Hiếu Thành Nhân Hoàng hậu

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Hiếu Thành Nhân hoàng hậu
孝誠仁皇后
Khang Hi Đế Hoàng hậu
Empress XiaoCheng.JPG
Hoàng hậu Đại Thanh
Tại vị 16651674
Tiền nhiệm Hiếu Huệ Chương Hoàng hậu
Kế nhiệm Hiếu Chiêu Nhân Hoàng hậu
Thông tin chung
Phối ngẫu Thanh Thánh Tổ
Khang Hi hoàng đế
Hậu duệ Thừa Hỗ
Dận Nhưng
Thụy hiệu Hiếu Thành Cung Túc Chánh Huệ An Hòa Thục Ý Khác Mẫn Lệ Thiên Tương Thánh Nhân hoàng hậu
(孝誠恭肅正惠安和淑懿恪敏儷天襄聖仁皇后)
Hoàng tộc Hách Xá Lý (nguyên tộc)
Ái Tân Giác La (hoàng thất)
Thân phụ Hách Xá Lý Cát Bố Lạt
Sinh 3 tháng 2, 1653(1653-02-03)
Mất 6 tháng 6, 1674 (21 tuổi)
Bắc Kinh, Trung Quốc

Hiếu Thành Nhân hoàng hậu (chữ Hán: 孝誠仁皇后, Mãn Châu: hiyoošungga unenggi gosin hūwangheo; 3 tháng 2 năm 16536 tháng 6 năm 1674), là hoàng hậu đầu tiên của Thanh Thánh Tổ Khang Hi Đế, mẹ đẻ của Phế thái tử Dận Nhưng.

Thân thế[sửa | sửa mã nguồn]

Hiếu Thành hoàng hậu Hách Xá Lý thị.

Hoàng hậu thuộc gia tộc Hách Xá Lý thị, thuộc Mãn quân Tương Hoàng Kỳ. Tổ tiên là người Cáp Đạt bộ tộc, về sau khi Thanh Thái Tổ Nỗ Nhĩ Cáp Xích tiêu diệt Cáp Đạt, gia tộc bà đem gia quyến quy phụ, đời đời chịu ơn.

Tằng tổ phụ Thạc Sắc (硕色), cùng em trai Hi Phúc (希福) vào thời Thanh Thái Tổ Nỗ Nhĩ Cáp Xích do thông hiễu Mãn-Mông-Hán nên bổ làm Văn Học quán, giữ chức Ba Khắc Thập (巴克什), một kiểu chức vụ thời đầu Thanh ý chỉ một người giỏi Hán-Mông-Mãn văn. Hi Phúc về sau thăng Hoằng Văn viện Đại học sĩ, Nhị đẳng Giáp Lạt chương kinh (二等甲喇章京). Nội tổ phụ là Sách Ni (索尼), thời kỳ đầu nhập Nhị đẳng Thị vệ, sau đó thăng làm Khải tâm lang bộ Lại, lại thăng Tam đẳng Giáp Lạt chương kinh (三等甲喇章京). Khi Thanh Thái Tông băng, Duệ thân vương Đa Nhĩ Cổn triệu Sách Ni bàn việc, cuối cùng chọn lập Thuận Trị Đế. Một thời gian bị điều chức, đến khi Thuận Trị Đế thân chính thì Sách Ni được triệu về, tiến Nhất đẳng Bá thừa kế, lại thăng Nội đại thần, kiêm Thảo luận chính sự Đại thần, Nội Vụ phủ Tổng quản.

Thuận Trị Đế băng, Sách Ni như vậy là một trong bốn đại thần phụ chính, cùng Tô Khắc Xa Cáp, Át Tất LongNgao Bái, tận lực phò tá 8 tuổi đăng cơ Khang Hi Đế. Phụ thân bà là Cát Bố Lạt, là con trưởng của Sách Ni, giữ chức Thị vệ Nội đại thần. Một thúc phụ của bà là Sách Ngạch Đồ, đương khi làm Thị vệ, dần cất nhắc Thị lang bộ Lại. Ngoài ra, cô cô của bà Hách Xá Lý thị gả cho Anh thân vương Nhạc Nhạc làm Kế phúc tấn, sinh ra anh em Mã Nhĩ Hồn.

Trong nhà bà có anh trưởng Trường Thái (长泰), Luân Bố (纶布). Tuy không rõ mẹ bà là ai nhưng theo ghi nhận thì bà là con vợ lẽ, có thể 2 em gái bà cũng là như vậy. Hai em gái bà, một về sau thành Bình phi của Khang Hi Đế, một thì gả cho Pháp Khách (法喀) làm Kế thê, đây là con trai út của Át Tất Long.

Gia tộc hiển hách, nhiều đời lương thần, Hách Xá Lý thị như vậy chưa đến 10 tuổi hiển nhiên đã lọt vào mắt Hiếu Trang Thái hậu. Vào lúc ấy, Ngao Bái thế lực ngày càng mạnh, Át Tất Long lập trường không vững, ý muốn ngả theo, chỉ còn có Tô Khắc Xa Cáp cùng Sách Ni là tuổi trẻ Khang Hi Đế có thể dựa vào. Trong đó, gia tộc Hách Xá Lý căn cơ từ thưở quốc sơ, Sách Ni lại là tam triều lão thần, đứng đầu Tứ trụ đại thần, như vậy có thể thấy rõ vì sao Thái hậu quyết định chọn Hách Xá Lý thị làm Hoàng hậu cho Khang Hi Đế.

Hoàng hậu tuyển chọn[sửa | sửa mã nguồn]

Khi Khang Hi Đế đến tuổi tầm 12 tuổi, Tứ trụ đại thần và triều đình tiến hành cân nhắc xem người được chọn làm Hoàng hậu cho Khang Hi Đế. Trong đó, có con gái của Ngao Bái, con gái của Át Tất Long cùng cháu gái của Sách Ni là dự tuyển hàng đầu. Tuyển ai làm Hoàng hậu, thì tất nhiên gia tộc của Hoàng hậu cũng sẽ theo đó lớn mạnh. Ngao Bái cuồng vọng lúc đó không ai không biết, Hiếu Trang Thái hậu đem con gái ông ta loại ngay từ sớm. Át Tất Long là một người gió chiều nào theo chiều nấy, bỏ mặc thì không thể, nhưng không thể hoàn toàn dựa vào, nên Nữu Hỗ Lộc thị nhập cung với vị trí Phi tần, còn Hách Xá Lý thị cháu gái Sách Ni được định thành Hoàng hậu.

Biết được, Ngao Bái tức giận. Ông nhiều lần uy hiếp nạt nộ, vì Hách Xá Lý thị vốn là thứ xuất, sao có thể đem thứ xuất làm Hoàng hậu. Lời này của Ngao Bái không chỉ lăng nhục cháu gái Sách Ni, mà còn lăng nhục cả Khang Hi Đế vì Khang Hi Đế vốn là thứ xuất, mẹ đẻ là Hiếu Khang Chương hoàng hậu vốn là tần phi của Thuận Trị Đế.

Năm Khang Hi thứ 4 (1665), ngày 7 tháng 7, Hách Xá lý thị 11 tuổi chính thức được Khang Hi Đế cử hành lễ nạp thái. Sang ngày 8 tháng 9, tại Bắc Kinh cử hành Đại hôn điển lễ, là Hoàng hậu thứ 3 từ khi Đại Thanh nhập quan. Hách Xá Lý thị phong phong quang quang trở thành Hoàng hậu. Cùng lúc với con gái của đại thần phụ chính Át Tất Long - tức là Hiếu Chiêu Hoàng hậu sau này, thuộc bộ tộc danh giá Nữu Hỗ Lộc, lập làm Phi.

Khoảng 2 năm sau đại hôn (1667), Sách Ni bệnh mất, Tô Khắc Xa Kháp bị Ngao Bái vu hãm. Nhìn cảnh Ngao Bái ngày một cuồng vọng, tâm ý đoạt ngôi đã rõ khiến Khang Hi Đế rất lo ngại. Cuối cùng, Khang Hi Đế quyết định nghe theo thúc phụ của Hoàng hậu là Sách Ngạch Đồ, vây bắt Ngao Bái, triệt toàn bộ thế lực của y.

Hách Xá Lý hoàng hậu hiền lương thục đức, thống lĩnh Hậu cung, giúp Khang Hi Đế không ít việc chính sự, đối với Thái hoàng thái hậu muôn phần tôn kính, được Thái hoàng thái hậu và Thái hậu yêu thương. Dù khi tuyển làm Hoàng hậu hoàn toàn là mục đích chính trị, nhưng Hách Xá Lý thị chưa đến 16 tuổi lại có cử chỉ đoan trang, hết mực cung kính hiểu chuyện, bà giành hết được sự tín nhiệm của Khang Hi Đế một cách thuyết phục, và từ đó trở thành người vợ mà ông tâm niệm nhất.

Qua đời[sửa | sửa mã nguồn]

Năm Khang Hi thứ 9 (1670), ngày 4 tháng 1, Hách Xá Lý hoàng hậu sinh ra hoàng tử Thừa Hỗ (承祜), nhưng sang năm thứ 11 (1672) thì chết yểu. Ngày 3 tháng 5 năm Khang Hi thứ 12 (1674), Hách Xá Lý hoàng hậu sinh hạ Nhị hoàng tử Dận Nhưng rồi qua đời do băng huyết. Lúc đó, hoàng hậu chỉ độ vừa 21 tuổi. Hoàng hậu Hách Xá Lý thị qua đời, Khang Hi Đế đau buồn, đã truy thụy hiệu cho bà là Nhân Hiếu hoàng hậu (仁孝皇后), đưa tử cung bà đến Củng Hoa.

Hằng năm đến ngày kỵ, Khang Hi Đế đều đích thân đến mộ phần của bà mà viếng, đặc biệt dành trọn một ngày để ở bên lăng của bà. Sử sách chỉ rõ Khang Hi Đế nổi tiếng cần cù, giải quyết chính sự không lơi nhưng vẫn có thể bỏ ra cả ngày ở bên mộ bà để thăm, chứng tỏ tình cảm nồng hậu của ông đối với người vợ xấu số. Cái chết của bà đã tác động sâu sắc đến Thánh Tổ Khang Hi, ông ưu buồn quá độ, xin phép Thái hoàng thái hậu đặc cách, đem Hoàng nhị tử Dận Nhưng nuôi ở Càn Thanh cung, dồn toàn bộ niềm yêu thương lên đứa con này, thậm chí khi chưa đến 2 tuổi đã sắc phong làm Hoàng thái tử. Về sau, tuy Khang Hi Đế có lập Hiếu Chiêu Nhân hoàng hậu, Hiếu Ý Nhân hoàng hậu, cũng đều qua đời sớm, nhưng chưa hề thấy qua cách đối đãi nào như với Nhân Hiếu hoàng hậu.

Khang Hi năm thứ 61 (1722), Thanh Thế Tông Ung Chính Đế kế vị, truy thụy hiệu bà thành Nhân Hiếu Cung Túc Chính Huệ An Hòa Lệ Tương Thánh hoàng hậu (仁孝恭肅正惠安和儷天襄聖皇后). Sang năm đầu Ung Chính (1723), tháng 6, thấy thụy hiệu của Nhân Hiếu hoàng hậu có chữ trùng, và cũng chưa hợp lễ, Ung Chính Đế cải thụy hiệu cho bà thành Hiếu Thành Cung Túc Chính Huệ An Hòa Lệ Tương Thánh Nhân hoàng hậu (孝誠恭肅正惠安和儷天襄聖仁皇后).

Các đời Càn Long, Gia Khánh liên tiếp dâng tôn thụy cho các Tiên hoàng hậu, thụy hiệu đầy đủ của bà thành Hiếu Thành Cung Túc Chánh Huệ An Hòa Thục Ý Khác Mẫn Lệ Thiên Tương Thánh Nhân hoàng hậu (孝誠恭肅正惠安和淑懿恪敏儷天襄聖仁皇后).

Hậu duệ[sửa | sửa mã nguồn]

Hoàng hậu sinh hạ được 2 hoàng tử:

  1. Thừa Hỗ (承祜; 4 tháng 1 năm 1670 - 3 tháng 3 năm 1672), là hoàng tử thứ 2 trên thật tế của Khang Hi Đế, do chết yểu nên không xếp thứ tự. Khi sinh ra, Khang Hi Đế và Hoàng hậu khi đó vừa độ 17 tuổi, cặp vợ chồng trẻ thập phần yêu quý. Đáng tiếc khi được 3 tuổi, vào năm Khang Hi thứ 11, giờ Tỵ, vào mùa xuân thì chết non.
  2. Dận Nhưng (胤礽; 6 tháng 6 năm 1674 - 27 tháng 1 năm 1725), hoàng tử thứ 2 trên số đếm của Khang Hi Đế, vì sinh ông ra mà Hách Xá Lý hoàng hậu giá băng. Lập Thái tử, sau bị phế, thụy Lý Mật thân vương (理密亲王).

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  • Thanh sử cảo
  • Jonathan D. Spence. Emperor of China: Self Portrait of K'ang-Hsi. Pimlico, London, 1992.

Tước hiệu[sửa | sửa mã nguồn]

Hiếu Thành Nhân Hoàng hậu
Sinh: , 3 tháng 2, năm 1653 Mất: , 6 tháng 6, năm 1674
Tước hiệu Hoàng gia
Tiền nhiệm:
Hiếu Huệ Chương hoàng hậu
Hoàng hậu nhà Thanh
1665 – 1674
Kế nhiệm:
Hiếu Chiêu Nhân hoàng hậu