Điêu Thuyền

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Jump to navigation Jump to search
Điêu Thuyền
貂蟬
Nhân vật trong Tam quốc diễn nghĩa
DiaoChan.jpg
Thông tin

Điêu Thuyền (phồn thể: 貂蟬; bính âm: diào chán) là một mỹ nhân xinh đẹp xuất hiện trong truyền thuyết dân gian Trung Hoa, bắt nguồn từ tiểu thuyết Tam Quốc diễn nghĩa do La Quán Trung hư cấu do nhu cầu sáng tác tiểu thuyết.

Với sắc đẹp được ví như Bế nguyệt (閉月; khiến trăng phải thẹn mà nấp sau mây), nàng được xem là một trong Tứ đại mỹ nhân Trung Hoa trong văn hóa Trung Quốc thời kỳ đương đại. Dù được cho là nhân vật hư cấu từ tiểu thuyết dã sử, nhưng hình tượng Điêu Thuyền vẫn được văn hóa dân gian trân trọng và lưu giữ, được đúc kết tái hiện lại trong các câu chuyện liên quan đến Đổng TrácLữ Bố trong văn hóa Trung Hoa, phổ biến qua hài kịch gọi Phụng Nghi đình (凤仪亭).

Với sắc đẹp và tài năng khéo léo của mình, theo tình tiết của tiểu thuyết, Điêu Thuyền đã làm cho bánh xe lịch sử phải đổi hướng khi khiến Đổng Trác bị giết bởi Lữ Bố vì giành giật nàng. Dân gian tôn sùng nàng như một người có thật, cho rằng nàng tên Nhậm Hồng Xương (任红昌), con gái một nhạc kỹ kép hát, người ở Lâm Thao, Định Tây, Cam Túc, có thuyết là ở Hãn Châu, Sơn Tây, lại cho là Mễ Chi, Thiểm Tây. Một số nơi lại cho rằng nàng chính là vợ trước của Tần Nghi Lộc, tức Đỗ Tú Nương (杜秀娘).

Cứ như thế, hình tượng Điêu Thuyền trở nên bất tử trong văn hóa dân gian Trung Hoa.

Nhân vật xuất thân[sửa | sửa mã nguồn]

Đối chiếu trong sử sách[sửa | sửa mã nguồn]

Theo 《Tam Quốc Chí · Lữ Bố truyện》 của Trần Thọ, chủ biên không có đoạn nào nhắc đến Điêu Thuyền là 1 người, chỉ có có đề cập: “Trác thường sử Bố thủ trung các, Bố cùng Trác thị tỳ tư thông, khủng sự phát giác, tâm không tự an”[1].

Sử gia Lê Đông Phương giải thích: "Hai chữ Điêu Thuyền vốn là tên một chức quan trong cung thời Hán, địa vị thấp hơn phi tần khá nhiều. Đây không phải là tên người. Khi Đổng Trác vào cung vua hoành hành đã bắt nhiều phụ nữ mua vui, nên một a hoàn vốn là Điêu Thuyền của triều đình có thể có trong nhà Đổng Trác chứ không thể có trong nhà Vương Doãn".

Về sau, có người thời nhà ThanhBình Bộ Thanh (平步青), ở 《Tiểu Tê Hà thuyết bại - 小栖霞说稗》 nói rằng:"Tác phẩm 《Khai Nguyên chiêm kinh - 開元占經》 thời Đường, cuốn 33 từng đề rằng: “Mê hoặc con gái Phạm Cần. Chiếm chú vân: 《Hán Thư thông chí - 漢書通志》: ‘Tào Tháo chưa đắc chí, trước dụ Đổng Trác, tiến Điêu Thuyền lấy hoặc này quân.’”[2]. Tuy nhiên, sách Hán Thư thông chí đã thất truyền, còn tra trong Khai Nguyên chiêm kinh lại không hề có dòng nào như vậy.

Hình tượng nghệ thuật[sửa | sửa mã nguồn]

Minh họa Tam quốc diễn nghĩa, chương 3, có Lữ Bố, Đổng Trác và Điêu Thuyền.

Một tạp khúc thời nhà Nguyên tên Cẩm Vân đường Ám định liên hoàn kế (錦雲堂暗定連環計)[3], có nói đến nhân vật Điêu Thuyền, được cho là xuất hiện đầu tiên nhất. Theo tạp khúc, Điêu Thuyền vốn là người Sơn Tây, là con gái Nhậm Ngang (任昂), tiểu tự Hồng Xương (紅昌), do vào hậu cung của Hán Linh Đế, nàng nhận một chức quan gọi Điêu Thuyền, do vậy mới có tên gọi như vậy. Về sau, khi La Quán Trung viết tiểu thuyết Tam quốc diễn nghĩa, đã dùng hình ảnh này để tạo nên Điêu Thuyền.

Trước khi Tam quốc diễn nghĩa sáng tác ra nhân vật này, thì trong tác phẩm Tam Quốc Chí bình thoại (三国志平话) đã có từ trước. Tác phẩm khuyết danh thời Nguyên này là một bộ 3 cuốn, được đánh giá là một trong những tác phẩm lớn thời Nguyên, là nguồn tư liệu chính cho La Quán Trung sáng tác nên Tam quốc diễn nghĩa, vì vậy có thể nói Điêu Thuyền được La Quán Trung xây dựng, đều nguyên lai từ đây.

Trong tác phẩm này, Điêu Thuyền họ Nhậm, tiểu danh Điêu Thuyền, là người Lâm Thao, Định Tây, nguyên phối thê tử của Lữ Bố khi cả 2 còn ở quê. Về sau ly tán, Điêu Thuyền trở thành tỳ nữ cho Vương Doãn. Biết được thân phận của nàng, Vương Doãn bèn mở tiệc yết kiến Thái sư Đổng Trác, khiến Điêu Thuyền bị Trác si mê, mặt khác Vương Doãn lại sắp xếp để Điêu Thuyền và Lữ Bố tương phùng, hứa hẹn ngày cả 2 người đoàn tụ. Đêm sau, Vương Doãn đưa Điêu Thuyền đến nhà Đổng Trác, làm cho Trác nghĩ Doãn hiến Điêu Thuyền cho mình, nên ân ái một đêm. Lữ Bố nghe tin giận tím mặt, bèn đem binh khí đến giết Đổng Trác.

Trong tiểu thuyết Tam quốc diễn nghĩa, Điêu Thuyền là một nô tỳ, do loạn Chư lộ đại quân, thoát ra khỏi cung, về sau xin vào hầu trong phủ nhà Vương Doãn.

Trong lúc đó, Vương Doãn ngày đêm lo lắng vương triều nhà Hán bị Đổng Trác thao túng, khiến nàng cảm thấy chạnh lòng cho ông. Một đêm, Điêu Thuyền ở dưới ánh trăng dâng hương cầu nguyện trời cao, nguyện vì chủ nhân lo lắng. Vương Doãn tình cờ nhìn thấy, bèn nhận nàng làm con nuôi, được Vương Doãn bày Liên hoàn Mỹ nhân kế (连环美人计), khiến cho cả Đổng Trác và Lữ Bố mê đắm nàng, để tùy cơ ly gián họ nhằm mục đích lật đổ Đổng Trác.

Một mặt, Vương Doãn dâng Điêu Thuyền cho Lữ Bố, hứa sẽ đính hôn với y, nhưng sau đó lại lén dâng cho Đổng Trác làm thiếp. Vương Doãn cũng hết sức chăm chú sự yêu mị của Điêu Thuyền, dạy nàng một mặt tỏ vẻ yêu quý Đổng Trác, nhưng khi đến với Lữ Bố thì lại ra sức quyến rũ, khi đến cao trào thì Lữ Bố chịu không nổi đả kích giết luôn Đổng Trác vì muốn cướp lấy Điêu Thuyền từ tay Đổng Trác. Sau đó, Tam Quốc diễn nghĩa không nói rõ kết cục của Điêu Thuyền, chỉ biết nàng được Lữ Bố cưới làm thiếp, và sau khi Lữ Bố bị Tào Tháo diệt thì hoàn toàn bặt vô âm tín.

Nhân vật Điêu Thuyền thực chất chỉ là hình ảnh hư cấu của La Quán Trung, không được xác nhận trong sử sách. Lê Đông Phương nhấn mạnh vào vụ việc Lữ Bố giết Đổng Trác:"Người a hoàn của Đổng Trác mà Lữ Bố tư thông có phải chính là Điêu Thuyền trong Tam Quốc diễn nghĩa hay không, chuyện ấy hoàn toàn không quan trọng; điều quan trọng là Lữ Bố đã giết Đổng Trác có sự xúi giục của Vương Doãn".

Nhân vật ca ngợi[sửa | sửa mã nguồn]

Đổng Trác đuổi Lữ Bố.

Nhan sắc của Điêu Thuyền, sau hình tượng từ Tam quốc diễn nghĩa đã trở nên mỹ lệ hóa. Một đêm, Điêu Thuyền ở phía sau hoa viên bái nguyệt, bỗng nhiên gió nhẹ thổi tới, một khối mây bay khiến vầng trăng bị che mất. Vương Doãn vì muốn tuyên dương nét đẹp của con nuôi tuyệt vời thế nào, gặp người liền nói, con gái ta cùng ánh trăng sánh bằng, ánh trăng so không lại, chạy nhanh tránh ở mặt sau đám mây. Bởi vậy, Điêu Thuyền được mọi người xưng là Bế nguyệt.

Có bài hát ca ngợi vẻ đẹp của Điêu Thuyền:

Phải người cung cũ Chiêu Dương?
Xiêm y mây cuốn vương vương cánh hồng
Nhẹ nhàng mình liễu như bông,
Gót hài uyển chuyển trên lòng bàn taỵ
Động đình lạc lối hoa bay,
Lương châu thoăn thoắt sen cài bước chân
Nhà vàng gió cợt cành xuân,
Trăm hoa nhường vẻ thanh tân một người!

Lại có người tả cảnh Đổng Trác mê say tiếng đàn, giọng hát, ánh mắt và vẻ xuân của nàng:

Nhất điểm anh đào khải giáng thần.
Lưỡng hàng toái ngọc phún dương xuân.
Đinh hương thiệt thổ hành cương kiếm.
Yêu trảm tà gian loạn quốc thần!
Một đóa anh đào chúm chím môi,
Đôi hàng răng ngọc rạng xuân tươi.
Hương đưa đầu lưỡi tàng hơi kiếm:
Chém chết gian thần có lúc thôi!

Đó là khi:"Rèm châu vừa cuốn lên, thì Điêu Thuyền nhè nhẹ gót hài bước ra, xiêm y thướt tha, mình liễu uyển chuyển múa trước rèm châu như tiên nữ nhập động. Điêu Thuyền lại hát. Nàng vừa cầm phách gõ nhịp cất giọng ca. Giọng trong như oanh kêu, cao như hạc gọi, khi trầm khi bổng thánh thót như rót vào tai, mà huyền huyền ảo ảo làm mê hồn tục khách"

Trong Thánh Thán Ngoại Thư, Mao Tôn Cương viết về Điêu Thuyền như sau:

"Mười tám lộ quân chư hầu không giết nổi Đổng Trác, mà một thiếu nữ đào tơ liễu yếu như Điêu Thuyền lại giết nổi Trác. Ba anh em Lưu, Quan, Trương hùng liệt không thắng nổi Lữ Bố, mà chỉ một nàng Điêu Thuyền thắng nổi. Ôi, lấy chăn chiếu làm chiến trường, lấy son phấn làm khôi giáp, lấy mày ngài làm cung nỏ, lấy nước mắt nũng nịu làm tên đạn, lấy lời tình tứ ngọt ngào làm chiến lược mưu cơ. Xem thế thì cái bản lãnh của "nữ tướng quân" quả là tuyệt cao cường, đáng sợ thay!"

Hình ảnh[sửa | sửa mã nguồn]

Điện ảnh hình tượng[sửa | sửa mã nguồn]

Sân khấu kịch[sửa | sửa mã nguồn]

Năm diễn Tên kịch Diễn viên đóng vai Đoàn kịch chế tác
2018 Tái Điêu Thuyền
(賽貂蟬)
Trác Văn Huyên - 卓文萱 Toàn Dân đại đoàn kịch - 全民大劇團

Phim truyền hình[sửa | sửa mã nguồn]

Năm Tên phim Diễn viên Đơn vị chế tác / Phát sóng Ghi chú
1987 Điêu Thuyền Lợi Trí
(利智)
Đài ATV của Hong Kong
1988 Điêu Thuyền Phan Nghinh Tử Công ty Truyền hình Trung Quốc của Đài Loan
1994 Tam quốc diễn nghĩa Trần Hồng
(陳紅)
Trung Quốc Đại lục
1996 Tam Quốc anh hùng truyện chi Quan Công Khâu Vu Đình
(邱于庭)
Đài CTS của Đài Loan
2003 Lữ Bố và Điêu Thuyền Trần Hồng Trung Quốc Đại lục
2009 Chung cực Tam Quốc Nhậm Dung Huyên
(任容萱)
Đài GTV của Đài Loan Thể loại xuyên không, nữ chính Điêu Thuyền là một nữ sinh cao trung lạc về quá khứ
2010 Tân Tam Quốc Diễn Nghĩa Trần Hảo Trung Quốc Đại lục
2013 Tào Tháo Hàn Tuyết Trung Quốc Đại lục
2016 Võ Thần Triệu Tử Long Cổ Lực Na Trát Trung Quốc Đại lục
2017 Chung cực Tam Quốc Triệu Nghiêu Kha
(赵尧珂)
Youku
2018 Tam Quốc cơ mật chi Tiềm long tại uyên Đổng Tuyền
(董璇)
Thượng Hải Đường Nhân Trong phim tên là Nhậm Hồng Xương (任红昌), sử dụng truyền thuyết dã sử về Điêu Thuyền

Điện ảnh[sửa | sửa mã nguồn]

Năm phát hành Tên phim Diễn viên Khu làm phim Đơn vị chế tác
1938 Điêu Thuyền Cố Lan Quân
(顧蘭君)
Hong Kong Công ty Tân Hoa Ảnh Nghiệp
1953 Điêu Thuyền Lệ Nhi
(麗兒)
Hong Kong Công ty phim màu Lệ Nhi
1956 Quan Công nguyệt hạ thích Điêu Thuyền Đặng Bích Vân
(鄧碧雲)
Hong Kong Công ty phim nhựa Lệ Tinh
1957 Trần Cung mắng Tào Giang Đoan Nghi
(江端儀)
Hong Kong Công ty Hợp Sinh Ảnh Nghiệp
1958 Điêu Thuyền Lâm Đại Hong Kong Thiệu thị huynh đệ
2012 Đồng Tước Đài Lưu Diệc Phi Trung quốc đại lục Trường Tập ảnh đoàn, Cộng Hòa Trí Lực ảnh nghiệp

Trò chơi[sửa | sửa mã nguồn]

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Tam Quốc Chí-Lữ Bố truyện
  2. ^ 《小栖霞说稗·斬貂蟬》:近出《曲园杂纂》(卷三十八)《小浮梅槛闲话》:杂剧有《关公月下斩貂蝉》,因《后书》《吕布传》有私与董卓传婢通事,附会成之。复卿曰:「《徐文长集》(卷十七)《奉师季先生书》云:『世所传操闭羽与其嫂于一室,羽遂明烛以达旦,事乃无有。盖到此田地,虽庸人亦做得,不足为羽奇;虽至愚人亦不试以此,以操之智,决所不为也。阳节潘氏,盖亦看《三国志》小说而得之者,如所谓「斩貂蝉」之类,世皆盛传之,乃绝无有,此不可不考也。』曲园似本之天池生。」馪旉曰:「《升庵全集》(卷四十八):『世传吕布妻貂蝉,史传不载。唐李长吉《吕将军歌》:」榼榼银龟摇白马,傅粉女郎大旗下。」似有其人也。』」鄂按:《开元占经》(卷二十三)《荧惑犯须女占》注:「《汉书通志》:『曹操未得志,先诱董卓进刁蝉以惑其君。』」是蝉固实有其人,特非布传所通之傅婢,亦未为圣帝斩。《汉书通志》不知何人所撰,《隋书经籍志》无之,盖《七录》所未收。罗氏演义易「刁」为「貂」,则不知何本。天池谓秉烛达旦事乌有,足证阳节潘氏荣总论之轻信小说。刁蝉则非无其人。
  3. ^ Cẩm Vân đường Ám định liên hoàn kế


Tứ đại mỹ nhân Trung Hoa
Tây Thi • Vương Chiêu Quân • Điêu Thuyền • Dương Quý Phi