Đây là một bài viết cơ bản. Nhấn vào đây để biết thêm thông tin.

James Joyce

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới điều hướng Bước tới tìm kiếm
James Joyce
Bức ảnh chụp James Joyce, khoảng năm 1915
Bức ảnh chụp James Joyce, khoảng năm 1915
Sinh2 tháng 2 năm 1882
Rathgar, Dublin, Ireland
Mất13 tháng 1 năm 1941
Zürich, Thụy Sĩ
Công việctiểu thuyết gia, viết truyện ngắn, viết kịch, nhà thơ
Quốc tịchIreland
Trào lưuhiện đại

Chữ ký

James Augustine Aloysius Joyce (tiếng Ireland: Seamus Seoighe; 2 tháng 2 năm 188213 tháng 1 năm 1941) là một nhà văn và nhà thơ biệt xứ Ireland, được đánh giá là một trong những nhà văn ảnh hưởng nhất thế kỷ 20. Ông nổi tiếng nhất với tiểu thuyết bước ngoặt Ulysses (1922). Các tác phẩm chính khác của ông là tập truyện ngắn Dubliners (1914), các tiểu thuyết A Portrait of the Artist as a Young Man (1916) và Finnegans Wake (1939). J. Joyce còn là tác giả của các tập thơ Nhạc thính phòng (Chamber Music, 1907), Thơ một xu một bài (Poems Pennyeach, 1927), Colleted Poems, 1936. Dù số lượng không nhiều nhưng thơ của James Joyce có sự ảnh hưởng rất lớn đến các nhà thơ Anh phái Hình tượng.

Mặc dù phần lớn quãng đời trưởng thành của ông là ở nước ngoài, kinh nghiệm Ireland của Joyce vẫn rất tinh tế trong các bài viết của ông và nó cung cấp tất cả nền tảng cho tưởng tượng của ông và các vấn đề chủ thể nó. Không gian tưởng tượng trước tiên khởi điểm tại Dublin và phản ánh cuộc sống gia đình của ông và các sự kiện và bạn bè (và kẻ thù) từ những ngày ở trường phổ thông và trường đại học. Dù vậy, ông trở thành người chủ nghĩa toàn cầu nhất và là một trong số những người địa phương nhất của tất cả phạm vi tiếng Anh hiện đại.

Hoàn cảnh và học vấn[sửa | sửa mã nguồn]

Tượng James Joyce trên phố North Earl, Dublin

Chính trị xã hội[sửa | sửa mã nguồn]

James Joyce sinh ra gần 30 năm sau Nạn đói lớn ở Ireland, một bi kịch thay đổi cả văn hóa chính trị đất nước, khiến dân số Ireland sụt giảm ước tính 20-25%. Từ năm 1801, Ireland bị sáp nhập vào Vương quốc Anh trở thành Vương quốc Liên hiệp Anh và Ireland (hoặc thường gọi là Đế quốc Anh). Đó là thời điểm đế quốc thuộc địa đạt đến đỉnh cao vào thời Nữ vương Victoria (1837-1901). Bị người Anh cai trị và áp đặt văn hóa, người Ireland nung nấu tâm lý phản kháng và ra sức cổ vũ cho phong trào Huynh đệ Fenian, một hình thức chủ nghĩa dân tộc ra đời năm 1858.[1] Dưới ảnh hưởng của chủ nghĩa lãng mạn, người Fenian mơ về nước cộng hòa Ireland độc lập và thậm chí chấp nhận giải pháp bạo lực. Bầu không khí chính trị căng thẳng chuyển biến thành chủ nghĩa khủng bố cực đoan. Ví dụ như năm 1882 xảy ra vụ sát hại tân Thư ký trưởng Ireland bằng dao và vụ thảm sát một gia đình họ Joyce.[2] Một loại chủ nghĩa dân tộc khác ít cực đoan hơn, không chủ trương bạo lực được hình thành quanh Charles Stewart Parnell. Xã hội những năm đầu đời của James Joyce đầy dẫy các chi phối chính trị như phong trào Fenian, học thuyết Parnell, đôi lúc cả hai trào lưu cùng song song tồn tại đồng thời. Cha của Joyce lúc trẻ bị cuốn vào với Fenian, còn về sau lại tôn thờ Parnell.[3] Những cuộc trò chuyện thường xuyên của người cha với bạn bè về chính trị gia này cũng như số phận Ireland thấm nhuần phần đầu tiên trong tiểu thuyết đầu tay của Joyce A Portrait of the Artist as a Young Man. Khi bị ốm, nhân vật chính Stephendấy lên nỗi sợ chết đan xen với hình ảnh đau thương trong ký ức trẻ thơ về đám tang Parnell. Hay tại tiệc Giáng sinh, tuyệt vọng trước bối cảnh chính trị hỗn loạn, Stephen bước lên trưởng thành hơn.[4] Tuy nhiên, huyền thoại Parnell vẫn là biểu tượng ghi dấu sâu đậm cho thời thơ ấu được Joyce lý tưởng hóa, mà ông gọi là "những ngày tháng Tám" trong Finnegans Wake (Finnegan tỉnh thức).[5] Theo William Butler Yeats, văn học Ireland hiện đại bắt đầu ngay sau đó, khi hình tượng Parnell sụp đổ, xã hội "vỡ mộng và đau buồn" quay lưng lại với chính trị và toàn tâm dành cho văn hóa.[6]

Cha mẹ[sửa | sửa mã nguồn]

Cha của James là John Stanislaus Joyce (1849–1931) quê ở Cork, có họ hàng với chính trị gia nổi tiếng Daniel O'Connell "The Librator" (người giải phóng).[7] Theo Richard Ellmann, "Joyce" xuất phát từ joyeux (hạnh phúc) trong tiếng Pháp hoặc jocax trong tiếng Latinh, giống như tiền định cho nhà văn coi văn học là "thánh thần hoan lạc".[8] Tính tình phóng khoáng, vui vẻ và thích phiêu lưu, John Stanislaus Joyce đã có một cuộc sống đầy màu sắc. Năm 1859, ông được cha mẹ đăng ký theo học tại Cao đẳng Công giáo St. Colman tại Fermoy. Sau gần một năm, ông bỏ học phần vì đời sống khắc khổ cũng như sức khỏe yếu nên chỉ ham mê thể dục thể thao. Về sau, James thừa hưởng được niềm đam mê điền kinh và cricket từ cha. Khi còn thiếu niên, John từng làm việc trên thuyền hoa tiêu ở cảng Cork. Tại đó, ông học được nhiều tiếng lóng của thủy thủ khi thường uống rượu với bạn bè.[9] John học y trong ba năm (1867-1870) tại Queen's College, Cork, nhưng không tốt nghiệp được do lối sống bừa bãi và chạy theo khoái lạc.[10] Ngoài ra, John còn yêu thích diễn xuất và thể thao. Năm 1874 hoặc 1875, John chuyển đến Dublin[11] làm thư ký tại một nhà máy chưng cất rượu,[12] và tham gia nhiều hoạt động khác như săn bắn hay opera.[9] Ca sĩ Barton McGuckin nổi tiếng thời bấy giờ đã gọi John là "giọng tenor hay nhất Ireland".[12][13] Đa tài nhưng không tập trung lĩnh vực nào cụ thể, luôn cho rằng mình là nạn nhân của thời cuộc, đắm chìm trong lý tưởng chính trị, trong những cuộc trò chuyện bất tận và các thú vui phù phiếm như uống rượu và ca hát, cha của James Joyce là hình mẫu gợi cảm hứng cho con mình với hình ảnh tràn trề sinh lực.[14] Cách diễn đạt của cha được James khắc họa trong chương Cyclops của tiểu thuyết Ulysses, ví dụ like a shot off a shovel ("như một cái hất xẻng" ý là "nhanh") hay Twixt you and me, Caddereesh (Giữa anh và tôi, Caddereesh);[15] hoặc như trong Finnegans Wake nhắc đến hình ảnh người lính Ireland Buckley do dự chĩa súng vào viên tướng Nga nằm trên trận địa Krym với chiếc quần tụt xuống, qua đó bày tỏ lòng trắc ẩn với những người dễ bị tổn thương.[16] James dựng nên một số nhân vật quan trọng dựa theo hình mẫu cha mình như Simon Dedalus (A Portrait of the Artist as a Young Man, Ulysses), Humphrey Chimpden Earwicker (Finnegans Wake) hoặc Leopold Bloom (Ulysses).[15] Trong A Portrait of the Artist as a Young Man, nhân vật Stephen Dedalus chính là hình ảnh bản thân James Joyce đã mô tả cha mình như sau:

Ngày 5 tháng 5 năm 1880, John Stanislaus Joyce kết hôn với Mary Jane ("May") Murray. Sinh năm 1859 tại Longford, May lớn lên và được dạy dỗ ở trường Miss Flynn tại Dublin, trường cũng do hai bác gái của bà điều hành. Tại đây, May học thanh nhạc, dương cầm, khiêu vũ cũng như nghệ thuật giao thiệp.[19] Có cha mẹ cảm thụ âm nhạc sâu sắc như vậy, ngay từ khi còn nhỏ James Joyce đã hòa mình trong bầu không khí đầy giai điệu và được khơi dậy niềm đam mê với tính nhạc trong ngôn ngữ.[20] Mẹ James là tín đồ Công giáo mộ đạo, nên các biểu tượng lòng sùng kính như thánh giá, nến thánh, tràng hạt tràn ngập trong góc nhìn bé thơ của nhà văn thuở nhỏ.[5] Nhưng cha James lại tỏ thái độ chống Công giáo và hàng giáo phẩm, giống như đa số người Ireland khi ấy tin rằng Giáo hội Công giáo có thể thỏa hiệp bất lợi với giới Kháng Cách Anh.[21]

Thời thơ ấu (1882-1888)[sửa | sửa mã nguồn]

James Joyce năm lên 6 (1888)

James Joyce sinh ngày 2 tháng 2 năm 1882, đúng vào Lễ Đức Mẹ thanh tẩy. James là con thứ hai của John Stanislaus Joyce và Mary Jane Murray. Trước đó, Mary Jane sinh non con đầu lòng vào ngày 23 tháng 11 năm 1880 và đứa bé chỉ sống được tám tuần.[22] Mary Jane mang bầu cả thảy 17 lần[22] (hoặc 15),[23] nhưng chỉ 10 lần vượt cạn thành công. Với gia đình đông con như vậy, họ mướn một bà con xa của John là Elizabeth Conway đến giúp.[24]

Joyce được rửa tội ngày 5 tháng 2 năm 1882 tại Nhà nguyện đường gần (chapel of ease) Thánh Giuse ở Roundtown (nay là Terenure ngoại ô Dublin).[25] Trong giấy khai sinh, tên đệm bị ghi sai thành Augusta thay vì Augustine. Tên gọi âu yếm lúc nhỏ ở nhà là Sunny Jim, thể hiện mong ước của cha mẹ muốn con mình có cuộc đời sóng yên bể lặng. Lúc đầu, gia đình Joyce sống ở Dublin's Rathgar, 41 Brighton Square West. Cha James được thăng tiến vị trí trong xã hội, năm 1884 gia đình chuyển đến 23 Đại lộ Castlewood, rồi năm 1887 tới tòa nhà bên bờ biển thị trấn Bray, cách Dublin 20 km.[26] Bạn bè John Stanislaus thường ghé thăm vào cuối tuần, một vài trong số đó đã gây cảm hứng cho nhân vật trong các tác phẩm của Joyce về sau.[27] Ví dụ, người họ hàng bên nội William O'Connell chính là hình mẫu cho nhân vật "bác Charles" trong A Portrait of the Artist as a Young Man.[28] Trong cùng tác phẩm còn có nhân vật "cô Dante" hiện thân của nữ gia sư Elizabeth Conway, người có ảnh hưởng nhất đến Joyce chỉ sau cha mẹ.

Opening of the Sixth Seal (Mở ấn thứ sáu), tranh của Francis Danby. Joyce thuở nhỏ xem bức tranh này khi được "cô Dante" đưa đến Phòng trưng bày Quốc gia ở Dublin. Hình ảnh kinh hoàng trong sách Khải Huyền để lại dấu ấn đậm nét trong tâm trí nhà văn tương lai.[29]

Cô Dante rất nghiêm túc quan tâm đến việc giáo dục James Joyce, dạy cậu biết đọc, biết viết, cả số học và địa lý.[30]

Tác phẩm tiêu biểu[sửa | sửa mã nguồn]

Dubliners, 1914
James Joyce trên tờ tiền giấy £10 Ailen

Dubliners - Người Dublin

Kinh nghiệm Ailen của Joyce tạo thành một phần tử tinh tế trong các tác phẩm của ông và cung cấp nền tảng cho trí tượng tượng của ông và rất nhiều các vấn đề chủ thể. Tập truyện ngắn trong ấn bản đầu tay Dubliners đã tập trung phân tích sự đình trệ và sự tê liệt của xã hội Dublin. Các câu truyện kết hợp chặt chẽ The stories incorporate sự hiện thân, một từ được sử dụng riêng bởi Joyce, với ý nghĩa là ý thức bất chợt của "tâm hồn" một thứ gì đó. Câu truyện cuối cùng và nổi tiếng nhất trong tập truyện, "Cái chết", được John Huston đạo diễn như là phim đặc trưng cuối cùng của ông vào năm 1987.

Di sản[sửa | sửa mã nguồn]

Biểu tượng của cuộc ngao du James Joyce năm 2006

Tiểu sử[sửa | sửa mã nguồn]

Tượng bán thân James Joyce trong vườn St. Stephen, Dublin

Tác phẩm[sửa | sửa mã nguồn]

  • Stephen Hero (Người hùng Stephen, 1904 - 1946), tiểu thuyết xuất bản 1944
  • Chamber Music (Nhạc thính phòng, 1907), tập thơ
  • Giacomo Joyce (1907), tập thơ
  • Dubliners (1914), tập truyện ngắn
  • A Portrait of the Artist as a Young Man (1916), tiểu thuyết
  • Exiles (1918), kịch
  • Ulysses (1922), tiểu thuyết
  • Pomes Penyeach (Thơ một xu một bài, 1927), tập thơ
  • Collected Poems (Tuyển tập thơ, 1936), tập thơ
  • Finnegans Wake (1939), tiểu thuyết
  • The Cat and the Devil (Con mèo và ác quỷ, 1965), tập truyện ngắn
  • The Cats of Copenhagen (Những con mèo Copenhagen, 2012), tập truyện ngắn

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]

Nhạc thính phòng (Chamber Music, 1907)

Thơ một xu một bài (Poems Pennyeach, 1927

Ghi chú[sửa | sửa mã nguồn]

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Gibson 2006, tr. 22.
  2. ^ Bowker 2011, tr. 22.
  3. ^ Gibson 2006, tr. 23.
  4. ^ Arndt, Melanie, “Joyce's Hero Mythicized: Charles Stewart Parnell” [Người hùng được thần thoại hóa của Joyce: Charles Stewart Parnell], The Modern Word (bằng tiếng Anh), Bản gốc lưu trữ ngày 23 tháng 8 năm 2000
  5. ^ a b Bowker 2011, tr. 21.
  6. ^ Gibson 2006, tr. 28.
  7. ^ Bowker 2011, tr. 11.
  8. ^ Ellmann 1983, tr. 12.
  9. ^ a b Bowker 2011, tr. 13.
  10. ^ Bowker 2011, tr. 14.
  11. ^ Ellmann 1983, tr. 15.
  12. ^ a b Bowker 2011, tr. 15.
  13. ^ Ellmann 1983, tr. 15-16.
  14. ^ Ellmann 1983, tr. 22-23.
  15. ^ a b Ellmann 1983, tr. 22.
  16. ^ Bowker 2011, tr. 15-16.
  17. ^ Joyce 1916, tr. 284.
  18. ^ Joyce 2005, V-7.
  19. ^ Ellmann 1983, tr. 19.
  20. ^ Bowker 2011, tr. 17.
  21. ^ Gibson 2006, tr. 23-24.
  22. ^ a b Bowker 2011, tr. 18.
  23. ^ Poplawski 2003, tr. 217.
  24. ^ Costello 1992, tr. 62-63.
  25. ^ Costello 1992, tr. 53.
  26. ^ Ellmann 1983, tr. 24.
  27. ^ Bowker 2011, tr. 26-27.
  28. ^ Bowker 2011, tr. 24.
  29. ^ Bowker 2011, tr. 25.
  30. ^ Ellmann 1983, tr. 25.

Thư mục[sửa | sửa mã nguồn]

Tiểu sử

Chung

  • Poplawski, Paul (2003), Encyclopedia of Literary Modernism [Bách khoa toàn thư văn học tân thời] (bằng tiếng Anh), Westport, Connecticut: Greenwood Press, ISBN 9780313310171

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]