Boléro Việt Nam

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Buớc tưới chuyển hướng Bước tới tìm kiếm

Boléro Việt Nam (tiếng Tây Ban Nha: Bolero) là một điệu nhạc có nguồn gốc Tây Ban Nha du nhập sang Mỹ Latinh rồi du nhập vào Việt Nam từ giai đoạn đầu Tân nhạc Việt Nam nhưng nở rộ từ cuối thập niên 1950 và phổ biến trong các bài hát tại miền nam Việt Nam từ đó đến nay. Điệu Bolero có thể vận dụng sáng tác nhạc nghệ thuật lẫn nhạc đại chúng bình dân. Điệu Bolero được sử dụng phổ biến nhất trong các bài nhạc vàng.

Đặc điểm[sửa | sửa mã nguồn]

Đặc điểm quan trọng của những bài hát viết bằng thể điệu Boléro ở Việt Nam là:

  1. Hầu hết các bài hát theo điệu boléro đều mang đậm chất dân ca, chủ yếu dân ca của Nam Bộ, rất ít ca khúc thính phòng hoặc nhạc nhẹ
  2. Giai điệu cấu trúc đơn giản, tiết tấu đều đều, chậm, thường là nhịp 4/4, ít biến đổi nhịp, ít quãng cao, dễ hát, khi hát thường luyến láy, cho mềm mại và mùi mẫn, không thích hợp lối hát châu Âu
  3. Lời ca bình dân, có nhiều vần và dễ thuộc, dễ nhớ, đa số là kể chuyện... (đặc điểm thường thấy nhưng không phải đặc trưng riêng của nhạc bolero mà trong nhạc phổ thông nói chung)

Các đặc điểm như tính quần chúng, tính khái quát, tính tự sự, tính buồn cũng thường thấy trong các ca khúc theo điệu bolero nhưng không phải đặc trưng mà có thể thấy ở rất nhiều các bài hát theo các điệu khác.

Du nhập[sửa | sửa mã nguồn]

Ca sĩ Chế Linh biểu diễn trước 1975.

Tại Việt Nam, điệu boléro du nhập vào miền Nam Việt Nam vào khoảng thập niên 1950, lúc phong trào tân nhạc Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ; nhiều nhạc sĩ bắt đầu sử dụng nhạc điệu phương Tây thay cho nhạc điệu phương Đông truyền thống. Không có tài liệu nào cho biết chính xác bài đầu tiên là bài gì, tuy nhiên nhạc sĩ Vũ Đức Sao Biển cho rằng bài Duyên quê của Hoàng Thi Thơ có thể là bài đầu tiên. Trong khi đó, nhà nghiên cứu Trần Thị Vĩnh Tường lại cho rằng bài boléro đầu tiên ở Việt Nam là bài Xóm đêm của Phạm Đình Chương.

Cứ thế, nhiều ca khúc miền Nam viết theo điệu boléro lần lượt ra đời. Từ thập niên 1960 đến thập niên 1970 là những năm đỉnh cao của giai điệu này. Lúc đó rộ lên phong trào "Thời trang nhạc tuyển" mà những bài nhạc boléro được được thâu một cách đại trà vào băng cassette hoặc đĩa vinyl. Một số ca khúc tiêu biểu là Những đồi hoa sim (Dzũng Chinh phổ thơ Hữu Loan), Tàu đêm năm cũ, Nửa đêm ngoài phố (Trúc Phương), Thành phố sau lưng (Hàn Châu), Áo em chưa mặc một lần (Hoài Linh), Xuân này con không về (Trịnh Lâm Ngân), Đêm buồn tỉnh lẻ (Bằng Giang - Tú Nhi), Vòng nhẫn cưới, Đêm lang thang, Không giờ rồi (Vinh Sử), Hoa sứ nhà nàng của Hoàng Phương. Cố nhạc sĩ Trúc Phương được xem như là Vua boléro giai đoạn này.[cần dẫn nguồn]

Theo nhạc sĩ Nguyễn Ánh 9 thì hai thể điệu chính của Nhạc vàng là boléro và slow rock. "Người đầu tiên nghĩ ra boléro là Lam Phương rồi Trúc Phương", và "Dòng nhạc boléro không hiếm những bài hát kiểu kể chuyện như: Hàn Mặc Tử, Màu tím hoa sim, Lan và Điệp… Boléro của Việt Nam khác boléro của Tây Ban Nha hay Nam Mỹ. Boléro Việt Nam rất chậm. Nam Mỹ, Tây Ban Nha lẹ hơn, gần như rhumba...."[1]

Thời kỳ chia đôi đất nước dòng nhạc này bị cấm tại miền Bắc Việt Nam, Sau năm 1975, dòng nhạc tiếp tục bị cấm và phải tới năm 1986, khi lệnh cấm được tháo bỏ một phần, dòng boléro mới được phép lưu thông một cách rất hạn chế.

Hiện tại, boléro Việt Nam vẫn đang được nhiều tầng lớp dân chúng yêu thích và phát triển. Nhiều nhạc sĩ sáng tác trước 1975 tiếp tục sáng tác mạnh như Anh Bằng, Đài Phương Trang, Giao Tiên, Nhật Ngân, Thanh Sơn, Tú Nhi (Chế Linh), Vinh Sử... Bên cạnh đó các nhạc sĩ trẻ cũng đang tiếp nối với chủ đề tình yêu, âm hưởng dân ca Nam Bộ như Lê Minh, Sơn Hạ, Hồng Xương Long, Minh Vy, Tô Thanh Sơn, Thái Hoàng, Hà Sơn... nhưng rất ít bài theo điệu boléro nguyên thủy, đây là đặc điểm khác giai đoạn trước.

Cách tân, biến tấu[sửa | sửa mã nguồn]

Dù ban đầu chỉ là tên gọi của một tiết tấu giai điệu có xuất xứ từ phương Tây nhưng trong quá trình hòa nhập sâu vào Tân nhạc Việt Nam, bolero đã được nhiều người mặc nhiên đánh đồng với khái niệm nhạc vàng (dùng hoán chuyển như tên gọi thay thế cho nhau), dù đây chỉ là một trong những điệu nhạc phổ biến nhất trong các ca khúc của dòng nhạc vàng. Và mặc nhiên nhiều người cũng xem nó như một dòng nhạc riêng biệt và thường gọi là dòng nhạc bolero (hoặc là dòng nhạc trữ tình - bolero). Đã có nhiều trang cãi của giới chuyên môn xung quang quan điểm này.

Trong năm 2018, nhạc sĩ kiêm ca sĩ Duy Mạnh trong một lần trả lời trên mạng xã hội câu hỏi của một người hâm mộ đã thẳng thắn đánh giá: "Dòng nhạc bolero, cách mà mọi người vẫn hay gọi nôm na là bolero, thực ra nó là dòng nhạc trữ tình mang âm hưởng giai điệu quê hương. Đến bây giờ nó vẫn chưa có một cái tên chính thức để gọi, hầu hết mỗi người gọi theo một kiểu khác nhau. Dòng nhạc này cũng không hề khó hát, nó là cảm nhận và đam mê của từng cá nhân, bạn không cần phải học qua trường lớp, bạn vẫn có thể hát được dòng nhạc này, điều quan trọng là bạn có thể hiện ra được cái chất, cái hồn của bài hát hay không. Bằng chứng là có rất nhiều những người hát rong, bán kẹo kéo, ăn xin... họ không hề học qua trường lớp, không hề biết nốt nhạc, nhưng họ vẫn hát bolero rất hay và ra chất của bài hát. Còn nói về dòng nhạc khó hát nhất và đòi hỏi trình độ cao nhất, thì phải nói đến dòng nhạc cổ điển, nhạc opera. Dòng nhạc này nếu không học qua trường lớp, sẽ không bao giờ hát đúng kỹ thuật được." Nhận xét cá nhân của Duy Mạnh sau đó đã được một loạt các trang báo trực tuyến đăng lại.

Từ năm 2013 đến năm 2018, hàng loạt chương trình truyền hình hát nhạc theo điệu Bolero hay nhạc có nguồn gốc điệu Bolero xuất hiện. Tuy nhiên có chương trình dù rõ ràng mang tên Bolero nhưng lại lồng ghép nhạc dân ca, nhạc Làn Sóng Xanh, thậm chí cả... nhạc đỏ.[2] Những nhà sản xuất có khi quy chụp tất cả nhạc vàng là "nhạc Bolero" (mặc dù có bài "nhạc vàng" có khi viết theo điệu khác). Điều này gây nhầm lẫn trầm trọng tới người xem.[3]

Nhạc theo điệu bolero có thể hát theo điệu khác như rhumba, hay chachacha.

Sự sáng tạo chủ yếu nằm trong lối hát hay hòa âm. Đôi khi các bài bolero hay được hòa âm và hát theo phong cách nhạc jazz, nhạc pop, nhạc rock hay theo phong cách thính phòng, cổ điển. Những sự sáng tạo này được một số người nghe hưởng ứng nhưng cũng gây phản cảm cho nhiều người nghe khác quen nghe các bài bolero (nhạc vàng) theo phong cách truyền thống.

Người sáng tác[sửa | sửa mã nguồn]

Các nhạc sĩ tiêu biểu là:

Nghệ sĩ tiêu biểu[sửa | sửa mã nguồn]

Hải Ngoại

Trong Nước

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Trí thức cũng nghe nhạc vàng, Phỏng vấn Nguyễn Ánh 9 về Nhạc vàng, Báo Thanh Niên trích lại từ báo Tiền Phong, 26/08/2010
  2. ^ Làm mới hay phá bolero?, Báo Thanh Niên, 02/11/2017
  3. ^ Bolero nở rộ trên truyền hình: Thiếu đột phá, Zing News, 26/07/2018

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]