Janet Jackson

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Janet Jackson
Janet Jackson Tour 2011 (5548040182).jpg
Jackson trình diễn trong chuyến lưu diễn Number Ones, Up Close and Personal năm 2011
Sinh Janet Damita Jo Jackson
16 tháng 5, 1966 (50 tuổi)
Gary, Indiana, U.S.
Công việc
  • Ca sĩ
  • người viết lời bài hát
  • vũ công
  • diễn viên
  • nhà sản xuất âm nhạc
  • nhà sản xuất phim
  • nữ doanh nhân
  • nhà hoạt động từ thiện
  • nhà văn
Năm hoạt động 1973–hiện tại
Vợ (chồng) James DeBarge
(kết hôn  1984–1985) «start: (1984)–1985 (1985-end+1:)»"Hôn nhân: James DeBarge
đến Janet Jackson
"
Location:Bản mẫu:Placename/adr
(linkback://vi.wikipedia.org/wiki/Janet_Jackson)

René Elizondo, Jr.
(kết hôn  1991–2000) «start: (1991)–2000 (2000-end+1:)»"Hôn nhân: René Elizondo, Jr.
đến Janet Jackson
"
Location:Bản mẫu:Placename/adr
(linkback://vi.wikipedia.org/wiki/Janet_Jackson)

Wissam Al Mana (kết hôn  2012–nay) «start: (2012)»"Hôn nhân: Wissam Al Mana đến Janet Jackson" Location:Bản mẫu:Placename/adr (linkback://vi.wikipedia.org/wiki/Janet_Jackson)
Sự nghiệp âm nhạc
Thể loại
Nhạc cụ
  • Giọng hát
  • đàn phím
Hãng đĩa
Website
janetjackson.com

Janet Damita Jo Jackson (sinh ngày 16 tháng 5 năm 1966) là một nữ ca sĩ, người viết lời bài hát, vũ công và diễn viên người Mỹ. Được biết đến với một loạt các tác phẩm âm nhạc mang đậm tính sáng tạo, ý thức xã hội và khiêu khích tình dục, cũng như những đóng góp cho nghệ thuật biểu diễn, truyền hình và điện ảnh, cô được xem là một biểu tượng văn hóa nổi bật trong hơn 30 năm qua. Là con gái út của gia đình Jackson, cô bắt đầu sự nghiệp của mình với bộ phim truyền hình The Jacksons năm 1976 và tiếp tục và xuất hiện trong nhiều chương trình khác xuyên suốt thập niên 1970 và đầu thập niên 1980, bao gồm Good TimesFame.

Sau khi kí hợp đồng thu âm với hãng đĩa A&M, cô trở thành biểu tượng văn hoá pop với việc phát hành album phòng thu thứ ba Control (1986). Sự hợp tác giữa cô và bộ đôi nhà sản xuất thu âm Jimmy Jam & Terry Lewis đã kết hợp nhiều yếu tố khác nhau từ các thể loại rhythm and blues, funk, disco, rapnhạc công nghiệp, dẫn đến thành công đột phá của Jackson trong nền âm nhạc đại chúng. Bên cạnh đó, với sự đổi mới không ngừng nghỉ trong những bản thu âm, vũ đạo, video ca nhạc, và sự nổi tiếng trên sóng radio và MTV, cô đã được công nhận là một hình mẫu lý tưởng với những nội dung lời bài hát mang đậm chất ý thức xã hội của mình.

Năm 1991, cô kí kết hợp đồng thu âm đầu tiên trong số hai bản hợp đồng kỷ lục hàng triệu đô-la với hãng đĩa Virgin Records, giúp cô trở thành một trong những nghệ sĩ có thu nhập cao nhất trong ngành công nghiệp âm nhạc. Album đầu tiên của cô với hãng, Janet (1993), đánh dấu sự thay đổi hình ảnh của nữ ca sĩ như là một biểu tượng sex khi cô bắt đầu đề cập đến tình dục trong các tác phẩm âm nhạc của mình. Cùng năm đó, cô tham gia vào bộ phim đầu tiên mà cô thủ vai chính Poetic Justice; kể từ đó cô tiếp tục xuất hiện trong nhiều bộ phim điện ảnh. Đến cuối thập niên 1990, cô được mệnh danh là nghệ sĩ thu âm thành công thứ hai của thập kỷ. Đầu thập niên 2000, việc phát hành album phòng thu thứ bảy All for You (2001) đã giúp Jackson tiếp tục khẳng định vị thế đỉnh cao của mình trong ngành công nghiệp âm nhạc với buổi lễ tôn vinh những thành tựu của cô MTV Icon. Sau khi chia tay với Virgin, cô phát hành album phòng thu thứ mười Discipline (2008), album đầu tiên và duy nhất của cô với Island Records. Năm 2015, cô hợp tác với Rights Management BMG để thành lập hãng thu âm riêng của mình, Rhythm Nation và phát hành album đầu tiên sau 7 năm Unbreakable (2015).

Với hơn 100 triệu đĩa nhạc được tiêu thụ, cô được xếp hạng là một trong những nghệ sĩ bán chạy nhất trong lịch sử nền âm nhạc đương đại.[1][2][3] Cô đã tích lũy được một lọt các bài hát trứ danh, như "Nasty", "Rhythm Nation", "That's the Way Love Goes", "Together Again" và "All for You"; cô còn giữ kỷ lục là nghệ sĩ nữ có nhiều đĩa đơn liên tiếp lọt vào top 10 bảng xếp hạng Billboard Hot 100 nhất với 19 bài. Trong năm 2016, tạp chí Billboard xếp cô ở vị trí thứ 7 trong Top Nghệ sĩ của Hot 100 mọi thời đại,[4] trong khi vào năm 2010, Jackson xếp hạng 5 trong "Top 50 Nghệ sĩ R&B/Hip-Hop trong 25 năm qua". Ba trong số các album của cô đã xuất hiện trong Top 200 Album bán chạy nhất mọi thời đại của Billboard, bao gồm Control, Janet Jackson's Rhythm Nation 1814, and Janet.[5] Janet đã được liệt kê là Album R&B bán chạy nhất mọi thời đại của một nghệ sĩ nữ trong kỉ nguyên SoundScan.[6] Là một trong số những nghệ sĩ được trao nhiều giải thưởng nhất thế giới, những tác phẩm và thành tựu của cô đã tạo nên ảnh hưởng trong việc định hình và xác định lại phạm vi nền âm nhạc đại chúng. Cô cũng được trích dẫn là nguồn cảm hứng lớn cho nhiều nghệ sĩ đàn em khác.

Cuộc đời và sự nghiệp[sửa | sửa mã nguồn]

1966-1982: Thời thơ ấu và bắt đầu với truyền hình[sửa | sửa mã nguồn]

Janet Jackson (hàng cuối cùng) năm 1976 trên chương trình The Jacksons. Ảnh bởi CBS.

Janet Jackson được sinh ra tại Gary, Indiana. Cô là con út trong gia đình 10 người con của ông Joe Jackson và bà Katherine Esther (họ trước là Scurse).[7] Gia đình nhà Jackson thuộc tầng lớp hạ lưu, và họ sùng bái Nhân chứng Jehovah; Janet khẳng định rằng mặc dù cô được sinh trưởng trong một gia đình sùng bái Nhân chứng Jehovah, cuối cùng cô cũng dừng việc tổ chức những nghi lễ tôn giáo, và xem quan hệ giữa bà với Chúa là "một-với-một."[8] Khi bốn anh trai của Janet là Jackie, Tito, Jermaine, Marlon trong nhóm The Jackson 4 đang biểu diễn tại các câu lạc bộ đêm và các nhà hát, cô mới là một đứa trẻ biết đi. Tháng 3 năm 1969, The Jackson 4 kí kết hợp đồng với hãng đĩa Motown và có được những thành công đầu tiên. Sự thành công này đã giúp cho gia đình Jackson chuyển đến một khu phố tại Encico (Los Angeles) năm 1971, và nơi họ ở là một khu biệt thự mang tên Hayvenhurst.[7] Mặc dù được sinh ra trong một gia đình toàn những nhạc sĩ chuyên nghiệp nhưng Janet lại không có hứng thú gì làm trong ngành giải trí. Cô lại muốn trở thành một người đua ngựa. Mặc dù vậy, cha của Janet đã sắp xếp kế hoạch để cho Janet có khát vọng vào ngành giải trí.[7]

Năm 1973, khi mới 7 tuổi, Janet xuất hiện trên sân khấu tại Dải Las Vegas cùng với các anh chị ruột của mình tại Sòng bạc MGM.[7] Theo Jane Cornwell thì cha Joseph của cô đã ra lệnh cho cô không được gọi ông ấy là "cha" kể từ khi ông ấy trở thành quản lý của con gái mình mà gọi bằng tên của ông ấy, "Joseph."[7] Sau đó, Janet bắt đầu khởi nghiệp với vai trò là diễn viên trên chương trình truyền hình The Jacksons năm 1976 bởi hãng thông tấn CBS với các anh chị em là Tito, Rebbie, Randy, Michael, Marlon, La ToyaJackie.[7] Năm 1977, cô được nhà sản xuất Norman Lear chọn để đóng vai Penny trong chương trình hài kịch tình huống (sitcom) Good Times.[7] Năm 1978, bản thu âm đầu tiên của Janet, "Long Song for Kids", một bản song ca với anh trai Randy, được phát hành dưới dạng mặt B của đĩa đơn đầu tay "How Can I Be Sure" của Randy.[9] Từ năm 1979 đến 1980, cô xuất hiện trong A New Kid of Family, thủ vai Jojo Ashton và sau đó, từ 1981 đến 1982, cô thủ vai Charlene Dupray trong Diff'rent Strokes.[7] Janet cũng thủ vai Cleo Hewitt trong mùa thứ tư của chương trình truyền hình Fame, mặc dù sau này cô đã nói rằng đó không phải là một phần của dự án mình tham gia.[10][11] Trong thời gian này, mẫu tóc và bông tai của Janet được các cô gái vị thành niên người da đen bắt chước, và cô trở thành một hình tượng cho các thanh niên da đen khi ngành công nghiệp truyền hình của người da đen áp đảo người da trắng.[12]

1982-1985: Bắt đầu sự nghiệp âm nhạc[sửa | sửa mã nguồn]

Mặc dù Janet Jackson lúc đầu không muốn tham gia vào âm nhạc nhưng bà vẫn đồng ý tham gia vào các buổi thu âm cùng với gia đình. Khi còn là một cô gái 16 tuổi, Janet đã kí kết hợp đồng với hãng đĩa A&M.[7] Album phòng thu đầu tay của cô, Janet Jackson được sản xuất bởi các ca sĩ nhạc soul Angela Winbush, René Moore và Leon F. Sylvers II. Album được phát hành năm 1982 và mọi việc sản xuất đều được giám sát bởi cha của bà.[7] Về mặt thương mại, album là một thất bại khi chỉ đạt vị trí thứ 63 tại Mỹ.[13] Tất cả bốn đĩa đơn trích từ album là "Young Love", "Come Give Me Your Love", "Say You Do" và "Don't Mess Up This Good Thing" đều không thành công trên thị trường âm nhạc. Album phòng thu thứ hai của Janet mang tên Dream Street được phát hành vào hai năm sau. Cha của cô đã nhờ các anh trai trợ giúp trong việc sản xuất album: Marlon là đồng tác giả của hai ca khúc trong album; còn Tito, Jackie và Michael trợ giúp trong việc hát nền. Cũng như album đầu tiên, Dream Street là một thất bại trong thương mại, với doanh số thấp hơn nhiều album trước.[14]

1986-1992: Những thành công ban đầu[sửa | sửa mã nguồn]

Sau khi phát hành album Dream Street, Janet quyết định tự đi theo con đường riêng của mình mà không tiếp tục hợp tác với gia đình. Cô đã nói rằng, "Tôi chỉ muốn đi ra khỏi nhà, thoát khỏi sự kiểm soát của cha tôi, và nói với ông ta rằng tôi không muốn làm việc với ông ta nữa."[7] Giám đốc điều hành John McClain của hãng đĩa A&M đã thuê hai nhà sản xuất Jimmy Jam và Terry Lewis để trợ giúp cho Janet. Chỉ trong sáu tuần, Janet, Jimmy và Terry đã hoàn thành album Control.[15] Được phát hành vào tháng hai năm 1986, Control là một thành công thương mại, đạt vị trí quán quân trên bảng xếp hạng Billboard 200 và tiêu thụ được hơn 200.000 bản trong tuần đầu tiên tại Mỹ.[14][16] Album đạt chứng nhận năm lần đĩa bạch kim bởi Hiệp hội Công nghiệp ghi âm Hoa Kỳ và tiêu thụ được hơn 14 triệu bản trên toàn thế giới.[17][18] Năm đĩa đơn trích từ album, "What Have You Done for Me Lately", "Nasty", "When I Think of You", "Control" và "Let's Wait Awhile" đều lọt vào tốp năm bảng xếp hạng Billboard Hot 100.[19] Trong đó, "When I Think of You" là đĩa đơn đầu tiên của Janet quán quân bảng xếp hạng này.[19] Đĩa đơn thứ sáu mang tên "The Pleasure Principle" lọt vào tốp 20 của Billboard Hot 100.[19] Control đã mang về cho Janet bốn giải Âm nhạc Mỹ trên 12 đề cử, một kỷ lục mà hiện nay chưa ai phá vỡ được.[20][21] Ngoài ra album cũng được đề cử một giải Grammy ở hạng mục "Album của năm tại giải Grammy 1987.[22]

Vào tháng 9 năm 1989, Janet phát hành album phòng thu thứ tư của cô mang tên Janet Jackson's Rhythm Nation 1814. Mặc dù hãng A&M mong muốn một album tương tự như Control, nhưng Janet đã cố tạo ra một album chứa đựng nội dung về những bất công trong xã hội.[23] Album tiếp tục là một thành công thương mại, đạt vị trí quán quân trên Billboard 200, được chứng nhận sáu lần đĩa bạch kim bởi Hiệp hội Công nghiệp ghi âm Hoa Kỳ và tiêu thụ hơn 14 triệu bản trên toàn thế giới.[14][17][18] "Miss You Much", "Escapade", "Black Cat" và "Love Will Never Do (Without You)" đã giúp album đạt kỷ lục có các đĩa đơn quán quân Billboard Hot 100 trong ba năm dương lịch liên tiếp trong những năm 1989, 1990 và 1991.[24][25] Video âm nhạc cho "Rhythm Nation" đã chiến thắng một giải Grammy ở hạng mục "Video âm nhạc hình thái dài xuất sắc nhất" năm 1989.[26] Tạp chí âm nhạc Billboard nêu tên Janet Jackson's Rhythm Nation 1814 là album bán chạy nhất của năm 1990 và đã giành được 15 giải âm nhạc Billboard.[27][28] Chuyến lưu diễn Rhythm Nation 1814 trở thành chuyến lưu diễn đầu tiên của một nghệ sĩ thành công nhất mọi thời đại.[29] Cô cũng thành lập "Học bổng Rhythm Nation" với tư cách là một liên doanh với Quỹ học bổng cho người da đen và đã kiếm được nửa triệu đô la Mỹ cho ngành giáo dục.[30][31] Trong thời gian này, sự thành công của Janet đã giúp cô trở thành một biểu tượng văn hóa, ngang hàng với anh trai Michael JacksonMadonna.[32][33]

1992-1999: Sự nghiệp lên tới đỉnh cao[sửa | sửa mã nguồn]

Janet trong video That's the Way The Love Goes.

Năm 1992, Janet kí hợp đồng với hãng Virgin Records. Đây là một sự kiện truyền thông lớn. Bản hợp đồng trị giá 40 triệu đôla của cô với hãng này đã trở thành một trong những bản hợp đồng thu âm có giá trị lớn nhất trong lịch sử. Album có tên gọi janet. hay janet period là tổng hợp của các thể loại âm nhạc từ pop tới rock, từ dance đến funk và thậm chí là cả opera.

janet. trở thành album đầu tiên của kỉ nguyên Nielsen SoundScan tại Mỹ với vị trí số 1. Không chỉ có thế nó còn chiếm ngôi vị quán quân tại 22 quốc gia, bán được 20 triệu bản, trở thành một trong những album bán chạy nhất mọi thời đại và giành một số giải thưởng danh tiếng trong đó có một giải Grammy.

Sau những thành công nhất định để lại dấu ấn khó phai, cô tạm ngừng công việc ca hát một vài năm. Khi trở lại sân khấu âm nhạc, khán giả được chứng kiến một sự bất ngờ thú vị khi cô hợp tác với anh trai là ông hoàng nhạc Pop Michael Jackson trong ca khúc Scream năm 1995. Tháng 10 năm đó, cô cho ra đời bộ sưu tập trọn gói các ca khúc thành công của mình mang tên Design of a Decade 1986/1996.

Năm 1996, Janet lại tiếp tục kí với hãng Virgin một hợp đồng trị giá 80 triệu đôla. Điều này đem về cho cô danh hiệu một trong những nữ nghệ sĩ được trả cát-xê cao nhất mọi thời đại. Cũng trong thời gian này, cô tập trung vào sáng tác một album nữa, album thứ 6. The Velvet Rope ra đời với các ca khúc như "Got 'Til It's Gone". Janet trở lại với một hình ảnh mới, một giọng ca mới và một hình xăm mới. Cuối năm 1999, tạp chí Billboard xếp Jackson là nghệ sĩ thành công thứ hai của thập niên 90 sau Mariah Carey.

2000-2003: Sự trở lại thành công ngoài mong đợi[sửa | sửa mã nguồn]

All for You, album thứ 7 của Janet cũng mang lại cho cô thành công không tưởng, khẳng định lại một lần nữa vị thế ngôi sao của cô trên thị trường âm nhạc nói chung. Bán được hơn 605.000 bản tại Mỹ trong tuần đầu ra mắt và tổng cộng là hơn 3 triệu bản, album này hoành hành trên bảng xếp hạng Billboard. Cuối năm 2003, Jackson giành giải Grammy lần thứ 5. Năm 2002, Janet bắt đầu mối quan hệ với nhà sản xuất nhạc Jermaine Dupri.

Tháng 4 năm 2004, cô phát hành album studio thứ 8 có tên gọi Damita Jo. Damita Jo bán được gần 2 triệu bản trên toàn thế giới và nhận được đề cử của một số giải thưởng danh tiếng như giải Âm nhạc Mỹ, giải Billboard, giải Source Music, giải BET Music và giải Grammy trong đó có hạng mục Album R&B của năm.

Sự cố trang phục[sửa | sửa mã nguồn]

Sự cố hở ngực của Janet Jackson

Trong khi chương trình Super Bowl XXXVIII ngày 1 tháng 2 năm 2004 diễn ra được một nửa, Jackson trình diễn với Justin Timberlake trước hàng trăm triệu khán giả, một sự cố vô tình xảy ra. Timberlake vô ý xé rách lớp áo bên ngực phải của Janet khiến khán giả được một phen bất ngờ.Timberlake gọi đó là "sự cố trang phục" còn Janet nhanh chóng xin lỗi khán giả mặc dù sau đó trong một cuộc phỏng vấn cô cho biết cô thấy hối hận vì đã xin lỗi.

2006-nay: 20 Y.O[sửa | sửa mã nguồn]

Janet phát hành album thứ 9 vào ngày 26 tháng 9 năm 2006. Tác phẩm này đứng vị trí thứ 2 trên bảng xếp hạng Billboard 200 và bán được 296.873 bản trong tuần đầu ra mắt. Jermaine Dupri, một trong những nhà sản xuất chính, nói album mới sẽ được lấy tên là "20 Years Old". Janet chính thức thay đổi tên của album thành 20 Y.O. dựa trên gợi ý của một người hâm mộ. 20 Y.O đã chấm dứt hợp đồng của Janet với hãng Virgin Records. Janet cho biết cô có ý định thực hiện một chuyến lưu diễn trong vòng vài năm sắp tới. Vì doanh số bán ra của album thấp, Jermaine Dupri, người đứng đầu hãng Virgin Records, bị yêu cầu phải rời khỏi công ty của chính mình. Tin đồn lan nhanh nhưng vẫn chưa có thông tin chính thức từ Dupri.

Danh sách đĩa nhạc[sửa | sửa mã nguồn]

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ “Janet Jackson's Greatest Hits Celebrated on NUMBER ONES”. PR Newswire. 13 tháng 10 năm 2009. Truy cập ngày 20 tháng 7 năm 2016. 
  2. ^ “Janet Jackson Blames Dr. Conrad Murray for Michael's Death”. ABC News. 16 tháng 11 năm 2009. Truy cập ngày 20 tháng 7 năm 2016. 
  3. ^ “Janet Jackson talks about life after Michael”. Daily Mirror. 27 tháng 1 năm 2012. Truy cập ngày 20 tháng 7 năm 2016. 
  4. ^ http://www.billboard.com/charts/greatest-hot-100-artists
  5. ^ http://www.billboard.com/charts/greatest-billboard-200-albums
  6. ^ https://www.yahoo.com/music/bp/week-ending-july-2-2012-albums-keeping-adam-152652331.html
  7. ^ a ă â b c d đ e ê g h Cornwell, Jane (2002). Janet Jackson. Carlton Books. Trang 2, 10, 14. ISBN 1-84222-464-6
  8. ^ Norment, Lynn (Tháng 11 năm 2001). "Janet: On Her Sexuality, Spirituality, Failed Marriages, and Lessons Learned", Jet 57 (1): 104. ISSN 0012-9011.
  9. ^ "Randy Jackson - How Can I Be Sure". Discogs. Truy cập tháng 1 năm 2013.
  10. ^ Fox, Norman. "Indian Summer". TV.com. Truy cập tháng 1 năm 2013.
  11. ^ aunders, Michael (1996-10-03), "The 3 Divas Janet Jackson turns her focus inward", The Boston Globe: D13
  12. ^ Jessie Carney Smith (2010), Encyclopedia of African American Popular Culture, ABC-CLIO, trang 738, 739, ISBN 9780313357978
  13. ^ "Janet Jackson - Janet Jackson". AllMusic. Truy cập tháng 1 năm 2013.
  14. ^ a ă â "Janet Jackson - Music Biography". AllMusic. Truy cập tháng 1 năm 2013.
  15. ^ Gaar, Gillian G. (2002), She's a rebel: the history of women in rock & roll, Seal Press, trang 323–325, ISBN 1-58005-078-6.
  16. ^ Janet Jackson's Control. Spin. Truy cập tháng 1 năm 2013.
  17. ^ a ă Janet Jackson's Greatest Hits Celebrated on Number One. Universal Music Enterprise. Truy cập tháng 1 năm 2013.
  18. ^ a ă "Gold & Platinum Database - Janet Jackson". RIAA. Truy cập tháng 1 năm 2013.
  19. ^ a ă â "Janet Jackson Chart History: Hot 100". Billboard (Prometheus Global Media). Truy cập tháng 1 năm 2013.
  20. ^ Smith, Kathleen (1987-01-26), "American Music Awards tonight to honor Presley posthumously", St. Petersburg Times: 7.D
  21. ^ "Travis tops music award winners", Houston Chronicle: 1, 1988-01-26, ISSN 1074-7109
  22. ^ Hamlin, Jesse (2 tháng 5 năm 1987), "Graced With a Grammy / Paul Simon wins award for top album", San Francisco Chronicle: 48
  23. ^ Strong, Martin (2004), The Great Rock Discography: Complete Discographies Listing Every Track, Canongate U.S., trang 749, ISBN 1-84195-615-5
  24. ^ "Janet Jackson - Rhythm Nation 1814". Truy cập tháng 1 năm 2013.
  25. ^ Dowell, Dowell; Kim Jones (2006), Heritage Signature Entertainment Memorabilia Auction #622, Heritage Capital Corporation, trang 139, ISBN 1-59967-036-4
  26. ^ "Grammy Awards Winner - Janet Jackson". Grammy.com. Truy cập 28 tháng 1 năm 2013.
  27. ^ Macdonald, Patrick (28 tháng 12, 1990), "Ringing In 1991: Northwest Top 10 Video Count-Down", The Seattle Times: 8
  28. ^ Anderson, Susan (28 tháng 11, 1990), "Chronicle", The New York Times: 7, ISBN 0-8118-6207-0, ISSN 0362-4331
  29. ^ Jaynes, Gerald David (2005), Encyclopedia of African American Society, SAGE Publications, trang 565, ISBN 0-7619-2764-6
  30. ^ "Janet Jackson Ends 'Rhythm Nation' Tour, Donates over $1/2 Million to Fund Education Projects", Jet 79 (13): 56, 1991-01-14, ISSN 0021-5996
  31. ^ "Janet Combines Talent and Appeal for UNCF", Los Angeles Sentinel: B–3, 1994-03-03, ISSN 0890-4340
  32. ^ Kramarae, Cheris; Dale Spender (2000), Routledge International Encyclopedia of Women: Global Women's Issues and Knowledge, Routledge, trang 1408, ISBN 0-415-92091-4
  33. ^ Selvin, Joel (1990-04-30), "Just Wholesome Glitz From Janet", San Francisco Chronicle: F1

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]