Tolstoy xem thất bại của quân Nga tại trận Austerlitz là vì họ đã chiến đấu vì những mục tiêu không thích đáng, như vinh quang cá nhân và tiếng tăm, thay vì những phẩm giá cao đẹp đã mang lại cho họ chiến thắng về mặt tinh thần trong trận Borodino khi Napoléon xâm lược nước Nga vào năm 1812.
Ngày nay, nhờ có cuốn tiểu thuyết Chiến tranh và Hòa bình mà hàng triệu con tim trên thế giới đã ghi nhớ đến trận chiến Austerlitz, đến những nhân vật chính như vị lão tướng tài năng Kutuzov, hoặc vị Hoàng đế yếu đuối và cả tin Aleksandr I, v.v... [42]
[sửa] Tài liệu tham khảo
- Brooks, Richard (editor). Atlas of World Military History. London: HarperCollins, 2000. ISBN 0-7607-2025-8.
- David Avrom Bell, The first total war: Napoleon's Europe and the birth of warfare as we know it, Houghton Mifflin Harcourt, 12-01-2007. ISBN 0618349650.
- Michael S. Neiberg, Warfare in World History, Routledge, 01-11-2002. ISBN 0203466578.
- Joel Dorman Steele, Esther Baker Steele, The brief history of France, American book company, 1877.
- Matthew J. Flynn, First strike: preemptive war in modern history, Taylor & Francis, 07-05-2008. ISBN 041595844X.
- Alexander I. Grab, Napoleon and the transformation of Europe, Palgrave Macmillan, 2003. ISBN 0333682742.
- André Corvisier, John Childs, A dictionary of military history and the art of war, Wiley-Blackwell, 1994. ISBN 0631168486.
- Tony Jacques, Dictionary of Battles and Sieges: A-E, Greenwood Publishing Group, 2007. ISBN 0313335370.
- James Waterson, John Man, The knights of Islam: the wars of the Mamluks, MBI Publishing Company, 15-08-2007. ISBN 1853677345.
- Charles Townshend, The Oxford illustrated history of modern war, Oxford University Press, 1997. ISBN 0198204272.
- Ian V. Hogg, Battles: a concise dictionary, Harcourt Brace, 1995. ISBN 015600397X.
- Kurt Stechert, Thrice against England, J. Cape, 1945.
- John Lord, Modern Europe, a school history. To 1859, ấn bản 9, 1860.
- Simon M. Dixon, The modernisation of Russia, 1676-1825, Cambridge University Press, 1999. ISBN 052137961X.
- John Albert Lynn, Battle: a history of combat and culture, Westview Press, 23-11-2004. ISBN 0813333725.
- Louis Antoine Fauvelet de Bourrienne,Ramsay Weston Phipps, Memoirs of Napoleon Bonaparte, Tập 3, C. Scribner's sons, 1830.
- "Story of government. From savagery to civilization.."
- "History of France to the revolution of 1848"
- "A Life of Napoleon Bonaparte: With a Sketch of Josephine, Empress of the French"
- Robert A. Doughty, Warfare in the Western World: Military operations from 1600 to 1871, D.C. Heath, 01-06-1996. ISBN 0669209392.
- Memoirs of Napoleon, his court and family ..., Richard Bentley, 1836.
- Adolphe Thiers, History of the consulate and the empire of France under Napoleon: Forming a sequel to "The history of the French revolution.", H. Colburn, 1845.
- Milton Viorst, The great documents of Western civilization, Barnes & Noble Books, 1994. ISBN 1566195594.
- Michael Steen, The Lives and Times of the Great Composers, Icon Books, 2010. ISBN 1848311354.
- William H. C. Smith, The Bonapartes: the history of a dynasty, Continuum International Publishing Group, 2007. ISBN 1852855789.
- Gunther Erich Rothenberg, The art of warfare in the age of Napoleon, Indiana University Press, 1980. ISBN 0253202604.
- James H. Billington, Fire in the minds of men: origins of the revolutionary faith, Transaction Publishers, 1980. ISBN 0765804719.
- J. Christopher Herold, The Age of Napoleon, Houghton Mifflin Harcourt, 2002. ISBN 0618154612.
- L. N. Tolstoj, War and peace, Wordsworth Editions, 1993. ISBN 1853260622.
- Michel Meyer, From logic to rhetoric, John Benjamins Publishing Company, 1986. ISBN 1556190026.
- Castle, Ian. Austerlitz 1805: The Fate of Empires. Oxford: Osprey Publishing, 2002. ISBN 1-84176-136-2.
- John S. C. Abbott, The history of Napoleon Bonaparte: with Maps and Illustrations : in 2 Vollumes, Tập 2, Sampson Low, 1855.
- Open University Course Team, A. Lentin, The Napoleonic Phenomenon, The Open University, 2004. ISBN 0749285966.
- Vincent Cronin, Napoleon Bonaparte: an intimate biography, Morrow, 1972.
- Mikhail Bragin, Field Marshal Kutuzov: a short biography, Foreign Languages Pub. House, 1944.
- Gregory Fremont-Barnes, The encyclopedia of the French revolutionary and Napoleonic Wars: a political, social, and military history, Tập 1, ABC-CLIO, 2006. ISBN 1851096469.
- William Hunt, Reginald Lane Poole, The Political History of England: The history of England from Addington's administration to the close of William IV's reign, 1801-1837, by G. C. Brodrick, AMS Press, 1969.
- Phil Grabsky, Great Commanders: Alexander, Caesar, Nelson, Napoleon, Grant & Zhukov, TV Books, 1995. ISBN 1575000032.
- James Matthew Thompson, Napoleon Bonaparte: his rise and fall, Oxford University Press, 1969.
- Great commanders of the early modern world 1583-1865
- Richard Sennett, The fall of public man, CUP Archive, 1977. ISBN 0521292158.
- John Stevens C. Abbott, The life of Napoleon Bonaparte, S.O. Beeton, 1860.
- Archer Jones, The art of war in the Western world, University of Illinois Press, 2000. ISBN 0252069668.
- Castle, Ian. Austerlitz - Napoleon and the Eagles of Europe. Pen & Sword Books, 2005. ISBN 1-84415-171-9.
- David Nicholls, Napoleon: a biographical companion, ABC-CLIO, 1999. ISBN 0874369576.
- Alistair Horne, Napoleon, Master of Europe, 1805-1807, Morrow, 1979. ISBN 0688035000.
- Alistair Horne, How Far from Austerlitz?: Napoleon 1805-1815, St. Martin's Press, 1998. ISBN 0312187246.
- Christopher Duffy, Austerlitz 1805, Seeley Service, 1977. ISBN 085422128X.
- Avner Falk, Napoleon against himself: ma psychobiography, Pitchstone Pub. ISBN 0972887563.
- Lê Vinh Quốc (chủ biên), Lê Phụng Hoàng, Nguyễn Thị Thư (2001). Các nhân vật lịch sử cận đại. Tập II: Nga. Việt Nam: Nhà xuất bản Giáo dục.
- David G. Chandler, Bryan Fosten, Austerlitz 1805, Osprey Publishing (August 1, 1999), English. ISBN 1855329549.
- Chandler, David G. The Campaigns of Napoleon. New York: Simon & Schuster, 1995. ISBN 0-02-523660-1
- Fisher, Todd & Fremont-Barnes, Gregory. The Napoleonic Wars: The Rise and Fall of an Empire. Oxford: Osprey Publishing Ltd., 2004. ISBN 1-84176-831-6
- Goetz, Robert. 1805: Austerlitz: Napoleon and the Destruction of the Third Coalition (Greenhill Books, 2005). ISBN 1-85367-644-6
- Tolstoy, Leo. War and Peace. London: Penguin Group, 1982. ISBN 0-14-044417-3
- Robert Cowley, Stephen E. Ambrose, What if?: the world's foremost military historians imagine what might have been : essays, G.P. Putnam's Sons, 13-09-1999. ISBN 0399145761.
- Eric Dorn Brose, German history, 1789-1871: from the Holy Roman Empire to the Bismarckian Reich, Berghahn Books, 1997. ISBN 1571810560.
- Frederick Kagan, The End of the Old Order: Napoleon and Europe, 1801-1805, Da Capo Press, 2007. ISBN 0306815451.
- Stanley Sandler, Ground warfare: an international encyclopedia, Tập 1, ABC-CLIO, 2002. ISBN 1576073440.
- Marbot, Jean-Baptiste-Antoine-Marcelin. "The Battle of Austerlitz," Napoleon: Symbol for an Age, A Brief History with Documents, ed. Rafe Blaufarb (New York: Bedford/St. Martin's, 2008), 122-123.
- Elisabeth Gaynor Ellis, Anthony Esler, Prentice-Hall, inc, World History, Pearson Prentice Hall, 1999. ISBN 0134359151.
- McLynn, Frank. Napoleon: A Biography. New York: Arcade Publishing Inc., 1997. ISBN 1-55970-631-7
- Henri Troyat, Alexander of Russia: Napoleon's Conqueror, Grove Press, 2002. ISBN 0802139493.
- Uffindell, Andrew. Great Generals of the Napoleonic Wars. Kent: Spellmount Ltd., 2003. ISBN 1-86227-177-1
- Owen Connelly, Blundering to glory: Napoleon's military campaigns, Rowman & Littlefield, 2006. ISBN 0742553183.
- Steven Englund, Napoleon: A Political Life, Harvard University Press, 2005. ISBN 0674018036.
- Aleksandr Mikhaĭlovich Prokhorov, Great Soviet encyclopedia, Tập 6, Macmillan, 1982.
- "The First Napoleon: A Sketch, Political and Military"
- C. E. Carrington, J. Hampden Jackson, A History of England, Cambridge University Press, 2011. ISBN 1107648033.
- A. T. Mahan, The Influence of Sea Power Upon the French Revolution and Empire, 1793-1812, Cambridge University Press, 02-12-2010. ISBN 1108023738.
- Hermann Pinnow, History of Germany: people and state through a thousand years, Ayer Publishing, 1933. ISBN 0836955366.
- Andrew James McGregor, A military history of modern Egypt: from the Ottoman Conquest to the Ramadan War, Greenwood Publishing Group, 30-05-2006. ISBN 0275986012.
- Richard P. Dunn-Pattinson, Napoleon's Marshals, BoD – Books on Demand, 2010. ISBN 3867414297.
[sửa] Chú thích
- ^ a b c d e f g h Stanley Sandler, Ground warfare: an international encyclopedia, Tập 1, trang 67
- ^ a b c d e f Spencer Tucker, Battles That Changed History: An Encyclopedia of World Conflict, các trang 285-286.
- ^ a b c Số quân của Pháp tùy thuộc nguồn, đặc biệt là xoay quanh vấn đề có tính tới 7 nghìn quân của Davout hay không, vì họ được điều động nhưng tới sau khi cuộc chiến đã bắt đầu. Con số 72 nghìn lấy theo Andrew Uffindell, Great Generals of the Napoleonic Wars. p. 19. David G. Chandler, The Campaigns of Napoleon. p. 416 đánh giá là 66800 nghìn (chưa tính quân của Davout).
- ^ a b c d David Chandler, p.410
- ^ a b c d e f James Matthew Thompson, Napoleon Bonaparte: his rise and fall, trang 272
- ^ Quân số của Đồng minh thay đổi theo nguồn: 73 nghìn, 84 nghìn, hay 85 nghìn. Ở đây lấy theo các con số truyền thống là 85 nghìn, dù rằng Scott Bowden cho rằng con số này mang tính tượng trưng nhiều hơn là số quân thực sự tham chiến ngày hôm đó.
- ^ a b c d e f Robert Cowley, Stephen E. Ambrose, What if?: the world's foremost military historians imagine what might have been : essays, trang 150
- ^ a b c d e f David G. Chandler, The Campaigns of Napoleon, trang 432
- ^ a b c d e f g h i j Frederick Kagan, The End of the Old Order: Napoleon and Europe, 1801-1805, các trang 614-622.
- ^ a b c d David Chandler, Bryan Fosten, Austerlitz 1805, trang 83
- ^ a b c d e f g Adolphe Thiers, History of the consulate and the empire of France under Napoleon: Forming a sequel to "The history of the French revolution.", trang 174
- ^ a b Gunther Erich Rothenberg, The art of warfare in the age of Napoleon, trang 80
- ^ a b c d e f g h i j k l Michael S. Neiberg, Warfare in World History, trang 49
- ^ a b c Richard P. Dunn-Pattinson, Napoleon's Marshals, trang 128
- ^ a b c d e f g h i j k l Lê Vinh Quốc, Nguyễn Thị Thư, Lê Phụng Hoàng, trang 154-160
- ^ a b c d e André Corvisier, John Childs, A dictionary of military history and the art of war, trang 53
- ^ a b c Michael Steen, The Lives and Times of the Great Composers
- ^ a b c d e f g h i j k l m n The life of Napoleon Bonaparte, Volume 2
- ^ a b c d e f g Avner Falk, Napoleon against himself: a psychobiography, các trang 279-280.
- ^ a b c d e Vincent Cronin, Napoleon Bonaparte: an intimate biography, trang 256
- ^ a b c d e f g h i j k l m n o p Owen Connelly, Blundering to glory: Napoleon's military campaigns, các trang 86-93.
- ^ Hew Strachan, Clausewitz's On War: A Biography, trang 43
- ^ Trevor Nevitt Dupuy, The Battle of Austerlitz; Napoleon's greatest victory, trang 58
- ^ a b c Ian V. Hogg, Battles: a concise dictionary, trang 13
- ^ a b James H. Billington, Fire in the minds of men: origins of the revolutionary faith, trang 241
- ^ a b c d e f g h i j k "A Life of Napoleon Bonaparte: With a Sketch of Josephine, Empress of the French"
- ^ a b c d e Albert Sidney Britt, Thomas E. Griess, The wars of Napoleon, trang 55
- ^ a b William H. C. Smith, The Bonapartes: the history of a dynasty, trang 134
- ^ a b Frank McLynn, Napoleon: A Biography. p. 342
- ^ a b c d e f g Robert A. Doughty, Warfare in the Western World: Military operations from 1600 to 1871, các trang 215-222.
- ^ a b c d e f g h John Lord, Modern Europe, a school history. To 1859, trang 365
- ^ Christopher Duffy, Austerlitz 1805, trang IX
- ^ Aleksandr Mikhaĭlovich Prokhorov, Great Soviet encyclopedia, Tập 6, trang 220
- ^ a b c d Richard Sennett, The fall of public man, trang 237
- ^ a b Robert Goetz, 1805, Austerlitz: Napoleon and the destruction of the Third Coalition,t rang 282
- ^ a b c d http://www.archive.org/stream/firstnapoleonas01ropegoog/firstnapoleonas01ropegoog_djvu.txt "The First Napoleon: A Sketch, Political and Military"]
- ^ a b c d C. E. Carrington, J. Hampden Jackson, A History of England, trang 583
- ^ a b A. T. Mahan, The Influence of Sea Power Upon the French Revolution and Empire, 1793-1812, trang 182
- ^ a b Robert Cowley, Stephen E. Ambrose, What if?: the world's foremost military historians imagine what might have been : essays, trang 214
- ^ Charles Townshend, The Oxford illustrated history of modern war, trang 50
- ^ a b "Story of government. From savagery to civilization.."
- ^ a b Christopher Duffy, Austerlitz 1805, trang IX
- ^ a b c d e f g h i j k l m n Louis Antoine Fauvelet de Bourrienne,Ramsay Weston Phipps, Memoirs of Napoleon Bonaparte, Tập 3, các trang 39-41.
- ^ a b Gunther Erich Rothenberg, The art of warfare in the age of Napoleon, trang 46
- ^ a b c d e f g h Frederick C. Schneid, Napoleon's conquest of Europe: the War of the Third Coalition, trang 143
- ^ a b c d e f Joel Dorman Steele, Esther Baker Steele, A brief history of France, các trang 242-243.
- ^ a b c d e f History of France to the revolution of 1848
- ^ a b c Andrew James McGregor, A military history of modern Egypt: from the Ottoman Conquest to the Ramadan War, trang 50
- ^ a b James Waterson, John Man, The knights of Islam: the wars of the Mamluks, trang 287
- ^ a b c d e f David Nicholls, Napoleon: a biographical companion, các trang 9-10.
- ^ a b c d Gregory Fremont-Barnes, The encyclopedia of the French revolutionary and Napoleonic Wars: a political, social, and military history, Tập 1, trang 94
- ^ a b c Phil Grabsky, Great Commanders: Alexander, Caesar, Nelson, Napoleon, Grant & Zhukov, trang 125
- ^ a b c Tony Jacques, Dictionary of Battles and Sieges: A-E, trang 84
- ^ a b c d e f g h i j k l m Matthew J. Flynn, First strike: preemptive war in modern history, các trang 22-23.
- ^ a b c L. N. Tolstoj, War and peace, trang VII
- ^ a b c d Hermann Pinnow, History of Germany: people and state through a thousand years, trang 283
- ^ a b c David Avrom Bell, The first total war: Napoleon's Europe and the birth of warfare as we know it, trang 235
- ^ a b c d e Simon M. Dixon, The modernisation of Russia, 1676-1825, các trang 35, 41.
- ^ a b Christopher Duffy, Austerlitz 1805, trang 163
- ^ a b Memoirs of Napoleon, his court and family ..., trang 339
- ^ a b William H. C. Smith, The Bonapartes: the history of a dynasty, các trang 46-48.
- ^ a b c d e Alexander I. Grab, Napoleon and the transformation of Europe, các trang 11-12.
- ^ James Matthew Thompson, Napoleon Bonaparte: his rise and fall, trang 258
- ^ a b Michel Meyer, From logic to rhetoric, trang 123.
- ^ a b c d William Hunt, Reginald Lane Poole, The Political History of England: The history of England from Addington's administration to the close of William IV's reign, 1801-1837, by G. C. Brodrick, các trang 42-43.
- ^ Open University Course Team, A. Lentin, The Napoleonic Phenomenon, trang 73
- ^ a b c d e Albert Sidney Britt, Thomas E. Griess, The wars of Napoleon, trang 108
- ^ a b Elisabeth Gaynor Ellis, Anthony Esler, Prentice-Hall, inc, World History, trang 497
- ^ a b Milton Viorst, The great documents of Western civilization, các trang 205-207.
- ^ a b Kurt Stechert, Thrice against England, trang 37
- ^ a b Aleksandr Mikhaĭlovich Prokhorov, Great Soviet encyclopedia, Tập 17, trang 330
- ^ a b c d e Ian Castle, Christa Hook, Austerlitz 1805: the fate of empires, các trang 6-7.
- ^ David G. Chandler, The Campaigns of Napoleon, trang 304
- ^ David G. Chandler, The Campaigns of Napoleon, trang 320
- ^ Chandler p. 328
- ^ a b c d David Chandler, The Campaigns of Napoleon, các trang 331-333.
- ^ a b c David Chandler, Bryan Fosten, Austerlitz 1805, trang 6
- ^ Time traveller's guide to Napoleon's Empire
- ^ Chandler p. 323
- ^ Robert Goetz, 1805, Austerlitz: Napoleon and the destruction of the Third Coalition, trang 47
- ^ a b David Chandler, Bryan Fosten, Austerlitz 1805, trang 7
- ^ David Chandler, Bryan Fosten, Austerlitz 1805, trang 23
- ^ Todd Fisher & Gregory Fremont-Barnes, The Napoleonic Wars: The Rise and Fall of an Empire. p. 33
- ^ Gunther Erich Rothenberg, The art of warfare in the age of Napoleon, trang 201
- ^ Fisher & Fremont-Barnes p. 31
- ^ Andrew Uffindell, Great Generals of the Napoleonic Wars. p. 155
- ^ a b Todd Fisher & Gregory Fremont-Barnes, The Napoleonic Wars: The Rise and Fall of an Empire. p. 32
- ^ Stutterheim, Karl; Pine-Coffin, John (trans.) (1807). A Detailed Account of The Battle of Austerlitz. London: Thomas Goddard. pp. 46. http://books.google.com/books?id=KlNEAAAAIAAJ&printsec=frontcover&dq=battle+of+austerlitz&ei=-oyTSK3SLYj2jgHy4OTHBA&client=firefox-a#PRA1-PA46,M1.
- ^ a b c d e f Archer Jones, The art of war in the Western world, các trang 345-350.
- ^ Richard Brooks (editor), Atlas of World Military History. p. 108
- ^ a b c Andrew Uffindell, Great Generals of the Napoleonic Wars. p. 15
- ^ a b David Chandler, Bryan Fosten, Austerlitz 1805, các trang 16-24.
- ^ a b c d e f g h Eric Dorn Brose, German history, 1789-1871: from the Holy Roman Empire to the Bismarckian Reich, p.46
- ^ David Chandler, Bryan Fosten, Austerlitz 1805, trang 16
- ^ David G. Chandler, The Campaigns of Napoleon. p. 407
- ^ a b c d e J. Christopher Herold, The Age of Napoleon, các trang 172-174.
- ^ Chandler p. 409
- ^ Gregory Fremont-Barnes, The encyclopedia of the French revolutionary and Napoleonic Wars: a political, social, and military history, Tập 1, trang 460
- ^ a b David Chandler, p.411
- ^ a b Andrew Uffindell, Great Generals of the Napoleonic Wars. p. 19
- ^ Charles Townshend, The Oxford illustrated history of modern war, trang 193
- ^ a b Frederick C. Schneid, Napoleon's conquest of Europe: the War of the Third Coalition, trang 137
- ^ David G. Chandler, The Campaigns of Napoleon. p. 412–413
- ^ a b c d e Chandler p. 416
- ^ a b c d Parkinson, Roger. The Fox of the North: The Life of Kutuzov, General of War and Peace. (London: Peter Davies, 1976), 76-91
- ^ a b c d e f g h i j k Steven Englund, Napoleon: A Political Life, các trang 277-280.
- ^ The Battle Of Austerlitz
- ^ Troyat, Henri. Alexander of Russia. (New York: Grove Great Lives:1982), 87
- ^ a b c Christopher Duffy, Austerlitz 1805, trang 96
- ^ a b David G. Chandler, The campaigns of Napoleon, Tập 1, các trang 416-420.
- ^ Richard Brooks (editor), Atlas of World Military History. p. 109
- ^ a b c d Todd Fisher & Gregory Fremont-Barnes, The Napoleonic Wars: The Rise and Fall of an Empire. p. 48
- ^ a b c Gregory Fremont-Barnes, Napoleon Bonaparte: leadership, strategy, conflict, p. 19
- ^ David G. Chandler, p. 413
- ^ Christopher Duffy, Austerlitz 1805, trang 88
- ^ Gregory Fremont-Barnes (2010). Napoleon Bonaparte: leadership, strategy, conflict. Great Britian: Osprey Publishing. tr. 21. ISBN 978-1-84603-458-9.
- ^ a b c d e f g h i j k l m John Stevens Cabot Abbott, The history of Napoleon Bonaparte, Tập 1, các trang 477-482.
- ^ David G. Chandler, The campaigns of Napoleon, Tập 1, trang 381
- ^ Christopher Duffy, Austerlitz 1805, trang 109
- ^ Trevor Nevitt Dupuy, The Battle of Austerlitz; Napoleon's greatest victory, trang 59
- ^ Fisher & Fremont-Barnes p. 48–49
- ^ Todd Fisher & Gregory Fremont-Barnes, The Napoleonic Wars: The Rise and Fall of an Empire. p. 49
- ^ Frederick Kagan, The End of the Old Order: Napoleon and Europe, 1801-1805, trang 577
- ^ a b David G. Chandler, The Campaigns of Napoleon. p. 425
- ^ Andrew Uffindell, Great Generals of the Napoleonic Wars. p. 21
- ^ a b c Frederick Kagan, The End of the Old Order: Napoleon and Europe, 1801-1805, trang 599
- ^ Todd Fisher & Gregory Fremont-Barnes, The Napoleonic Wars: The Rise and Fall of an Empire. p. 49–50
- ^ a b Christopher Duffy, Austerlitz 1805, trang 132
- ^ Fisher & Fremont-Barnes p. 51
- ^ Grant, p. 203
- ^ a b Richard P. Dunn-Pattinson, Napoleon's Marshals, trang 133
- ^ a b c d Sir Archibald Alison, History of Europe from the commencement of the French revolution in M.DCC.LXXXIX to the restoration of the Bourbons in M.DCCC.XV., các trang 504-505.
- ^ a b Fisher & Fremont-Barnes p. 52
- ^ Todd Fisher, Gregory Fremont-Barnes, Bernard Cornwell, The Napoleonic Wars: The Rise and Fall of an Empire, trang 46
- ^ a b c d e f g Ian Castle, Christa Hook, Austerlitz 1805: the fate of empires, các trang 86-90.
- ^ Lấy việc quân Pháp bắn vỡ băng để biện minh cho con số tử thương cao của quân Nga
- ^ Rose, John Holland (1910). "XXIII. Austerlitz". The Life of Napoleon I. 2 (third ed.). London: G Bell and Sons. pp. 38. http://www.gutenberg.org/files/14290/14290-8.txt.
- ^ Rose (1910:46)
- ^ a b c Christopher Duffy, Austerlitz 1805, trang 149
- ^ a b c Alistair Horne, How Far from Austerlitz?: Napoleon 1805-1815, các trang XXI-XXII.
- ^ a b Richard P. Dunn-Pattinson, Napoleon's Marshals, trang XVI
- ^ a b c d Geoffrey Parker, The Cambridge illustrated history of warfare: the triumph of the West, trang 203
- ^ John Albert Lynn, Battle: a history of combat and culture, trang 181
- ^ John Albert Lynn, Battle: a history of combat and culture, trang 217
- ^ Open University Course Team, A. Lentin, The Napoleonic Phenomenon,t rang 34
- ^ Frederick Kagan, The End of the Old Order: Napoleon and Europe, 1801-1805, trang 495
- ^ a b Frederick Kagan, The End of the Old Order: Napoleon and Europe, 1801-1805, trang 647
- ^ a b Matthew J. Flynn, First strike: preemptive war in modern history, các trang 11-12.
- ^ Gunther Erich Rothenberg, The art of warfare in the age of Napoleon, trang 13
- ^ Chandler p. 432–433. Những lời bình luận của ông trong lá thư này cũng đã dẫn tới việc người ta gọi trận đánh là trận Ba Hoàng đế, mặc dù thực tế thì Hoàng đế Áo không trực tiếp tham chiến.
- ^ Todd Fisher & Gregory Fremont-Barnes, The Napoleonic Wars: The Rise and Fall of an Empire. p. 54
- ^ http://www.victorianweb.org/history/pms/pitt.html, ý nói là những cuộc chiến của Napoléon sẽ vẽ lại bản đồ châu Âu.
- ^ a b c Trevor Nevitt Dupuy, The Battle of Austerlitz; Napoleon's greatest victory, các trang 75-76.
- ^ a b c d Henri Troyat, Alexander of Russia: Napoleon's Conqueror, các trang 91-93.
- ^ Frederick Kagan, The End of the Old Order: Napoleon and Europe, 1801-1805, trang 636
- ^ John S. C. Abbott, The history of Napoleon Bonaparte: with Maps and Illustrations : in 2 Vollumes, Tập 2, trang 153
- ^ a b c d Mikhail Bragin, Field Marshal Kutuzov: a short biography Dù trận Austerlitz, các trang 34-39.
- ^ Vincent Cronin, Napoleon Bonaparte: an intimate biography, trang 314
- ^ Frederick Kagan, The End of the Old Order: Napoleon and Europe, 1801-1805, trang 664
- ^ Mikhail Bragin, Field Marshal Kutuzov: a short biography, trang 53
- ^ a b c Alistair Horne, Napoleon, Master of Europe, 1805-1807, trang 173
- ^ a b c David G. Chandler, The Campaigns of Napoleon. p. 439
- ^ Napoleon's Proclamation following Austerlitz. Dated 3 December 1805. Translated by Markham, J. David.
- ^ Andrew Uffindell, Great Generals of the Napoleonic Wars. p. 25
- ^ David Chandler, Bryan Fosten, Austerlitz 1806, trang 86
- ^ Steven Englund, Napoleon: A Political Life, trang 269
- ^ Gregory Fremont-Barnes, Napoleon Bonaparte: leadership, strategy, conflict, trang 26
- ^ a b c d e Great commanders of the early modern world 1583-1865
- ^ Phil Grabsky, Great Commanders: Alexander, Caesar, Nelson, Napoleon, Grant & Zhukov, trang 103
- ^ Frank McLynn, Napoleon: A Biography. p. 350
- ^ Albert Sidney Britt, Thomas E. Griess, The wars of Napoleon, trnag 57
- ^ Trevor Nevitt Dupuy, The Battle of Austerlitz; Napoleon's greatest victory, trang 18
- ^ Joel Dorman Steele, Esther Baker Steele, A brief history of France, trang 249
- ^ Vincent Cronin, Napoleon Bonaparte: an intimate biography, trang 174
- ^ Gregory Fremont-Barnes, The encyclopedia of the French revolutionary and Napoleonic Wars: a political, social, and military history, Tập 1, trang 17
- ^ a b Robert Cowley, Geoffrey Parker, The Reader's Companion to Military History, trang 2
- ^ John S. C. Abbott, The history of Napoleon Bonaparte: with Maps and Illustrations : in 2 Vollumes, Tập 2, các trang 222-228.
- ^ Ian Castle, Christa Hook, Austerlitz 1805: the fate of empires, các trang 15-17.
- ^ a b Gregory Fremont-Barnes, The encyclopedia of the French revolutionary and Napoleonic Wars: a political, social, and military history, Tập 1, trang 57
- ^ Gunther Erich Rothenberg, The art of warfare in the age of Napoleon, trang 131
- ^ France's history wars - Le Monde diplomatique - English edition
- ^ a b BBC NEWS | Europe | Furore over Austerlitz ceremony
- ^ Gunther Erich Rothenberg, The art of warfare in the age of Napoleon, trang 71
- ^ Gunther Erich Rothenberg, The art of warfare in the age of Napoleon, trang 91
- ^ Alistair Horne, Napoleon, Master of Europe, 1805-1807, trang 10
- ^ Gunther Erich Rothenberg, The art of warfare in the age of Napoleon, trang 141
- ^ David Nicholls, Napoleon: a biographical companion, trang 138
- ^ David Chandler, Bryan Fosten, Austerlitz 1805, trang 23
- ^ Charles Townshend, The Oxford illustrated history of modern war, trang 62
- ^ Owen Connelly, Blundering to glory: Napoleon's military campaigns, trang 45
- ^ Hew Strachan, Clausewitz's On War: A Biography, trang 140
- ^ David Avrom Bell, The first total war: Napoleon's Europe and the birth of warfare as we know it, trang 251
- ^ Open University Course Team, A. Lentin, The Napoleonic Phenomenon, trang 64
- ^ William H. C. Smith, The Bonapartes: the history of a dynasty, trang 95
- ^ Steven Englund, Napoleon: A Political Life, trang 304
- ^ Henri Troyat, Alexander of Russia: Napoleon's Conqueror, trang 202
- ^ “Battlefield Legends”. Project Austerlitz 2005 (Davay Communications). Truy cập 20 tháng 3 năm 2008.
- ^ a b Leo Tolstoy, War and Peace. p. 317
- ^ Tolstoy p. 340
[sửa] Liên kết ngoài
 |
Wikimedia Commons có thêm thể loại hình ảnh và tài liệu về: Trận Austerlitz. |
- Austerlitz
- (tiếng Đức) The Battle of Austerlitz 2005
- (tiếng Pháp) Austerlitz 2005: la bataille des trois empereurs
- Austerlitz: The Battle of the Three Emperors (Napoleonic Miniatures Wargame Society of Toronto)
- Austerlitz in Internet Movie Database
