Ngữ chi Bahnar

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Jump to navigation Jump to search
Ngữ chi Bahnar
Phân bố
địa lý
Đông Dương
Phân loại ngôn ngữ học Nam Á
  • Ngữ chi Bahnar
Ngôn ngữ con:
  • Bahnar Trung
  • Bahnar Bắc
  • Bahnar Tây
  • Bahnar Đông
Glottolog: bahn1264[1]

Ngữ chi Bahnar là một nhóm gồm chừng 30 ngôn ngữ được nói bởi chừng 700.000 người ở Việt Nam, Campuchia, và Lào. Hầu hết ngôn ngữ trong nhóm này đều khá điển hình cho ngữ hệ Nam Á nói chung, cả về từ vựng và ngữ âm. Paul Sidwell ghi nhận rằng những ngôn ngữ Nam Á mà về địa lý càng gần với nhánh Bahnar và Cơ Tu thì lại càng giống những nhánh này.

Ngôn ngữ[sửa | sửa mã nguồn]

Sidwell (2009) tạm chia ngữ chi Bahnar ra thành bốn nhánh con, trong đó tiếng Co (Kor) nằm riêng trong nhánh Bahnar Đông.[2][3]

Những ngôn ngữ Bahnar chưa phân loại ở Campuchia là Mel, Khaonh, Ra’ong, và Thmon.[4]

Ngữ chi Bahnar

Bahnar Bắc[sửa | sửa mã nguồn]

Nhóm ngôn ngữ Bahnar Bắc nằm ở phía bắc của nhóm ngôn ngữ Chăm-Aceh.[5] Sedang and Hre have the most speakers, each with about 100,000.

North


Giẻ



Halang




Kayong




Rơ MămKaco’




Takua




Monom (Bonam, Monam)




Todrah (Didrah, Modrah)




Xơ Đăng



Rengao



Hrê









Hai ngôn ngữ Bahnar Bắc có quá ít thông tin để phân loại chính xác hơn là tiếng DuanKatua.

Bahnar Tây[sửa | sửa mã nguồn]

Nhóm ngôn ngữ Bahnar nằm ở phía tây nhóm Bahnar Bắc,[6] Khác các nhánh ngôn ngữ Bahnar khác, nhánh Bahnar Tây chịu ảnh hưởng của tiếng Khmer thay vì của các ngôn ngữ Chăm-Aceh, và cũng chịu ảnh hưởng của ngữ chi Cơ Tu (Sidwell 2003).

Sidwell (2003) đề xuất cách phân loại nhánh Bahnar Tây như sau, trong đó tiếng Lavi tách ra đầu tiêng, Tiếng Jru'/Laven, Su', và Juk tạo ra nhóm chung tách ra thứ hai, và phần còn lại. Tiếng Jru'tiếng Brâu mỗi tiếng đều có vài chục ngàn người nói, còn các ngôn ngữ khác chỉ đến vài ngàn.

Bahnar Trung[sửa | sửa mã nguồn]

Nhóm ngôn ngữ Bahnar bị tách về địa lý, với người nói ngôn ngữ Chăm-Aceh ở giữa,[6][7] Tiếng Bahnar, M'Nông, và Srê (Kơ Ho) mỗi ngôn ngữ có hơn 100.000 người nói.

Tiếng Kassang là một ngôn ngữ Bahnar (Sidwell 2003), dù Ethnologue xếp nó vào nhóm Cơ Tu.

Sidwell (2002, 2003) đề xuất cách phân loại sau.[8] Chú ý rằng Sidwell (2009) phân loại tiếng Co vào một nhánh riêng, gọi là Bahnar Đông.

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Nordhoff, Sebastian; Hammarström, Harald; Forkel, Robert và đồng nghiệp biên tập (2013). “Bahnaric”. Glottolog. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology. 
  2. ^ Sidwell, Paul. 2009. "How many branches in a tree? Cua and East (North) Bahnaric". In Evans, Bethwyn (ed). Discovering History Through Language: Papers in Honour of Malcolm Ross. Canberra: Pacific Linguistics.
  3. ^ Sidwell, Paul. 2010. "Cua (Kor) historical phonology and classification." Mon-Khmer Studies 39:105-122.
  4. ^ Barr, Julie and Eric Pawley. 2013. Bahnaric Language Cluster survey of Mondul Kiri and Kratie Provinces, Cambodia. SIL International.
  5. ^ Sidwell, Edmondson, & Gregerson. 2011. "The North Bahnaric Clade: A Computational Approach." In Srichampa, Sidwell & Gregerson (eds.) Austroasiatic Studies: papers from the ICAAL4: Mon-Khmer Studies Journal Special Issue No. 3, pp.23-37
  6. ^ a ă “Archived copy” (PDF). Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 11 tháng 6 năm 2011. Truy cập ngày 3 tháng 4 năm 2012. 
  7. ^ a ă [1]
  8. ^ Sidwell, Paul (2002). "Genetic classification of the Bahnaric languages: a comprehensive review." Mon-Khmer Studies: A Journal of Southeast Asian Linguistics and Languages 32: 1-24.

Tài liệu khác[sửa | sửa mã nguồn]

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]