Isabella I của Castilla

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Isabella I của Castile
IsabellaofCastile03.jpg
Tranh Our Lady of the Fly, vẽ bởi Gerard David.
Nữ vương xứ CastileLeón
Tại vị 13 tháng 12 năm 1474 – 26 tháng 11 năm 1504
Tiền nhiệm Henry IV
Đồng cai trị Fernando II của Aragon, Fernando V
Kế nhiệm Joanna
Vương hậu xứ Aragon, Majorca, Napoli, và Valencia
Tại vị 20 tháng 1 năm 1479 – 26 tháng 11 năm 1504
Thông tin chung
Hôn phối Fernando II của Aragon
Hậu duệ Isabella, Hoàng hậu Bồ Đào Nha
Joan, Vương công Asturias
Joanna, Nữ vương Castile và Aragon
Maria, Vương hậu Bồ Đào Nha
Catherine, Vương hậu nước Anh
Hoàng tộc Nhà Trastámara
Thân phụ Joan II của Castilla
Thân mẫu Isabella của Bồ Đào Nha
Sinh 22 tháng 4 năm 1451
Madrigal de las Altas Torres, Tây Ban Nha
Mất 26 tháng 11, 1504 (53 tuổi)
Medina del Campo, Tây Ban Nha
An táng Capilla Real, Granada, Tây Ban Nha
Tôn giáo Công giáo La Mã
Chữ ký của Isabella I của Castile

Isabella I (tiếng Anh: Isabella I of Castile; 22 tháng 4, 1451 - 26 tháng 11, 1504) là Nữ vương của CastillaLeón. Cùng với chồng, Fernando II của Aragon, bà đã có công trong việc mang lại sự ổn định cho các vương quốc này, làm cơ sở cho việc thống nhất Tây Ban Nha bởi người cháu nội của họ, Karl V của đế quốc La Mã Thần thánh.

Sau khi giành được quyền kế vị, bà đã cải tổ lại bộ máy hành chính của Castile, đem tỉ lệ tệ nan xuống mức thấp nhất trong nhiều năm qua. Bà cũng cố gắng xoay trở xóa đi số nợ quốc gia khổng lồ mà người anh của bà, Henry IV của Castilla, đã để lại khi qua đời. Sự cải cách của bà cùng chồng mình, Fernado II xứ Aragon, đã giúp sự liên minh giữa Castile và Aragon thêm lớn mạnh, mở rộng thêm tầm ảnh hưởng ra bên ngoài.

Bà cùng chồng mình được biết đến nhiều vì công cuộc khép tội những người Do Thái trên liên bang 2 vương quốc, buộc họ trước Tòa án dị giáo và trục xuất khỏi vùng đất này. Trong chuyến hành trình đi tìm Tân thế giới của Christopher Columbus năm 1492, sự kiện này mở đầu căn bản biến Tây Ban Nha trở thành một cường quốc có ảnh hưởng toàn cầu và đến toàn bộ Châu Âu trong suốt hơn 1 thế kỷ. Trong một số trường hợp, bà thậm chí còn có quyền lực hơn cả chồng mình.

Năm 1974, bà được phong tước hiệu Tôi tớ Chúa (Servant of God) bởi Giáo hội Công giáo Rôma.

Thân thế[sửa | sửa mã nguồn]

Ferdinand và Isabella

Isabella sinh vào ngày 22 tháng 4, năm 1451 tại Madrigal de las Altas Torres, Ávila, là con gái của Quốc vương John II và Vương hậu Isabella của Bồ Đào Nha. Khi sinh ra, Isabella nằm thứ 2 trong danh sách thừa kế, chỉ sau người anh trai cùng cha khác mẹ là Henry IV của Castille. Henry khi đó đã 26 tuổi, dù đã kết hôn nhưng chưa có con. Ngày 17 tháng 11, năm 1453, em trai ruột của Isabella là Alfonso, Vương thân xứ Asturias sinh ra, nằm thứ 3 trong danh sách thừa kế sau chị là Isabella.

Năm 1454, Quốc vương John II thăng hà, Henry IV kế vị. Isabella cùng mẹ và em trai nằm dưới sự quản lý của Henry IV, không lâu sau họ chuyển ra sinh sống tại Arévalo. Điều kiện sinh sống của cả 3 mẹ con rất tệ, vì anh trai bà Henry IV không tuân theo di mệnh của vua cha là đảm bảo cho 3 mẹ con không thiếu thốn về tài chính vật chất. Dù vậy, dưới sự chăm sóc của mẹ bà, Isabella vẫn được hưởng một chế độ giáo dục cao và có một lòng mộ đạo sâu sắc.

Khi Vương hậu của Henry, Joan của Bồ Đào NHa sinh hạ ra Công chúa Joanna la Beltraneja, Isabella và Alfonso được triệu về triều đình và chịu sự quản lý gay gắt của Henry cho tới khi hoàn tất việc học của cả hai. Alfonso chịu sự quản lý của một gia sư trong khi Isabella trở thành Thị nữ trong đoàn tùy tùng của Vương hậu. Vì vậy, cuộc sống của Isabella được cải thiện hơn so với tình trạng khó khăn nghèo nàn trước đây.

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  • Boruchoff, David A. Isabel la Católica, Queen of Castile: Critical Essays. New York: Palgrave Macmillan, 2003.
  • Diffie, Bailey W. and Winius, George D. (1977) Foundations of the Portuguese Empire, 1415–1580, Volume 1, University of Minnesota Press.
  • Gerli, Edmondo Michael (1992) Medieval Iberia: An Encyclopedia, Taylor & Francis.
  • Hunt, Joceyln (2001) Spain, 1474–1598. Routledge, 1st Ed.
  • Kamen, Henry. The Spanish Inquisition: a historical revision (Yale University Press, 2014)
  • Liss, Peggy K. (1992) Isabel the Queen. New York: Oxford University Press;
  • Lunenfeld, Marvin (1970) The council of the Santa Hermandad: a study of the pacification forces of Ferdinand and Isabella", University of Miami Press. ISBN 978-0870241437
  • Miller, Townsend Miller (1963) The Castles and the Crown: Spain 1451–1555. New York: Coward-McCann
  • Roth, Norman (1995) Conversos, Inquisition, and the Expulsion of the Jews from Spain. (Madison: The University of Wisconsin Press)
  • Stuart, Nancy Rubin. Isabella of Castile: the First Renaissance Queen (New York: St. Martin's Press, 1991)
  • Weissberger, Barbara F. Queen Isabel I of Castile: Power, Patronage, Persona (2008)
  • Weissberger, Barbara F. Isabel Rules: Constructing Queenship, Wielding Power (2003)
  • Queen Isabella of Castile