Hà hoàng hậu (Hán Linh Đế)

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Linh Tư Hà Hoàng Hậu
靈思何皇后
Hán Linh Đế Hoàng hậu
Hoàng hậu nhà Hán
Trị vì 180 - 189
Tiền nhiệm Hiếu Linh Tống Hoàng hậu
Kế nhiệm Hiếu Hiến Phục Hoàng Hậu
Hoàng thái hậu nhà Hán
Tại vị 189 - 189
Tiền nhiệm Vĩnh Lạc Đổng thái hậu
Kế nhiệm Hoàng thái hậu cuối cùng của nhà Hán
Thông tin chung
Phu quân Hán Linh Đế
Hậu duệ Hán Thiếu Đế
Thụy hiệu Linh Tư Hoàng hậu
(靈思皇后)
Triều đại Nhà Hán
Thân phụ Vũ Dương hầu Hà Thật
Thân mẫu Vũ Dương quân
Sinh ?
huyện Uyển, quận Nam Dương (南阳, nay thuộc Nam Dương, tỉnh Hà Nam)
Mất 30 tháng 9, 189
Vĩnh An cung, Lạc Dương
An táng
Văn Chiêu lăng (文昭陵)

Linh Tư Hà hoàng hậu (chữ Hán: 靈思何皇后, ? - 30 tháng 9, 189), cũng gọi Hà Thái hậu (何太后), là Hoàng hậu thứ hai của Hán Linh Đế Lưu Hoằng trong lịch sử Trung Quốc.

Cùng với anh trai của bà là Hà Tiến, bà đã đưa con trai mình là Hán Thiếu Đế Lưu Biện lên ngôi, trở thành Thái hậu và đứng sau điều khiển quyền lực triều đình sau cái chết của Hán Linh Đế. Vì muốn trừ bỏ thế lực hoạn quan, anh trai bà Hà Tiến đã phủ dụ Đổng Trác hồi kinh, và cũng chính Đổng Trác đã tiếm quyền và sát hại hai mẹ con bà.

Tiểu sử[sửa | sửa mã nguồn]

Không giống như hầu hết các hoàng hậu nhà Hán, Hà hoàng hậu không xuất thân từ một gia đình quý tộc. Cha bà là một đồ tể bán thịt ở huyện Uyển, quận Nam Dương (南阳, nay thuộc Nam Dương, tỉnh Hà Nam). Người ta không rõ quá trình bà được chọn tiến cung. Theo truyền thuyết, bà đã được chọn tiến cung sau khi gia đình trả tiền hối lộ cho các hoạn quan phụ trách việc tuyển chọn mỹ nữ. Bà được kể là người phụ nữ cao ráo và rất đẹp.

Năm Gia Bình thứ 5 (176), bà đã sinh cho Hán Linh Đế con trai thứ hai là Lưu Biện, nên rất được Linh Đế sủng ái.

Năm Quang Hòa thứ 3 (180), Hán Linh Đế phong bà làm hoàng hậu để thay thế Tống hoàng hậu đã phế truất. Sau khi trở thành hoàng hậu, cha của bà Hà Thật (何真) được truy tặng Xa Kị tướng quân, tước Vũ Dương hầu (舞阳侯); mẹ của bà được phong tước Vũ Dương quân (舞陽君), và anh trai bà là Hà Tiến (何苗) thăng quan nhanh chóng, trở thành đại tướng quân. Hà hoàng hậu trở nên tàn nhẫn, rất hay ghen ghét và hãm hại cung phi khiến ai ai cũng đều sợ bà.

Năm thứ 4 (181), một người vợ khác của Linh Đế, Vương mỹ nhân, đã sinh một con trai tên là Lưu Hiệp. Hà hoàng hậu bèn ám sát Vương mỹ nhân bằng cách bỏ thuốc độc vào cháo. Hán Linh Đế rất tức giận và muốn phế bà, nhưng các hoạn quan xin giúp nên bà đã không bị truất ngôi. Linh Đế gửi hoàng tử Lưu Hiệp cho mẹ ruột là Đổng Thái hậu nuôi dưỡng để đảm bảo an toàn không bị Hà hậu sát hại.

Khi các hoàng tử lớn lên, Linh Đế quyết định chọn ngôi vị Thái tử. Lưu Biện ra đời trước, nhưng Linh đế thấy đứa con này không đủ trí tuệ và do đó ông chọn Lưu Hiệp làm Thái tử, nhưng lại do dự và không ra chiếu thư quyết định.

Thái hậu nhà Hán[sửa | sửa mã nguồn]

Năm Trung Bình thứ 6 (189), Hán Linh Đế qua đời. Hà Tiến lúc này đã khống chế triều chính, lập Lưu Biện – con của Hà hoàng hậu – lên nối ngôi, tức là Hán Thiếu Đế.

Ngay sau đó, Hà Thái hậu lại đối đầu với một thế lực khác. Đổng Thái hậu không vừa ý với việc nhà họ Hà nắm quyền, nên nhiều lần khuyên lập con của Vương mỹ nhân là Lưu Hiệp làm Thái tử, nhưng Hán Linh Đế lại đột ngột qua đời nên chuyện không thành. Vỉ duyên cớ này mà Hà Thái hậu rất căm ghét mẹ chồng mình. Sau khi Hà Thái hậu đăng đàn nghe chính, Đại tướng quân Hà Tiến đã làm giả chiếu thư, ép Đổng Thái hậu phải rời cung về thái ấp ở quê tại Hà Bắc. Đổng Thái hậu qua đời không lâu sau đó, hầu hết các tài liệu lịch sử cho rằng bà đã chết vì buồn phiền, nhưng một số truyện (trong đó có Tam quốc diễn nghĩa) kể rằng bà đã bị ép uống thuốc độc.

Trương Nhượng và các hoạn quan, sử gọi Thập thường thị có mâu thuẫn gay gắt với Hà Tiến, anh ruột của Hà Thái hậu. Hà Tiến đề nghị Hà Thái hậu bãi chức các hoạn quan, nhưng Hà thái hậu lại không chịu vì hoạn quan vốn là những người hầu hạ đắc lực trong cung cấm không thể bỏ đi; hơn nữa trước đây Hà Thái hậu từng nhờ Thập thường thị can Hán Linh Đế nên không bị truất ngôi Hoàng hậu. Thấy Hà Thái hậu không chịu, Hà Tiến bèn sai người ra nói với tướng Đổng Trác ở Tây Lương hãy "giả làm phản đòi dẹp hoạn quan", với mục đích là dọa thái hậu phải bằng lòng bãi chức hoạn quan[1].

Hà Thái hậu nghe tin Đổng Trác sắp kéo quân vào Lạc Dương, trúng kế sợ hãi, vội ra chiếu cách chức các hoạn quan, bắt về quê dưỡng lão. Trương Nhượng có con trai nuôi lấy em gái Hà Thái hậu và được mẹ Hà Thái hậu là Vũ Dương quân ưa thích. Vũ Dương quân đứng ra nói giúp với Hà Thái hậu, bị thuyết phục, Thái hậu bèn thu hồi lại lệnh bãi chức các hoạn quan, lại cho vào cung làm việc[2].

Khi Đổng Trác chưa đến thì Hà Tiến lại tới Trường Lạc cung để đề nghị Hà Thái hậu không chỉ bãi miễn mà giết Trương Nhượng và tất cả các hoạn quan. Trong các hoạn quan có người nghe được chuyện bèn báo với Trương Nhượng. Trương Nhượng cùng Đoàn Khuê vội huy động vài mươi quân lính cầm binh khí phục sẵn, đợi lúc Hà Tiến ra cửa cung bèn đổ ra bắt sống, mang tới dưới lầu Thượng thư rồi kể tội vong ân bội nghĩa và giết chết trước điện Gia Đức.

Tin tức Hà Tiến bị giết truyền ra, thủ hạ của Hà Tiến là Viên Thiệu mang quân đánh vào hoàng cung giết hoạn quan báo thù cho Hà Tiến. Trong lúc hỗn loạn, Trương Nhượng cùng Đoàn Khuê dắt Hà thái hậu, Hán Thiếu Đế và em vua là Lưu Hiệp chạy trốn từ đường phức đạo Nam cung ra Bắc cung. Đúng lúc đó Thượng thư Lư Thực cầm giáo chạy tới, giữ được Hà thái hậu. Nhóm thái giám sau đó bị truy đuổi, số nhảy xuống Hoàng Hà tự vẫn, số bị giết.

Bị Đổng Trác giết hại[sửa | sửa mã nguồn]

Lúc này quân Đổng Trác vừa kéo tới, tìm được Hán Thiếu Đế và em là Lưu Hiệp. Đổng Trác rất ấn tượng bởi sự nhanh trí của Lưu Hiệp, và toan tính phế Hán Thiếu Đế để lập Lưu Hiệp lên thay. Đổng Trác sau đó đã phế Hán Thiếu Đế xuống thành Hoằng Nông vương, và Hà Thái hậu bị ép phải đồng ý. Hoàng tử Lưu Hiệp đã được lập, tức Hán Hiến Đế.

Nhìn Thiếu Đế Lưu Biện hạ điện, mặt bắc xưng thần, Thái hậu Hà thị nghẹn ngào rơi lệ, các đại thần đau khổ trong lòng nhịn đau, nhưng không có người dám nói chuyện. Đổng Trác sau đó cáo buộc Hà Thái hậu đã hãm hại Vĩnh Lạc cung (tức Đổng Thái hậu), làm trái đạo hiếu của con dâu và bà bị buộc phải chuyển đến Vĩnh An cung (永安宫). Cùng năm, vào ngày 30 tháng 9, Đổng Trác lệnh sai người đem rượu ban chết Hà Thái hậu[3]. Dù được hợp táng với Hán Linh Đế ở Văn Chiêu lăng (文昭陵), đám tang của bà không được hưởng các nghi lễ cho một Thái hậu[4].

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  • Lê Đông Phương (2007), Kể chuyện Tam Quốc, Nhà xuất bản Đà Nẵng
  • Đặng Huy Phúc (2001), Các hoàng đế Trung Hoa, Nhà xuất bản Hà Nội
  • Nguyễn Khắc Thuần (2003), Các đời đế vương Trung Hoa, Nhà xuất bản Giáo dục
  • Hậu Hán thư - Hậu phi kỷ
  • Tam Quốc chí

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Lê Đông Phương, sách đã dẫn, tr 39
  2. ^ Lê Đông Phương, Vương Tử Kim, sách đã dẫn, tr 338
  3. ^ 《后汉纪·后汉孝灵皇帝纪中卷第二十五》:丙子,太后何氏崩。董卓杀之也。
  4. ^ 《后汉书·卷十下·皇后纪第十下》:后兄大将军进欲诛宦官,反为所害;舞阳君亦为乱兵所杀。并州牧董卓被征,将兵入洛阳,陵虐朝庭,遂废少帝为弘农王而立协,是为献帝。扶弘农王下殿,北面称臣。太后鲠涕,群臣含悲,莫敢言。董卓又议太后踧迫永乐宫,至今忧死,逆妇姑之礼,乃迁于永安宫,因进鸩,弑而崩。在位十年。董卓令帝出奉常亭举哀,公卿皆白衣会,不成丧也。合葬文昭陵。