Tchad

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Cộng hòa Tchad
République du Tchad (tiếng Pháp)
جمهورية تشاد (tiếng Ả Rập)
Jumhūriyyat Tshād (tiếng Ả Rập)
Flag of Chad.svg Coat of arms of Chad.svg
Quốc kỳ Huy hiệu
Vị trí của Tchad
Khẩu hiệu
Unité - Travail - Progrès
(Tiếng Pháp : "Thống nhất - Cần lao - Tiến bộ")
Quốc ca
La Tchadienne
Hành chính
Chính phủ Cộng hòa tổng thống
Tổng thống
Thủ tướng
Idriss Déby
Djimrangar Dadnadji
Ngôn ngữ chính thức Tiếng Pháptiếng Ả Rập
Thủ đô N'Djamena
12°6′B, 15°2′Đ
Thành phố lớn nhất N'Djamena
Địa lý
Diện tích 1.284.000 km²
Diện tích nước 1,9% %
Múi giờ UTC+1; mùa hè: UTC+2
Lịch sử
Độc lập
Ngày thành lập
11 tháng 8, năm 1960
Dân cư
Dân số ước lượng (2009) 9.975.255 người (hạng 82)
Mật độ 7.8 người/km² (hạng 180)
Kinh tế
GDP (PPP) (2004) Tổng số: 12,835 tỷ dollar Mỹ
GDP (danh nghĩa) (2009 (IMF)) Tổng số: 6,853 triệu dollar Mỹ
HDI (2009) 0,341 thấp (hạng 173)
Đơn vị tiền tệ Franc CFA (XAF)
Thông tin khác
Tên miền Internet .td

Cộng hòa Tchad (tiếng Việt: Cộng hòa Sát[1], tiếng Pháp: République du Tchad) là một quốc gia nằm trong lục địa của miền trung châu Phi. Tchad có biên giới với vùng Darfur của Sudan về phía Đông, Libya về phía bắc, Niger về phía Tây, Cộng hòa Trung Phi về phía Nam, và CameroonNigeria về phía Tây Nam.

Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]

Việc phát hiện các tranh khắc trên vách đá ở vùng núi EnnediTibesti xác nhận rằng các bộ lạc săn bắn và chăn nuôi đã sinh sống nơi đây vào thiên niên kỷ 7 TCN. Khí hậu khô khan và sự lan rộng của sa mạc ở phía bắc buộc dân cư ở đây di chuyển xuống miền Nam. Vì là nơi có nhiều con đường xuyên sa mạc Sahara, nên có nhiều sắc tộc khác nhau định cư ở vùng này.

Vào thế kỷ 7, các dân tộc từ vùng thượng nguồn sông Nile đến xây dựng các nhà nước thành bang ở phía Đông bờ hồ Tchad. Trong hai thế kỷ, người Berber vùng Sahara thâm nhập vào vùng này, thống nhất các nhà nước này và tạo thành Đế quốc Kanem. Sau đó, Kanem bị sáp nhập vào vương quốc Bornu (phần lãnh thổ thuộc Nigeria hiện nay). Đến thế kỉ 15, các vương quốc này bị thay thế bởi các vương quốc của các bộ lạc du mục: Darfour, Barguirmi, Ouaddai. Các bộ lạc này làm chủ công việc mua bán xuyên vùng sa mạc Sahara.

Vào cuối thế kỉ 19, lãnh thổ này bị chia cắt thành nhiều vùng chịu ảnh hưởng của Anh, PhápĐức. Năm 1920, Tchad là thuộc địa của Pháp, bị sáp nhập chung vào vùng thuộc địa Oubangui-Chari, và được tách riêng vào năm 1922, trở thành quốc gia tự trị thuộc Cộng đồng nước Pháp năm 1958, giành độc lập hoàn toàn vào năm 1960.

Năm 1962, Francois Tombalbaye trở thành Tổng thống.

Năm 1965, cuộc nội chiến bùng nổ giữa nhóm người Hồi giáo ở phía bắc và Chính phủ. Năm 1968, miền Bắc, dưới sự lãnh đạo của Mặt trận Giải phóng dân tộc Tchad và dựa vào sự ủng hộ của Libya, tuyên bố li khai. Năm 1969, Pháp trợ giúp chính phủ trung ương về mặt quân sự để chống lại phe nổi dậy.

Năm 1973, Libya chiếm dải Aozou ở phía bắc.

Tướng Félix Malloum lên thay Tổng thống Tombalbaye bị ám sát trong cuộc đảo chính năm 1975. Tuy nhiên, Malloum không thể lập lại trật tự xã hội và rút lui vào năm 1979. Đất nước rơi vào cuộc nội chiến tranh giành ảnh hưởng giữa Tổng thống G. Ouedei và Thủ tướng H. Habré. Năm 1982, lực lượng của Thủ tướng H. Habré đánh chiếm thủ đô N'Djamera. Habré trở thành Tổng thống. Mặc dầu đánh bại quân đội Libya và được sự giúp đỡ của PhápHoa Kỳ, Tổng thống H. Habré cũng không thể lập lại sự thống nhất chính trị trong nước.

Năm 1990, đại tá Idriss Déby tiến hành cuộc đảo chính và lên cầm quyền. Năm 1993, Déby chấp nhận thể chế đa đảng nhưng lại trì hoãn cuộc bầu cử. Năm 1994, Tòa án quốc tế La Haye yêu cầu Libya trao trả lại dải Aozou cho Tchad. Năm 1996, Déby đắc cử Tổng thống. Mặc dầu hòa bình được vãn hồi với sự trợ giúp từ bên ngoài, kinh tế vẫ chưa thể khôi phục được. Năm 2000, kinh tế và tài chính bắt đầu được chỉnh đốn.

Tháng 6 năm 2000, Ngân hàng Thế giới đồng ý cung cấp trên 200 triệu USD để xây dựng một hệ thống dẫn dầu trị giá 3, 7 tỉ USD nối liền vùng khai thác dầu ở Tchad với vùng khai thác dầu Cameroon. Nguồn lợi từ dầu mỏ ước tính khoảng 2,7 tỉ trong vòng 30 năm tới. Tuy nhiên, các nhà bảo vệ môi trường sợ rằng dự án khổng lồ này sẽ làm phương hại đến các khu rừng, và các nhóm nhân quyền quan ngại rằng điều này chỉ mang lại lợi ích cho các công ti dầu khí và các nhà chính trị Tchad và Cameroon. Ngân hàng Thế giới buộc Tchad phải đồng ý chi tiêu 80% nguồn thu nhập từ dầu mỏ vào hệ thống giáo dục, y tế, cơ sở hạ tầng và các dự án phúc lợi xã hội khác để cải thiện tình hình đất nước.

Năm 2005, một nhóm lực lượng nổi dậy mới đã nổi lên ở phía tây Sudan và đã tấn công vào phía đông Chad. Quyền lực vẫn nằm trong tay một nhóm dân tộc thiểu số.

Cuộc bầu cử Tổng thống mới nhất đã diễn ra vào ngày 3 tháng 5 năm 2006, phe đối lập tố cáo đã có sự gian lận trong bầu cử của Uỷ ban bầu cử quốc gia và yêu cầu tẩy chay kết quả. Một vài ngày trước đó đã diễn ra các cuộc giao tranh giữa quân nổi dậy và quân đội Chính phủthủ đô N’Djamena. Trong khi đó, Idress Deby lại lên án Sudan ủng hộ phe đối lập. Cuối cùng thì Deby cũng tái đắc cử với 77% số phiếu ủng hộ. Tuy nhiên phe nổi dậy tiếp tục chiến đấu rải rác trong các năm 2007 và đặc biệt là trong năm 2008.

Chính trị[sửa | sửa mã nguồn]

Chính thể Cộng hòa Tổng thống.

Đứng đầu Nhà nướcTổng thống. Đứng đầu Chính phủThủ tướng. Tổng thống được bầu theo phổ thông đầu phiếu, nhiệm kì 5 năm; Thủ tướng do Tổng thống bổ nhiệm. Quốc hội gồm 125 thành viên, được bầu theo phổ thông đầu phiếu, nhiệm kì 4 năm. Cơ quan tư pháp là Tòa án Tối cao; Tòa Thượng thẩm và các tòa án hình sự.

Địa lý[sửa | sửa mã nguồn]

Sông Chari.

Cộng hòa Tchad nằm ở trung tâm Bắc Phi, phía bắc giáp Libya, Nam giáp CameroonCộng hòa Trung Phi, Đông giáp Sudan, Tây giáp Niger và Tây Nam giáp Nigeria. Hồ Tchad nằm ở biên giới phía tây, một đặc điểm địa hình nổi bật của nước này là được bao bọc bởi một vùng trũng đầm lầy rộng lớn trải dài về hướng Tây Nam. Khối núi Tibesti nằm ở phía bắc, khối núi Ennedi và vùng cao nguyên Ouaddai trải dọc theo biên giới phía đông. Sông Chari (dài 1.400 km) là sông dài nhất nước này, sông Logone. Quốc gia đa dân tộc này (hơn 200 nhóm sắc tộc, trong đó đông nhất là người Sarangười Ả Rập) có số dân khoảng 10 triệu người. Khẩu hiệu của quốc gia là “Thống nhất-Công việc-Tiến bộ”.

Hành chính[sửa | sửa mã nguồn]

Tchad được chia thành 22 khu vực.

Hai mươi hai khu vực đó là:[2]

  1. Bahr el Gazel
  2. Batha
  3. Borkou
  4. Chari-Baguirmi
  5. Ennedi
  6. Guéra
  7. Hadjer-Lamis
  8. Kanem
  9. Lac
  10. Logone Occidental
  11. Logone Oriental
  1. Mandoul
  2. Mayo-Kebbi Est
  3. Mayo-Kebbi Ouest
  4. Moyen-Chari
  5. Ouaddaï
  6. Salamat
  7. Sila
  8. Tandjilé
  9. Tibesti
  10. Wadi Fira
  11. N'Djamena

Kinh tế[sửa | sửa mã nguồn]

Tchad là nước nghèo, nguồn thu nhập tính theo đầu người tương đối thấp trong các nước châu Phi, kém phát triển. Kinh tế chủ yếu dựa vào chăn nuôi trên các đồng cỏ, đánh bắt cá sông và hồ, trồng cây lương thực (, sắn, lúa miến, lạc). Công nghiệp còn trong tình trạng phôi thai (dệt, nông thực phẩm). Tchad nằm giữa các vùng đất liền và thiếu cơ sở hạ tầng cho nên việc khai thác tài nguyên dưới lòng đất gặp nhiều trở ngại lớn. Bông vải là mặt hàng xuất khẩu chính.

Cuộc nội chiến kéo dài 25 năm (1962-1996) tàn phá đất nước. Mặc dầu có sự tài trợ của PhápQuỹ Tiền tệ Quốc tế, công cuộc tái thiết đất nước tiến triển rất chậm.

Nền kinh tế đã có thời gian dài rất khó khăn do bị cô lập, giá năng lượng cao và bất ổn về chính trị. Đất nước này phải dựa vào nguồn viện trợ từ nước ngoài và nguồn vốn đầu tư cho các lĩnh vực công và tư nhân. Từ năm 2000, 2 công ty của Mỹ đã đầu tư 3,7 tỷ USD vào Tchad để khai thác dầu. Các mỏ dầu ở đây có trữ lượng dự tính là 2 tỷ thùng. Từ năm 2004, nước này bắt đầu xuất khẩu dầu mỏ. Năm 2005, Tchad dự kiến xuất khẩu 225 nghìn thùng mỗi ngày nhưng thực tế chỉ là 180 nghìn thùng mỗi ngày.

Năm 2009, GDP của Tchad đạt 7,1 tỷ USD, như vậy GDP bình quân đầu người là 650 USD/người/năm. Lạm phát được duy trì ở mức 6%.

Phần đông người dân Tchad sống nhờ nông nghiệp và chăn nuôi gia súc. Nông nghiệp thu hút tới 80% lao động và đóng góp vào 23,7% GDP. Các sản phẩm nông sản chủ yếu của nước này là: bông, gạo, lúa miến, , khoai tây, sắn, lạc đà, cừu

Công nghiệpdịch vụ thu hút 20% lực lượng lao động. Các ngành công nghiệp chính của Tchad là dầu mỏ, hàng bông dệt may, thịt đóng hộp, thịt bò, xà phòng, thuốc lá, vật liệu xây dựng.

Về ngoại thương, năm 2009, Tchad xuất khẩu 32 tỷ USD hàng hoá các loại. Trong đó các mặt hàng xuất khẩu chính của nước này là dầu mỏ, bông, thịt hộp, gốm arabic… Các đối tác xuất khẩu lớn của Tchad là: Mỹ, Trung Quốc, Bồ Đào Nha.

Năm 2009, kim ngạch nhập khẩu của Tchad là 2,15 tỷ USD. Tchad nhập khẩu chủ yếu là các mặt hàng: máy móc, trang thiết bị vận tải, thực phẩm, hàng dệt may… Các nước mà Tchad thường nhập hàng là: Pháp, Cameroon, Mỹ, Bồ Đào Nha, Đức, Bỉ

Quan hệ đối ngoại[sửa | sửa mã nguồn]

Do tình hình chính trị trong nước không ổn định nên quan hệ đối ngoại của Chad với các nước trên thế giới chưa rộng mở. Tchad là thành viên Liên Hợp Quốc (LHQ), Phong trào không liên kết, Tổ chức Thống nhất châu Phi, Francophone… Tchad có quan hệ mật thiết với các nước phương Tây (nhất là PhápMỹ) và Trung Quốc. Tháng 8 năm 1997, Tchad nối lại quan hệ ngoại giao với Đài Loan (cắt đứt năm 1972) và ngay sau đó Trung Quốc đã tuyên bố cắt đứt quan hệ ngoại giao với Tchad.

Tôn giáo[sửa | sửa mã nguồn]

Nhà thờ Hồi giáo ở Abéché, Tchad

Tchad là một đất nước đa dạng tôn giáo. Điều tra dân số năm 1993 cho thấy 54% dân số là người Hồi giáo, 20% Công giáo La Mã, 14% Tin Lành, 10% vật linh, và 3% người vô thần.[3] Hồi giáo được thể hiện trong nhiều cách khác nhau. Kitô giáo đến Tchad bởi các nhà truyền giáo PhápMỹ; Hồi giáo đến Tchad trước Kitô giáo. Hồi giáo tập trung chủ yếu ở phía bắc và phía đông Tchad, và người theo thuyết vật linh và Kitô hữu sống chủ yếu ở miền Nam Tchad và Guera[4] Hiến pháp quy định Tchad là một nhà nước thế tục và bảo đảm tự do tôn giáo; các cộng đồng tôn giáo khác nhau cùng tồn tại mà không có vấn đề.[5]

Đại đa số người Hồi giáo trong nước là tín đồ của giáo phái Hồi giáo Sufism được biết đến tại địa phương với tên gọi Tijaniyah, trong đó kết hợp với một số yếu tố tôn giáo châu Phi bản địa. Một số ít người Hồi giáo của đất nước theo các giáo phái chính thống được liên kết với Ả Rập Xê Út đa số họ thuộc dòng Salafi của Hồi giáo Sunni.

Công giáo La Mã là giáo phái Kitô giáo lớn nhất trong cả nước. Có khoảng 900.000 người Công giáo La Mã ở Tchad - chỉ dưới 10% tổng dân số. Đất nước được chia thành bảy giáo phận và một giáo phận Tông Tòa. Giáo hội Công giáo La Mã tại Chad là một phần của Giáo hội Công giáo Rôma, dưới sự lãnh đạo tinh thần của Giáo hoànggiáo triều Rôma. Sứ thần Tòa Thánh tại Tchad hiện nay là Tổng giám mục Phêrô Nguyễn Văn Tốt một người Việt Nam, được bổ nhiệm ngày 25 tháng 8 năm 2005.

Tin Lành được du nhập vào miền Nam Cộng hòa Tchad trong những năm 1920. Những nhà truyền giáo người Mỹ thuộc giáo pháo Baptist là người đầu tiên đưa đạo Tin Lành đến nước này, tiếp sau đó là các nhà truyền giáo của các giáo phái và các dân tộc khác. Năm 1980, sau nửa thế kỷ truyền giáo, Tin Lành ở miền nam Tchad có khoảng 80.000 tín hữu. Hiện nay, có 14% người dân nước này theo đạo Tin Lành.

Mặc dù Đức tin Bahá'í đến Tchad vào năm 1960 nhưng các thành viên của tôn giáo này đã có mặt ở nước này từ năm 1953. Hội tinh thần quốc gia Bahá'í được thành lập năm 1971.[6] qua nhiều thập kỷ phát triển thành công đạo Bahá'í đã trở thành tôn giáo lớn thứ ba ở Tchad với hơn 80.000 thành viên vào năm 2000.[7]

Văn hóa[sửa | sửa mã nguồn]

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]

Tchad bắt đầu khai thác dầu mỏ từ năm 2003. Mức sản xuất là khoảng 160.000-170.000 thùng dầu thô/ngày.

Ghi chú[sửa | sửa mã nguồn]

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ http://www.mofa.gov.vn/vi/cn_vakv/
  2. ^ Lỗi chú thích: Thẻ <ref> sai; không có nội dung trong thẻ ref có tên circonscritions
  3. ^ "Chad". United Nations Commission on Human Rights.
  4. ^ "Chad",Encyclopædia Britannica.
  5. ^ "Chad", International Religious Freedom Report 2006.
  6. ^ http://www.bci.org/bahaistudies/courses/light/time-line-bahai.htm
  7. ^ http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=122

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]