Khyan

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Buớc tưới chuyển hướng Bước tới tìm kiếm

Seuserenre Khyan là một pharaon người Hyksos của Vương triều thứ 15 trong lịch sử Ai Cập cổ đại. Vương triều thứ 15Hạ Ai Cập liên tục nổ ra những cuộc chiến tranh với Vương triều thứ 16Vương triều thứ 17Thượng Ai Cập để tranh giành quyền lực.

Tên của ông nghĩa là "Người được thần Ra ban sức mạnh"[1].

Chứng thực[sửa | sửa mã nguồn]

Nhiều con ấn có khắc tên ông được tìm thấy tại vùng KnossosHattusha cho ta thấy được mối quan hệ ngoại giao giữa Ai Cập với CreteHittite. Một con ấn hình nhân sư cũng cho thấy mối giao bang giữa Ai Cập với vương quốc Babylon.

Những tàn tích còn sót lại của một cung điện tại Avaris có mang nhiều dấu ấn của Khyan, đó có thể là nơi ông ngự trị[2].

Trị vì[sửa | sửa mã nguồn]

Sử gia Hy Lạp Josephus cho rằng Khyan cai trị sau pharaon Apepi. Tuy nhiên, Manetho lại xếp Khyan đứng sau Yaqub-Har. Người ta nhận thấy những kỷ vật hình bọ hung của Khyan có kiểu dáng tương tự với của Yaqub-Har, mặc dù người ta vẫn chưa rõ Yaqub-Har là vua của Vương triều thứ 14 hay 15. Vì vậy, có lẽ Khyan là một trong những vị vua đầu tiên của Vương triều thứ 15.

Nhiều dấu ấn của Khyan được phát hiện tại Edfu có liên quan nhiều đến vua Sobekhotep IV, nên có thể cả 2 đã cai trị vào cùng một thời điểm, theo Moeller và Marouard[3]. Robert Porter lại phản bác quan điểm này, người cho rằng Khyan đã trị vì một thời gian dài sau Sobekhotep IV[4].

Một tấm bia của vị hoàng tử tên Yanassi, người nhận mình là "Con cả của nhà vua" được tìm thấy tại Avaris. Trên bia có khắc tên riêng lẫn tên ngai của Khyan. Vì thế Yanassi được cho là một người con của ông[5][6].

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Khiyan Titulary Archived
  2. ^ M. Bietak: A Hyksos Palace at Avaris, In: Egyptian Archaeology 38 Spring 2011, S. 38-41
  3. ^ N. Moeller, G. Marouard, N. Ayers: Discussion of Late Middle Kingdom and Early Second Intermediate Period History and Chronology in Relation to the Khayan Sealings from Tell Edfu, in: Ägypten und Levante XXI (2011), tr.87-121 PDF
  4. ^ Robert M. Porter: The Second Intermediate Period according to Edfu, Goettinger Mizsellen 239 (2013), tr. 75-80
  5. ^ Manfred Bietak, MDAIK 37, tr.63-71
  6. ^ K.S.B. Ryholt: The Political Situation in Egypt during the Second Intermediate Period, c.1800–1550 BC, Carsten Niebuhr Institute Publications, vol. 20. Copenhagen: Museum Tusculanum Press, 1997, tr.256