Hoàng quý phi

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Lệnh Ý Hoàng quý phi Ngụy Giai thị - sinh mẫu của Gia Khánh Đế.
Trương Như Thị Tịnh - Hoàng quý phi của Khải Định.

Hoàng quý phi (Chữ Hán: 皇貴妃; Tiếng Anh: Imperial Noble Consorts) là một cấp bậc, danh phận của Phi tần trong Hậu cung của Hoàng đế.

Tước vị Hoàng quý phi thường xếp sau Hoàng hậu và đứng đầu các phi tần trong Hậu cung, đôi khi còn là tên gọi chính thất của Hoàng đế như truyền thống nhà Nguyễn, đế quốc Đại Nam.

Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]

Nguồn gốc[sửa | sửa mã nguồn]

Năm 1457, Minh Đại Tông sách lập sủng phi Đường thị làm Hoàng quý phi, nhưng sau khi Minh Anh Tông đoạt lại ngôi, thân phận của Đường thị không được công nhận.

Thời Minh Hiến Tông, Vạn Trinh Nhi đắc sủng, được lập làm Hoàng quý phi, trở thành Hoàng quý phi đầu tiên trong lịch sử. Ông ban phong hiệu Hoàng (皇) lên chức vụ của Vạn thị lúc đó là Quý phi (貴妃), trở thành Hoàng quý phi. Từ đó, nhà Minh đều lấy Hoàng quý phi là phong hiệu cao quý nhất của các Phi tần.

Vai trò[sửa | sửa mã nguồn]

Trong Hậu Cung, Hoàng quý phi là phi tần địa vị tôn quý cao nhất, gần với Hoàng hậu nhất, có quyền quản lý các sự kiện trong Hậu cung và đứng đầu các Phi tần. Chức danh này thường được ví như một Thứ hậu (次后).

Thanh triều hậu cung chỉ tại vị một Hoàng hậu và một Hoàng quý phi. Hoàng hậu chính thất qua đời thường hậu cung sẽ do Hoàng quý phi tiếp quản, hoặc cũng sẽ được phong thành Hoàng hậu. Ngoài ra, theo điển chế nhà Thanh thì Hoàng quý phi còn được mặc áo màu vàng, loại màu mà trước đó chỉ Hoàng thái hậu, Hoàng đếHoàng hậu có thể mặc.

triều đại Nhà Nguyễn Việt Nam có một truyền thống từ thời Minh Mạng, xem Hoàng quý phi như là chính thất của Hoàng đế, sau khi qua đời sẽ được truy phong thành Hoàng hậu; khi mà các hoàng đế nhà Nguyễn thấy việc lập ngôi Hoàng hậu là không cần thiết.

Một số vị Hoàng quý phi nổi tiếng[sửa | sửa mã nguồn]

Nhà Minh[sửa | sửa mã nguồn]

  1. Vạn Trinh Nhi (萬貞兒; 1428 - 1487): Hoàng quý phi đầu tiên trong lịch sử, được Minh Hiến Tông vô vàn sủng ái dù hơn Hiến Tông 19 tuổi. Nổi tiếng tàn độc, hãm hại long thai và nhiều phi tần khác của Hiến Tông.

Nhà Thanh[sửa | sửa mã nguồn]

  1. Đổng Ngạc hoàng quý phi (董鄂皇貴妃; 1639 - 23 tháng 9 năm 1660): Hoàng quý phi đầu tiên của triều Thanh, rất được sủng ái. Sau khi qua đời được Thuận Trị truy phong Hiếu Hiến Đoan Kính hoàng hậu dù đương kim hoàng hậu Bát Nhĩ Tế Cát Đặc thị vẫn đang tại vị.
  1. Đôn Túc hoàng quý phi Niên thị (敦肅皇貴妃年氏; ?-1725): em gái của Đại tướng quân Niên Canh Nghiêu, công thần giúp Ung Chính lên ngôi.
  1. Hoà Dụ Hoàng quý phi Lưu Giai thị (和裕皇贵妃刘佳氏; 9 tháng 1 năm 1761 - 27 tháng 4 năm 1834).
  1. Trang Thuận hoàng quý phi Ô Nhã thị (莊順皇貴妃烏雅氏; 1822 - 1866): bà nội của Quang Tự hoàng đế và chắt của bà là Phổ Nghi (cha là Tải Phong), vị vua cuối cùng của nhà Thanh.
  2. Hiếu Tĩnh hoàng quý phi Bát Nhĩ Tề Cát Đặc thị (孝静皇貴妃博爾濟吉特;19 tháng 6 năm 1812 - 21 tháng 8 năm 1855): phi tần duy nhất của nhà Thanh được phong Hoàng thái hậu dù không sinh ra tân đế, cũng chưa từng làm hoàng hậu.
  1. Trang Tĩnh Hoàng quý phi Tha Tha Lạp thị (莊靜皇貴妃他他拉氏; 1837 - 1890).
  1. Thục Thận Hoàng quý phi Phú Sát thị (淑慎皇贵妃富察氏; 24 tháng 12 năm 1859 - 13 tháng 4 năm 1904).
  1. Ôn Tĩnh hoàng quý phi Tha Tha Lạp thị (溫靖皇貴妃他他拉氏; 15 tháng 1 năm 1873 – 23 tháng 12 năm 1924).

Nhà Nguyễn[sửa | sửa mã nguồn]

Tất cả các vị Hoàng quý phi là chính thất của Hoàng đế, được truy phong Hoàng hậu sau khi qua đời. Duy chỉ có chính thất của Duy Tân hoàng đế là Mai Thị Vàng do Duy Tân bị lưu đày, bà vẫn giữ tước vị và không được truy phong.

Ngoài ra, Hoàng quý phi Trương Như Thị Tịnh tuy không chính thức nhưng được Khải Định tôn phong từ xa, và khi chết không được truy phong Hoàng hậu.

Nhà Triều Tiên[sửa | sửa mã nguồn]

Triều Tiên là một Vương quốc vì Nhà vua Triều Tiên chỉ xưng Vương. Năm 1897, Vua Triều Tiên Cao Tông xưng Hoàng đế, chính thất của nhà vua từ Vương phi trở thành Hoàng hậu, Nhất phẩm hậu cung từ Chính nhất phẩm Tần thành Hoàng quý phi.

Triều đại này chỉ có duy nhất một vị Hoàng quý phi: Thuần Hiến Hoàng Quý phi Nghiêm thị (純獻皇貴妃嚴氏; 순헌황귀비 엄씨; 5 tháng 1, 1854 – 20 tháng 7 năm 1911), con gái của Nghiêm Trấn Tam (엄진삼, Eom Jin-sam).

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]