Lê Ngọc Bình

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Lê Ngọc Bình
黎玉玶
Gia Long phi
Thông tin chung
Phu quân Cảnh Thịnh Đế
Gia Long
Hậu duệ
Thụy hiệu Cung Thận Đức phi
(恭慎德妃)
Hoàng tộc nhà Hậu Lê
nhà Tây Sơn
nhà Nguyễn
Thân phụ Lê Hiển Tông
Thân mẫu Nguyễn Thị Điều
Sinh 22 tháng 1,1785
Thăng Long, Hà Nội, Việt Nam
Mất 10 tháng 10, 1810 (25 tuổi)
Phú Xuân, Việt Nam
An táng huyện Trúc Lâm, Thừa Thiên - Huế

Lê Ngọc Bình (chữ Hán: 黎玉玶[1]; 22 tháng 1 năm 1785 - 10 tháng 10 năm 1810[2]), còn gọi Lê Đức phi (黎德妃), vốn là công chúa nhà Hậu Lê, sau trở thành Hoàng hậu nhà Tây Sơn với tư cách là chính thất của Cảnh Thịnh Đế Nguyễn Quang Toản, và cuối cùng là phi tần của Gia Long.

Lê Ngọc Bình cùng Dương Vân Nga là hai người phụ nữ nổi tiếng vì làm hậu phi của hai vị vua thuộc hai triều đại khác nhau trong lịch sử Việt Nam. Đặc biệt ở đây lại là nhà Tây Sơn và nhà Nguyễn, hai triều đại nổi tiếng đối địch tàn khốc trong lịch sử Việt Nam.

Thân thế[sửa | sửa mã nguồn]

Bà là con gái út của Lê Hiển Tông, mẹ là Chiêu nghi Nguyễn Thị Điều, sinh ngày 12 tháng 12 năm Cảnh Hưng 45 (tức ngày 22 tháng 1 năm 1785) tại Thăng Long.

Bà là em gái cùng cha khác mẹ của công chúa Lê Ngọc Hân, còn bà Chiêu nghi Nguyễn Thị Điều là người cùng làng với bà Chiêu nghi Nguyễn Thị Huyền, mẹ của Lê Ngọc Hân[3][3].

Năm Cảnh Thịnh thứ 3 (1795), sau khi quyền thần Bùi Đắc Tuyên bị dẹp, Cựu hoàng hậu Lê Ngọc Hân làm mối Ngọc Bình cho Cảnh Thịnh Đế Nguyễn Quang Toản. Công chúa Ngọc Bình trở thành hậu cung của Cảnh Thịnh Đế, tuy nhiên theo Quốc sử di biên, có lẽ bà chỉ là phi tần chứ chưa phải là Hoàng hậu như nhiều thông tin. Điều này còn tồn nghi.

Đệ tam cung nhà Nguyễn[sửa | sửa mã nguồn]

Trong bộ sách Quốc sử di biên do Phan Thúc Trực soạn vào năm Tự Đức thứ 4 đến thứ 5 (1851-1852) có đoạn:

Năm Nhâm Tuất, Gia Long năm đầu (1802)...Ngày 21 Canh Thân, Thế tổ (Gia Long) đến kinh thành Thăng Long, hào mục bắt anh em Nguyễn Quang Toản dâng lên vua... dâng nộp bà phi Lê Thị Ngọc Bình vào trong cung vua...[4]

Khi Cảnh Thịnh chạy ra Bắc, không hiểu vì lý do gì, bà Ngọc Bình bị kẹt ở Phú Xuân. Gia Long chiếm Phú Xuân, bắt được Ngọc Bình và quyết định lấy làm phi. Triều thần của Gia Long xúm lại can ngăn, họ nói: "Bệ hạ nay có cả thiên hạ, thiếu gì gái đẹp, việc gì phải lấy vợ của giặc làm vợ mình!". Gia Long cười ha hả mà nói: "Đến đất nước của giặc “tau” còn lấy, huống chi là vợ giặc, “tau” lấy vợ giặc làm vợ “tau” thì có chi mô!"[5]

Mặc dù có lời can ngăn, nhưng sau đó Lê Thị Ngọc Bình vẫn được phong làm Chiêu viên (昭媛), và sinh được hai hoàng tử nhà Nguyễn là Quảng Uy công Nguyễn Phúc Quân (sinh năm 1809), Thường Tín công Nguyễn Phúc Cự (sinh năm 1810) và 2 công chúa là Mỹ Khê công chúa Ngọc Khuê và An Nghĩa công chúa Ngọc Ngôn[6].

Sách Đại Nam thực lục chép[7]:

Canh Ngọ, Gia Long năm thứ 9 [1810], Chiêu viên là Lê thị (con gái út củaLê Hiển Tông) mất, tặng Đức phi, an táng ở Trúc Lâm, lập từ đường ở Kim Long.

Bà mất khi tuổi đời còn khá trẻ, được ban thụy là Cung Thận Đức phi (恭慎德妃). Năm 2008, tẩm mộ được cải táng về đồi Mâm Xôi, thuộc khu Đồng Chầm, phường Hương Hồ, thị xã Hương Trà.

Chị em Ngọc Hân và Ngọc Bình có nhiều điểm tương đồng: Hai bà đều là công chúa con vua Hiển Tông nhà Hậu Lê, hai bà đều sinh trưởng ở ngoài Bắc, lớn lên hai bà đều lấy chồng là hoàng đế nhà Tây Sơn, cả hai bà đều là Hoàng hậu tại Phú Xuân. Do những điểm tương đồng căn bản đó mà những câu chuyện truyền tụng về cuộc đời hai bà, gây ra sự lầm lẫn giữa Ngọc Hân và Ngọc Bình. Từng có người cho rằng người lấy Nguyễn Ánh là Ngọc Hân nhưng trên thực tế Ngọc Hân đã mất từ năm 1799.

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Theo Khâm định Đại Nam hội điển sự lệ ghi là [Bình; 評]
  2. ^ Theo Nguyễn Phúc tộc Thế phả (1995). Nhà xuất bản Thuận Hóa, tr 222.
  3. ^ a ă Đặng Việt Thủy và Đặng Thành Trung, sách đã dẫn, tr 102
  4. ^ Bản dịch tiếng Việt do TS. Nguyễn Thị Oanh chủ trì việc biên dịch. Nhà xuất bản Khoa học Xã hội (Hà Nội) ấn hành năm 2010, tr. 75.
  5. ^ Dẫn theo TRẦN QUỐC VƯỢNG – MẤY VẤN ĐỀ VỀ VUA GIA LONG
  6. ^ Đặng Việt Thủy và Đặng Thành Trung, sách đã dẫn, tr 105.
  7. ^ Bản dịch của Nhà xuất bản Giáo dục, tập 1.
  • Đặng Việt Thủy và Đặng Thành Trung (2008), 18 vị công chúa Việt Nam, Nhà xuất bản Quân đội nhân dân
  • Đại Nam thực lục