Hà hoàng hậu (Hán Linh Đế)

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm

Hà hoàng hậu (chữ Hán: 何皇后, ?-189), thụy hiệu: Linh Tư hoàng hậu (靈思皇后) không rõ tên thật, là hoàng hậu thứ hai của vua Hán Linh Đế trong lịch sử Trung Quốc. Cùng với anh trai của bà là Hà Tiến, bà đã đưa con trai mình là Lưu Biện lên ngôi (tức Hán Thiếu Đế), trở thành Thái hậu và đứng sau điều khiển quyền lực triều đình sau cái chết của Hán Linh Đế vào năm 189.

Tiểu sử[sửa | sửa mã nguồn]

Không giống như hầu hết các hoàng hậu nhà Hán, Hà hoàng hậu không xuất thân từ một gia đình quý tộc. Cha bà là một đồ tể bán thịt ở Nam Dương (南阳, thuộc tỉnh Hà Nam). Người ta không rõ quá trình bà được chọn tiến cung vua. Theo truyền thuyết, bà đã được chọn tiến cung sau khi gia đình trả tiền hối lộ cho các hoạn quan phụ trách việc tuyển chọn mỹ nữ. Bà được kể là người phụ nữ cao ráo và rất đẹp.

Năm 176, bà đã sinh cho Hán Linh Đế con trai thứ hai là Lưu Biện (Hán Linh Đế đã có một con trai nhưng chết yểu). Năm 180, Hán Linh Đế phong bà làm hoàng hậu để thay thế Tống hoàng hậu, đã bị phế truất 171.

Trở thành Hoàng hậu[sửa | sửa mã nguồn]

Hà hoàng hậu rất được Linh Đế sủng ái. Bà cũng được mô tả là rất hay ghen tị và tàn nhẫn, và các cung phi đều rất sợ bà. Sau kh trở thành hoàng hậu, mẹ của bà được phong tước Vũ Dương Phu nhân, và anh tai bà là Hà Tiến (何 苗) thăng quan nhanh chóng, trở thành đại tướng quân.

Năm 181, một người vợ khác của Linh Đế, Vương mỹ nhân, đã sinh một con trai tên là Lưu Hiệp. Hà hậu rất tức tối và đã ám sát Vương mỹ nhân bằng cách bỏ độc vào cháo. Hoàng đế rất tức giận và muốn phế bà, nhưng các hoạn quan xin giúp nên bà đã không bị truất ngôi. Hoàng tử Lưu Hiệp đã được gửi cho Đổng thái hậu nuôi dưỡng để đảm bảo an toàn.

Khi các hoàng tử lớn lên, Linh đế quyết định chọn ngôi vị thái tử. Lưu Biện ra đời trước, nhưng Linh đế thấy đứa con này không đủ trí tuệ và do đó ông chọn Lưu Hiệp làm thái tử, nhưng Linh đế lại do dự và không ra chiếu thư quyết định.

Trở thành Hoàng thái hậu rồi bị giết[sửa | sửa mã nguồn]

Tháng 4 năm 189, Hán Linh Đế qua đời. Hà Tiến lúc này đã khống chế triều chính, lập Lưu Biện – con của Hà hoàng hậu – lên nối ngôi, tức là Hán Thiếu Đế.

Ngay sau đó Hà thái hậu lại đối đầu với một thế lực khác. Đổng thái hậu (Lúc này đã trở thành Thái hoàng thái hậu) không vừa ý với việc nhà họ Hà nắm quyền. Hà Tiến đã làm giả chiếu thư, ép ĐỐng thái hậu phải rời cung về thái ấp ở quê tại Hà Bắc. Đổng Thái hậu qua đời không lâu sau đó, hầu hết các tài liệu lịch sử cho rằng bà đã chết vì buồn phiền, nhưng một số truyện (trong đó có Tam quốc diễn nghĩa) kể rằng bà đã bị ép uống thuốc độc.

Trương Nhượng và các hoạn quan mâu thuẫn gay gắt với Hà Tiến – anh Hà thái hậu. Hà Tiến đề nghị Hà thái hậu bãi chức các hoạn quan, nhưng Hà thái hậu lại không chịu vì hoạn quan vốn là những người hầu hạ đắc lực trong cung cấm không thể bỏ đi; hơn nữa trước đây Hà thái hậu từng nhờ thập thường thị can Hán Linh Đế nên không bị truất ngôi hoàng hậu. Thấy Hà thái hậu không chịu, Hà Tiến bèn sai người ra nói với tướng Đổng Trác ở Tây Lương hãy "giả làm phản đòi dẹp hoạn quan", với mục đích là dọa thái hậu phải bằng lòng bãi chức hoạn quan[1].

Hà thái hậu nghe tin Đổng Trác sắp kéo quân vào Lạc Dương, trúng kế sợ hãi, vội ra chiếu cách chức các hoạn quan, bắt về quê dưỡng lão. Trương Nhượng có con trai nuôi lấy em gái Hà thái hậu và được mẹ Hà thái hậu là Vũ Dương quân ưa thích. Vũ Dương quân đứng ra nói giúp với Hà thái hậu. Hà thái hậu bị thuyết phục, bèn thu hồi lại lệnh bãi chức các thái giám, lại cho vào cung làm việc[2].

Khi Đổng Trác chưa đến thì Hà Tiến lại tới cung Trường Lạc đề nghị Hà thái hậu không chỉ bãi miễn mà giết Trương Nhượng và tất cả các hoạn quan. Trong các hoạn quan có người nghe được chuyện bèn báo với Trương Nhượng. Trương Nhượng cùng Đoàn Khuê vội huy động vài mươi quân lính cầm binh khí phục sẵn, đợi lúc Hà Tiến ra cửa cung bèn đổ ra bắt sống, mang tới dưới lầu Thượng thư rồi kể tội vong ân bội nghĩa và giết chết trước điện Gia Đức.

Tam Quốc diễn nghĩa kể rằng Hà Tiến bị Trương Nhượng dùng lệnh của Hà thái hậu gọi vào cung để giết chết.

Tin tức Hà Tiến bị giết truyền ra, thủ hạ của Hà Tiến là Viên Thiệu mang quân đánh vào hoàng cung giết hoạn quan báo thù cho Hà Tiến. Trong lúc hỗn loạn, Trương Nhượng cùng Đoàn Khuê dắt Hà thái hậu, Hán Thiếu Đế và em vua là Lưu Hiệp chạy trốn từ đường phức đạo Nam cung ra Bắc cung. Đúng lúc đó Thượng thư Lư Thực cầm giáo chạy tới, giữ được Hà thái hậu. Nhóm thái giám sau đó bị truy đuổi, số nhảy xuống Hoàng Hà tự vẫn, số bị giết.

Lúc này quân Đổng Trác vừa kéo tới, tìm được Hán Thiếu Đế và em vua là Lưu Hiệp. Đổng Trác rất ấn tượng bởi sự nhanh trí của Lưu Hiệp, và toan tính phế Hán Thiếu Đế để lập Lưu Hiệp lên thay. Đổng Trác sau đó đã phế Hán Thiếu Đế xuống thành Hoằng Nông Vương, và Hà Thái hậu bị ép phải đồng ý. Hoàng tử Lưu Hiệp đã được lập làm vua, tức Hán Hiến Đế.

Đổng Trác sau đó cáo buộc Hà Thái hậu đã hãm hại Đổng thái hậu, và bà bị buộc phải chuyển đến lãnh cung để giam lỏng. Bà qua đời không lâu sau đó, không rõ vì buồn phiền hay bị hạ sát, mẹ bà cũng bị xử tử. Dù được hợp táng với Hán Linh Đế, đám tang của bà không được hưởng các nghi lễ cho một Thái hậu. Con trai bà, Lưu Biện, cũng bị giết vào năm 190.

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  • Lê Đông Phương (2007), Kể chuyện Tam Quốc, NXB Đà Nẵng
  • Đặng Huy Phúc (2001), Các hoàng đế Trung Hoa, NXB Hà Nội
  • Nguyễn Khắc Thuần (2003), Các đời đế vương Trung Hoa, NXB Giáo dục

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Lê Đông Phương, sách đã dẫn, tr 39
  2. ^ Lê Đông Phương, Vương Tử Kim, sách đã dẫn, tr 338