Mộc Châu

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Buớc tưới chuyển hướng Bước tới tìm kiếm
Mộc Châu
Huyện
Thị trấn Mộc Châu, Sơn La.jpg
Địa lý
Tọa độ: 20°51′45″B 104°36′11″Đ / 20,8625°B 104,60306°Đ / 20.86250; 104.60306Tọa độ: 20°51′45″B 104°36′11″Đ / 20,8625°B 104,60306°Đ / 20.86250; 104.60306
Diện tích 1.081,66 km² [1]
Dân số (2013)  
 Tổng cộng 104.730 người[1]
 Mật độ 97 người/km²
Dân tộc Thái, Kinh, Mường, Tày, Nùng...
Hành chính
Quốc gia Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam Việt Nam
Tỉnh Sơn La
Huyện lỵ Thị trấn Mộc Châu
Phân chia hành chính 2 thị trấn, 13 xã
Website mocchau.sonla.gov.vn

Mộc Châu là một huyện của tỉnh Sơn La, Việt Nam.

Dân số và diện tích

Theo thống kê năm 2009, toàn huyện có dân số 152.172 người[2], với diện tích 2025,1 km², mật độ 69 người/km².

Đến năm 2013, sau khi tách một phần diện tích và dân số để thành lập huyện Vân Hồ, huyện Mộc Châu có diện tích 1.081,66 km² và dân số 104.730 người.[1]

Lịch sử

Mộc Châu xưa được cai quản bởi dòng họ Xa (người Thái) nổi lên từ cuối thế kỷ XIV-đầu thế kỷ XV. Đến đầu thế kỷ XV đã chính thức thuộc lãnh thổ Đại Việt (thuộc châu Mộc trấn Hưng Hóa) triều nhà Hậu Lê do Xa Khả Xâm (hay Xa Khả Tham) nhậm chức quan Đại Tư mã thời vua Lê Thái Tổ. Theo Kiến văn tiểu lục của Lê Quý Đôn, cuối thế kỷ XVIII Xa Văn Phấn làm phụ đạo châu Mộc. Năm 1776, Xa Văn Phấn mất, con cháu họ hàng họ Xa tranh nhau quyền thế tập, quan hiệp đốc Hưng Hóa nhà Lê-Trịnh là Lý Trần Thản chia tách châu Mộc thành 3 châu nhỏ làː châu Mộc gồm động Chinh Trình, Đàn Tổng, Hạ Tổng cho Xa Văn Mang cai quản, châu Đà Bắc là đất động Trình Sàng cho Xa Văn Khoa cai quản, còn đất động Hàm Hàng làm châu Mã Nam cho Xa Văn Ôn cai quản.[3]. Đầu thế kỷ XIX, Mộc Châu thuộc phủ Gia Hưng trấn Hưng Hóa, và gồm 5 động làː Xuân Nha, Cẩm Nang, Hương Kiền, Mộc Thượng, Mộc Hạ.[4]

Theo Đại Việt địa dư toàn biên của Nguyễn Văn Siêu, thì châu Mộc xưa vốn là 23 động, là đất cũ họ Xa. Đến Xa Khả Xâm có công giúp Lê Thái Tổ đánh nhà Minh, năm 1428 được phong chức Tư đồ tước quận công, cho con cháu nối đời làm quan Việt Nam. Sau con cháu đánh nhau. Năm Cảnh Hưng 36 (1776) nhà Lê trung hưng chia phần đất phía bắc sông Bờ (sông Đà) làm châu Đà Bắc cho chi thứ họ Xa cai trị. Từ sông Mã trở về phía nam làm châu Mã Nam cũng cho chi thứ khác của họ Xa cai quản. Còn phần còn lại vẫn gọi là châu Mộc, thời nhà Nguyễn gồm 2 tổng 6 xã là đất các độngː Xuân Nha (nay thuộc huyện Vân Hồ), Hương Đàm, Trúc Mục, Mộc Thượng, Mộc Hạ còn lại thuộc châu Mộc. Đến những năm 1780 cuối nhà Lê trung hưng, một thổ tù lang đạo ở Mộc Châu nổi dậy, thuê mán Trình Cố (Xiengkhor) giết phụ đạo 2 châu Đà Bắc, Mã Nam chiếm đất và cho châu Mã Nam thuộc về Trình Cố. Đến thời nhà Tây Sơn châu Đà Bắc tố cáo ra, nhà Tây Sơn lại cho họ Xa thế tập làm phụ đạo châu Mộc. Nhưng Mã Nam thì mất về Trình Cố. Đến thời nhà Nguyễn độc lập, khoảng các năm 1828, Trình Cố cùng đất Mã Nam cũ lại thuộc về nhà Nguyễn (Đại Nam) và nằm trong phủ Trấn Man tỉnh Thanh Hóa nhà Nguyễn[5]. Đến năm 1893, sau khi thành lập Liên bang Đông Dương thuộc Pháp, vùng đất châu Mã Nam xưa, nay là huyện Sop Bao, được người Pháp cắt sang lãnh thổ Lào thuộc Pháp. Thời Pháp thuộc, đầu thế kỷ XX, Châu Mộc thuộc tỉnh Sơn La có 6 làng xã là: Xuân Nha, Tu Nang, Hương Càn, Mộc Thượng, Mộc Hạ, Quy Hướng.[6]

Sau năm 1954, huyện Mộc Châu có 24 xã: Chiềng Hắc, Chiềng Khoa, Chiềng Khừa, Chiềng Yên, Chờ Lồng, Hua Păng, Lóng Luông, Lóng Phiêng, Lóng Sập, Mường Men, Chiềng Tương, Mường Sang, Mường Tè, Nà Mường, Phiêng Luông, Quang Minh, Quy Hướng, Song Khủa, Suối Bàng, Tân Hợp, Tân Lập, Tô Múa, Tú Nang, Xuân Nha.

Ngày 26 tháng 10 năm 1961, thành lập thị trấn Mộc Châu.

Ngày 15 tháng 11 năm 1968, thành lập thị trấn nông trường Mộc Châu.

Ngày 13 tháng 4 năm 1977, thành lập thị trấn nông trường Chiềng Ve.

Ngày 13 tháng 3 năm 1979, sáp nhập các xã Tú Nang, Lóng Phiêng và Chiềng Tương vào huyện Yên Châu.

Ngày 26 tháng 2 năm 1980, sáp nhập xã Chờ Lồng vào thị trấn nông trường Mộc Châu.

Ngày 11 tháng 1 năm 1986, chia xã Lóng Luông thành hai xã lấy tên là xã Lóng Luông và xã Vân Hồ.

Ngày 16 tháng 5 năm 1998, thành lập xã Đông Sang trên cơ sở 4.289 ha diện tích tự nhiên và 3.530 nhân khẩu của xã Mường Sang; thành lập xã Tà Lại trên cơ sở 2.730 ha diện tích tự nhiên và 2.798 nhân khẩu của xã Nà Mường; thành lập xã Liên Hòa trên cơ sở 3.372 ha diện tích tự nhiên và 2.713 nhân khẩu của xã Song Khủa.

Ngày 20 tháng 8 năm 1999, sáp nhập thị trấn nông trường Chiềng Ve vào xã Lóng Sập; thành lập xã Chiềng Sơn trên cơ sở 9.788 ha diện tích tự nhiên và 7.932 nhân khẩu của xã Lóng Sập.

Ngày 6 tháng 1 năm 2007, thành lập xã Chiềng Xuân trên cơ sở điều chỉnh 8.695,5 ha diện tích tự nhiên và 2.367 nhân khẩu của xã Xuân Nha; thành lập xã Tân Xuân trên cơ sở điều chỉnh 15.819,3 ha diện tích tự nhiên và 3.417 nhân khẩu của xã Xuân Nha. Cuối năm 2012, huyện Mộc Châu có Thị trấn Mộc Châuthị trấn Nông trường Mộc Châu và 27 xã: Chiềng Hắc, Chiềng Khoa, Chiềng Khừa, Chiềng Sơn, Chiềng Xuân, Chiềng Yên, Đông Sang, Hua Păng, Liên Hòa, Lóng Luông, Lóng Sập, Mường Men, Mường Sang, Mường Tè, Nà Mường, Phiêng Luông, Quang Minh, Quy Hướng, Song Khủa, Suối Bàng, Tà Lại, Tân Hợp, Tân Lập, Tân Xuân, Tô Múa, Vân Hồ, Xuân Nha.

Năm 2013, một phần diện tích và dân số huyện Mộc Châu được tách ra để thành lập huyện Vân Hồ, gồm 14 xã: Chiềng Khoa, Chiềng Xuân, Chiềng Yên, Liên Hòa, Lóng Luông, Mường Men, Mường Tè, Quang Minh, Song Khủa, Suối Bàng, Tân Xuân, Tô Múa, Vân HồXuân Nha. Huyện Mộc Châu còn lại 2 thị trấn và 13 xã:

• 2 thị trấn: Thị trấn Mộc Châuthị trấn Nông trường Mộc Châu.

• 13 xã: Chiềng Hắc, Chiềng Khừa, Chiềng Sơn, Đông Sang, Hua Păng, Lóng Sập, Mường Sang, Nà Mường, Phiêng Luông, Quy Hướng, Tân Hợp, Tân LậpTà Lại.

Hành chính

Huyện Mộc Châu gồm 2 thị trấn và 13 xã:

• 2 thị trấn: Thị trấn Mộc Châu (huyện lị) và thị trấn nông trường Mộc Châu.

• 13 xã: Chiềng Hắc, Chiềng Khừa, Chiềng Sơn, Đông Sang, Hua Păng, Lóng Sập, Mường Sang, Nà Mường, Phiêng Luông, Quy Hướng, Tân Hợp, Tân LậpTà Lại.

Địa giới

Trước năm 2013, địa giới huyện Mộc Châu phía bắc giáp huyện Phù Yên bởi dòng sông đà, phía tây bắc giáp 2 huyện Bắc YênYên Châu, phía tây giáp nước CHDCND Lào, phía nam giáp tỉnh Thanh Hóa, phía đông nam giáp tỉnh Hòa Bình.

Từ năm 2013, địa giới huyện Mộc Châu như sau:[7]

Văn hóa

Trước năm 2013, Mộc Châu có 12 dân tộc anh em cùng sinh sống. Trong đó chiếm đa số là người thái: 33%, người Mông 18%, người kinh 15%, ngoài ra còn có người Khơ Mú, Dao, Tày... Người Thái có nhiều món ăn đặc sắc, phong phú, hàng năm các lễ hội Hoa Ban, Hết CHá, Cầu mưa được tổ chức vào mùa xuân với mong muốn mùa màng bội thu... Vào ngày 30/8-2/9 hàng năm huyện tổ chức ngày hội văn hóa cho người H'Mong từ các tỉnh miền núi phía bắc đổ về thị trấn Mộc Châu. Ngày hội là dịp cho các đôi trai gái người H'Mong có cơ hội tìm hiểu về nhau.

Thắng cảnh và di tích lịch sử

Hang Dơi còn gọi là Động Sơn Mộc Hương, là hang trong dãy núi đá vôi ở phía đông bắc thị trấn Mộc Châu [8] Người dân địa phương biết đến hang đã từ lâu, và có nhiều truyền thuyết về hang, cũng như sử dụng làm nơi trú ẩn từ thời kháng chiến chống Pháp, nhưng phát hiện về khảo cổ vào năm 1952. Thắng cảnh Hang Dơi được Bộ Văn hoá Thông tin công nhận là di tích danh lam thắng cảnh cấp quốc gia ngày 24/1/1998 [9].

Du lịch

Nương chè Mộc Châu

Mộc Châu là cao nguyên rộng lớn và xinh đẹp nhất miền núi phía bắc, có khí hậu ôn đới gió mùa, các điểm du lịch nổi tiếng như: Hang Doi, rừng thông Mộc Châu, thác Thái Hưng... và không thể thiếu các đồi chè, đồng cỏ ở thị trấn NT Mộc Châu. Hàng năm huyện đã đón hàng vạn du khách tới tham quan và nghỉ mát, nhưng vẫn chưa xứng với tiềm năng vốn có của huyện. Huyện đang triển khai hoàn thành các khu du lịch sinh thái ở thị trấn Mộc châu và NT Mộc Châu. Cơ quan chịu trách nhiệm chính về quảng bá và phát triển du lịch mộc châu là Ban Quản lý Du lịch Quốc gia Mộc Châu- Trụ sở tại Tiểu khu Bó Bun, thị trấn Nông trường Mộc Châu, Sơn La.

Hiện đã hoàn thành và đưa vào hoạt động một số khu: thác Dải Yếm, Hang Dơi, khu hồ sinh thái + rừng thông bản Áng, Đông Sang. Mộc Châu nổi tiếng với nhiều cảnh đẹp về thiên nhiên và ẩm thực phong phú.

Mộc Châu có món ăn nổi tiếng nhất là món Pịa của đồng bào Thái, Món được nấu bằng lòng dê (nếu không có lòng dê có thể thay bằng lòng ngựa, bê,... nhưng không đặc trưng bằng). Với những người ăn không quen hoặc kén ăn thì sẽ không bào giờ dám ăn món này (các bạn có thể tìm hiểu kĩ hơn về món này trên intenet). Ngoài ra còn có món bê chao. Bê ở đây là bê sữa đực, mới sinh. Món bê quay ở đây mềm vì là thịt bê non, và có vị rất đặc trưng. Thơm ngon tuyệt hảo.

Lên đây đẹp nhất là vào tháng 11 đến tháng 3 (đặc biệt là tháng 11 đến tháng 1 có hoa cải trắng nở tràn trên núi. Tháng 1-3, có hoa mận, hoa đào, tháng 4 có hoa ban nở trắng rừng, tháng 5 có mận chín).

Giao thông

giao thông có nhiều thuận lợi để phát triển du lịch cũng như phát triển các ngành kinh tế khác. với lợi thế nam trên trục quốc lộ 6 huyện Mộc Châu có nhiều điều kiện để đón khách du lịch từ mọi miền của tổ quốc và khách du lịch quốc tế.Huyện Mộc Châu có nhiều tuyến quốc lộ chạy qua như quốc lộ 6,43,37...nên hàng năm đón nhận nhiều tuyến du lịch đến tham quan,một số xã của huyện Mộc Châu tiếp giáp với lòng hồ sông Đà nên cũng có nhiều điều kiện để phát triển du lịch đường thủy. vậy về giao thông Mộc Châu có nhiều điều kiện để phát triển du lịch so với các huyện trong tỉnh và các tỉnh miền núi phía Tây Bắc.

Chú thích

  1. ^ a ă â Nghị quyết số 72/NQ-CP của Chính phủ về việc điều chỉnh địa giới hành chính huyện Mộc Châu để thành lập huyện Vân Hồ thuộc tỉnh Sơn La.
  2. ^ Ban chỉ đạo Tổng điều tra dân số và nhà ở trung ương. Tổng điều tra dân số và nhà ở Việt Nam năm 2009: Kết quả toàn bộ. Hà Nội, 6-2010. Biểu 2, tr.10.
  3. ^ Kiến văn tiểu lục, Lê Quý Đôn, trang 300.
  4. ^ Tên làng xã Việt Nam nửa đầu thế kỷ XIX, trang 86.
  5. ^ Đại Việt địa dư toàn biên, Nguyễn Văn Siêu, trang 411.
  6. ^ Danh mục làng xã Bắc kỳ, Ngô Vi Liễn, trang 111.
  7. ^ Nghị quyết số 286/NQ-HDND ngày 17 tháng 7 năm 2009 của HDND tỉnh Sơn La Thông qua đề án điều chỉnh, chia tách địa giới hành chính huyện Mộc Châu để thành lập huyện Vân Hồ, tỉnh Sơn La.
  8. ^ Động Sơn Mộc Hương (Hang Dơi) -Tây thiên đệ nhất động. mocchautourism, 07/03/2012. Truy cập 02/02/2017.
  9. ^ Tiến Sinh. Hang Dơi - Động Sơn Mộc Hương. sonla-tourism, 19/06/2012. Truy cập 02/02/2017.

Liên kết ngoài