Gioan Baotixita Phạm Minh Mẫn

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Hồng y Gioan Baotixita Phạm Minh Mẫn
Hồng y thứ 5 Việt Nam
Tổng giám mục chính tòa Thành phố Hồ Chí Minh
Gioan Baotixita Phạm Minh Mẫn.jpg
Gioan Baotixita Phạm Minh Mẫn trước cửa Nhà thờ Lớn Hà Nội
Giáo tỉnh Sài Gòn
Tổng giáo phận Thành phố Hồ Chí Minh
Bổ nhiệm 1 tháng 3, 1998
Hết nhiệm

22 tháng 3, 2014

(16 năm, 21 ngày)
Tiền nhiệm Phaolô Nguyễn Văn Bình
Kế nhiệm Phaolô Bùi Văn Đọc
Các chức khác Hồng y đẳng linh mục Nhà thờ San Giustino (từ 2003)
Giám mục phó Giáo phận Mỹ Tho (1993-1998)
Truyền chức
Thụ phong 25 tháng 5, 1965
Tấn phong 11 tháng 8, 1993
Thăng Hồng y 21 tháng 10, 2003
Thông tin cá nhân
Tên khai sinh Phạm Minh Mẫn
Sinh 5 tháng 3, 1934 (82 tuổi)
Hòa Thành, Cà Mau
Quốc tịch Việt Nam Việt Nam
Thành Vatican Vatican
Khẩu hiệu Như Thầy yêu thương
Cách xưng hô với
Gioan Baotixita Phạm Minh Mẫn
Coat of arms of Jean-Baptiste Pham Minh Man.svg
Danh hiệu Đức Hồng Y
Trang trọng Đức Hồng Y
Thân mật Cha
Sau khi chết Đức Cố Hồng Y
Khẩu hiệu Như Thầy yêu thương
Tòa Thành phố Hồ Chí Minh

Gioan Baotixita Phạm Minh Mẫn (sinh năm 1934) là một Hồng y Công giáo người Việt, nguyên tổng giám mục Tổng Giáo phận Thành phố Hồ Chí Minh. Ông cũng từng giữ chức giám mục phó của Giáo phận Mỹ Tho. Ông cũng là thành viên Bộ Phụng Tự và Kỷ luật Bí tích và Bộ Truyền giáo Tòa Thánh.[1]

Ông sinh ngày 5 tháng 3 năm 1934 Hòa Thành, Cà Mau, thuộc Giáo phận Cần Thơ. Từ năm 1944, ông theo học nhiều chủng viện đến ngày 25 tháng 5 năm 1965 thì được thụ phong linh mục. Sau khi được thụ phong, ông làm giáo sư Tiểu chủng viện Cái Răng, Cần Thơ. Năm 1968, Giám mục Giacôbê Nguyễn Ngọc Quang cử ông đi du học tại Đại học Loyola tại Los Angeles, Hoa Kỳ. Năm 1971, ông đậu Tiến sĩ về giáo dục, về nước tiếp tục làm giáo sư Tiểu chủng viện Cái Răng, Cần Thơ. Từ năm 1974, ông là Giám đốc Tiểu chủng viện Á Thánh Quý, Cái Răng, Cần Thơ và đến năm 1976 thì ông lo phụ trách việc đào tạo linh mục giáo phận Cần Thơ. Năm 1988, ông được bổ nhiệm làm giám đốc tiên khởi của Đại chủng viện Thánh Quý - Cần Thơ.

Ngày 22 tháng 02 năm 1993, Giáo hoàng Gioan Phaolô II bổ nhiệm ông làm Giám mục phó với quyền kế vị Giáo phận Mỹ Tho việc bổ nhiệm này được công bố ngày 15 tháng 03 năm 1993. Ngày 11 tháng 08 năm 1993, ông được tấn phong Giám mục tại Cần Thơ.

Ngày 9 tháng 03 năm 1998, Phòng Báo chí Tòa Thánh chính thức loan báo Giáo hoàng Gioan Phaolô II đã bổ nhiệm Giám mục Gioan Baotixita Phạm Minh Mẫn làm Tổng giám mục của Tổng giáo phận Thành phố Hồ Chí Minh. Ngày 1 tháng 04 năm 1998, ông Chính thức nhậm chức Tổng giám mục của Tổng giáo phận này.

Ngày 21 tháng 10 năm 2003, Giáo hoàng Gioan Phaolô II trao mũ Hồng y và tước hiệu Hồng y Linh mục Nhà thờ San Giustino cho ông, sau khi được đưa vào danh sách các tân Hồng y vào ngày 28 tháng 9 trước đó. Ngày 24 tháng 11 năm 2003, ông trở thành thành viên Thánh Bộ Phụng Tự và Kỷ Luật Bí Tích và Thánh Bộ Truyền giáo Tòa Thánh Vatican. Với tước vị hồng y, ông đi dự hai Mật nghị Hồng y vào năm 2005, chọn Giáo hoàng Biển Đức XVI và năm 2013, chọn Giáo hoàng Phanxicô.

Ngày 28 tháng 09 năm 2013, Tòa thánh tuyên bố bổ nhiệm Giám mục Phaolô Bùi Văn Đọc, Giám mục Chánh toà Giáo phận Mỹ Tho, làm Tổng giám mục phó Tổng giáo phận Thành phố Hồ Chí Minh, có quyền kế vị ông tại Tổng giáo phận này.

Ngày 22 tháng 3 năm 2014, Giáo hoàng Phanxicô chấp thuận đơn từ nhiệm chức tổng giám mục tổng giáo phận Thành phố Hồ Chí Minh của ông vì lý do tuổi tác. Tổng giám mục Phó Phaolô Bùi Văn Đọc đương nhiên lên kế nhiệm ông.

Tiểu sử[sửa | sửa mã nguồn]

Thân thế và tu tập[sửa | sửa mã nguồn]

Ông sinh ngày 5 tháng 3 năm 1934 Hòa Thành, Cà Mau, thuộc Giáo phận Cần Thơ. Năm 1944, ông theo học tại Tiểu chủng viện Cù lao Giêng. Hai năm sau, ông bắt đầu theo học tại Tiểu chủng viện Phnôm Pênh tại Campuchia. Năm 1954, ông từ Phnom Penh trở về Việt Nam và theo học triết học, thần học tại Đại chủng viện Thánh Giuse Sài Gòn. Từ năm 1956 đến năm 1961 ông là thầy giảng tại họ đạo Bạc Liêu. Sau đó, ông trở về Sài Gòn, tiếp tục theo học triết học, thần học tại Đại chủng viện Thánh Giuse Sài Gòn.[2]

Linh mục[sửa | sửa mã nguồn]

Ngày 25 tháng 05 năm 1965, ông được thụ phong linh mục tại Cần Thơ. Từ đó, ông làm giáo sư Tiểu chủng viện Cái Răng, Cần Thơ. Năm 1968, Giám mục Giacôbê Nguyễn Ngọc Quang cử ông đi du học tại Đại học Loyola tại Los Angeles, Hoa Kỳ. Ba năm sau, ông đậu Tiến sĩ về giáo dục, về nước tiếp tục làm giáo sư Tiểu chủng viện Cái Răng, Cần Thơ. Từ năm 1974, ông là Giám đốc Tiểu chủng viện Á Thánh Quý, Cái Răng, Cần Thơ và đến năm 1976 thì ông lo phụ trách việc đào tạo linh mục giáo phận Cần Thơ.[2]

Năm 1988, ông được bổ nhiệm làm giám đốc tiên khởi của Đại chủng viện Thánh Quý - Cần Thơ, một đại chủng viện liên giáo phận nhằm đào tạo linh mục cho Giáo phận Cần Thơ, Giáo phận Vĩnh LongGiáo phận Long Xuyên.[2]

Giám mục và Tổng Giám mục[sửa | sửa mã nguồn]

Tân TGM nhận chuyển giao giáo phận từ Tổng giám mục Giám quản Nicôla Huỳnh Văn Nghi
Tân Tổng giám mục Phạm Minh Mẫn 1998

Ngày 22 tháng 02 năm 1993, Giáo hoàng Gioan Phaolô II bổ nhiệm ông làm Giám mục phó với quyền kế vị Giáo phận Mỹ Tho việc bổ nhiệm này được công bố sau đó vào ngày 15 tháng 3. Ngày 11 tháng 8, lễ tấn phong Giám mục của ông được tổ chức tại Cần Thơ, và ngày hôm sau ông về nhận chức Giám mục phó của Giáo phận Mỹ Tho. Từ năm 1996, ông là Phó Tổng thư kí của Hội đồng Giám mục Việt Nam.[2]

Ngày 10 tháng 3 năm 1998, phòng Báo chí Tòa Thánh chính thức loan báo Giáo hoàng Gioan Phaolô II đã bổ nhiệm Giám mục Gioan Baotixita Phạm Minh Mẫn làm Tổng giám mục của Tổng giáo phận Thành phố Hồ Chí Minh. Một tháng sau đó, ông chính thức nhậm chức Tổng giám mục của Tổng giáo phận Thành phố Hồ Chí Minh.[2] Trước đó, ngày 1 tháng 3, Tòa Thánh ra văn thư bổ nhiệm ông làm Tổng giám mục Chánh tòa Tổng giáo phận Thành phố Hồ Chí Minh, trong văn thư có đoạn:[3]

Vì muốn cắt đặt một vị đứng đầu chăm lo việc thánh cho giáo phận chính toà thành phố Hồ Chí Minh đã trống ngôi do cái chết của đấng cầm quyền của mình là Đức Phaolô Nguyễn Văn Bình rất đáng được kính nhớ, chúng tôi đã nghĩ rằng ngài, người anh em đáng kính, được trang bị với những đức tính sáng giá và lịch lãm trong các công tác phải thi hành, là thích hợp để chăn dắt giáo phận ấy.
Vậy, theo ý kiến của Thánh Bộ lo việc rao giảng đức tin cho các dân tộc, chúng tôi lấy quyền Toà Thánh tháo cởi ngài khỏi dây ràng buộc của nhiệm vụ trước mà chúng tôi đã đề cập đến, và chúng tôi cắt đặt ngài làm Tổng Giám mục giáo phận chính toà thành phố Hồ Chí Minh, ban cho ngài mọi quyền hành và trao cho mọi nhiệm vụ.

Hồng y[sửa | sửa mã nguồn]

Hồng y Phạm Minh Mẫn năm 2003

Ngày 21 tháng 10 năm 2003, Giáo hoàng Gioan Phaolô II trao mũ Hồng y và tước hiệu Hồng y Linh mục Nhà thờ San Giustino cho ông, sau khi ông được đưa vào danh sách các tân Hồng y được công bố vào ngày 28 tháng 9 trước đó. Ngày 24 tháng 11 năm 2003, ông trở thành thành viên Thánh Bộ Phụng tự và Kỷ luật Bí tích và Thánh Bộ Truyền giáo Tòa Thánh Vatican.[2]

Chiều tối ngày 5 tháng 4 năm 2005, ông và Tổng giám mục Tổng giáo phận Hà Nội Giuse Ngô Quang Kiệt cùng Giám mục Chủ tịch Hội đồng Giám mục Việt Nam - Phaolô Nguyễn Văn Hòa lên đường sang Roma (Italy) dự tang lễ của Giáo hoàng Gioan Phaolô II. Cùng đi với đoàn có linh mục Bùi Thái Sơn (Tòa Giám mục Tổng giáo phận Thành phố Hồ Chí Minh), linh mục Giuse Đặng Đức Ngân (Tòa Giám mục Hà Nội) và Giám mục Chánh toà Giáo phận Phát Diệm Giuse Nguyễn Văn Yến.[4] Sau đó, ông tham dự Cơ mật viện để bầu Giáo hoàng mới sau khi Giáo hoàng Gioan Phaolô II qua đời.[2]

Năm 2008, nhân dịp Đại hội Giới trẻ Thế giới tổ chức tại Sydney (Úc), Hồng y Gioan Baotixita Phạm Minh Mẫn có gửi một lá thư cho ba giám mục Việt Nam dẫn đầu phái đoàn Công giáo nước này sang tham dự sự kiện đó. Trong thư, ông cho rằng các kỳ đại hội trước ở Pháp, Đức, Canada đều có một sự cố "làm tắc nghẽn con đường hiệp thông" của các bạn trẻ đến từ Việt Nam, đó là lá cờ vàng ba sọc đỏ đã được giương lên ở những nơi có người trẻ gốc Việt quy tụ để cử hành phụng vụ hoặc sinh hoạt chung. Ông cũng bình luận: một lá cờ biểu tượng cho điều gì? Có lúc lá cờ được coi là biểu tượng cho một đất nước, lúc khác được coi là biểu trưng một chủ nghĩa: chủ nghĩa tư bản, chủ nghĩa cộng sản, chủ nghĩa quốc gia… Có lúc chỉ biểu trưng một thói đời mang tính đối kháng.[5] Lá thư này chịu sự phản đối mạnh mẽ của cộng đồng người Việt hải ngoại, những người yêu chuộng lá cờ vàng ba sọc đỏ. Nhiều hội đoàn đã lên tiếng về vấn đề này.

Năm 2010, trên Internet xuất hiện lời kêu gọi biểu tình chống việc ông khi ông đến California trong ngày 11 tháng 4 vào sáng tại Đại học Cal State Long Beach.[6] Sáng ngày 22 tháng 5, phái đoàn Tòa tổng Giám mục Thành phố Hồ Chí Minh do ông dẫn đầu đã đến thăm và chúc mừng Đại lễ Phật đản 2554 đến chư Tăng Ni và Phật tử thành phố. Hoà Thượng Thích Trí Quảng – Trưởng ban trị sự giáo hội Phật giáo Thành phố Hồ Chí Minh cùng các chư tôn thân mật tiếp đoàn. Nhân dịp này, ông cũng trao thư chung của Tòa Thánh Vatican gởi các tôn giáo trên thế giới nói lên vấn đề đang được quan tâm, đó là sự biến đổi khí hậu và môi trường sống.[7]

Nhân dịp Lễ Giáng sinh, ngày 24 tháng 12 năm 2011, ông Huỳnh Đảm, Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đã tới thăm và chúc mừng ông.[8]

Phái đoàn chức sắc, Chức việc và tín đồ thuộc Hội Thánh Cao Đài Tòa Thánh Tây Ninh chính thống do Thừa Sử Lê Quang Tấn dẫn đầu đến Tòa Tổng giám mục Tổng giáo phận Sài Gòn để viếng an và chúc mừng ngày Lễ bổn mạng của ông vào ngày 23 tháng 6 năm 2012. Phái đoàn đến từ các địa phương như Sài Gòn, Tây Ninh, Long An, Bến Tre, Tiền Giang tổng cộng trên 100 người.[9]

Ông tiếp tục tham dự Mật nghị Hồng y 2013 Giáo hội Công giáo Rôma để bầu Giáo hoàng mới vào tháng 3 năm 2013, sau khi Giáo hoàng Biển Đức XVI từ chức ngày 28 tháng 02. Trong việc này, ông là Hồng y đến tham dự cuối cùng.[10] Nhận xét về sự từ chức của Giáo hoàng, ông nhận xét: Việc từ chức của Đức giáo hoàng gây chấn động cả thế giới, và tôi cảm thấy dư chấn kéo dài liên tục trong hơn 10 ngày qua khắp các nơi mà tôi đến thăm Tết, trong Thành phố cũng như khắp đồng bằng sông Cửu Long. Chấn động và những dư chấn đó đánh thức đời sống đức tin, làm cho ánh sáng của hồng ân đức tin lan tỏa trong xã hội hôm nay.[11]

Ông là vị Hồng y thứ hai của Việt Nam được tham dự Mật nghị Hồng y bầu Giáo hoàng đến 2 lần (chỉ sau Hồng y Giuse Maria Trịnh Như Khuê)[12].

Ông cùng Ban Mục vụ đối thoại liên tôn Tổng giáo phận Thành phố Hồ Chí Minh đã đến thăm và chúc mừng Phật đản 2013 tại Văn phòng Ban trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thành phố Hồ Chí Minh vào ngày 23 tháng 5.[13]

Vào ngày 23 tháng 6 năm 2013, ông cảm thấy hai chân không còn lực để đi đứng nên đã nhập viện để kiểm tra tìm nguyên nhân. Nghĩ rằng ông có thể bị tai biến mạch não, các bác sĩ đã cho chụp hình não, siêu âm tim mạch và một số bộ phận khác, nhưng không tìm ra được nguyên do bệnh tình nên tháng 08, ông được đưa đi Singapore khám bệnh và phát hiện mình mắc bệnh thoát vị đĩa đệm giữa hai đốt xương sống L4 và L5. Ngày 13, tại bệnh viện Singapore General Hospital, bác sĩ Guo Chang Ming đã thực hiện một cuộc giải phẫu nội soi để sắp xếp lại vị trí đĩa đệm cho ông. Sau 3 giờ phẫu thuật, ông được đưa ra phòng chăm sóc đặc biệt. Ngày 23 tháng 08, ông trở về Tổng giáo phận [14]

Ngày 9 tháng 9, phái đoàn lãnh sự Mỹ ở Thành phố Hồ Chí Minh - gồm bà Tân lãnh sự Rena Bitter, bà Trợ tá lãnh sự Nguyễn Thị Tường Nhi và nhân viên đặc trách Việt Nam vụ Eric A. Jordan - đã đến thăm ông tại Trung tâm mục vụ Tổng Giáo phận. Tiếp đón phái đoàn lãnh sữ Mỹ, ngoài ông còn có linh mục chánh văn phòng tòa giám mục Hồ Văn Xuân, linh mục Nguyễn Anh Tuấn và linh mục Nguyễn Duy. Bà Tân lãnh sự Mỹ ân cần thăm hỏi sức khỏe ông và tìm hiểu những đóng góp của ông cho Giáo hội cũng như cho quê hương Việt Nam.[15]

Ngày 28 tháng 09 năm 2013, Tòa thánh tuyên bố bổ nhiệm Giám mục Phaolô Bùi Văn Đọc, Giám mục Chánh toà Giáo phận Mỹ Tho, làm Tổng giám mục phó Tổng giáo phận Thành phố Hồ Chí Minh, có quyền kế vị ông tại Tổng giáo phận Sài Gòn.[16] Ông nhân dịp này ra thông báo về việc sẽ cử phái đoàn đến thăm Tân Tổng giám mục Phó.[17]

Vào ngày 11 tháng 12 năm 2013, một phái đoàn ngoại giao Canada gồm ngài Đại sứ David Devine, Tổng lãnh sự Canađa tại Thành phố Hồ Chí Minh Wayne Robson và tùy viên thư ký đã đến thăm ông tại Trung tâm Mục vụ Tổng giáo phận. Cùng tiếp phái đoàn với ông có linh mục Ignatio Hồ Văn Xuân. Phái đoàn và ông cùng chúc nhau những lời chúc tốt đẹp cho ngày lễ Giáng Sinh và năm mới.[18]

Ngày 5 tháng 3 năm 2014, ông tròn 80 tuổi, hết quyền tham dự Cơ mật viện bầu giáo hoàng.[2]

Nghỉ hưu[sửa | sửa mã nguồn]

Hồng y Mẫn trao gậy mục tử cho Tân Tổng giám mục Bùi Văn Đọc

Ngày 22 tháng 3 năm 2014, Giáo hoàng Phanxicô chấp thuận đơn từ nhiệm chức tổng giám mục tổng giáo phận Thành phố Hồ Chí Minh của ông vì lý do tuổi tác. Tổng giám mục Phó Phaolô Bùi Văn Đọc đương nhiên lên kế nhiệm ông.[19] Ông chính thức nghỉ hưu kể từ thời điểm này.[20]

Sáng ngày 24 tháng 4 năm 2014, Tân Tổng giám mục Chánh tòa Tổng giáo phận Thành phố Hồ Chí Minh Phaolô Bùi Văn Đọc chủ sự lễ nhận chức vụ, trong lễ có các nghi thức chuyển giao ngai tòa, chức vị Tổng giám mục cho Tân Tổng giám mục Chánh tòa Phaolô Đọc từ người tiền nhiệm Nguyên Tổng giám mục - Hồng y Phạm Minh Mẫn. Cùng đồng tế có các giám mục từ 26 giáo phận tại Việt Nam, cùng đông đảo các linh mục. Tham dự có đông đảo giáo dân.[21]

Lễ mừng Kim Khánh Linh mục cho Hồng y Gioan Baotixita Phạm Minh Mẫn diễn ra tại Nhà thờ Chánh tòa Sài Gòn vào ngày 25 tháng 5 năm 2015 do chính ông chủ tế, đồng tế với ông có 12 giám mục và đông đảo linh mục thuộc nhiều giáo phận.[22]

Nhận xét[sửa | sửa mã nguồn]

Mừng lễ Kim khánh Linh mục của ông, Giáo hoàng Phanxicô nhận xét về Hồng y Tổng giám mục Phạm Minh Mẫn:

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]

Ghi chú[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Bổ nhiệm HY Phạm Minh Mẫn tại Tòa Thánh
  2. ^ a ă â b c d đ e “Tiểu sử Đức Hồng y Gioan Baotixita Phạm Minh Mẫn”. Truy cập 26 tháng 09 năm 2015. 
  3. ^ “ĐHY Gioan Baotixita Phạm Minh Mẫn - Thánh lễ nhậm nhiệm vụ Tổng Giám mục TGP Sài Gòn”. Conggiao.info. Truy cập Ngày 24 tháng 5 năm 2016. 
  4. ^ “Hồng y Phạm Minh Mẫn và Tổng giám mục Ngô Quang Kiệt dự lễ tang Giáo hoàng John Paul II”. Asean Mofa. Truy cập ngày 20 tháng 6 năm 2016. 
  5. ^ “Chuyện Hồng y Phạm Minh Mẫn và Cờ Vàng Ba Sọc Đỏ”. Sai Gon Echo. Truy cập Ngày 1 tháng 6 năm 2016. 
  6. ^ “T H Ờ I - S Ự”. Tin Paris. Truy cập 27 tháng 09 năm 2015. 
  7. ^ “TP.HCM: Hồng y Phạm Minh Mẫn chúc mừng Phật đản PL.2554”. Chùa Phước Tường. Truy cập ngày 27 tháng 09 năm 2015. 
  8. ^ “Thăm, chúc mừng đức Hồng y Phạm Minh Mẫn”. Báo người lao động. Truy cập ngày 27 tháng 09 năm 2015. 
  9. ^ “Phái đoàn Cao Đài viếng an Đức Hồng y Gioan Baotixita Phạm Minh Mẫn”. Hội Thánh phục quyền. Truy cập ngày 27 tháng 09 năm 2015. 
  10. ^ “Hồng y Việt Nam - nhân vật quan trọng tại mật nghị bầu Giáo hoàng”. Truy cập ngày 27 tháng 09 năm 2015. 
  11. ^ “Báo CG & DT phỏng vấn Đức Hồng y GB. Phạm Minh Mẫn về sự kiện Đức Giáo hoàng Bênêđictô XVI từ nhiệm”. Lam hồng. Truy cập ngày 27 tháng 09 năm 2015. 
  12. ^ Ban Thư ký Hội đồng Giám mục Việt Nam (ngày 20 tháng 03 năm 2014). “Số Hồng y cử tri ngày hôm nay, ngày 5 tháng 3 năm 2014: 121 vị”. TRANG TIN CỦA HỘI ĐỒNG GIÁM MỤC Việt NAM. Truy cập ngày 5 tháng 3 năm 2014. 
  13. ^ “Hồng y Phạm Minh Mẫn chúc mừng Phật đản PL.2557”. giác ngộ. Truy cập ngày 27 tháng 09 năm 2015. 
  14. ^ “Sức khỏe của Đức Hồng y Gioan B. Phạm Minh Mẫn”. Truy cập ngày 26 tháng 09 năm 2015. 
  15. ^ “PHÁI ĐOÀN LÃNH SỰ MỸ THĂM ĐHY GIOAN B. PHẠM MINH MẪN”. Chatamvn. Truy cập ngày 27 tháng 09 năm 2015. 
  16. ^ “Có người kế vị Hồng y Phạm Minh Mẫn”. Truy cập ngày 27 tháng 09 năm 2015. 
  17. ^ “Thông báo của Đức Hồng y Gioan Baotixita Phạm Minh Mẫn về Đức Tân Tổng Giám mục phó của Tổng Giáo phận TP.HCM”. Giáp phận Xuân Lộc. Truy cập Ngày 12 tháng 4 năm 2016. 
  18. ^ “Đức Hồng y Gioan Baotixita Phạm Minh Mẫn tiếp phái đoàn ngoại giao Canađa”. GP. Thái Bình. Truy cập ngày 27 tháng 09 năm 2015. 
  19. ^ “Giáo hoàng nhận đơn từ chức của Hồng y Phạm Minh Mẫn”. Ban tôn Giáo chính phủ nước CHXHCN Việt Nam. Truy cập ngày 27 tháng 09 năm 2015. 
  20. ^ Gioan Baotixita Phạm Minh Mẫn, Vietnamese Missionaries in Asia
  21. ^ “Ðức Cha Phaolô Bùi Văn Ðọc chính thức nhận chức Tổng giám mục Saigòn”. Catholic. Truy cập Ngày 12 tháng 2 năm 2016. 
  22. ^ “Thánh lễ mừng Kim khánh linh mục của ĐHY GB Phạm Minh Mẫn”. Truy cập ngày 26 tháng 09 năm 2015. 

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]