Đặng (họ)

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm

Đặng (邓) là một họViệt Nam, Trung QuốcTriều Tiên.

Nguồn gốc[sửa | sửa mã nguồn]

Bản gia phả cổ nhất về họ Đặng tại An Để, xã Hiệp Hòa, huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình cho biết cụ tổ họ Đặng là Đặng Cương Nghị, hiệu Phúc Mãn, sống thời nhà Lý. Đặng Phúc Mãn quê gốc ở Lộ Ứng Thiên, nay là vùng hữu ngạn trung lưu sông Đáy (Hát Giang), đi xây hành cung vua Lý. Vì có công, ông được Vua Lý ban lộc điền ở An Đề nay thuộc huyện Vũ Thư, Thái Bình.[1] Tuy nhiên, không có chứng cứ cho khẳng định rằng tất cả các gia tộc họ Đặng tại Việt Nam đều có cùng gốc từ đây.

Cháu của Đặng Phúc Mãn là Đặng Nghiễm, đỗ kỳ thi Minh kinh bác học vào năm 1185 thời Lý Cao Tông, đỗ dưới Thủ khoa Bùi Quốc Khái.[2] Thời Trần xuất hiện nhiều danh thần họ Đặng như Thám hoa đầu tiên Đặng Ma La, nhà thiên văn Đặng Lộ, hai tướng lĩnh quan trọng của nhà Hậu Trần là Đặng Tất và Đặng Dung.

Người Việt Nam nổi tiếng[sửa | sửa mã nguồn]

Tên Sự nghiệp

Chính trị[sửa | sửa mã nguồn]

Đặng Chân Đặng Trí là hai cha con người Hải Dương, sau là tướng nhà Đinh tham gia đánh dẹp 12 sứ quân
Đặng Đống Thính người Ninh Bình, là tướng nhà Đinh tham gia đánh dẹp 12 sứ quân
Đặng Huyền Quang tướng nhà Đinh tham gia đánh dẹp 12 sứ quân được phong Sùng chân uy.
Đặng Ma La Thám hoa thời nhà Trần.
Đặng Bá Tĩnh Thám hoa, Thượng thư Bộ Lại, thời nhà Trần.
Đặng Minh Khiêm Hoàng giáp, đại thần nhà Lê sơ.
Đặng Thì Thố Thám hoa thời nhà Mạc.
Đặng Công Chất Trạng nguyên thời nhà Lê Trung hưng
Đặng Đình Tướng đại thần nhà Lê Trung hưng.
Đặng Đại Độ đại thần của Chúa Nguyễn.
Đặng Thị Huệ phi tần của chúa Trịnh Sâm.
Đặng Thái Thân chí sĩ thời cận đại.
Đặng Văn Bá chí sĩ trong phong trào Duy Tân.
Đặng Nguyên Cẩn chí sĩ thời cận đại.
Đặng Văn Hướng nguyên Thị lang Bộ Công, Tham tri Bộ Hình (nhà Nguyễn), Tổng đốc Nghệ An (Chính phủ Trần Trọng Kim), Quốc vụ khanh (Chính phủ Liên hiệp Quốc dân).
Đặng Xuân Khu tức Trường Chinh nguyên Tổng bí thư Đảng CSVN, Chủ tịch nước Việt Nam.
Đặng Thí nguyên Bộ trưởng, Chủ nhiệm Văn phòng Hội đồng Bộ trưởng
Đặng Vũ Chư nguyên Bộ trưởng Bộ Công nghiệp
Đặng Văn Thân nguyên Tổng cục trưởng Tổng cục Bưu điện, Anh hùng Lao động,
Đặng Văn Thượng nguyên Bí thư Tỉnh ủy tỉnh Tây Ninh.
Đặng Thị Ngọc Thịnh nguyên Bí thư Tỉnh ủy Vĩnh Long, phó Chánh văn phòng Trung ương Đảng CSVN.
Đặng Văn Hiếu Thượng tướng, Thứ trưởng Bộ Công an.

Quân sự[sửa | sửa mã nguồn]

Đặng Thi tức Thi Sách tướng công của Trưng Trắc (đang tranh luận vì có nhiều sách nói ông là họ Dương).
Đặng Tất Quốc công, danh tướng nhà HồHậu Trần.
Đặng Dung danh tướng nhà Hậu Trần.
Đô đốc Bảo tức Đặng Xuân Bảo, đại tướng nhà Tây Sơn.
Đặng Tiến Đông hay Đặng Tiến Giản, danh tướng còn nhiều tranh cãi dưới triều nhà Tây Sơn.
Đặng Xuân Phong tướng nhà Tây Sơn.
Đặng Hữu Phổ nhân vật quân sự nhà Nguyễn.
Đặng Đề tướng lĩnh trong phong trào Cần Vương.
Đặng Thị Nhu tức bà Ba Cẩn, nữ tướng, vợ của thủ lĩnh chống Pháp Hoàng Hoa Thám.
Đặng Văn Việt Trung tá QĐNDVN, một trong những chỉ huy xuất sắc trong thời kỳ chống Pháp.
Đặng Vũ Hiệp Thượng tướng QĐNDVN.
Đặng Tính tức Đặng Văn Ti, Đại tá QĐNDVN; Chính ủy, Tư lệnh Quân chủng Phòng không - Không quân, Chính uỷ Binh đoàn Trường Sơn.
Đặng Quân Thụy Trung tướng QĐNDVN, nguyên Tư lệnh Quân khu 2, nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội Việt Nam.
Đặng Vũ Chính Trung tướng QĐNDVN, nguyên Tổng cục trưởng Tổng cục Tình báo Quốc phòng Việt Nam.
Đặng Kim Giang Thiếu tướng QĐNDVN, Phó chủ nhiệm Tổng cục Hậu cần Quân đội.
Đặng Nam Điền Trung tướng QĐNDVN, Chính ủy Bộ Tư lệnh Bảo vệ Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh, Bí thư Đảng ủy, Chính ủy Học viện Hậu cần.

Khoa học[sửa | sửa mã nguồn]

Đặng Lộ nhà thiên văn học thời Trần.
Đặng Huyền Thông nghệ nhân gốm sứ Việt Nam sống vào thế kỷ 16.
Đặng Xuân Bảng nhà sử học thời Nguyễn.
Đặng Huy Trứ nhà cải cách Việt Nam thời cận đại, ông tổ nghề nhiếp ảnh Việt Nam, người đầu tiên đưa kỹ nghệ đóng tàu phương Tây du nhập vào Việt Nam.
Đặng Văn Kiều Đình nguyên Thám hoa, Toản tu Quốc sử quán, thời nhà Nguyễn.
Đặng Xuân Viện nhà giáo, đồng tác giả của Minh đô sử.
Vũ Khiêu Tên thật là Đặng Vũ Khiêu, học giả về văn hóa Việt Nam, Viện trưởng đầu tiên của Viện Xã hội học Việt Nam, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học Xã hội (nay là Viện Khoa học Xã hội Việt Nam).
Đặng Hữu Giáo sư, Tiến sĩ cầu đường, nguyên Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ, Trưởng ban Khoa giáo Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, có đóng góp lớn về phát triển ngành công nghệ thông tin.
Đặng Quốc Bảo Thiếu tướng, Phó giáo sư, nguyên Trưởng ban Khoa giáo trung ương ĐCSVN
Đặng Xuân Kỳ Giáo sư Triết học, nguyên Viện trưởng Viện Khoa học xã hội Việt Nam,
Đặng Đình Áng Giáo sư toán học, chủ tịch đầu tiên của Hội Toán học Thành phố Hồ Chí Minh.
Đặng Vũ Minh Giáo sư, Viện sĩ, nguyên Chủ tịch Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam.

Y học[sửa | sửa mã nguồn]

Đặng Văn Ngữ bác sĩ, có đóng góp lớn về ngành nghiên cứu về ký sinh trùng ở Việt Nam.
Đặng Ngọc Ký người đặt nền móng cho ngành nội soi chẩn đoán và phẫu thuật nội soi tại Việt Nam.
Đặng Vũ Hỷ bác sĩ chuyên khoa da liễu, đóng góp nhiều công trình nghiên cứu điều trị bệnh phong, bệnh hoa liễu và các bệnh ngoài da khác.
Đặng Văn Chung bác sĩ nội khoa tiêu biểu của nền y học Việt Nam thời hiện đại.

Văn học[sửa | sửa mã nguồn]

Đặng Đề nhà thơ Việt Nam thời nhà Mạc.
Đặng Trần Côn tác giả Chinh phụ ngâm.
Đặng Đoàn Bằng nhà hoạt động cách mạng, nhà văn đầu thế kỷ 20.
Đặng Thai Mai giáo sư, nhà giáo, nhà văn, nhà phê bình văn học Việt Nam, nguyên là Bộ trưởng Bộ Giáo dục Việt Nam.
Đặng Đình Hưng nhà thơ;
Bút Tre tức Đặng Văn Đăng, nhà thơ.

Âm nhạc[sửa | sửa mã nguồn]

Đặng Thái Sơn Giáo sư, Nhạc sĩ, Nghệ sĩ Nhân dân, giải nhất cuộc thi piano quốc tế Frédéric Chopin lần thứ X (tháng 10 năm 1980) ở Warszawa (Ba Lan).

Giáo dục[sửa | sửa mã nguồn]

Đặng Đức Thuật nhà giáo dục dưới thời Chúa Nguyễn.[3]
Đặng Văn Thụy Tế tửu Quốc Tử Giám nhà Nguyễn.

Lĩnh vực khác[sửa | sửa mã nguồn]

Đặng Văn Anh (1919-1998), võ sư, người sáng lập môn phái Kim Kê.
Đặng Thị Kiều Trinh thủ môn, tuyển thủ quốc gia bóng đá nữ Việt Nam.
Phillip Đặng Diễn viên hài người Mỹ gốc Việt.
Đặng Thị Ngọc Hân Hoa hậu Việt Nam năm 2010.
Đặng Thu Thảo Hoa hậu Việt Nam năm 2012

Người Trung Quốc nổi tiếng[sửa | sửa mã nguồn]

Phong kiến[sửa | sửa mã nguồn]

Cận hiện đại[sửa | sửa mã nguồn]

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]