Thutmosis III

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Thutmose III
Tuthmosis III, "Manahpi(r)ya" trong các thư Amarna
Pharaông của Ai Cập (chi tiết...)
TuthmosisIII.JPG
Tượng Thutmosis III tại Luxor
Trị vì 1479 TCN - 1425 TCN
Tiền nhiệm Hatshepsut
Kế nhiệm Amenhotep II
Thông tin chung
Vợ
Hậu duệ
Tên riêng
G39 N5
<
G26 ms nfr xpr
>

Thutmose Neferkheperu
Thoth is born, beautiful of forms
Tên ngai
M23 L2
<
ra mn xpr
>

Menkheperre
Lasting is the Manifestation of Re[2]
Tên Horus Kanakht Khaemwaset
E1
D40
N28 m S40 t
O49

Mighty Bull, Arising in Thebes
Tên Nebty hai quý bà Wahnesytmireempet
V29 sw t i i ra
Z1
mi m Q3 X1
N1

Enduring in kingship like Re in heaven
Horus Vàng Sekhempahtydsejerkhaw
sxm F9
F9
D45
N28
Z3

Powerful of strength, holy of diadems
Hoàng tộc Triều đại thứ 18
Thân phụ Thutmosis II
Thân mẫu Iset
Mất 1425 TCN
Ai Cập
An táng KV34, Thung lũng các vị vua

Thutmosis III (sinh 1486 TCN và mất ngày 4 tháng 3 năm 1425 TCN; còn gọi là Thutmose hoặc Tuthmosis III, nghĩa là "Con của Thoth") là vị pharaon thứ sáu của Vương triều thứ Mười tám (Tân Vương quốc).

Thutmosis là con trai của pharaon Thutmosis II và một thứ phi tên là Isis. Hoàng hậu, tức vợ cả của Thutmosis II có tên là Hatshepsut. Bởi vì Thutmosis III rõ ràng còn là một đứa trẻ khi ông lên ngôi, nên mẹ kế của ông là Hatshepsut, người cũng là dì của ông, nắm quyền điều hành chính sự. Có lẽ là Hatshepsut đã dành lấy ngai vàng và là nhà cai trị duy nhất của toàn Ai Cập trong những năm thứ 2 đến thứ 7. Khoảng thời gian mà Thutmosis III phải chịu lép vế trước mẹ kế của mình vẫn đang gây nhiều tranh cãi trong giới nghiên cứu. Nhiều thư tịch cổ đưa ra bằng chứng rằng triều đại của Hatsheput kết thúc muộn nhất vào năm thứ 22 và sau đó Thutmosis III đã trở thành nhà cai trị duy nhất của Ai Cập.

Năm thứ 22 của triều đại Thutmosis III cũng đánh dấu cho sự khởi đầu của những cuộc viễn chinh diễn ra gần như hàng năm đến Cận Đông. Cuộc viễn chinh lần thứ nhất với trận Megiddo với liên minh các lãnh chúa Syria dưới sự chỉ huy của lãnh chúa xứ Kadesh. Mục tiêu của người Ai Cập vốn trước hết là để huỷ diệt nền tảng quyền lực ở vùng Cận Đông vì lo sợ sẽ một lần nữa bị ngoại tộc đô hộ (trước đó Ai Cập đã bị tộc người Hyksos xâm lược) và ngoài ra là vì những lợi ích kinh tế trong khu vực. Ai Cập hưởng lợi từ những mặt hàng giao thương đa dạng cũng như nguồn nhân lực, nông sản cũng như nguồn tài nguyên dồi dào qua đó giúp đất nước nắm chắc trong tay sự thịnh vượng chưa từng có. Những trận đánh lớn tiếp theo xuất hiện trong các chiến dịch thứ 8, 10 và 16. Đối thủ những lần này là người Mitanni và họ đã suy yếu trầm trọng sau những cuộc viễn chinh của Thutmosis.

Ngoài vùng Cận Đông, Ai Cập những năm đầu tiên của Vương triều thứ 18 cũng đã bành trướng đến Nubia, nằm ở phía nam của Thác nước sông Nin thứ nhất ở Aswan. Dưới triều Thutmosis, biên giới phía nam đã được dời đến quá thác nước thứ 4, đến tận Gebel Barkal với Napata là biên giới và chốt giao thương.

Các vị vua của Vương triều thứ 18 đều có sự liên kết đặc biệt với thần Amun ở Karnak. Vì thế, có lẽ Thutmosis III đã cho trùng tu và mở rộng hệ thống đền thờ thần Amun. Công trình chính ở Karnak là Ach-menu, hay còn được gọi là "Đền lễ hội" và được xây dựng vào năm thứ 24 triều Thutmosis III.

Lăng tẩm đầu tiên được Thutmosis III cho xây dựng ở phía tây Thebes, nơi mà ngày nay là Qurna. Trong khoảng 10 năm cuối đời, ông còn cho xây dựng thêm một lăng mộ nữa ở Deir el-Bahari. Pharaon Thutmosis III được an táng ở lăng mộ mang số hiệu KV34, nằm ở trong một vách đá hẹp ở nơi xa nhất tại Wadi. Xác ướp của Thutmosis III về sau đã được chuyển đến khu mộ DB320, ở nơi mà nó đã được tìm thấy vào những năm thuộc thập niên 1870.

Có thể Thutmosis III đã trao quyền đồng cai trị cho con trai cũng như người kế thừa Amenophis II trong những năm cuối đời.

Gia đình[sửa | sửa mã nguồn]

Thutmosis III là con trai của Pharaon Thutmosis IIIset (cũng được gọi là Isis). Bởi vì ông là con trai duy nhất của pharaon, nên ông sẽ trở thành người kế vị trực tiếp sau khi vua cha qua đời; dù vậy, ông không phải là con của chính cung hoàng hậu nên ông khó thể nối ngôi[3]. Tới giúp đỡ chức vụ của cậu, cậu phải cưới con gái của Thutmosis II[4]. Nó có tồn tại những giả thuyết là người mà Thutmosis cưới là Neferure hay Merytre-Hatshepsut II, nhưng trong bằng chứng xưa đó thì không chắc chắn bằng chứng họ cưới và trong bằng chứng của Merytre-Hatshepsut nó thì nghi ngờ cô ta không phải là con gái của Hatshepsut.

Bất chấp việc đó, vì Thutmosis III lên kế vị khi cậu còn quá nhỏ, nên Hatshepsut trở thành nhiếp chính, rồi lại đồng cai trị với cậu, và một thời gian ngắn sau đó, bà xưng danh hiệu vua pharaon. Vào khoảng 22 năm cai trị đầu, Thutmosis nắm quyền hành rất ít ở đế chế, Hatshepsut nắm vương quyền và lấy prenomen là Maatkare. Theo luật lệ Ai Cập cổ đại, chỉ duy nhất một vị pharaon có được các loại tên hiệu. Triều đại bà khá thành công và rõ rệt bởi sự tiến bộ. Khi cậu đến tuổi trưởng thành, cậu được bà trao chức vụ Tổng tư lệnh quân đội. Sau cái chết của Hatshepsut, Thutmosis III cai trị nước Ai Cập trong khoảng hơn 30 năm, đến hai năm trị vì cuối, ông đồng cai trị với con trai. Ông qua đời sau khi trị vì được 54 năm[5].

Thutmosis đã cưới Neferure và hai bà vợ khác. Sat-jah sinh hạ cho ông cậu con trai đầu, Amenemhet, nhưng cậu mất trước vua cha[6]. Người kế vị ông, Amenhotep II là con trai của Metryre-Hatshepsut II, người mà một số nhà sử học hiện đại không cho là con gái của Hatshepsut[6].

Liên tục mở rộng bờ cõi[sửa | sửa mã nguồn]

Bản đồ Đế quốc Ai Cập vào thế kỉ XV TCN

Thutmosis III là một trong những vị Đại Danh tướng của thế giới cổ đại. Ông quả là một Alexandros Đại Đế của nền văn minh Ai Cập. Là một vị vua trí thức đồng thời là một danh tướng, ông là vị thống soái vĩ đại nhất trong suốt chiều dài lịch sử Ai Cập từ cổ chí kim.[7] Theo văn kiện cổ, ông đã xua quân đánh chiếm 350 thành phố trong triều đại ông và ông nhiều lần chinh phạt vùng Cận đông cổ đại từ Euphrates tới Nubia trong 17 chiến dịch được biết đến của ông. Ông là pharaon đầu tiên sau Thutmosis I băng qua sông Euphrates, trong chiến dịch của ông tới Mitanni. Các chiến dịch của ông được tin là được ghi nhận trên bức tường tại đền AmunKarnak, và được ghi nhận trong bộ thư tịch Urkunden IV. Với những chiến tích hiển hách của ông, không có vị danh tướng nào ở thời cổ đại (kể cả Alexandros Đại Đế và Julius Caesar[8]) đánh nhiều trận hơn ông. Là một nhà chiến lược tài tình, sáng suốt, ông khát vọng được dân tộc Ai Cập trở thành bá chủ của thế giới. Có người nói vị vua - chiến binh thành Thebes này là "Napoléon của Ai Cập", nhưng quan điểm này thực sự là không đúng và nói thẳng ra thì ông tài ba hơn Napoléon, với những chiến tích lẫy lừng của ông.[7] Và, nhờ có những chiến thắng vang dội của ông, gầy dựng nên một Đế quốc Ai Cập rộng lớn, kéo dài từ miền Nam Syria tới Nubia và Canaan. Pharaon Thutmosis III đã nhiều lần thu phục được kẻ thù.

Ngay từ khi mới lên đích thân chấp chính ở ngoài đôi mươi, ông đã là một vị thống soái giàu kinh nghiệm. Thật không lạ gì khi năm cái tên hiệu của người chiến binh xuất sắc này (trong truyền thống, mọi pharaon đều phải có năm cái tên hiệu này) đều thể hiện sức mạnh quân sự.[7] Người ta biết nhiêừ về tài điều binh khiển tướng của ông không chỉ vì những chiến công vang lừng của ông, nhưng cũng nhờ viên tướng lĩnh Quân đội Ai Cập khi đó là Thanuny - ông này đã ghi chép về triều đại của ông và những cuộc chinh phạt của ông. Lý do chính để Pharaon Thutmosis III có thể chinh phạt vô số vùng đất như thế, là nhờ vào việc cải tiến và thay đổi lớn lao những loại vũ khí quân đội. Ông chỉ phải chạm trán với một vài sự chống đối không đáng kể ở các vương quốc láng giềng, do đó ông dễ dàng mở mang bờ cõi vương quốc. Quân đội ông cũng có mang các tàu thuyền trên vùng đất khô.

Kiến trúc thời Thutmosis III[sửa | sửa mã nguồn]

Kết thúc chiến tranh, Thutmosis III cho xây nhiều công trình kiến trúc. Tiêu biểu là ông đã cho xây dựng trên 50 ngôi đền Karnak, mặc dù vài ngôi đền trong số đó giờ đã mất và chỉ được biết thông qua ghi chép. Ông cũng cho xây dựng rất nhiều mộ quý tộc, và các ngôi mộ này được xây dựng khéo léo hơn trước. Triều đại Thutmosis cho thấy sự phát triển thịnh vượng của nền điêu khắc, tranh vẽ, và hình khắc kết hợp xây dựng, nhiều trong số đó đã phát triển từ thời Hatshepsut.

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Dodson, Aidan. Hilton, Dyan. The Complete Royal Families of Ancient Egypt, Thames and Hudson. p132. 2004. ISBN 0-500-05128-3
  2. ^ Clayton, Peter. Chronicle of the Pharaohs, Thames & Hudson Ltd., 1994. p.104
  3. ^ Joyce Tyldesley, Hatschepsut: The Female Pharaoh,p. 75, Viking, 1996
  4. ^ Steindorff, George; and Seele, Keith. When Egypt Rulers The East. p.40. University of Chicago, 1942
  5. ^ Tyldesley, op. cit., p.95
  6. ^ a ă Lipińska, Jadwiga. "Thutmose III," p.403. The Oxford Encyclopedia of Ancient Egypt. Ed. Donald Redford. Vol. 3, pp.401-403. Oxford University Press, 2001. Lỗi chú thích: Thẻ <ref> không hợp lệ: tên “Lipinska_403” được định rõ nhiều lần, mỗi lần có nội dung khác
  7. ^ a ă â Richard A. Gabriel, Thutmose III: The Military Biography of Egypt's Greatest Warrior King, các trang 3-4.
  8. ^ Lỗi chú thích: Thẻ <ref> sai; không có nội dung trong thẻ ref có tên mostbriliant

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]